Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Jak wybudowa─ç szklane domy?

Przyzwyczaili┼Ťmy si─Ö, ┼╝e w┼Ťr├│d tematyki zwi─ůzanej z II RP pojawia si─Ö w─ůtek mniejszo┼Ťci narodowych. Zazwyczaj ich obecno┼Ť─ç stanowi jeden z problem├│w politycznych. W opozycji do tego wystawa ÔÇ×Przysz┼éo┼Ť─ç b─Ödzie innaÔÇŁ nie tematyzuje bezpo┼Ťrednio samej narodowo┼Ťci. Emancypacja dokonuje si─Ö w┼Ťr├│d grup klasowych, wiekowych czy p┼éciowych, niezale┼╝nie od narodowo┼Ťci ich cz┼éonk├│w.

materiały prasowe

materiały prasowe


ÔÇ×Troski, k┼éopoty, dro┼╝yzna, wyzysk handlarza, oto co wype┼énia dzie┼ä ka┼╝dy. ┼╗yjemy jednak nadziej─ů, ┼╝e┬áprzysz┼éo┼Ť─ç b─Ödzie inna i┬á┼╝e ten kraj naszych dzieci zakwitnie kwiatami szcz─Ö┼Ťcia. Tote┼╝ jednym z┬ánajwa┼╝niejszych pyta┼ä, jakie zadaje sobie proletariusz, jest: jak przedstawia─ç si─Ö b─Ödzie przysz┼éy ustr├│j spo┼éeczny?ÔÇŁ ÔÇô pisze w 1921 roku Zofia Daszy┼äska-Goli┼äska we wst─Öpie artyku┼éu┬áÔÇ×Przez kooperatywy do przysz┼éego ustrojuÔÇŁ. Tekst ten stanowi opis dotychczasowej dzia┼éalno┼Ťci kooperatyw, z rozwojem kt├│rych autorka wi─ů┼╝e nadzieje na przekszta┼écenie mi─Ödzywojennego systemu kapitalistycznego. Zako┼äczenie dzia┼éa┼ä wojennych, powstanie nowego pa┼ästwa i rozw├│j techniczny pozwalaj─ů snu─ç plany modernizacji na wielu polach ┼╝ycia spo┼éecznego, nie tylko tego zwi─ůzanego z organizacj─ů przedsi─Öbiorstw. Wizje te, do kt├│rych wraca si─Ö obecnie coraz cz─Ö┼Ťciej, nadal pozostaj─ů w cieniu legend o ÔÇ×┼ŤwiatowymÔÇŁ ┼╝yciu w II RP ÔÇô tocz─ůcym si─Ö g┼é├│wnie w kawiarniach literackich i dor├│wnuj─ůcych Pary┼╝owi salonach.
Pogodzenie wyobra┼╝e┼ä o Polsce mi─Ödzywojennej jako o miejscu eleganckiego ┼╝ycia miejskiego (koniecznie w┼Ťr├│d tej nieod┼╝a┼éowanej i nieodbudowanej po wojnie architektury Warszawy) z faktem, ┼╝e tu┼╝ po I wojnie 75 procent obywateli Rzeczypospolitej by┼éo mieszka┼äcami wsi posiadaj─ůcymi gospodarstwa w wi─Ökszo┼Ťci o powierzchni mniejszej ni┼╝ 2 hektary, wydaje si─Ö co najmniej k┼éopotliwe. Dalsze studiowanie statystyk dotycz─ůcych struktury spo┼éecznej i poziomu ┼╝ycia obywateli mo┼╝e prowadzi─ç w┼éa┼Ťciwie do jednego wniosku ÔÇô II RP by┼éa krajem, kt├│ry wymaga┼é szybkiej i stanowczej modernizacji. I to takiej polegaj─ůcej nie na budowie deptak├│w miejskich czy tworzeniu uniwersytet├│w na ┼Ťwiatowym poziomie, lecz na wprowadzeniu rozporz─ůdzenia o obowi─ůzku stawiania zabudowanych toalet, tak zwanym s┼éawojek (od imienia premiera Felicjana S┼éawoja Sk┼éadkowskiego; rozporz─ůdzenie wesz┼éo w ┼╝ycie w 1928 roku), czy walce z analfabetyzmem, kt├│ry dotyczy┼é prawie co czwartego mieszka┼äca ziem polskich.
Wykluczenie nie ma narodowo┼Ťci
Projekty tych zmian s─ů tematem wystawy ÔÇ×Przysz┼éo┼Ť─ç b─Ödzie innaÔÇŁ otwartej 24 lutego w Zach─Öcie, kt├│rej tytu┼é zaczerpni─Öto z tekstu Daszy┼äskiej-Goli┼äskiej. Ekspozycja i cykl spotka┼ä towarzysz─ůcych powsta┼éy w ramach obchod├│w stulecia niepodleg┼éo┼Ťci, co po obejrzeniu wystawy mo┼╝e wydawa─ç si─Ö zaskakuj─ůce. ┼╗adna z sal nie podejmuje tematyki pa┼ästwowo-instytucjonalnej ani narodowej, nieobecne s─ů w┼éa┼Ťciwie okre┼Ťlenia takie jak┬áÔÇ×polskiÔÇŁ,┬áÔÇ×PolskaÔÇŁ czy┬áÔÇ×PolacyÔÇŁ. Ponadto motywem przewodnim dla ca┼éej wystawy jest film Aleksandra Forda┬áÔÇ×Mir kumen onÔÇŁ, zrealizowany w wi─Ökszo┼Ťci w j─Özyku jidysz, kt├│ry najg┼éo┼Ťniej rozbrzmiewa w pierwszej sali. Przy podejmowaniu tematyki II RP przyzwyczaili┼Ťmy si─Ö do obecno┼Ťci zagadnie┼ä zwi─ůzanych z mniejszo┼Ťciami narodowymi. Stanowi─ů one jednak zazwyczaj jeden z problem├│w politycznych lub ┼║r├│d┼éo konflikt├│w i napi─Ö─ç spo┼éecznych. W opozycji do tego wystawa ÔÇ×Przysz┼éo┼Ť─ç b─Ödzie innaÔÇŁ nie tematyzuje bezpo┼Ťrednio samej narodowo┼Ťci. Znacznie wa┼╝niejsze staj─ů si─Ö podzia┼éy wynikaj─ůce z p┼éci czy klasy spo┼éecznej i pr├│by emancypacji, kt├│re podejmuj─ů zar├│wno Polacy, jak i na przyk┼éad ┼╗ydzi.
I tak w poszczeg├│lnych salach zgromadzone materia┼éy ÔÇô w┼Ťr├│d kt├│rych te audiowizualne maj─ů szczeg├│lne znaczenie ÔÇô prezentuj─ů tematyk─Ö sp├│┼édzielczo┼Ťci i kooperatyzmu, mieszkalnictwa, wychowania dzieci, emancypacji kobiet, demokratyzacji sportu i rekreacji, sytuacji robotnik├│w czy przemian na polu kulturalnym (przede wszystkim w nowych projektach funkcjonowania teatru).
ÔÇô Ca┼éa sztuka ideowo-polityczna dwudziestolecia mi─Ödzywojennego polega na tym, ┼╝eby podj─ů─ç problematyk─Ö spo┼éeczn─ů i problematyk─Ö niepodleg┼éo┼Ťci w wariancie post─Öpowym, ale innym ni┼╝ ten, kt├│ry jest ju┼╝ realizowany za wschodni─ů granic─ů ÔÇô m├│wi prof. Andrzej Mencwel, kt├│ry by┼é inspiratorem powstania wystawy. ÔÇô W skomplikowanej historii II RP, w kt├│rej wiele jest tak┼╝e wydarze┼ä i decyzji katastrofalnych, stale gdzie┼Ť obecny jest nurt reformatorsko-modernizacyjny. Widoczny jest on w obszarach takich jak: reforma rolna, kt├│ra zosta┼éa uchwalona, ale nie by┼éa realizowana, dzia┼éalno┼Ť─ç edukacyjna zwi─ůzana z uniwersytetami robotniczymi czy ludowymi, spos├│b my┼Ťlenia o kobietach i dzieciach oraz w wielu innych. Podj─Öto problematyk─Ö wszystkich tych, kt├│rych dzisiaj nazwaliby┼Ťmy wykluczonymi, a kt├│rych ÔÇ×s┼éabo┼Ť─çÔÇÖ w poprzednich re┼╝imach ÔÇô przede wszystkim w carskim ÔÇô by┼éa czym┼Ť na porz─ůdku dziennym.
Skok w nowoczesno┼Ť─ç
Na czym polega┼é wi─Öc ten wariant post─Öpowy? Lub, gdyby┼Ťmy chcieli nawi─ůza─ç do s┼é├│w Daszy┼äskiej-Goli┼äskiej: jak ÔÇ×przedstawia─ç si─Ö b─Ödzie przysz┼éy ustr├│j spo┼éecznyÔÇŁ? Wspomniany ju┼╝ ruch sp├│┼édzielczy nie tylko stanowi┼é alternatyw─Ö dla modelu handlu, lecz mia┼é by─ç tak┼╝e odpowiedzi─ů na kryzys mieszkaniowy, trwaj─ůcy w┼éa┼Ťciwie przez ca┼ée dwudziestolecie. Wystawa prezentuje znane projekty osiedli na ┼╗oliborzu i Rakowcu, kt├│re mia┼éy stanowi─ç propozycj─Ö dost─Öpn─ů dla robotnik├│w i gorzej sytuowanych mieszka┼äc├│w Warszawy. Obok wielu pomys┼é├│w architektonicznych, maj─ůcych zapewni─ç funkcjonalno┼Ť─ç osiedli, realizowane by┼éy tak┼╝e idee na wskro┼Ť wsp├│┼éczesne, takie jak konsultacje spo┼éeczne dotycz─ůce projekt├│w mieszka┼ä czy powo┼éanie instytucji pomagaj─ůcej w zak┼éadaniu ogr├│dk├│w i piel─Ögnacji ro┼Ťlin.
Dzia┼éania wynikaj─ůce z potrzeby zmiany losu najbiedniejszych warstw spo┼éecznych, g┼é├│wnie robotnik├│w i ch┼éop├│w, nie ogranicza┼éy si─Ö wy┼é─ůcznie do dzia┼éa┼ä socjalnych. Wizja nowoczesno┼Ťci, w kt├│rej zniesione zostan─ů tak ra┼╝─ůce nier├│wno┼Ťci, mia┼éa charakter uniwersalny ÔÇô jej zasi─Ög obejmowa┼é tak┼╝e dzia┼éania artystyczne i kulturalne, maj─ůce na celu upodmiotowienie pomijanych dot─ůd grup lub umo┼╝liwienie im dost─Öpu do kultury. Wa┼╝n─ů funkcj─Ö w tych procesach odegra┼é film, nowoczesny tak┼╝e ze wzgl─Ödu na swoj─ů form─Ö, mo┼╝liwo┼Ť─ç zasi─Ögu i ┼éatwo┼Ť─ç, z jak─ů m├│g┼é sta─ç si─Ö no┼Ťnikiem bardzo konkretnych tre┼Ťci, tak┼╝e tych, z dzisiejszej perspektywy, o charakterze propagandowym, jak chocia┼╝by wspomniany film Forda.
Innymi grupami, kt├│rych sytuacja tak bardzo zmieni┼éa si─Ö w┼éa┼Ťnie w dwudziestoleciu, by┼éy kobiety i dzieci. Na obecno┼Ť─ç w ┼╝yciu publicznym tych pierwszych wp┼éyw mia┼éo oczywi┼Ťcie przyznanie praw wyborczych, jednak dalsza emancypacja dokonywa┼éa si─Ö zazwyczaj oddolnie, g┼é├│wnie przy udziale samych zainteresowanych. Kwestia praw kobiet w pismach Zofii Daszy┼äskiej-Goli┼äskiej wpisywa┼éa si─Ö w szerszy projekt maj─ůcy na celu upodmiotowienie grup wykluczanych. Dlatego szczeg├│ln─ů uwag─Ö w artykule ÔÇ×R├│wnouprawnienie kobiet w pracyÔÇŁ po┼Ťwi─Öca robotnicom, kt├│rych sytuacja ekonomiczna jest szczeg├│lnie zagro┼╝ona ÔÇô z jednej strony ze wzgl─Ödu na ich p┼ée─ç, z drugiej: na klas─Ö, z kt├│rej pochodz─ů.
ÔÇ×Kraj naszych dzieciÔÇŁ
Historia praw dzieci w Polsce mia┼éa natomiast charakter szczeg├│lny. G┼é├│wnie dzi─Öki osobie Janusza Korczaka, kt├│rego praca┬áÔÇ×Magna Charta LibertatisÔÇŁ z 1920 roku, w kt├│rej pada s┼éynne zdanie┬áÔÇ×Nie ma dziecka, jest cz┼éowiekÔÇŁ, poprzedzi┼éa przyj─Öt─ů w 1924 roku przez Zgromadzenie Og├│lne Ligi Narod├│w Deklaracj─Ö Praw Dziecka. Dzia┼éalno┼Ť─ç Korczaka by┼éa niezwykle nowoczesna nie tylko dlatego, ┼╝e wyprzedza┼éa swoje czasy. Pomys┼éy pedagogiczne, spos├│b funkcjonowania domu sierot czy idee towarzysz─ůce za┼éo┼╝eniu pisma┬áÔÇ×Ma┼éy przegl─ůdÔÇŁ cechuj─ů si─Ö ┼Ťmia┼éo┼Ťci─ů i bezkompromisowo┼Ťci─ů zawstydzaj─ůcymi nawet z dzisiejszej perspektywy. Czy by┼éy one przyk┼éadem niepoprawnego optymizmu i idealizmu?
ÔÇô Nie mo┼╝na tak powiedzie─ç ÔÇô twierdzi prof. Mencwel. ÔÇô Dzia┼éania modernizacyjne by┼éy realizowane metod─ů ma┼éych krok├│w, uchwytnych przekszta┼éce┼ä rzeczywisto┼Ťci, trudno wi─Öc m├│wi─ç o tym, by by┼éy od niej oderwane, jak oderwany jest idealizm. Napi─Öcie mi─Ödzy ideami a materi─ů jest jednak widoczne. Najbardziej dramatyczny w tym kontek┼Ťcie jest w┼éa┼Ťnie przyk┼éad Korczaka, kt├│ry wychowywa┼é dzieci i m┼éodzie┼╝ w ┼Ťwiecie, kt├│ry by┼é radykalnie inny od tego, jaki znajdowa┼é si─Ö za murami ich domu. Rzeczywisto┼Ť─ç, z kt├│r─ů si─Ö stykali po opuszczeniu domu sierot, by┼éa ┼Ťwiatem dzikiego kapitalizmu, rz─ůdz─ůcego si─Ö przede wszystkim rywalizacj─ů. Tymczasem w domu sierot panowa┼éa maksymalizacja kooperacji ÔÇô celem by┼éo to, ┼╝eby zrobi─ç wszystko, aby ten drugi szed┼é z tob─ů. Zderzenie dla tych, kt├│rzy wychodzili, bywa┼éo straszliwe. Cz─Östo ci ludzie zostawali potem komunistami, aby rewolucyjnie wysadzi─ç ten porz─ůdek; inni zarzucali Korczakowi, ┼╝e ich oszuka┼é, bo ┼╝ycie polega na czym┼Ť innym ni┼╝ si─Ö spodziewali. Ale czy z tego wynika, ┼╝e jego dzia┼éanie by┼éo niepotrzebne lub przesadnie idealistyczne?
Tamtejsze jutro jest dzi┼Ť
W podobnie retoryczny spos├│b pytanie to zdaj─ů si─Ö stawia─ç tw├│rcy wystawy. Chocia┼╝ wspomniano o problemach, jakie pojawi┼éy si─Ö wraz z kryzysem prze┼éomu lat 20. i 30., a w Polsce z radykalizacj─ů nastroj├│w spo┼éecznych po przej─Öciu rz─ůd├│w przez sanacj─Ö, a p├│┼║niej po ┼Ťmierci J├│zefa Pi┼ésudskiego, to przecie┼╝ nie przekre┼Ťlaj─ů one sensu wysi┼éku w┼éo┼╝onego w pr├│by modernizacji.
Dodatkowym kontekstem z naszej, dzisiejszej perspektywy jest rzecz jasna wrzesie┼ä 1939, b─Öd─ůcy gwa┼étownym ko┼äcem epoki. Epoki┬áÔÇô nawet je┼Ťli nie w sensie historycznym czy politycznym, to na pewno ideowym. Nigdy p├│┼║niej sen o nowoczesno┼Ťci jako o mo┼╝liwie lepszym jutrze nie by┼é ┼Ťniony z tak─ů powag─ů i zaanga┼╝owaniem. Pewnie dlatego s┼éowa Zofii Daszy┼äskiej o ÔÇ×kraju dzieci, kt├│ry zakwitnie kwiatami szcz─Ö┼ŤciaÔÇŁ brzmi─ů dzi┼Ť tak niepoprawnie optymistycznie. Profesor Mencwel przekonuje jednak, ┼╝e stanowi─ů dzisiaj co┼Ť wi─Öcej ni┼╝ tylko utopijny etap w rozwoju nowoczesno┼Ťci ÔÇô Realizacja tych post─Öpowych wizji w wielu miejscach kula┼éa, ale ci─ůgle czyni┼éo si─Ö kolejne kroki w jej realizacji, co dzisiaj jest godne nie tylko pami─Ötania, ale te┼╝ na┼Ťladowania.
***
Wystawa┬áÔÇ×Przysz┼éo┼Ť─ç b─Ödzie inna. Wizje i praktyki modernizacji spo┼éecznych po roku 1918ÔÇŁ, Zach─Öta ÔÇô Narodowa Galeria Sztuki (24.02.ÔÇô27.05.2018)

***

Pozosta┼ée teksty z┬ábie┼╝─ůcego numeru dwutygodnika ÔÇ×KontaktÔÇŁ mo┼╝na znale┼║─ç┬átutaj.

***

Polecamy tak┼╝e:

Sp├│┼édzielczo┼Ť─ç: reaktywacja

Problemy spi─Ötrzone

Organizacja wsp├│lnego dobra: Kooperatywa Wawelska


 

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś