Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Jak zosta─ç prezydentem Wenezueli?

Ca┼éa struktura polityczna i organizacja spo┼éeczna Ameryki ┼üaci┼äskiej jest bezpo┼Ťrednio i po┼Ťrednio zdeterminowana przez Amerykan├│w z P├│┼énocy. Pewnie zapytasz: w jaki spos├│b? Poprzez tajn─ů dyplomacj─Ö i konserwowanie monopoli handlowych. Przedstawiamy fragment ksi─ů┼╝ki Wojciecha Ganczarka ÔÇ×Upa┼éy, mango i ropa naftowaÔÇŁ.

beupam 1

ilustr.: materiały prasowe


Fragment rozmowy z Danielem ├ülvarezem, wenezuelskim politologiem i wsp├│┼étw├│rc─ů telewizji komunalnej Tatuy TV. Tekst pochodzi z ksi─ů┼╝ki Wojciecha Ganczarka ÔÇ×Upa┼éy, mango i ropa naftowaÔÇŁ.
Zwolennicy zmar┼éego prezydenta Ch├íveza zwykli twierdzi─ç, ┼╝e El Comandante wydoby┼é ze stanu zmarginalizowania ca┼ée grupy spo┼éeczne. Sytuacj─Ö dominacji w─ůskiej grupy nad reszt─ů by┼éby┼Ť sk┼éonny uwa┼╝a─ç za nieprzerwan─ů od czas├│w kolonii i niewolnictwa?
Wiesz, tak naprawd─Ö niewolnictwo jako model produkcji stosowa┼éy r├│wnie┼╝ rdzenne cywilizacje Ameryki: Majowie, Aztekowie czy Inkowie. Ale je┼Ťli mamy m├│wi─ç o wsp├│┼éczesnej Wenezueli: ten kraj wci─ů┼╝ pozostaje pod silnym wp┼éywem oligarchii, czyli w─ůskiej grupy ludzi, kt├│ra od jakich┼Ť stu dwudziestu lat utrzymuje si─Ö przy w┼éadzy. M├│wimy o nie wi─Öcej ni┼╝ dwunastu rodzinach, kt├│re ÔÇô zw┼éaszcza z chwil─ů nadej┼Ťcia ery naftowej w latach dwudziestych i trzydziestych ÔÇô zacz─Ö┼éy okupowa─ç przestrze┼ä polityczn─ů i ekonomiczn─ů, rozwija─ç monopole.
I uda┼éo im si─Ö utrzyma─ç w┼éadz─Ö pomimo radykalnych zmian w przyw├│dztwie politycznym ?
Rzecz w tym, ┼╝e tak naprawd─Ö ┼╝adne radykalne zmiany nie nast─ůpi┼éy. Wenezuelski system polityczny nie dzia┼éa tak, jak systemy polityczne w innych cz─Ö┼Ťciach ┼Ťwiata, gdzie przy zmianie przy sterach w┼éadzy zmieniaj─ů si─Ö grupy uprzywilejowane. Tutaj takie transformacje nie zasz┼éy, poniewa┼╝ od 1830 roku polityka kraju jest zdeterminowana przez Stany Zjednoczone. W og├│le ca┼éa struktura polityczna i organizacja spo┼éeczna Ameryki ┼üaci┼äskiej jest bezpo┼Ťrednio i po┼Ťrednio zdeterminowana przez Amerykan├│w z P├│┼énocy. Pewnie zapytasz: w jaki spos├│b? Poprzez tajn─ů dyplomacj─Ö i konserwowanie monopoli handlowych.
Ale patrz─ůc zw┼éaszcza na dziewi─Ötnastowieczn─ů histori─Ö kraju, widzi si─Ö chaos. Co kilka lat kt├│ry┼Ť z regionalnych caudillos organizuje kolejne rewolucje i powstania okraszane teoretycznie najr├│┼╝niejszymi przymiotnikami ÔÇô ch┼éopskie, federacyjne, legalistyczne ÔÇô ale koniec ko┼äc├│w chodzi o to, ┼╝e facet chce si─Ö po prostu zainstalowa─ç na fotelu prezydenta republiki. Jak w takim ba┼éaganie mo┼╝na upatrywa─ç konsekwentnej polityki imperium?
No w┼éa┼Ťnie ta niestabilno┼Ť─ç polityczna ÔÇô zreszt─ů nie tylko w Wenezueli, a w ca┼éej Ameryce Po┼éudniowej ÔÇô jest produktem dzia┼éa┼ä Stan├│w Zjednoczonych, realizowanych konsekwentnie od pocz─ůtku dziewi─Ötnastego wieku. Doktryna Monroego z 1823 toku ustanowi┼éa nowy porz─ůdek ┼Ťwiata: Stany Zjednoczone ÔÇô widz─ůc erupcje niepodleg┼éo┼Ťciowe w po┼éudniowej cz─Ö┼Ťci kontynentu ÔÇô pozostawi┼éy jasnym, ┼╝e Europejczycy nie powinni nawet my┼Ťle─ç o ponownych interwencjach w regionie. Dlatego kiedy na przyk┼éad Anglicy wchodz─ů w kontakt z Argenty┼äczykami i determinuj─ů monopole w ich portach, robi─ů to na zasadach czysto handlowych, a nie politycznych. Oczywi┼Ťcie, wschodz─ůca pot─Öga Stan├│w Zjednoczonych w 1823 roku nie jawi┼éa si─Ö tak siln─ů jak obecnie. Z ca┼é─ů pewno┼Ťci─ů jednak Amerykanie z P├│┼énocy mieli ogromn─ů przewag─Ö, dysponowali ogromnymi mo┼╝liwo┼Ťciami organizacyjnymi, zw┼éaszcza w por├│wnaniu z pozostaj─ůc─ů na skraju mizerii Ameryk─ů ┼üaci┼äsk─ů. Wyj─ůtki w krajobrazie n─Ödzy stanowi┼éy miasta takie jak Buenos Aires, Meksyk czy Hawana, ale reszta dawnych hiszpa┼äskich kolonii to by┼éa najciemniejsza prowincja, a do tego: z bardzo s┼éabo rozwini─Ötymi strukturami spo┼éecznymi.
Od czego konkretnie zacz─Ö┼éy Stany Zjednoczone?
Przyk┼éad├│w jest na p─Öczki, ale patrz─ůc w skali najbardziej makro: od samego pocz─ůtku, to jest od odzyskania niepodleg┼éo┼Ťci przez kraje latynoameryka┼äskie, usi┼éowano nie dopu┼Ťci─ç do ich politycznego zjednoczenia. W 1826 roku Sim├│n Bol├şvar zwo┼éuje kongres panamski: spotkanie pa┼ästw hiszpa┼äskoj─Özycznych, kt├│re zerwa┼éy zwi─ůzki kolonialne z Koron─ů. Zebrano si─Ö w celu organizacji proces├│w geopolitycznych i ekonomicznych zachodniej p├│┼ékuli oraz ustanowienia nowego modelu stosunk├│w z Europ─ů i reszt─ů ┼Ťwiata. Misja dyplomatyczna Stan├│w Zjednoczonych wp┼éyn─Ö┼éa na grupy oligarchiczne w ka┼╝dej z by┼éych kapitanii generalnych i wicekr├│lestw w taki spos├│b, ┼╝e po pierwsze: z dwudziestu dw├│ch poselstw na spotkanie ostatecznie wybra┼éo si─Ö jedynie czterna┼Ťcie. Dalej: mniej wi─Öcej tydzie┼ä po rozpocz─Öciu obrad dziwnym trafem dyskusje zacz─Ö┼éy schodzi─ç na boczne tory. Miesi─ůc po otwarciu spotkania wszystkie procesy decyzyjne utkn─Ö┼éy w martwym punkcie, bo ambasadorzy ÔÇô a byli to ambasadorzy o charakterze pe┼énomocnik├│w ÔÇô zacz─Öli upiera─ç si─Ö, ┼╝e bez konsultacji z najwy┼╝szymi w┼éadzami kraju nie b─Öd─ů niczego podpisywa─ç. Ca┼éy kongres zako┼äczy┼é si─Ö bezowocnie. ┼╗adnych powa┼╝nych traktat├│w geopolitycznych nigdy nie ratyfikowano. Zosta┼é brak porozumienia i jedno┼Ťci w Ameryce ┼üaci┼äskiej ÔÇô produkt tajnej dyplomacji Stan├│w Zjednoczonych.
Jak taka dyplomacja funkcjonuje w praktyce?
Agenci szukaj─ů s┼éabo┼Ťci delikwenta ÔÇô ambasadora, w┼éa┼Ťciciela ziemskiego czy innego przedstawiciela elit. Je┼Ťli t─ů s┼éabo┼Ťci─ů s─ů, dajmy na to, kobiety ÔÇô umieszczaj─ů faceta w burdelu, upijaj─ů i wtedy staraj─ů si─Ö wyci─ůgn─ů─ç jakie┼Ť deklaracje, tak po prostu. Ludzie nie chc─ů wierzy─ç, ┼╝e to mo┼╝e by─ç prawd─ů. Ale je┼Ťli nie, to jak mi wyt┼éumaczysz, ┼╝e z ca┼éym potencja┼éem materialnym, ca┼éym bogactwem naturalnym Ameryki Po┼éudniowej, z ca┼éym procesem industrializacji pod koniec dziewi─Ötnastego wieku, jeste┼Ťmy tu, gdzie jeste┼Ťmy? Je┼Ťli przeanalizujesz tutejsze wzorce medialne pod koniec dziewi─Ötnastego wieku odkryjesz tam logik─Ö ekstrakcji, wywo┼╝enia nieprzetworzonych surowc├│w na zewn─ůtrz. W Europie od przesz┼éo tysi─ůca lat trwaj─ů procesy progresywnego rozwoju wewn─ůtrz poszczeg├│lnych pa┼ästw: ewolucja handlu mi─Ödzy miastami, manufaktury i tak dalej. U nas rozw├│j ma znamiona czysto neokolonialne: wykorzystywanie taniej si┼éy roboczej do wydobycia surowca, kt├│ry dostarcza si─Ö na rynek ┼Ťwiatowy, a z drugiej strony: zale┼╝no┼Ť─ç od importu produkt├│w przetworzonych.
Ale dlaczego znowu szukasz w tym teorii spiskowej: sam m├│wi┼ée┼Ť mi przy kt├│rej┼Ť okazji, ┼╝e Latynos nie lubi pracowa─ç, wi─Öc ÔÇô kontynuuj─ůc ten tok rozumowania ÔÇô szuka naj┼éatwiejszego sposobu na zarobek, jakim jest na przyk┼éad wydobycie surowca i eksportowanie go za granic─Ö.
W┼éa┼Ťnie tak, ale rzecz w tym, ┼╝e to nie jest proces naturalny, a indukowany przez wp┼éywy z P├│┼énocy. Zwr├│─ç uwag─Ö, ┼╝e dzieci oligarchii latynoameryka┼äskiej studiuj─ů zawsze w Stanach Zjednoczonych. Je┼Ťli uczysz si─Ö w szko┼éach prywatnych, kt├│re na tym kontynencie zwykle s─ů zwi─ůzane z klas─ů ┼Ťredni─ů, a zw┼éaszcza klas─ů ┼Ťredni─ů wy┼╝sz─ů, zaczynasz uczy─ç si─Ö angielskiego od pierwszej czy drugiej klasy.
To dzieje si─Ö na ca┼éym ┼Ťwiecie.
Na ca┼éym ┼Ťwiecie to si─Ö dzieje od czas├│w powojennych. W Wenezueli nauk─Ö angielskiego promowano ju┼╝ od kiedy wprowadzono ustaw─Ö o edukacji powszechnej w latach siedemdziesi─ůtych dziewi─Ötnastego wieku! Taka edukacja pomaga┼éa i pomaga szybciej zrozumie─ç kultur─Ö dominuj─ůc─ů w regionie. Zobacz chocia┼╝by co mamy tutaj: (Daniel rozgl─ůda si─Ö po piekarnio-kawiarni, w kt├│rej siedzimy: plastikowe stoliki o kwadratowych blatach, samoobs┼éuga, bejsbol w telewizji) to jest typowa ameryka┼äska kawiarnia z lat pi─Ö─çdziesi─ůtych, nie ┼╝aden klasyczny sk┼éad hiszpa┼äski z dziewi─Ötnastego wieku! Podobnie ca┼éy ten hiperrozw├│j w u┼╝yciu samochod├│w: to te┼╝ fenomen typowo p├│┼énocnoameryka┼äski.
Nie ma na to wp┼éywu darmowa benzyna?
Nie, darmowa benzyna to zjawisko relatywnie nowe, nie ma wi─Öcej ni┼╝ trzydzie┼Ťci lat. Problemem jest silna ekspansja kultury kalifornijskiej w Wenezueli, kt├│ra rozpocz─Ö┼éa si─Ö mniej wi─Öcej w latach sze┼Ť─çdziesi─ůtych. To wida─ç chocia┼╝by po naszych najcz─Östszych kierunkach podr├│┼╝y. Wenezuelczycy mniej wi─Öcej do lat dziewi─Ö─çdziesi─ůtych w og├│le nie znali w┼éasnego kraju. Znali za to ┼Ťwietnie Nowy Jork, Miami czy Waszyngton. Dalej: zwr├│─ç uwag─Ö, ┼╝e program niemal wszystkich partii w Ameryce ┼üaci┼äskiej to zawsze cywilizowanie kraju i westernizacja kultury ÔÇô z drobnymi wyj─ůtkami, takimi jak Zapaty┼Ťci w Meksyku. To si─Ö ujawnia najwyra┼║niej, najotwarciej i najbezczelniej w programach biurokratycznych re┼╝im├│w autorytarnych w ko┼äcu dziewi─Ötnastego i pocz─ůtku dwudziestego wieku, kt├│rych baz─ů epistemologiczn─ů by┼é pozytywizm. W Wenezueli w t─Ö tendencj─Ö wpisuje si─Ö na przyk┼éad Juan Vicente G├│mez, dyktator kt├│ry kontrolowa┼é kraj przez blisko trzydzie┼Ťci lat, a┼╝ do swojej ┼Ťmierci w 1935 roku. G├│mez spacyfikowa┼é kraj po ca┼éych dziesi─Öcioleciach rewolucji i powsta┼ä. Wenezuela uspokoi┼éa si─Ö i uciszy┼éa, ale utopiona we krwi, w represjach. Zabroniono dzia┼éalno┼Ťci jakichkolwiek partii politycznych, Bank Centralny przesta┼é by─ç publiczny i przeszed┼é w r─Öce lokalnej oligarchii, rodziny Machado. Projekt narodowy kr─Öci┼é si─Ö wok├│┼é ekstrakcji i handlu w ramach mi─Ödzynarodowego systemu kapitalistycznego, stawiaj─ůc kraj w roli dostawcy surowc├│w i konsumenta produkt├│w gotowych. To w┼éa┼Ťnie w tamtym czasie pojawia si─Ö rodzina Phelps, kt├│ra rozpoczyna w kraju dystrybucj─Ö samochod├│w Forda, powstaje Radio Caracas, rodzina Zuluaga praktycznie monopolizuje rynek zbo┼╝owy, w r─Ökach prywatnych znajduj─ů si─Ö przedsi─Öbiorstwa zajmuj─ůce si─Ö elektryfikacj─ů, powstaje twarde skrzyd┼éo ultrakapitalistyczne: bankierzy, spekulanci finansowi i im podobni. Co ciekawe, nied┼éugo potem pojawia si─Ö proces westernizacji i demokratyzacji, kt├│ry dla odmiany nie jest ca┼ékowicie zdeterminowany ani przez oligarchi─Ö, ani przez partie polityczne: zawiera w sobie pewne cechy charakterystyczne regionu, jakiego┼Ť ducha narodu. Chodzi mi o rz─ůd Isa├şasa Mediny Angarity. Prezydent Medina to typ pacyfisty: chocia┼╝ by┼é profesjonalnym wojskowym, mia┼é wyobra┼╝enie o rze┼║ni, jaka sta┼éa si─Ö udzia┼éem Wenezueli w dziewi─Ötnastym wieku i nie mia┼é najmniejszego zamiaru stosowa─ç podobnych metod, zw┼éaszcza po pacyfikacjach za rz─ůd├│w starego G├│meza. Przeciwnie, rozpoczyna rzeczywisty proces demokratyzacji, otwarcia politycznego, wprowadza szereg reform, w tym legalizuje partie polityczne i ustanawia ordynacj─Ö bezpo┼Ťredni─ů w wyborach do kongresu. Tym, co determinuje upadek jego rz─ůdu i zarazem procesu demokratyzacji, jest fakt, ┼╝e ca┼ée to otwarcie, a do tego proces reorganizacji kraju i zmiany architektury instytucjonalnej, maj─ů niebagatelny koszt finansowy. W latach 1943ÔÇô1945 rozpoczyna si─Ö ambitny program urbanizacji kraju: powstaj─ů jedne z najwi─Ökszych osiedli Caracas, buduje si─Ö skrzy┼╝owania i ronda. Altamira z ca┼é─ů wschodni─ů cz─Ö┼Ťci─ů stolicy, El Silencio, Sabana Grande: to by┼éy hacjendy, kt├│re poddano urbanizacji w┼éa┼Ťnie za rz─ůd├│w Isa├şasa Mediny. Sk─ůd wzi─Öto na to pieni─ůdze? Przecie┼╝ nie z rolnictwa: ubogie rodziny wenezuelskie w tamtym czasie uprawiaj─ů tyle, co na w┼éasne wy┼╝ywienie, nic wi─Öcej. Pozostaje jeszcze cz─Ö┼Ť─ç plantacji, kt├│re od czas├│w kolonii pracuj─ů nieprzerwanie w logice ekstraktywnej, ale podatki za kaw─Ö i kakao to za ma┼éo jak na gruntown─ů reform─Ö kraju. Dlatego to w┼éa┼Ťnie wtedy, w 1943 roku, podwy┼╝sza si─Ö podatek z wydobycia ropy, wprowadzaj─ůc zasad─Ö fifty-fifty: po┼éowa zysk├│w z ropy dla wydobywcy, po┼éowa dla pa┼ästwa [straci┼éy na tym, rzecz jasna, koncerny wydobywcze, wi─Öc taka decyzja w Stanach Zjednoczonych nie mog┼éa si─Ö podoba─ç]. Co si─Ö dzieje p├│┼║niej? W 1945 rz─ůd Mediny pada na skutek zamachu stanu zupe┼énie absurdalnego, folklorystycznego: dokonuj─ů go po┼é─ůczone si┼éy wojskowych iÔÇŽ partii politycznych deklaruj─ůcych si─Ö jako demokratyczne. Obie grupy dziel─ů w┼éadz─Ö mi─Ödzy 1945 a 1948 rokiem, a projekt demokratyzacji umiera. ┼Üci┼Ťle zdefiniowany projekt polityczny tego rz─ůdu w┼éa┼Ťciwie nie istnia┼é a┼╝ do czasu wybor├│w w 1948 roku, w kt├│rych wygrywa pisarz R├│mulo Gallegos. Ale Gallegos planowa┼é kontynuacj─Ö procesu demokratyzacji rozpocz─Ötego przez Medin─Ö i dlatego zaraz nadchodzi kolejny zamach stanu. W┼éadz─Ö bierze Marcos P├ęrez Jim├ęnez i kolejny re┼╝im biurokratyczno-autorytarny ze ┼Ťcis┼éymi zwi─ůzkami z krajow─ů oligarchi─ů w logice klientelistycznej.
W Wenezueli wspomina si─Ö go nie najgorzej: m├│wi si─Ö, ┼╝e facet mia┼é przynajmniej pozytywny wp┼éyw na infrastruktur─Ö kraju.
W por├│wnaniu ze stopniem rozwoju Wenezueli przed jego doj┼Ťciem do w┼éadzy ÔÇô owszem. Ale musisz pami─Öta─ç, ┼╝e w tamtych czasach to si─Ö dzia┼éo we wszystkich analogicznych re┼╝imach regionu. Wchodzi┼é new deal w swoim p├│┼║nym etapie, kt├│ry obejmowa┼é mi─Ödzy innymi program rozwoju dla Ameryki ┼üaci┼äskiej. Trzeba by┼éo infrastruktury, ┼╝eby te wszystkie europejskie i p├│┼énocnoameryka┼äskie dobra mog┼éy trafi─ç na rynek. Przecie┼╝ kosmiczna lod├│wka, co to nalewa zimn─ů wod─Ö i sypie lodem, nie mog┼éa wjecha─ç po b┼éotnistych ┼Ťcie┼╝ynach! Zbudowano wi─Öc autostrady. Powtarzam ci, ┼╝e taka by┼éa i taka jest logika mi─Ödzynarodowego rynku: my mamy kupowa─ç produkty gotowe i dostarcza─ç surowc├│w, to nasze przeznaczenie w ┼Ťwiatowym podziale pracy.
W styczniu 1958 roku pod naporem strajku generalnego i w obliczu zamachowych tendencji ┼Ťrodowisk militarnych genera┼é rezygnuje i ucieka z kraju. Partie polityczne podpisuj─ů pakt z Punto Fijo, w kt├│rym definiuj─ů ramy wsp├│lnego programu dla kraju. W za┼éo┼╝eniu ma to zapobiec kolejnym zamachom stanu.
Umowa mia┼éa umo┼╝liwi─ç im rz─ůdzenie, unikn─ů─ç tego, co na przyk┼éad obecnie dzieje si─Ö w kraju. Polityka wenezuelska zako┼äczy┼éa proces, kt├│ry niekt├│rzy nazywaj─ů kanibalizmem politycznym. Aby m├│c zahamowa─ç wyniszczaj─ůc─ů walk─Ö mi─Ödzy stronnictwami ÔÇô zn├│w: sytuacja, do kt├│rej wr├│cili┼Ťmy w ostatnich latach ÔÇô nakre┼Ťlono projekt rz─ůdzenia z Punto Fijo. Tre┼Ť─ç paktu by┼éa zdeterminowana przez ameryka┼äsk─ů dyplomacj─Ö: sk─ůd to wiemy? Bo w innym wypadku partie lewicowe, takie jak PCV (Partido Comunista de Venezuela, Komunistyczna Partia Wenezueli), nie zosta┼éyby poza umow─ů. Fakt, ┼╝e g┼é├│wni aktorzy z Punto Fijo ÔÇô AD (Acci├│n Democr├ítica, Akcja Demokratyczna, partia socjaldemokratyczna) i COPEI (Comit├ę de Organizaci├│n Pol├ştica Electoral Independiente, Komitet Niezale┼╝nej Organizacji Wyborczej, partia socjalchrze┼Ťcija┼äska) ÔÇô zignorowali wenezuelsk─ů lewic─Ö, by┼é kompletn─ů g┼éupot─ů. Trzeba pami─Öta─ç, ┼╝e proces urbanizacji i industrializacji kraju wygenerowa┼é zacz─ůtek klasy robotniczej. Dzieci robotnik├│w, wyedukowane na uniwersytetach, stawa┼éy si─Ö aktywistami krajowej lewicy. Zostawienie tych ludzi poza paktem to strzelanie sobie w stop─Ö: t─Ö lewicuj─ůc─ů m┼éodzie┼╝ z lat sze┼Ť─çdziesi─ůtych i siedemdziesi─ůtych odnajdziesz dzisiaj jako najstarsze pokolenie w rz─ůdzie chavist├│w.
Ale samo uformowanie paktu z Punto Fijo chyba nie by┼éo takie bezzasadne: na pocz─ůtku lat sze┼Ť─çdziesi─ůtych w┼éa┼Ťciwie co chwil─Ö kto┼Ť podejmowa┼é pr├│b─Ö zamachu stanu, w tym niekt├│re od┼éamy PCV przechodzi┼éy do walki zbrojnej.
Uformowanie paktu nie wydaje si─Ö z┼ée w sensie politycznym, w rozumieniu stworzenia warunk├│w do pokojowego rz─ůdzenia krajem. Ale pozostaje g┼éupot─ů w sensie historycznym, bo to, co dzisiaj widzimy w kraju, to w┼éa┼Ťnie konsekwencja umowy z pi─Ö─çdziesi─ůtego ├│smego! Gdyby ludzie z AD i COPEI dysponowali w tamtym czasie zrozumieniem historycznym, wci─ůgn─Öliby lewic─Ö do politycznej gry, tak jak to si─Ö sta┼éo z partiami socjalistycznymi w Europie Zachodniej. Ale u nas to nie przesz┼éo i w konsekwencji istnienie grupy ludzi, kt├│ra pozosta┼éa poza paktem, doprowadza do takich wydarze┼ä, jak pr├│ba zamachu stanu przeprowadzona przez stronnictwo Ch├íveza w lutym 1992 roku. Dlaczego do tego dosz┼éo? Po pierwsze: przez degradacj─Ö procesu biurokratycznego partii politycznych. Aktywno┼Ť─ç w partiach takich jak AD czy COPEI sekularyzuje si─Ö: przestaje by─ç wa┼╝ne, czy jeste┼Ť z przekonania socjaldemokrat─ů, czy chadekiem. Wystarczy, ┼╝e masz wykszta┼écenie wy┼╝sze, dopchasz si─Ö do biurokracji, utworzysz tw├│j kr─ůg w┼éadzy i kr─ůg klienteli, z┼éo┼╝ony z bur┼╝uazji i drobnej bur┼╝uazji, w┼éa┼Ťcicieli ┼Ťrodk├│w produkcji w kraju. Relacje w┼éadzy ze spo┼éecze┼ästwem ulegaj─ů atrofii, kwitn─ů natomiast oszustwa na skal─Ö krajow─ů, przekupstwa i personalizm. Stan og├│lnej korupcji osi─ůga szczyt za rz─ůd├│w prezydenta Jaime Lusinchiego (1984ÔÇô1989), kt├│ry ca┼ékowicie traci kontrol─Ö nad systemem politycznym w kraju. Instytucja pa┼ästwa rozpada si─Ö na kr─Ögi w┼éadzy w ministerstwach, trybuna┼éach i zwi─ůzkach zawodowych. […]
W┼Ťr├│d nich by┼é Ch├ívez?
W jaki┼Ť spos├│b Ch├ívez mia┼é okazj─Ö odbiera─ç edukacj─Ö od starej gwardii, ludzi z epoki Mediny, w kr─Ögach Akademii Wojskowej kultywuj─ůcych tradycje tak zwanych ÔÇ×b┼é─Ökitnych sn├│wÔÇŁ. To s─ů faceci, dla kt├│rych honor wojskowy i projekt narodowy ÔÇô nie wa┼╝ne z kt├│rej strony sceny politycznej, ale projekt n a r o d o w y ÔÇô s─ů du┼╝o wa┼╝niejsze ni┼╝ plany oligarchii, zwi─ůzk├│w zawodowych czy jakiegokolwiek odseparowanego sektora spo┼éecze┼ästwa, kt├│ry zawsze zostawia na uboczu tani─ů si┼é─Ö robocz─ů. W tym duchu, z programem odnowy moralnej pa┼ästwa, porucznik Ch├ívez rzuca wyzwanie otaczaj─ůcej go rzeczywisto┼Ťci. I ma w r─Öku bardzo istotny atut. Zwr├│─ç uwag─Ö, ┼╝e kultura militarna na mod┼é─Ö prusk─ů ju┼╝ dawno znikn─Ö┼éa ze ┼Ťwiatowego krajobrazu ideologicznego. Istnieje jednak kilka wyj─ůtk├│w, kilka bastion├│w tej ideologii, a s─ů nimi Chile, Argentyna, cz─Ö┼Ťciowo Stany Zjednoczone, no iÔÇŽ Wenezuela.
Bo tutaj zawsze rz─ůdzili wojskowi?
W┼éa┼Ťnie, i to od samego pocz─ůtku. Bieguny kolonizacji i eksploatacji ekonomicznej Imperium Hiszpa┼äskiego stanowi┼éy wicekr├│lestwa, natomiast Wenezuela by┼éa kapitani─ů generaln─ů: stanowi┼éa baz─Ö wojskow─ů o gigantycznej powierzchni, zabezpieczenie Morza Karaibskiego, tyln─ů stra┼╝ Kuby czy Panamy. To podstawowy fakt, kt├│ry wyja┼Ťnia, dlaczego dzieci lokalnej oligarchii kakaowej czy cukrowej stawa┼éy si─Ö z automatu zawodowymi wojskowymi. Przyk┼éad pierwszy z brzegu: Sim├│n Bol├şvar. On nie studiowa┼é, by by─ç politykiem, prawnikiem czy medykiem, tylko w┼éa┼Ťnie wojskowym. Przyjrzyj si─Ö innym bohaterom niepodleg┼éo┼Ťci kraju: Antonio Jos├ę de Sucre wst─Öpuje do wojska w wieku pi─Ötnastu lat, a Francisco de Miranda, kt├│ry z powodu pochodzenia nie mia┼é praw do studi├│w wojskowych w Caracas, odbywa podr├│┼╝ do Hiszpanii i tamÔÇŽ kupuje swoje kapita┼äskie dystynkcje. Gubernatorem kapitanii generalnej te┼╝ zawsze zostawa┼é wojskowy. W drugiej po┼éowie dziewi─Ötnastego wieku obserwuje si─Ö zjawisko r├│wnie istotne, mianowicie podczas wyj─ůtkowo krwawej wojny federalnej (1859ÔÇô1863) gin─ů stare oligarchie: jedne trac─ů znaczenie, inne ulegaj─ů fizycznej anihilacji. Minie kilka dziesi─Öcioleci, zanim ukszta┼étuj─ů si─Ö nowe elity, a tymczasem teraz ju┼╝ zupe┼énie niepodzielny prym zaczyna wie┼Ť─ç aspekt wojskowy. Dlatego w kolejnych latach widzisz w┼éa┼Ťciwie co chwil─Ö kt├│rego┼Ť z regionalnych caudillos organizuj─ůcych jak─ůkolwiek wojn─Ö czy rewolucj─Ö, by tylko zaw┼éaszczy─ç w┼éadz─Ö w kraju. Przy ca┼éym barbarzy┼ästwie ich logika jest biurokratyczno-autokratyczna, to znaczy: liczy si─Ö ten, kto ma w┼éadz─Ö nad armi─ů ÔÇô cho─çby ┼╝o┼énierze byli ledwo ┼╝ywi, w potarganych mundurach i z zardzewia┼é─ů broni─ů; kto ma kontrol─Ö nad bud┼╝etem pa┼ästwa ÔÇô chocia┼╝ w tamtym czasie kraj by┼é kompletnym bankrutem, i ÔÇô to jest by─ç mo┼╝e najwa┼╝niejsze ÔÇô kto ma monopol na pob├│r ce┼é. Gdy w o┼Ťwieceniowej Europie powstaje militaryzm pruski, jego idee wsi─ůkaj─ů z niewiarygodn─ů ┼éatwo┼Ťci─ů w wenezuelski grunt. Fundatorami naszego narodu s─ů hiszpa┼äscy wojskowi, ludzie kt├│rzy zostawili w tym kraju swoje ┼╝ycie i krew ÔÇô st─ůd ju┼╝ tylko krok do mesjanistycznej legendy i idea┼é├│w po┼Ťwi─Öcenia pruskiego ┼╝o┼énierza, z kt├│rymi spotkasz si─Ö teraz u ┼╝o┼énierza wenezuelskiego, zw┼éaszcza w┼Ťr├│d kadry oficerskiej. Nie wiem, czy mia┼ée┼Ť kiedy┼Ť okazj─Ö zobaczy─ç wenezuelskie mundury wojskowe, na przyk┼éad mundur galowy kadet├│w Akademii Wojskowej. To jest typowy mundur pruski. Ma┼éo tego: jego kr├│j da┼é pocz─ůtek m─Öskiemu strojowi narodowemu Wenezueli, popularnemu do dzi┼Ť na r├│wninach centralnych liqui liqui. Mo┼╝na uznawa─ç ubi├│r za drobnostk─Ö, ale tak na dobr─ů spraw─Ö jest to widoczny dow├│d na istnienie wp┼éyw├│w militarnopruskich w naszym kraju. Wenezuelska tendencja wojskowa wyros┼éa na czynnik nies┼éychanie istotny, kt├│rego fundamentalna funkcja przechodzi mimo to niezauwa┼╝ona. Wydaje mi si─Ö mianowicie, ┼╝e armia jest jedynym elementem, kt├│ry tak na dobr─ů spraw─Ö daje temu narodowi jedno┼Ť─ç. Dlaczego? Bo na przyk┼éad religia na wschodzie i w centrum kraju nie ma tak silnej pozycji, jak w Andach. W drug─ů stron─Ö: wi─Özy rodzinne w Andach nie s─ů tak silne, jak w centrum i na wschodzie. Jedyn─ů instytucj─ů, kt├│ra mo┼╝e zjednoczy─ç nar├│d wenezuelski, jest wojsko: Ch├ívez tylko kontynuowa┼é tradycj─Ö obecn─ů w tym kraju od czas├│w fundacji.
Dalszy ci─ůg wywiadu w ksi─ů┼╝ce Wojciecha Ganczarka ÔÇ×Upa┼éy, mango i ropa naftowaÔÇŁ.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś