fbpx Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Jak zosta膰 prezydentem Wenezueli?

Ca艂a struktura polityczna i organizacja spo艂eczna Ameryki 艁aci艅skiej jest bezpo艣rednio i po艣rednio zdeterminowana przez Amerykan贸w z P贸艂nocy. Pewnie zapytasz: w jaki spos贸b? Poprzez tajn膮 dyplomacj臋 i konserwowanie monopoli handlowych. Przedstawiamy fragment ksi膮偶ki Wojciecha Ganczarka 鈥濽pa艂y, mango i ropa naftowa鈥.

beupam 1

ilustr.: materia艂y prasowe


Fragment rozmowy z Danielem 脕lvarezem, wenezuelskim politologiem i wsp贸艂tw贸rc膮 telewizji komunalnej Tatuy TV. Tekst pochodzi z ksi膮偶ki Wojciecha Ganczarka 鈥濽pa艂y, mango i ropa naftowa鈥.
Zwolennicy zmar艂ego prezydenta Ch谩veza zwykli twierdzi膰, 偶e El Comandante wydoby艂 ze stanu zmarginalizowania ca艂e grupy spo艂eczne. Sytuacj臋 dominacji w膮skiej grupy nad reszt膮 by艂by艣 sk艂onny uwa偶a膰 za nieprzerwan膮 od czas贸w kolonii i niewolnictwa?
Wiesz, tak naprawd臋 niewolnictwo jako model produkcji stosowa艂y r贸wnie偶 rdzenne cywilizacje Ameryki: Majowie, Aztekowie czy Inkowie. Ale je艣li mamy m贸wi膰 o wsp贸艂czesnej Wenezueli: ten kraj wci膮偶 pozostaje pod silnym wp艂ywem oligarchii, czyli w膮skiej grupy ludzi, kt贸ra od jakich艣 stu dwudziestu lat utrzymuje si臋 przy w艂adzy. M贸wimy o nie wi臋cej ni偶 dwunastu rodzinach, kt贸re 鈥 zw艂aszcza z chwil膮 nadej艣cia ery naftowej w latach dwudziestych i trzydziestych 鈥 zacz臋艂y okupowa膰 przestrze艅 polityczn膮 i ekonomiczn膮, rozwija膰 monopole.
I uda艂o im si臋 utrzyma膰 w艂adz臋 pomimo radykalnych zmian w przyw贸dztwie politycznym ?
Rzecz w tym, 偶e tak naprawd臋 偶adne radykalne zmiany nie nast膮pi艂y. Wenezuelski system polityczny nie dzia艂a tak, jak systemy polityczne w innych cz臋艣ciach 艣wiata, gdzie przy zmianie przy sterach w艂adzy zmieniaj膮 si臋 grupy uprzywilejowane. Tutaj takie transformacje nie zasz艂y, poniewa偶 od 1830 roku polityka kraju jest zdeterminowana przez Stany Zjednoczone. W og贸le ca艂a struktura polityczna i organizacja spo艂eczna Ameryki 艁aci艅skiej jest bezpo艣rednio i po艣rednio zdeterminowana przez Amerykan贸w z P贸艂nocy. Pewnie zapytasz: w jaki spos贸b? Poprzez tajn膮 dyplomacj臋 i konserwowanie monopoli handlowych.
Ale patrz膮c zw艂aszcza na dziewi臋tnastowieczn膮 histori臋 kraju, widzi si臋 chaos. Co kilka lat kt贸ry艣 z regionalnych caudillos organizuje kolejne rewolucje i powstania okraszane teoretycznie najr贸偶niejszymi przymiotnikami 鈥 ch艂opskie, federacyjne, legalistyczne 鈥 ale koniec ko艅c贸w chodzi o to, 偶e facet chce si臋 po prostu zainstalowa膰 na fotelu prezydenta republiki. Jak w takim ba艂aganie mo偶na upatrywa膰 konsekwentnej polityki imperium?
No w艂a艣nie ta niestabilno艣膰 polityczna 鈥 zreszt膮 nie tylko w Wenezueli, a w ca艂ej Ameryce Po艂udniowej 鈥 jest produktem dzia艂a艅 Stan贸w Zjednoczonych, realizowanych konsekwentnie od pocz膮tku dziewi臋tnastego wieku. Doktryna Monroego z 1823 toku ustanowi艂a nowy porz膮dek 艣wiata: Stany Zjednoczone 鈥 widz膮c erupcje niepodleg艂o艣ciowe w po艂udniowej cz臋艣ci kontynentu 鈥 pozostawi艂y jasnym, 偶e Europejczycy nie powinni nawet my艣le膰 o ponownych interwencjach w regionie. Dlatego kiedy na przyk艂ad Anglicy wchodz膮 w kontakt z Argenty艅czykami i determinuj膮 monopole w ich portach, robi膮 to na zasadach czysto handlowych, a nie politycznych. Oczywi艣cie, wschodz膮ca pot臋ga Stan贸w Zjednoczonych w 1823 roku nie jawi艂a si臋 tak siln膮 jak obecnie. Z ca艂膮 pewno艣ci膮 jednak Amerykanie z P贸艂nocy mieli ogromn膮 przewag臋, dysponowali ogromnymi mo偶liwo艣ciami organizacyjnymi, zw艂aszcza w por贸wnaniu z pozostaj膮c膮 na skraju mizerii Ameryk膮 艁aci艅sk膮. Wyj膮tki w krajobrazie n臋dzy stanowi艂y miasta takie jak Buenos Aires, Meksyk czy Hawana, ale reszta dawnych hiszpa艅skich kolonii to by艂a najciemniejsza prowincja, a do tego: z bardzo s艂abo rozwini臋tymi strukturami spo艂ecznymi.
Od czego konkretnie zacz臋艂y Stany Zjednoczone?
Przyk艂ad贸w jest na p臋czki, ale patrz膮c w skali najbardziej makro: od samego pocz膮tku, to jest od odzyskania niepodleg艂o艣ci przez kraje latynoameryka艅skie, usi艂owano nie dopu艣ci膰 do ich politycznego zjednoczenia. W 1826 roku Sim贸n Bol铆var zwo艂uje kongres panamski: spotkanie pa艅stw hiszpa艅skoj臋zycznych, kt贸re zerwa艂y zwi膮zki kolonialne z Koron膮. Zebrano si臋 w celu organizacji proces贸w geopolitycznych i ekonomicznych zachodniej p贸艂kuli oraz ustanowienia nowego modelu stosunk贸w z Europ膮 i reszt膮 艣wiata. Misja dyplomatyczna Stan贸w Zjednoczonych wp艂yn臋艂a na grupy oligarchiczne w ka偶dej z by艂ych kapitanii generalnych i wicekr贸lestw w taki spos贸b, 偶e po pierwsze: z dwudziestu dw贸ch poselstw na spotkanie ostatecznie wybra艂o si臋 jedynie czterna艣cie. Dalej: mniej wi臋cej tydzie艅 po rozpocz臋ciu obrad dziwnym trafem dyskusje zacz臋艂y schodzi膰 na boczne tory. Miesi膮c po otwarciu spotkania wszystkie procesy decyzyjne utkn臋艂y w martwym punkcie, bo ambasadorzy 鈥 a byli to ambasadorzy o charakterze pe艂nomocnik贸w 鈥 zacz臋li upiera膰 si臋, 偶e bez konsultacji z najwy偶szymi w艂adzami kraju nie b臋d膮 niczego podpisywa膰. Ca艂y kongres zako艅czy艂 si臋 bezowocnie. 呕adnych powa偶nych traktat贸w geopolitycznych nigdy nie ratyfikowano. Zosta艂 brak porozumienia i jedno艣ci w Ameryce 艁aci艅skiej 鈥 produkt tajnej dyplomacji Stan贸w Zjednoczonych.
Jak taka dyplomacja funkcjonuje w praktyce?
Agenci szukaj膮 s艂abo艣ci delikwenta 鈥 ambasadora, w艂a艣ciciela ziemskiego czy innego przedstawiciela elit. Je艣li t膮 s艂abo艣ci膮 s膮, dajmy na to, kobiety 鈥 umieszczaj膮 faceta w burdelu, upijaj膮 i wtedy staraj膮 si臋 wyci膮gn膮膰 jakie艣 deklaracje, tak po prostu. Ludzie nie chc膮 wierzy膰, 偶e to mo偶e by膰 prawd膮. Ale je艣li nie, to jak mi wyt艂umaczysz, 偶e z ca艂ym potencja艂em materialnym, ca艂ym bogactwem naturalnym Ameryki Po艂udniowej, z ca艂ym procesem industrializacji pod koniec dziewi臋tnastego wieku, jeste艣my tu, gdzie jeste艣my? Je艣li przeanalizujesz tutejsze wzorce medialne pod koniec dziewi臋tnastego wieku odkryjesz tam logik臋 ekstrakcji, wywo偶enia nieprzetworzonych surowc贸w na zewn膮trz. W Europie od przesz艂o tysi膮ca lat trwaj膮 procesy progresywnego rozwoju wewn膮trz poszczeg贸lnych pa艅stw: ewolucja handlu mi臋dzy miastami, manufaktury i tak dalej. U nas rozw贸j ma znamiona czysto neokolonialne: wykorzystywanie taniej si艂y roboczej do wydobycia surowca, kt贸ry dostarcza si臋 na rynek 艣wiatowy, a z drugiej strony: zale偶no艣膰 od importu produkt贸w przetworzonych.
Ale dlaczego znowu szukasz w tym teorii spiskowej: sam m贸wi艂e艣 mi przy kt贸rej艣 okazji, 偶e Latynos nie lubi pracowa膰, wi臋c 鈥 kontynuuj膮c ten tok rozumowania 鈥 szuka naj艂atwiejszego sposobu na zarobek, jakim jest na przyk艂ad wydobycie surowca i eksportowanie go za granic臋.
W艂a艣nie tak, ale rzecz w tym, 偶e to nie jest proces naturalny, a indukowany przez wp艂ywy z P贸艂nocy. Zwr贸膰 uwag臋, 偶e dzieci oligarchii latynoameryka艅skiej studiuj膮 zawsze w Stanach Zjednoczonych. Je艣li uczysz si臋 w szko艂ach prywatnych, kt贸re na tym kontynencie zwykle s膮 zwi膮zane z klas膮 艣redni膮, a zw艂aszcza klas膮 艣redni膮 wy偶sz膮, zaczynasz uczy膰 si臋 angielskiego od pierwszej czy drugiej klasy.
To dzieje si臋 na ca艂ym 艣wiecie.
Na ca艂ym 艣wiecie to si臋 dzieje od czas贸w powojennych. W Wenezueli nauk臋 angielskiego promowano ju偶 od kiedy wprowadzono ustaw臋 o edukacji powszechnej w latach siedemdziesi膮tych dziewi臋tnastego wieku! Taka edukacja pomaga艂a i pomaga szybciej zrozumie膰 kultur臋 dominuj膮c膮 w regionie. Zobacz chocia偶by co mamy tutaj: (Daniel rozgl膮da si臋 po piekarnio-kawiarni, w kt贸rej siedzimy: plastikowe stoliki o kwadratowych blatach, samoobs艂uga, bejsbol w telewizji) to jest typowa ameryka艅ska kawiarnia z lat pi臋膰dziesi膮tych, nie 偶aden klasyczny sk艂ad hiszpa艅ski z dziewi臋tnastego wieku! Podobnie ca艂y ten hiperrozw贸j w u偶yciu samochod贸w: to te偶 fenomen typowo p贸艂nocnoameryka艅ski.
Nie ma na to wp艂ywu darmowa benzyna?
Nie, darmowa benzyna to zjawisko relatywnie nowe, nie ma wi臋cej ni偶 trzydzie艣ci lat. Problemem jest silna ekspansja kultury kalifornijskiej w Wenezueli, kt贸ra rozpocz臋艂a si臋 mniej wi臋cej w latach sze艣膰dziesi膮tych. To wida膰 chocia偶by po naszych najcz臋stszych kierunkach podr贸偶y. Wenezuelczycy mniej wi臋cej do lat dziewi臋膰dziesi膮tych w og贸le nie znali w艂asnego kraju. Znali za to 艣wietnie Nowy Jork, Miami czy Waszyngton. Dalej: zwr贸膰 uwag臋, 偶e program niemal wszystkich partii w Ameryce 艁aci艅skiej to zawsze cywilizowanie kraju i westernizacja kultury 鈥 z drobnymi wyj膮tkami, takimi jak Zapaty艣ci w Meksyku. To si臋 ujawnia najwyra藕niej, najotwarciej i najbezczelniej w programach biurokratycznych re偶im贸w autorytarnych w ko艅cu dziewi臋tnastego i pocz膮tku dwudziestego wieku, kt贸rych baz膮 epistemologiczn膮 by艂 pozytywizm. W Wenezueli w t臋 tendencj臋 wpisuje si臋 na przyk艂ad Juan Vicente G贸mez, dyktator kt贸ry kontrolowa艂 kraj przez blisko trzydzie艣ci lat, a偶 do swojej 艣mierci w 1935 roku. G贸mez spacyfikowa艂 kraj po ca艂ych dziesi臋cioleciach rewolucji i powsta艅. Wenezuela uspokoi艂a si臋 i uciszy艂a, ale utopiona we krwi, w represjach. Zabroniono dzia艂alno艣ci jakichkolwiek partii politycznych, Bank Centralny przesta艂 by膰 publiczny i przeszed艂 w r臋ce lokalnej oligarchii, rodziny Machado. Projekt narodowy kr臋ci艂 si臋 wok贸艂 ekstrakcji i handlu w ramach mi臋dzynarodowego systemu kapitalistycznego, stawiaj膮c kraj w roli dostawcy surowc贸w i konsumenta produkt贸w gotowych. To w艂a艣nie w tamtym czasie pojawia si臋 rodzina Phelps, kt贸ra rozpoczyna w kraju dystrybucj臋 samochod贸w Forda, powstaje Radio Caracas, rodzina Zuluaga praktycznie monopolizuje rynek zbo偶owy, w r臋kach prywatnych znajduj膮 si臋 przedsi臋biorstwa zajmuj膮ce si臋 elektryfikacj膮, powstaje twarde skrzyd艂o ultrakapitalistyczne: bankierzy, spekulanci finansowi i im podobni. Co ciekawe, nied艂ugo potem pojawia si臋 proces westernizacji i demokratyzacji, kt贸ry dla odmiany nie jest ca艂kowicie zdeterminowany ani przez oligarchi臋, ani przez partie polityczne: zawiera w sobie pewne cechy charakterystyczne regionu, jakiego艣 ducha narodu. Chodzi mi o rz膮d Isa铆asa Mediny Angarity. Prezydent Medina to typ pacyfisty: chocia偶 by艂 profesjonalnym wojskowym, mia艂 wyobra偶enie o rze藕ni, jaka sta艂a si臋 udzia艂em Wenezueli w dziewi臋tnastym wieku i nie mia艂 najmniejszego zamiaru stosowa膰 podobnych metod, zw艂aszcza po pacyfikacjach za rz膮d贸w starego G贸meza. Przeciwnie, rozpoczyna rzeczywisty proces demokratyzacji, otwarcia politycznego, wprowadza szereg reform, w tym legalizuje partie polityczne i ustanawia ordynacj臋 bezpo艣redni膮 w wyborach do kongresu. Tym, co determinuje upadek jego rz膮du i zarazem procesu demokratyzacji, jest fakt, 偶e ca艂e to otwarcie, a do tego proces reorganizacji kraju i zmiany architektury instytucjonalnej, maj膮 niebagatelny koszt finansowy. W latach 1943鈥1945 rozpoczyna si臋 ambitny program urbanizacji kraju: powstaj膮 jedne z najwi臋kszych osiedli Caracas, buduje si臋 skrzy偶owania i ronda. Altamira z ca艂膮 wschodni膮 cz臋艣ci膮 stolicy, El Silencio, Sabana Grande: to by艂y hacjendy, kt贸re poddano urbanizacji w艂a艣nie za rz膮d贸w Isa铆asa Mediny. Sk膮d wzi臋to na to pieni膮dze? Przecie偶 nie z rolnictwa: ubogie rodziny wenezuelskie w tamtym czasie uprawiaj膮 tyle, co na w艂asne wy偶ywienie, nic wi臋cej. Pozostaje jeszcze cz臋艣膰 plantacji, kt贸re od czas贸w kolonii pracuj膮 nieprzerwanie w logice ekstraktywnej, ale podatki za kaw臋 i kakao to za ma艂o jak na gruntown膮 reform臋 kraju. Dlatego to w艂a艣nie wtedy, w 1943 roku, podwy偶sza si臋 podatek z wydobycia ropy, wprowadzaj膮c zasad臋 fifty-fifty: po艂owa zysk贸w z ropy dla wydobywcy, po艂owa dla pa艅stwa [straci艂y na tym, rzecz jasna, koncerny wydobywcze, wi臋c taka decyzja w Stanach Zjednoczonych nie mog艂a si臋 podoba膰]. Co si臋 dzieje p贸藕niej? W 1945 rz膮d Mediny pada na skutek zamachu stanu zupe艂nie absurdalnego, folklorystycznego: dokonuj膮 go po艂膮czone si艂y wojskowych i鈥 partii politycznych deklaruj膮cych si臋 jako demokratyczne. Obie grupy dziel膮 w艂adz臋 mi臋dzy 1945 a 1948 rokiem, a projekt demokratyzacji umiera. 艢ci艣le zdefiniowany projekt polityczny tego rz膮du w艂a艣ciwie nie istnia艂 a偶 do czasu wybor贸w w 1948 roku, w kt贸rych wygrywa pisarz R贸mulo Gallegos. Ale Gallegos planowa艂 kontynuacj臋 procesu demokratyzacji rozpocz臋tego przez Medin臋 i dlatego zaraz nadchodzi kolejny zamach stanu. W艂adz臋 bierze Marcos P茅rez Jim茅nez i kolejny re偶im biurokratyczno-autorytarny ze 艣cis艂ymi zwi膮zkami z krajow膮 oligarchi膮 w logice klientelistycznej.
W Wenezueli wspomina si臋 go nie najgorzej: m贸wi si臋, 偶e facet mia艂 przynajmniej pozytywny wp艂yw na infrastruktur臋 kraju.
W por贸wnaniu ze stopniem rozwoju Wenezueli przed jego doj艣ciem do w艂adzy 鈥 owszem. Ale musisz pami臋ta膰, 偶e w tamtych czasach to si臋 dzia艂o we wszystkich analogicznych re偶imach regionu. Wchodzi艂 new deal w swoim p贸藕nym etapie, kt贸ry obejmowa艂 mi臋dzy innymi program rozwoju dla Ameryki 艁aci艅skiej. Trzeba by艂o infrastruktury, 偶eby te wszystkie europejskie i p贸艂nocnoameryka艅skie dobra mog艂y trafi膰 na rynek. Przecie偶 kosmiczna lod贸wka, co to nalewa zimn膮 wod臋 i sypie lodem, nie mog艂a wjecha膰 po b艂otnistych 艣cie偶ynach! Zbudowano wi臋c autostrady. Powtarzam ci, 偶e taka by艂a i taka jest logika mi臋dzynarodowego rynku: my mamy kupowa膰 produkty gotowe i dostarcza膰 surowc贸w, to nasze przeznaczenie w 艣wiatowym podziale pracy.
W styczniu 1958 roku pod naporem strajku generalnego i w obliczu zamachowych tendencji 艣rodowisk militarnych genera艂 rezygnuje i ucieka z kraju. Partie polityczne podpisuj膮 pakt z Punto Fijo, w kt贸rym definiuj膮 ramy wsp贸lnego programu dla kraju. W za艂o偶eniu ma to zapobiec kolejnym zamachom stanu.
Umowa mia艂a umo偶liwi膰 im rz膮dzenie, unikn膮膰 tego, co na przyk艂ad obecnie dzieje si臋 w kraju. Polityka wenezuelska zako艅czy艂a proces, kt贸ry niekt贸rzy nazywaj膮 kanibalizmem politycznym. Aby m贸c zahamowa膰 wyniszczaj膮c膮 walk臋 mi臋dzy stronnictwami 鈥 zn贸w: sytuacja, do kt贸rej wr贸cili艣my w ostatnich latach 鈥 nakre艣lono projekt rz膮dzenia z Punto Fijo. Tre艣膰 paktu by艂a zdeterminowana przez ameryka艅sk膮 dyplomacj臋: sk膮d to wiemy? Bo w innym wypadku partie lewicowe, takie jak PCV (Partido Comunista de Venezuela, Komunistyczna Partia Wenezueli), nie zosta艂yby poza umow膮. Fakt, 偶e g艂贸wni aktorzy z Punto Fijo 鈥 AD (Acci贸n Democr谩tica, Akcja Demokratyczna, partia socjaldemokratyczna) i COPEI (Comit茅 de Organizaci贸n Pol铆tica Electoral Independiente, Komitet Niezale偶nej Organizacji Wyborczej, partia socjalchrze艣cija艅ska) 鈥 zignorowali wenezuelsk膮 lewic臋, by艂 kompletn膮 g艂upot膮. Trzeba pami臋ta膰, 偶e proces urbanizacji i industrializacji kraju wygenerowa艂 zacz膮tek klasy robotniczej. Dzieci robotnik贸w, wyedukowane na uniwersytetach, stawa艂y si臋 aktywistami krajowej lewicy. Zostawienie tych ludzi poza paktem to strzelanie sobie w stop臋: t臋 lewicuj膮c膮 m艂odzie偶 z lat sze艣膰dziesi膮tych i siedemdziesi膮tych odnajdziesz dzisiaj jako najstarsze pokolenie w rz膮dzie chavist贸w.
Ale samo uformowanie paktu z Punto Fijo chyba nie by艂o takie bezzasadne: na pocz膮tku lat sze艣膰dziesi膮tych w艂a艣ciwie co chwil臋 kto艣 podejmowa艂 pr贸b臋 zamachu stanu, w tym niekt贸re od艂amy PCV przechodzi艂y do walki zbrojnej.
Uformowanie paktu nie wydaje si臋 z艂e w sensie politycznym, w rozumieniu stworzenia warunk贸w do pokojowego rz膮dzenia krajem. Ale pozostaje g艂upot膮 w sensie historycznym, bo to, co dzisiaj widzimy w kraju, to w艂a艣nie konsekwencja umowy z pi臋膰dziesi膮tego 贸smego! Gdyby ludzie z AD i COPEI dysponowali w tamtym czasie zrozumieniem historycznym, wci膮gn臋liby lewic臋 do politycznej gry, tak jak to si臋 sta艂o z partiami socjalistycznymi w Europie Zachodniej. Ale u nas to nie przesz艂o i w konsekwencji istnienie grupy ludzi, kt贸ra pozosta艂a poza paktem, doprowadza do takich wydarze艅, jak pr贸ba zamachu stanu przeprowadzona przez stronnictwo Ch谩veza w lutym 1992 roku. Dlaczego do tego dosz艂o? Po pierwsze: przez degradacj臋 procesu biurokratycznego partii politycznych. Aktywno艣膰 w partiach takich jak AD czy COPEI sekularyzuje si臋: przestaje by膰 wa偶ne, czy jeste艣 z przekonania socjaldemokrat膮, czy chadekiem. Wystarczy, 偶e masz wykszta艂cenie wy偶sze, dopchasz si臋 do biurokracji, utworzysz tw贸j kr膮g w艂adzy i kr膮g klienteli, z艂o偶ony z bur偶uazji i drobnej bur偶uazji, w艂a艣cicieli 艣rodk贸w produkcji w kraju. Relacje w艂adzy ze spo艂ecze艅stwem ulegaj膮 atrofii, kwitn膮 natomiast oszustwa na skal臋 krajow膮, przekupstwa i personalizm. Stan og贸lnej korupcji osi膮ga szczyt za rz膮d贸w prezydenta Jaime Lusinchiego (1984鈥1989), kt贸ry ca艂kowicie traci kontrol臋 nad systemem politycznym w kraju. Instytucja pa艅stwa rozpada si臋 na kr臋gi w艂adzy w ministerstwach, trybuna艂ach i zwi膮zkach zawodowych. […]
W艣r贸d nich by艂 Ch谩vez?
W jaki艣 spos贸b Ch谩vez mia艂 okazj臋 odbiera膰 edukacj臋 od starej gwardii, ludzi z epoki Mediny, w kr臋gach Akademii Wojskowej kultywuj膮cych tradycje tak zwanych 鈥瀊艂臋kitnych sn贸w鈥. To s膮 faceci, dla kt贸rych honor wojskowy i projekt narodowy 鈥 nie wa偶ne z kt贸rej strony sceny politycznej, ale projekt n a r o d o w y 鈥 s膮 du偶o wa偶niejsze ni偶 plany oligarchii, zwi膮zk贸w zawodowych czy jakiegokolwiek odseparowanego sektora spo艂ecze艅stwa, kt贸ry zawsze zostawia na uboczu tani膮 si艂臋 robocz膮. W tym duchu, z programem odnowy moralnej pa艅stwa, porucznik Ch谩vez rzuca wyzwanie otaczaj膮cej go rzeczywisto艣ci. I ma w r臋ku bardzo istotny atut. Zwr贸膰 uwag臋, 偶e kultura militarna na mod艂臋 prusk膮 ju偶 dawno znikn臋艂a ze 艣wiatowego krajobrazu ideologicznego. Istnieje jednak kilka wyj膮tk贸w, kilka bastion贸w tej ideologii, a s膮 nimi Chile, Argentyna, cz臋艣ciowo Stany Zjednoczone, no i鈥 Wenezuela.
Bo tutaj zawsze rz膮dzili wojskowi?
W艂a艣nie, i to od samego pocz膮tku. Bieguny kolonizacji i eksploatacji ekonomicznej Imperium Hiszpa艅skiego stanowi艂y wicekr贸lestwa, natomiast Wenezuela by艂a kapitani膮 generaln膮: stanowi艂a baz臋 wojskow膮 o gigantycznej powierzchni, zabezpieczenie Morza Karaibskiego, tyln膮 stra偶 Kuby czy Panamy. To podstawowy fakt, kt贸ry wyja艣nia, dlaczego dzieci lokalnej oligarchii kakaowej czy cukrowej stawa艂y si臋 z automatu zawodowymi wojskowymi. Przyk艂ad pierwszy z brzegu: Sim贸n Bol铆var. On nie studiowa艂, by by膰 politykiem, prawnikiem czy medykiem, tylko w艂a艣nie wojskowym. Przyjrzyj si臋 innym bohaterom niepodleg艂o艣ci kraju: Antonio Jos茅 de Sucre wst臋puje do wojska w wieku pi臋tnastu lat, a Francisco de Miranda, kt贸ry z powodu pochodzenia nie mia艂 praw do studi贸w wojskowych w Caracas, odbywa podr贸偶 do Hiszpanii i tam鈥 kupuje swoje kapita艅skie dystynkcje. Gubernatorem kapitanii generalnej te偶 zawsze zostawa艂 wojskowy. W drugiej po艂owie dziewi臋tnastego wieku obserwuje si臋 zjawisko r贸wnie istotne, mianowicie podczas wyj膮tkowo krwawej wojny federalnej (1859鈥1863) gin膮 stare oligarchie: jedne trac膮 znaczenie, inne ulegaj膮 fizycznej anihilacji. Minie kilka dziesi臋cioleci, zanim ukszta艂tuj膮 si臋 nowe elity, a tymczasem teraz ju偶 zupe艂nie niepodzielny prym zaczyna wie艣膰 aspekt wojskowy. Dlatego w kolejnych latach widzisz w艂a艣ciwie co chwil臋 kt贸rego艣 z regionalnych caudillos organizuj膮cych jak膮kolwiek wojn臋 czy rewolucj臋, by tylko zaw艂aszczy膰 w艂adz臋 w kraju. Przy ca艂ym barbarzy艅stwie ich logika jest biurokratyczno-autokratyczna, to znaczy: liczy si臋 ten, kto ma w艂adz臋 nad armi膮 鈥 cho膰by 偶o艂nierze byli ledwo 偶ywi, w potarganych mundurach i z zardzewia艂膮 broni膮; kto ma kontrol臋 nad bud偶etem pa艅stwa 鈥 chocia偶 w tamtym czasie kraj by艂 kompletnym bankrutem, i 鈥 to jest by膰 mo偶e najwa偶niejsze 鈥 kto ma monopol na pob贸r ce艂. Gdy w o艣wieceniowej Europie powstaje militaryzm pruski, jego idee wsi膮kaj膮 z niewiarygodn膮 艂atwo艣ci膮 w wenezuelski grunt. Fundatorami naszego narodu s膮 hiszpa艅scy wojskowi, ludzie kt贸rzy zostawili w tym kraju swoje 偶ycie i krew 鈥 st膮d ju偶 tylko krok do mesjanistycznej legendy i idea艂贸w po艣wi臋cenia pruskiego 偶o艂nierza, z kt贸rymi spotkasz si臋 teraz u 偶o艂nierza wenezuelskiego, zw艂aszcza w艣r贸d kadry oficerskiej. Nie wiem, czy mia艂e艣 kiedy艣 okazj臋 zobaczy膰 wenezuelskie mundury wojskowe, na przyk艂ad mundur galowy kadet贸w Akademii Wojskowej. To jest typowy mundur pruski. Ma艂o tego: jego kr贸j da艂 pocz膮tek m臋skiemu strojowi narodowemu Wenezueli, popularnemu do dzi艣 na r贸wninach centralnych liqui liqui. Mo偶na uznawa膰 ubi贸r za drobnostk臋, ale tak na dobr膮 spraw臋 jest to widoczny dow贸d na istnienie wp艂yw贸w militarnopruskich w naszym kraju. Wenezuelska tendencja wojskowa wyros艂a na czynnik nies艂ychanie istotny, kt贸rego fundamentalna funkcja przechodzi mimo to niezauwa偶ona. Wydaje mi si臋 mianowicie, 偶e armia jest jedynym elementem, kt贸ry tak na dobr膮 spraw臋 daje temu narodowi jedno艣膰. Dlaczego? Bo na przyk艂ad religia na wschodzie i w centrum kraju nie ma tak silnej pozycji, jak w Andach. W drug膮 stron臋: wi臋zy rodzinne w Andach nie s膮 tak silne, jak w centrum i na wschodzie. Jedyn膮 instytucj膮, kt贸ra mo偶e zjednoczy膰 nar贸d wenezuelski, jest wojsko: Ch谩vez tylko kontynuowa艂 tradycj臋 obecn膮 w tym kraju od czas贸w fundacji.
Dalszy ci膮g wywiadu w ksi膮偶ce Wojciecha Ganczarka 鈥濽pa艂y, mango i ropa naftowa鈥.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Od ponad 15 lat tworzymy jedyny w Polsce magazyn lewicy katolickiej i budujemy 艣rodowisko zaanga偶owane w walk臋 z podzia艂ami religijnymi, politycznymi i ideologicznymi. Robimy to tylko dzi臋ki Waszemu wsparciu!
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij