magazyn lewicy katolickiej

Inny Ko┼Ťci├│┼é jest mo┼╝liwy? ÔÇ×Przeczekiwanie wy─çÔÇŁ przestaje dzia┼éa─ç

Wydawa┼éoby si─Ö, ┼╝e ostatnich wydarze┼ä Ko┼Ťci├│┼é nie mo┼╝e zignorowa─ç. Czego wi─Öc mo┼╝na spodziewa─ç si─Ö po biskupach? Najpewniej w┼éa┼Ťnie ignorowania rzeczywisto┼Ťci. Ku w┼éasnej zgubie.
Inny Ko┼Ťci├│┼é jest mo┼╝liwy? ÔÇ×Przeczekiwanie wy─çÔÇŁ przestaje dzia┼éa─ç
Biskupi w niemieckim mie┼Ťcie Paderborn, 2005 rok (zdj─Öcie w domenie publicznej, autor: Karl-Michael Soemer)

Tekst ukaza┼é si─Ö pierwotnie na ┼éamach ÔÇ×PolitykiÔÇŁ.

W swoim znakomitym utworze ÔÇ×Co tam wyje?ÔÇŁ┬á┼üona rapowa┼é o┬ápolskim spo┼éecze┼ästwie, by─ç mo┼╝e szerzej tak┼╝e o┬árzeczywisto┼Ťci globalnego kapitalizmu w┬áog├│le. Nie wiem, czy my┼Ťla┼é w┬áspos├│b szczeg├│lny o┬áKo┼Ťciele. Nie s─ůdz─Ö. A┬ájednak jego fraza: ÔÇ×A wycie? C├│┼╝ wycie? W┬ágruncie rzeczy nic / W┬áko┼äcu ucichnie; tutaj jest d┼éuga tradycja przeczekiwania wy─çÔÇŁ, jest wyj─ůtkowo trafnym podsumowaniem tak┼╝e sposobu dzia┼éania polskiego Ko┼Ťcio┼éa instytucjonalnego.

Biskupi wytrenowani w samozadowoleniu

Cz─Ö┼Ť─ç polskiego Ko┼Ťcio┼éa wci─ů┼╝ ┼╝yje tak┼╝e w┬áprzekonaniu o┬áprawdziwo┼Ťci has┼éa: ÔÇ×S┼éycha─ç wycie? ZnakomicieÔÇŁ. W┬átej optyce wszelkie g┼éosy krytyczne wobec sposobu dzia┼éania czy stanu tej instytucji ÔÇô zar├│wno te z┬ázewn─ůtrz, jak i┬áz wn─Ötrza (tak┼╝e traktowane jako wrogi atak) ÔÇô paradoksalnie jedynie potwierdzaj─ů s┼éuszno┼Ť─ç obranej drogi. Mechanizm ten opiera si─Ö na przekonaniu, ┼╝e Ko┼Ťci├│┼é zawsze staje w┬ápewnej kontrze do ┼Ťwiata. W┬ápewnym stopniu rzeczywi┼Ťcie powinno tak by─ç (na og├│┼é jednak dotyczy to innych spraw ni┼╝ te, kt├│re za najwa┼╝niejsze uznaj─ů polscy biskupi). A┬áje┼Ťli tak, to krytyka i┬ásprzeciw wobec Ko┼Ťcio┼éa mia┼éyby by─ç jedynie potwierdzeniem tego, ┼╝e dobrze realizuje swoje powo┼éanie. To jednak optyka skrajnie uproszczona i┬áje┼Ťli chodzi o┬ág┼é─Öboko┼Ť─ç refleksji ÔÇô ┼╝enuj─ůca.

Jak pisa┼é Misza Tomaszewski w┬átek┼Ťcie┬áÔÇ×Biedni katolicy patrz─ů na siebieÔÇŁ┬ána ┼éamach ÔÇ×KontaktuÔÇŁ, ÔÇ×chrze┼Ťcija┼ästwo jest polityczne, ale nie ka┼╝da sprawa stanowi r├│wnie dobry pretekst do politycznego zaanga┼╝owania Ko┼Ťcio┼éa. Polityczne zaanga┼╝owanie Ko┼Ťcio┼éa spotyka i┬áb─Ödzie spotyka─ç si─Ö ze sprzeciwem, ale nie ka┼╝dy sprzeciw ┼Ťwiadczy o┬átym, ┼╝e ludzie, kt├│rych dzia┼éania ├│w sprzeciw budz─ů, maj─ů Boga po swojej stronieÔÇŁ. Warto o┬átym pami─Öta─ç, gdy kolejny raz us┼éyszymy g┼éosy wsparcia dla tego arcybiskupa czy innego kardyna┼éa, kt├│ry albo gada nieewangeliczne androny, albo ma na sumieniu niekiedy jeszcze powa┼╝niejsze winy.

Polski Ko┼Ťci├│┼é jest jednak wytrenowany w┬ásamozadowoleniu, ignorowaniu rzeczywisto┼Ťci i┬ápr├│bach przeczekiwania┬áwszelkich wzburze┼ä morza ┼╝ycia spo┼éecznego,┬ápo kt├│rym przez d┼éugi czas ┼╝eglowa┼é jako jedna z┬ánajwi─Ökszych fregat. Nie lubi zmienia─ç kursu, woli taranowa─ç mniejsze jednostki. Nie zauwa┼╝a przy tym, ┼╝e morze (spo┼éecze┼ästwo) jest mu coraz mniej przyjazne, dno przecieka, za┼éoga ÔÇô zw┼éaszcza ÔÇ×kadra oficerskaÔÇŁ (biskupi) ÔÇô jest w┬áznacz─ůcej cz─Ö┼Ťci zdeprawowana przez spos├│b dotychczasowego funkcjonowania lub niekompetentna, a┬ápasa┼╝erowie i┬ápasa┼╝erki statku (wierni i┬áwierne) przejawiaj─ů coraz mniej ochoty do biernego podporz─ůdkowywania si─Ö rozkazom lub po prostu opuszczaj─ů pok┼éad. Z┬ámostka kapita┼äskiego, z┬ákt├│rego powinno si─Ö widzie─ç najwi─Öcej, w┬ápolskim Ko┼Ťciele albo nie dostrzega si─Ö niczego, albo zakrywa si─Ö na nim oczy. A┬á┼╝eglowanie na ┼Ťlepo nie mo┼╝e sko┼äczy─ç si─Ö dobrze.

Kiedy polscy hierarchowie si─Ö obudz─ů? Czy to ju┼╝ ÔÇ×ten momentÔÇŁ? Czy post─Öpowania tocz─ůce si─Ö w┬áWatykanie wobec kolejnych biskup├│w, doniesienia medialne, rozgorza┼éa dyskusja wok├│┼é dziedzictwa┬áJana Paw┼éa II, istotna liczba apostazji, odchodzenie m┼éodzie┼╝y od religii (zar├│wno rozumianej jako lekcje w szkole, jak i szerzej) oraz zmiana j─Özyka krytyki kierowanej pod adresem Ko┼Ťcio┼éa wystarcz─ů? Znaj─ůc polskich biskup├│w, nale┼╝y uzna─ç, ┼╝e najpewniej nie. A ju┼╝ na pewno niepr─Ödko.

Proces powolny, ale realny

Je┼Ťli wi─Öc kto┼Ť zadaje pytanie, czy jeste┼Ťmy ┼Ťwiadkami i┬á┼Ťwiadkiniami jakiego┼Ť prze┼éomu w┬ápolskim Ko┼Ťciele, to najbli┼╝sza prawdzie wydaje si─Ö ocena, ┼╝e i┬átak, i┬ánie. W┬ástosunku spo┼éecze┼ästwa do Ko┼Ťcio┼éa oraz w┬ásamej wsp├│lnocie zachodz─ů istotne i┬ádynamiczne procesy. Je┼Ťli za┼Ť chodzi o┬áspos├│b funkcjonowania Ko┼Ťcio┼éa jako instytucji, zmiana nie tyle zachodzi, ile pe┼éznie. Jej sprzymierze┼äcami s─ů dzia┼éania Stolicy Apostolskiej, praca dziennikarzy i┬ádziennikarek ┼Ťledczych (zar├│wno katolickich, jak i┬ánie) wymuszaj─ůca niekiedy pewne decyzje oraz powolna wymiana pokoleniowa w┬ápolskim episkopacie.

To proces, kt├│ry zajmie kolejne lata ÔÇô chyba ┼╝e po drodze wydarzy si─Ö co┼Ť nieprzewidzianego, jak na przyk┼éad zmiana w┼éadzy na tak─ů, kt├│ra b─Ödzie gotowa odepchn─ů─ç wahad┼éo w┬áwielu sprawach (religia w┬ászkole,┬áprawo aborcyjne, poszanowanie praw os├│b LGBT+, finansowanie Ko┼Ťcio┼éa etc.) w┬ádrug─ů stron─Ö oraz powo┼éa na przyk┼éad pa┼ästwow─ů komisj─Ö maj─ůc─ů na celu zbadanie skali ukrywania przest─Öpstw seksualnych w┬ápolskim Ko┼Ťciele. Jest to jednak r├│wnocze┼Ťnie proces, kt├│ry zachodzi bardzo realnie i┬ána wielu polach.

Jak informowa┼éa ju┼╝ kilka miesi─Öcy temu ÔÇ×RzeczpospolitaÔÇŁ, w┬áWatykanie┬átocz─ů si─Ö post─Öpowania wobec jednej czwartej ordynariuszy polskich diecezji w┬ásprawie zaniedba┼ä lub tuszowania przest─Öpstw seksualnych. Gdy trzeba by┼éo przyspieszy─ç decyzje ze wzgl─Ödu na krytyczny stan kardyna┼éa Henryka Gulbinowicza, Stolica Apostolska to zrobi┼éa, zawczasu wyja┼Ťniaj─ůc, jak ma wygl─ůda─ç pogrzeb hierarchy, na kt├│rym ci─ů┼╝─ů powa┼╝ne zarzuty ÔÇô jak wida─ç, przez Watykan uznane za uzasadnione.

W oczach topnieje pozycja kardyna┼éa Stanis┼éawa Dziwisza. Obna┼╝aj─ůcy jego ca┼ékowit─ů niezdolno┼Ť─ç do cho─çby cz─Ö┼Ťciowego stani─Öcia w┬áprawdzie wywiad dla TVN, dokument ÔÇ×Don StanislaoÔÇŁ, obci─ů┼╝aj─ůcy go raport┬áw sprawie by┼éego kardyna┼éa TheodoreÔÇÖa McCarricka:┬áto wszystko sprawia, ┼╝e przestaje by─ç postrzegany jako ÔÇ×najwierniejszy i najbli┼╝szy wsp├│┼épracownik Jana Paw┼éa IIÔÇŁ, a zaczyna w coraz wi─Ökszym stopniu ÔÇô jako umoczony w tuszowanie pedofilii i innych skandali gracz watyka┼äskiej kurii. Stoj─ůcy przed nim ÔÇô a w pewnym sensie przed ca┼éym polskim Ko┼Ťcio┼éem ÔÇô wyb├│r, czy wzi─ů─ç win─Ö na siebie, by wybieli─ç Jana Paw┼éa II, czy te┼╝ pozostawia─ç wiele spraw w sferze domys┼é├│w i ┼Ťledztw, co uderza w wizerunek Wojty┼éy, nie jest godny pozazdroszczenia. Trudno jednak tak┼╝e by┼éemu metropolicie Krakowa wsp├│┼éczu─ç.

Dyskusja wok├│┼é Jana Paw┼éa II r├│wnie┼╝ nie jest bez znaczenia. Przez lata mo┼╝na by┼éo ÔÇô w┬ámniejszym lub wi─Ökszym stopniu, ale jednak ÔÇô krytykowa─ç Ko┼Ťci├│┼é jako taki, tych czy innych hierarch├│w, ale posta─ç┬áKarola Wojty┼éy┬áby┼éa otoczona tabu. Pr├│buj─ůce prze┼éama─ç je ksi─ů┼╝ki ÔÇô bo takie powstawa┼éy ÔÇô zarysowywa┼éy pomnikowy wizerunek Jana Paw┼éa II, ale nie wszczyna┼éy realnej dyskusji na jego temat w┬áspo┼éecze┼ästwie. To powoli, ale jednak si─Ö zmienia. I┬áwydaje si─Ö niezb─Ödne, by wreszcie realnie zmierzy─ç si─Ö z┬ápytaniem o┬áodpowiedzialno┼Ť─ç Wojty┼éy za gigantyczny kryzys instytucji, kt├│rej przewodzi┼é jako papie┼╝, oraz szereg systemowo tuszowanych na pot─Ö┼╝n─ů skal─Ö przest─Öpstw, czemu przynajmniej (w najlepszej dla siebie wersji) nie umia┼é przeciwdzia┼éa─ç.

Sprzeciw poza Ko┼Ťcio┼éem i w Ko┼Ťciele

Protesty odbywaj─ůce si─Ö w┬áca┼éej Polsce po wyroku┬átak zwanego Trybuna┼éu Konstytucyjnego w sprawie przes┼éanki pozwalaj─ůcej dot─ůd na legalne przerwanie ci─ů┼╝y w przypadku ci─Ö┼╝kiego i nieodwracalnego uszkodzenia p┼éodu pokaza┼éy skal─Ö sekularyzacji post─Öpuj─ůcej w Polsce od lat. Wida─ç j─ů ju┼╝ nie tylko w malej─ůcych od dawna odsetkach uczni├│w i uczennic chodz─ůcych na religi─Ö w szkole (r├│┼╝nica mi─Ödzy religijno┼Ťci─ů m┼éodszego i starszego pokolenia jest jedn─ů z najwi─Ökszych na ┼Ťwiecie, jak wynika z bada┼ä Pew Research Center), ale tak┼╝e w has┼éach na transparentach, w internecie czy wypowiedziach polityk├│w i polityczek.

To, co jeszcze dziesi─Ö─ç lat temu uchodzi┼éo za ÔÇ×ostry atak na Ko┼Ťci├│┼éÔÇŁ, dzi┼Ť ocenione by┼éoby jako co najwy┼╝ej lekki pstryczek w┬ájego nos. Dominacja kulturowa katolicyzmu w┬áPolsce za┼éamuje si─Ö ju┼╝ nie w┬áspos├│b ukryty, ale ca┼ékiem jawny ÔÇô r├│wnie┼╝ w┬áwyniku niezaskakuj─ůcego zlania si─Ö w┬ájedn─ů ca┼éo┼Ť─ç obozu rz─ůdz─ůcego i┬áKo┼Ťcio┼éa w┬áoczach znacz─ůcej cz─Ö┼Ťci spo┼éecze┼ästwa.

R├│wnie┼╝ w samym Ko┼Ťciele narasta sprzeciw. Na ulicach w protestach Strajku Kobiet obecne by┼éy tak┼╝e zaanga┼╝owane katoliczki i katolicy. Przeciw postawie Ko┼Ťcio┼éa w licznych sprawach zaprotestowali te┼╝ ÔÇô po raz pierwszy w takiej liczbie ÔÇô szeregowi ksi─Ö┼╝a. Pocz─ůtkowo pod tak zwanym ÔÇ×Listem zwyk┼éych ksi─Ö┼╝yÔÇŁ podpisa┼éo si─Ö 27 os├│b, kt├│rych sk┼éad budzi┼é uznanie, ale te┼╝ reakcje utrzymane w tonie: ÔÇ×Ci sami, co zwykle, tylko razemÔÇŁ. Obecnie jednak lista 156 nazwisk ksi─Ö┼╝y, diakon├│w i si├│str zakonnych jest znacznie bardziej zr├│┼╝nicowana.

To wci─ů┼╝ niewielki odsetek zakonnic i┬ákap┼éan├│w mieszkaj─ůcych w┬áPolsce. Nawet bior─ůc pod uwag─Ö to oraz fakt, ┼╝e niekt├│re nazwiska z┬álisty znikn─Ö┼éy pod wp┼éywem nacisk├│w prze┼éo┼╝onych, nale┼╝y zauwa┼╝y─ç, ┼╝e to pierwszy tego typu grupowy sprzeciw ksi─Ö┼╝y i┬ási├│str w┬ápolskim Ko┼Ťciele. Jakie b─Öd─ů ich kolejne kroki ÔÇô bo na pewno jakie┼Ť b─Öd─ů? Trudno przewidywa─ç, ale jest to wydarzenie znacz─ůce.

Bywaj─ů tak┼╝e mniej zauwa┼╝ane, ale r├│wnie┼╝ istotne wydarzenia. Za takie mo┼╝na uzna─ç na przyk┼éad nominacj─Ö nowego biskupa pomocniczego w Krakowie. Zosta┼é nim ksi─ůdz Robert Chrz─ůszcz ÔÇô posta─ç nieszczeg├│lnie rozpoznawalna w archidiecezji krakowskiej. Nic dziwnego. Wraca on wszak do Polski po pi─Ötnastu latach sp─Ödzonych w Brazylii, gdzie mi─Ödzy innymi pracowa┼é w fawelach w┼Ťr├│d najbiedniejszej ludno┼Ťci.

Znamienne, ┼╝e w┬ádiecezji o┬átakich tradycjach ÔÇô diecezji kolejnych kardyna┼é├│w Wojty┼éy, Macharskiego, Dziwisza, a┬áostatnio wiceprzewodnicz─ůcego episkopatu┬áarcybiskupa Marka J─Ödraszewskiego┬áÔÇô Stolica Apostolska wola┼éa powo┼éa─ç na biskupa cz┼éowieka od lat pozostaj─ůcego poza strukturami lokalnego Ko┼Ťcio┼éa oraz maj─ůcego do┼Ťwiadczenie ┼╝ycia w┬ázupe┼énie innej ni┼╝ polska wsp├│lnocie. Jakim b─Ödzie biskupem ÔÇô nie wiadomo. Zast─ůpi biskupa Jana Szkodonia oskar┼╝onego o┬ámolestowanie nieletniej dziewczyny, wi─Öc poprzeczka nie jest zawieszona szczeg├│lnie wysoko. Mo┼╝na jednak mie─ç nadziej─Ö na nieco wi─Öcej ni┼╝ tylko jej przekroczenie (bo przecie┼╝ nie przeskoczenie).

W tym kontek┼Ťcie ciekawe b─Ödzie r├│wnie┼╝ obserwowanie kolejnych nominacji watyka┼äskich. W┬áPolsce ÔÇô co dot─ůd zdarza┼éo si─Ö rzadko przez tak d┼éugi czas ÔÇô kilka diecezji pozostaje nieobsadzonych. Dotyczy to cho─çby presti┼╝owej i┬áznacz─ůcej archidiecezji gda┼äskiej, kt├│ra nie ma metropolity, od kiedy arcybiskup┬áS┼éawoj Leszek G┼é├│d┼║┬áprzeszed┼é na emerytur─Ö (dzi┼Ť toczy si─Ö w┬ájego sprawie ko┼Ťcielne dochodzenie), ale tak┼╝e diecezji kaliskiej, od kiedy jej biskupem nie jest biskup Edward Janiak ÔÇô bohater filmu Marka i┬áTomasza Sekielskich. O┬áile w┬áprzypadku tego drugiego sytuacja by┼éa nieco mniej spodziewana (cho─ç na kilka miesi─Öcy przed premier─ů filmu wiele os├│b wiedzia┼éo ju┼╝, kt├│rego biskupa b─Ödzie dotyczy┼é dokument, trudno wi─Öc uwierzy─ç, ┼╝e nie wiedzieli o┬átym hierarchowie), o┬átyle emerytura G┼éodzia nikogo zaskoczy─ç nie mog┼éa.

Czemu wi─Öc kolejne miesi─ůce czekamy na ich nast─Öpc├│w? Wyt┼éumaczenia ÔÇô by─ç mo┼╝e r├│wnocze┼Ťnie prawdziwe ÔÇô mog─ů by─ç r├│┼╝ne. Po pierwsze, Watykan mo┼╝e czeka─ç na koniec tocz─ůcych si─Ö obecnie post─Öpowa┼ä wobec polskich hierarch├│w, by nie powo┼éa─ç na now─ů diecezj─Ö kogo┼Ť, kogo niebawem b─Ödzie trzeba w┬áatmosferze tym wi─Ökszego skandalu odwo┼éywa─ç. Po drugie, Stolica Apostolska ma w┬áostatnich latach coraz wi─Öksze problemy ze znalezieniem kandydat├│w na biskup├│w, kt├│rzy byliby gotowi przyj─ů─ç nowe stanowisko. Coraz wi─Öcej szeregowych ksi─Ö┼╝y wcale o┬átym nie marzy.

Inny Ko┼Ťci├│┼é jest mo┼╝liwy?

Dzieje si─Ö wi─Öc wiele i┬ána r├│┼╝nych poziomach. W┬ásferze zarz─ůdzania i┬áfunkcjonowania Ko┼Ťcio┼éa nie nale┼╝y spodziewa─ç si─Ö jednak pr─Ödkiego prze┼éomu. Ten ÔÇô by─ç mo┼╝e ÔÇô w┬ájakim┼Ť stopniu nadejdzie, gdy poznamy efekty owych dwudziestu kilku post─Öpowa┼ä wobec polskich hierarch├│w. Albo gdy nawet biskupi nie b─Öd─ů w┬ástanie dalej ignorowa─ç rzeczywisto┼Ťci, gdy zawita ona do nich jeszcze wyra┼║niej w┬ápostaci innej polityki pa┼ästwa, pustych ko┼Ťcio┼é├│w, kolejnych medialnych (i ogromnie potrzebnych) ┼Ťledztw, oboj─Ötno┼Ťci lub wrogo┼Ťci m┼éodzie┼╝y, mniejszego finansowania oraz pewnej presji z┬áWatykanu. Oczywi┼Ťcie, tak┼╝e w┬átakich okoliczno┼Ťciach mo┼╝na wci─ů┼╝ zatyka─ç uszy, przeczekiwa─ç to, co uznaje si─Ö za ÔÇ×wycieÔÇŁ, okopywa─ç za murami pa┼éac├│w i┬á┼Ťcian─ů z┬ánic niem├│wi─ůcych o┼Ťwiadcze┼ä i┬álist├│w.

Ale mo┼╝e wtedy przynajmniej niekt├│rzy biskupi ÔÇô obecni lub przyszli ÔÇô postanowi─ů zacz─ů─ç zmienia─ç sw├│j spos├│b dzia┼éania. Wychodzi─ç do ludzi. S┼éucha─ç wiernych. Po┼╝egna─ç si─Ö ze znacz─ůc─ů cz─Ö┼Ťci─ů wp┼éyw├│w. Ewangelizowa─ç, a┬ánie moralizowa─ç. Towarzyszy─ç, a┬ánie gromi─ç. Dyskutowa─ç, a┬ánie poucza─ç. Wyrzec si─Ö bogactwa, ┼╝y─ç skromniej, bardziej ubogo i┬ápokornie. Powr├│ci─ç do Ewangelii.

P├│ki co widoki na to s─ů wci─ů┼╝ takie sobie. Ale z┬ápewno┼Ťci─ů nadzieja, ┼╝e taki Ko┼Ťci├│┼é jest w┬áog├│le mo┼╝liwy, jest dzi┼Ť nieco wi─Öksza ni┼╝ jeszcze par─Ö lat temu ÔÇô nawet je┼Ťli opiera si─Ö ona przede wszystkim na diagnozie, ┼╝e polscy biskupi zrobili wszystko, by odby┼éo si─Ö to poprzez upadek i┬ázderzenie ze ┼Ťcian─ů. Oraz prognozie, ┼╝e ┼Ťciana jest coraz bli┼╝ej, a┬áwielu polskich hierarch├│w ani my┼Ťli ┼Ťci─ůga─ç nog─Ö z┬ápeda┼éu gazu.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś