Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Inne j─Özyki Ko┼Ťcio┼éa

Gdzie dzi┼Ť powinna powstawa─ç teologia? Czy nie tam, gdzie zm─Öczeni ludzie wracaj─ů do dom├│w? Gdzie pozbawieni perspektyw m┼éodzi kopi─ů pi┼ék─Ö na ulicy? Gdzie unosi si─Ö dym zak┼éad├│w pracy i wyczuwalny jest niepok├│j bezrobotnych?

ilustr.: Marta Basak

ilustr.: Marta Basak


Tekst pochodzi z┬á34. numeru┬ápapierowego Magazynu ÔÇ×KontaktÔÇŁ pod tytu┼éem ÔÇ×┼Üwi─Öty gniewÔÇŁ.
Pochodz─ůcy z Niemiec kardyna┼é Walter Kasper, jeden z najwybitniejszych wsp├│┼éczesnych teolog├│w, powi─ůza┼é w wywiadzie dla w┼éoskiego ÔÇ×Il FoglioÔÇŁ kryzys wsp├│┼éczesnego Ko┼Ťcio┼éa z faktem braku wielkich teolog├│w: ÔÇ×W czasach Soboru by┼éy wielkie osobisto┼Ťci jak Congar, de Lubac, Balthasar, Rahner czy sam Ratzinger. Dzi┼Ť mamy tylko profesor├│w teologii, a nie teolog├│wÔÇŁ. Opinia ta zbie┼╝na jest z wypowiedzi─ů, kt├│r─ů inny purpurat, chilijski kardyna┼é Jorge Medina Est├ęvez, zawar┼é w ksi─ů┼╝ce ÔÇ×Amar la verdadÔÇŁ (ÔÇ×Kocha─ç prawd─ÖÔÇŁ): ÔÇ×Kolejny sob├│r? Powiedzia┼ébym ÔÇô ale mog─Ö si─Ö myli─ç ÔÇô ┼╝e nie widz─Ö, aby dzisiaj w Ko┼Ťciele istnia┼éo pokolenie tak wybitnych teolog├│w, jak to mia┼éo miejsce w czasie Vaticanum IIÔÇŁ.
Jednocze┼Ťnie nie kto inny, a sam prefekt Kongregacji Nauki Wiary, kardyna┼é Gerhard Ludwig M├╝ller wskaza┼é w ÔÇ×Vatican InsiderÔÇŁ Ameryk─Ö ┼üaci┼äsk─ů jako kontynent, kt├│ry wypracowa┼é jedyn─ů oryginaln─ů my┼Ťl teologiczn─ů w Ko┼Ťciele post-Vaticanum II: ÔÇ×Ruch teologiczny Ameryki ┼üaci┼äskiej, powszechnie znany pod nazw─ů ┬źteologia wyzwolenia┬╗ jest jedynym, wed┼éug mojej opinii, godnym uwagi i najbardziej znacz─ůcym pr─ůdem teologicznym w XX wiekuÔÇŁ.
Zauwa┼╝my: okres przed Vaticanum II to czas pr─Ö┼╝nie dzia┼éaj─ůcych o┼Ťrodk├│w akademickich na Zachodzie Europy. Dzisiaj ciesz─ů si─Ö one jedynie historyczn─ů renom─ů. Na rozw├│j my┼Ťli teologicznej przed ostatnim Soborem ogromny wp┼éyw wywar┼éy tragiczne do┼Ťwiadczenia II wojny ┼Ťwiatowej i rodz─ůce si─Ö zwi─ůzku z tym fundamentalne pytania o miejsce Boga i sens ┼╝ycia: o to, gdzie by┼é B├│g, gdy dzia┼éa┼éy piece krematori├│w. Dzi┼Ť cz┼éowiek Europy i P├│┼énocnej Ameryki obr├│s┼é w dobrobyt i nie zawraca sobie g┼éowy tego typu pytaniami. Rodz─ů si─Ö one bowiem tam, gdzie wierz─ůcy cz┼éowiek spotyka si─Ö z ra┼╝─ůc─ů niesprawiedliwo┼Ťci─ů, wobec kt├│rej trudno pozosta─ç oboj─Ötnym.
Hiszpa┼äski teolog Victor Codina, kt├│ry na sta┼ée zwi─ůza┼é swoje ┼╝ycie z Boliwi─ů, w opublikowanym w 2013 roku dzienniku napisa┼é: ÔÇ×Teolog w Europie posiada jako zaplecze dla swych poszukiwa┼ä bibliotek─Ö, teolog w Ameryce ┼üaci┼äskiej posiada prosty ludÔÇŁ. Teologiczny j─Özyk Ko┼Ťcio┼é├│w tak zwanego Trzeciego ┼Üwiata mo┼╝e dra┼╝ni─ç lub wywo┼éywa─ç u┼Ťmiech w o┼Ťrodkach akademickich zachodniej cywilizacji ÔÇô w┼Ťr├│d tych, kt├│rzy do niedawna uwa┼╝ali si─Ö za jedynych w┼éa┼Ťcicieli teologii. W┼Ťr├│d tych, kt├│rzy uwa┼╝aj─ů (maj─ůc ku temu s┼éuszne prawo), ┼╝e ich spos├│b m├│wienia o Bogu jest tym w┼éa┼Ťciwym, gdy┼╝ by┼é wypracowywany przez ca┼ée wieki. A jednak to, ┼╝e dany j─Özyk jest inny, nie znaczy, ┼╝e jest gorszy. Spos├│b m├│wienia Jezusa z Nazaretu, podobnie jak Jego ucznia, Piotra, o kt├│rym powiedziano: ÔÇ×twoja mowa ci─Ö zdradzaÔÇŁ, mia┼é charakterystyczne cechy j─Özyka mieszka┼äc├│w Galilei, kt├│re dra┼╝ni┼éy s┼éuch intelektualnych warstw mieszka┼äc├│w Jerozolimy. Teologiczny j─Özyk nie odbiega od tej regu┼éy: jest naznaczony cechami lud├│w, kultur, ras.
Teologia ÔÇô getto dla uprzywilejowanych
Wszystkie j─Özyki lokalne mog─ů sta─ç si─Ö tymi, w kt├│rych wybrzmi S┼éowo. Potrzebuj─ů one Chrystusa, ┼╝eby osi─ůgn─ů─ç swoj─ů pe┼éni─Ö, ale r├│wnie┼╝ Chrystus potrzebuje ich ÔÇô by wci─ů┼╝ na nowo umieszcza─ç w odpowiednim kontek┼Ťcie dar wcielenia. Przecie┼╝ wcielenie S┼éowa dokona┼éo si─Ö w historii: w ┼Ťci┼Ťle okre┼Ťlonym miejscu i czasie, w narodzie posiadaj─ůcym w┼éasn─ů kultur─Ö.
Por├│wnuj─ůc prostot─Ö opowiada┼ä biblijnych ze skomplikowanym j─Özykiem europejskich teolog├│w, s┼éusznie mo┼╝na postawi─ç pytanie o to, czy nasza teologia wci─ů┼╝ jeszcze jest kerygmatyczna, czyli czy g┼éosi prawd─Ö o ┼Ťmierci i zmartwychwstaniu Chrystusa. Czy nie stanowi swego rodzaju getta dla sekty uprzywilejowanych, kt├│rzy opanowali ten dziwaczny kod? O kim my┼Ťlimy, uprawiaj─ůc teologi─Ö: o Ludzie Bo┼╝ym, czy o innych teologach? Rzeczywisto┼Ť─ç daje odpowied┼║ na to pytanie: j─Özyk papie┼╝a Franciszka i jego spos├│b zachowania dra┼╝ni intelektualist├│w Europy. Jednocze┼Ťnie jednak papie┼╝ zdobywa sobie pos┼éuch w┼Ťr├│d t┼éum├│w wiernych zm─Öczonych i znudzonych dotychczasowym hermetycznym j─Özykiem europejskiej teologii.
Teologia zrodzi┼éa si─Ö w ┼Ťrodowisku pierwszych wsp├│lnot chrze┼Ťcija┼äskich. W kolejnych wiekach rozwija┼éa si─Ö g┼é├│wnie w murach monaster├│w i klasztor├│w, nast─Öpnie za┼Ť w aulach ko┼Ťcielnych i ┼Ťwieckich uniwersytet├│w. Gdzie powinna by─ç wypracowywana dzisiaj? Czy nie tam, gdzie zm─Öczeni ludzie o zmroku wracaj─ů do swych dom├│w? Gdzie pozbawieni perspektyw m┼éodzi ludzie kopi─ů pi┼ék─Ö na ulicy? Gdzie s┼éycha─ç krzyki k┼é├│c─ůcych si─Ö s─ůsiad├│w i d┼║wi─Öki osiedlowej muzyki? Gdzie unosi si─Ö dym zak┼éad├│w pracy i gdzie wyczuwalny jest niepok├│j bezrobotnych? Takie miejsca nie s─ů jedynie przestrzeni─ů geograficzn─ů i spo┼éeczn─ů. To prawdziwe miejsca teologiczne.
Obecny czas i pontyfikat papie┼╝a Franciszka jest wi─Öc stosownym momentem, aby chrze┼Ťcija┼ästwo i chrze┼Ťcija┼äska teologia uwolni┼éy si─Ö od ÔÇ×helle┼äskiego obrzezaniaÔÇŁ, to znaczy grecko-rzymskiego systemu my┼Ťlenia, kt├│ry po dzi┼Ť dzie┼ä obowi─ůzuje w teologii katolickiej. To, co uda┼éo si─Ö osi─ůgn─ů─ç Paw┼éowi w sporze z Piotrem, kt├│ry proponowa┼é utrzymanie ÔÇ×┼╝ydowskiego obrzezaniaÔÇŁ, by┼éo aktem otwarcia si─Ö na nowe kr─Ögi kulturowe. Z biegiem czasu sta┼éo si─Ö jednak, jak przekonuje Josef Estermann, nowym jarzmem i ÔÇ×nowym obrzezaniemÔÇŁ, jedyn─ů dopuszczaln─ů norm─ů chrze┼Ťcija┼äskiego my┼Ťlenia o Bogu. Na szcz─Ö┼Ťcie ostatni Sob├│r otworzy┼é si─Ö na teologi─Ö zdecydowanie bardziej biblijn─ů, historyczn─ů i duszpastersk─ů. Nowe kierunki teologiczne, szczeg├│lnie te, kt├│re tworzone s─ů poza tradycyjnymi o┼Ťrodkami akademickimi i nie s─ů identyfikowane ze ┼Ťwiatem europejskim, mog─ů przecie┼╝ sta─ç si─Ö o┼╝ywcze i stymuluj─ůce dla my┼Ťli rodz─ůcej w tak zwanym Pierwszym ┼Üwiecie.
ilustr.: Marta Basak

ilustr.: Marta Basak


Otwarci na wielokulturowo┼Ť─ç
Twierdzenie, ┼╝e jedynie okre┼Ťlona teologia (na przyk┼éad scholastyczna) jest s┼éuszna i prawdziwa, jest niebezpieczne. W Ko┼Ťciele od zawsze istnia┼éy r├│┼╝ne teologie w pe┼éni uprawomocnione i ortodoksyjne. Ju┼╝ sam Nowy Testament ukazuje nam r├│┼╝norodno┼Ť─ç teologii (inna jest teologia Ewangelii synoptycznych ÔÇô czyli Ewangelii ┼Ťwi─Ötych ┼üukasza, Mateusza i Marka ÔÇô inna ┼Ťwi─Ötego Jana, jeszcze inna pism Paw┼éowych czy list├│w pasterskich). Cztery Ewangelie w r├│┼╝ny spos├│b rozk┼éadaj─ů akcenty, ka┼╝dy z ewangelist├│w inaczej przedstawia osob─Ö Jezusa i Jego dzie┼éo zbawcze. Nie mo┼╝na jednak oskar┼╝a─ç synoptyk├│w o to, ┼╝e neguj─ů b├│stwo Jezusa, gdy┼╝ nie wskazuj─ů na preegzystencj─Ö S┼éowa w taki sam spos├│b, jak to czyni ┼Ťwi─Öty Jan w Prologu. W okresie wczesnochrze┼Ťcija┼äskim istnieje teologia antioche┼äska, aleksandryjska, afryka┼äska, rzymska… Pomi─Ödzy poszczeg├│lnymi szko┼éami cz─Östo dochodzi┼éo do silnych kontrowersji. Spory te stawa┼éy si─Ö okazj─ů do zwo┼éywania sobor├│w i wsp├│lnego wypracowania doktryny.
Wszystko to ┼Ťwiadczy o wielkiej otwarto┼Ťci Ko┼Ťcio┼éa na wielokulturowo┼Ť─ç i r├│┼╝norodno┼Ť─ç interpretacji tego samego Misterium. W tym w┼éa┼Ťnie wyra┼╝a si─Ö najpe┼éniej katolicko┼Ť─ç Ko┼Ťcio┼éa, czyli jego powszechno┼Ť─ç, uniwersalizm. W okresie pontyfikatu Jana Paw┼éa II do j─Özyka na sta┼ée wesz┼éo s┼éowo ÔÇ×inkulturacjaÔÇŁ, kt├│rego nie nale┼╝y myli─ç z ÔÇ×adaptacj─ůÔÇŁ. Nie chodzi bowiem tylko o adaptacj─Ö (przek┼éad) tre┼Ťci wiary na potrzeby konkretnej kultury, lecz o proces wyra┼╝enia tej┼╝e wiary za pomoc─ů j─Özyka i filozofii w┼éa┼Ťciwych dla danej kultury. Tak dzia┼éo si─Ö od wiek├│w. Chrze┼Ťcija┼ästwo w Europie w czasach Ojc├│w Ko┼Ťcio┼éa opar┼éo si─Ö na my┼Ťli neoplato┼äskiej, a w okresie ┼Ťredniowiecza na filozofii Arystotelesa. Zmiana system├│w jest ┼Ťwiadectwem zdolno┼Ťci chrze┼Ťcija┼ästwa do zakorzenienia si─Ö w konkretnej i zmieniaj─ůcej si─Ö rzeczywisto┼Ťci.
Dzisiaj zdolno┼Ť─ç ta przejawia si─Ö w poszukiwaniu dr├│g ku temu, by chrze┼Ťcija┼ästwo mog┼éo zakorzeni─ç si─Ö w kulturze andyjskiej, azjatyckiej czy w┼Ťr├│d plemion Afryki. Niekoniecznie trzeba narzuca─ç wiernym z innej przestrzeni geograficznej na przyk┼éad poj─Öcia unii hipostatycznej, czyli zjednoczenia dw├│ch natur (boskiej i ludzkiej) w jednej osobie Jezusa Chrystusa. By─ç mo┼╝e w danej kulturze nie istniej─ů filozoficzne poj─Öcia osoby i natury. Prawd─Ö o tym, ┼╝e Jezus Chrystus jest prawdziwym Bogiem i prawdziwym cz┼éowiekiem mo┼╝na wyrazi─ç tak┼╝e innym j─Özykiem (na przyk┼éad mitycznym lub narracyjnym), a niekoniecznie tym opartym na filozofii greckiej.
Wielo┼Ť─ç teologii wynika zreszt─ů nie tylko z faktu istniej─ůcych w poszczeg├│lnych kulturach r├│┼╝nych system├│w poj─Öciowych, lecz tak┼╝e z odmiennych kontekst├│w spo┼éecznych, ekonomicznych i historycznych. Te zagadnienia, kt├│re w okre┼Ťlonym spo┼éecze┼ästwie s─ů dominuj─ůce, w innym mog─ů by─ç pomijane lub te┼╝ stanowi─ů jedynie marginaln─ů problematyk─Ö. Dla przyk┼éadu, teologia wyzwolenia, kt├│ra koncentruje si─Ö na kwestiach spo┼éecznych, rozwin─Ö┼éa si─Ö w Ameryce ┼üaci┼äskiej ze wzgl─Ödu na ra┼╝─ůce nier├│wno┼Ťci wyst─Öpuj─ůce w krajach latynoskich. O┼╝ywione dyskusje, jakie towarzyszy┼éy ostatniemu Synodowi Biskup├│w po┼Ťwi─Öconemu rodzinie, ukazuj─ů r├│┼╝norodno┼Ť─ç duszpasterskich wyzwa┼ä, na jakie Ko┼Ťci├│┼é musi odpowiedzie─ç i kt├│re s─ů tak┼╝e konkretnymi wyzwaniami dla teologii. Nie mo┼╝na zamyka─ç oczu na rzeczywisto┼Ť─ç, ucieka─ç w wyimaginowany ┼Ťwiat. Trzeba z odwag─ů zmierzy─ç si─Ö z tym wszystkim, co stanowi ÔÇ×rado┼Ť─ç i nadziej─Ö, smutek i trwog─Ö ludzi wsp├│┼éczesnych, zw┼éaszcza ubogich i wszystkich cierpi─ůcychÔÇŁ, gdy┼╝ to s─ů w┼éa┼Ťnie rado┼Ťci i nadzieje, smutki i trwogi Ko┼Ťcio┼éa, jak czytamy w soborowej Konstytucji Duszpasterskiej ÔÇ×Gaudium et spesÔÇŁ. Wyzwania te s─ů inne w Polsce, inne w Ko┼Ťciele zachodniej Europy, inne w Afryce i jeszcze inne w krajach Ameryki ┼üaci┼äskiej.
Na granicy ortodoksji
Warto w tym kontek┼Ťcie podzieli─ç si─Ö osobistym do┼Ťwiadczeniem. Gdy pracowa┼éem w typowo misyjnym regionie Boliwii, w┼Ťr├│d Indian Chiquitos, w pierwszych latach mojego pobytu w tym kraju bardzo cz─Östo przychodzi┼éo mi balansowa─ç na granicy ortodoksji. Dociera┼éem do wiosek zagubionych w tropikalnym buszu, oddalonych od misji o wiele godzin jazdy samochodem terenowym. Kap┼éan przyje┼╝d┼╝a tam nie cz─Ö┼Ťciej ni┼╝ 3-4 razy w roku. Poniewa┼╝ na og├│┼é musi wr├│ci─ç jeszcze tego samego dnia, sp─Ödza na miejscu zaledwie kilka godzin.
To, ┼╝e religijno┼Ť─ç w┼Ťr├│d mieszka┼äc├│w tych wiosek nie zanika, samo w sobie ju┼╝ jest czym┼Ť nadzwyczajnym. Lokalny lider religijny w ka┼╝d─ů niedziel─Ö gromadzi spo┼éeczno┼Ť─ç na celebracji S┼éowa. Jest oddany sprawie, jednak┼╝e nie posiada g┼é─Öbszej formacji teologicznej. Czasami jest analfabet─ů: w takich przypadkach przewodzi liturgii, a osoba umiej─ůca czyta─ç przekazuje wsp├│lnocie tre┼Ť─ç biblijnego or─Ödzia. Gdy przyje┼╝d┼╝a kap┼éan, prawie wszyscy mieszka┼äcy przyst─Öpuj─ů do sakramentu pokuty i pojednania. Brakuje im jednak wiedzy katechizmowej, a w konsekwencji tak┼╝e ┼Ťwiadomo┼Ťci i umiej─Ötno┼Ťci rozeznania grzech├│w. Teoretycznie nale┼╝a┼éoby wi─Öc wcze┼Ťniej przeprowadzi─ç katechez─Ö. Czy mo┼╝na jednak w ci─ůgu godziny lub dw├│ch nauczy─ç katechizmu?
Problemy bywaj─ů najr├│┼╝niejsze, ale najcz─Ö┼Ťciej dotycz─ů statusu zwi─ůzk├│w ma┼é┼╝e┼äskich. Gdy ksi─Ödza nie ma w wiosce przez wiele miesi─Öcy, jest czym┼Ť normalnym, ┼╝e ludzie ┼é─ůcz─ů si─Ö w tym czasie w pary i zak┼éadaj─ů rodziny. S─ů to jednak zwi─ůzki oparte jedynie na prawie naturalnym. Uroczysto┼Ť─ç religijnych za┼Ťlubin ┼é─ůczy si─Ö bowiem w tutejszej kulturze z obowi─ůzkiem zorganizowania uroczystego i wystawnego przyj─Öcia dla ca┼éej wioski, a nie wszystkie pary mog─ů sobie na to pozwoli─ç. Nie istnieje przy tym ┼Ťwiadomo┼Ť─ç grzechu wynikaj─ůcego z ┼╝ycia bez ko┼Ťcielnego ┼Ťlubu. Gdybym wi─Öc stosowa┼é si─Ö sztywno do litery prawa, musia┼ébym prawie wszystkim spowiadaj─ůcym si─Ö odm├│wi─ç rozgrzeszenia. Zasada moralna m├│wi jednak, ┼╝e brak ┼Ťwiadomo┼Ťci grzechu sprawia, ┼╝e grzech nie zosta┼é pope┼éniony.
Pewnym rozwi─ůzaniem by┼éoby, gdyby kap┼éan ograniczy┼é pos┼éug─Ö do przeprowadzenia katechezy, rezygnuj─ůc z celebracji mszy ┼Ťwi─Ötej ÔÇô w my┼Ťl logiki: najpierw ewangelizacja, p├│┼║niej celebracja. Ludzie jednak wiedz─ů, ┼╝e Eucharystia jest czym┼Ť bardzo wa┼╝nym i dlatego czekaj─ů na msz─Ö. Czy zatem powinienem odprawi─ç msz─Ö, ale przy zastrze┼╝eniu, ┼╝e nie wszyscy maj─ů prawo przyst─ůpi─ç do komunii? W praktyce przyst─ůpi─ů do niej tylko dzieci. Jaki jednak jest sens celebrowania i jednoczesnego niedopuszczania wiernych do pe┼énego uczestnictwa w liturgii? Mo┼╝e zatem lepiej nie celebrowa─ç? B┼é─Ödne ko┼éo si─Ö zamyka. Bardzo cz─Östo, podejmuj─ůc decyzj─Ö, balansuj─Ö na granicy tego, co mog─Ö i czego ju┼╝ nie powinienem.
Znam prawo kanoniczne i dostrzegam realne niebezpiecze┼ästwa zwi─ůzane z tworzeniem w┼éasnego ko┼Ťci├│┼éka, w kt├│rym sam b─Öd─Ö ustanawi┼é zasady. W konkretnych sytuacjach misyjnych bardzo trudno jest jednak za ka┼╝dym razem zachowa─ç liter─Ö prawa w czystej formie. By─ç mo┼╝e niekt├│rzy chcieliby mie─ç proste i jednoznaczne odpowiedzi i nie stawa─ç w obliczu podobnych dylemat├│w. Tyle tylko, ┼╝e taka postawa jest p├│j┼Ťciem na ┼éatwizn─Ö i ucieczk─ů od odpowiedzialno┼Ťci. Jest wyr─Öczeniem si─Ö jednoznacznie brzmi─ůc─ů norm─ů (ÔÇ×mo┼╝esz lub nie mo┼╝esz przyst─ůpi─ç do komuniiÔÇŁ) bez brania na swoje barki losu i ┼╝ycia konkretnej osoby. Dlatego te┼╝ wskaz├│wki, kt├│re papie┼╝ Franciszek daje w adhortacji ÔÇ×Amoris LaetitiaÔÇŁ, s─ů o wiele bardziej wymagaj─ůce. Zmuszaj─ů bowiem duszpasterza do zmierzenia si─Ö z konkretn─ů rzeczywisto┼Ťci─ů ÔÇô a ta jest r├│┼╝norodna ÔÇô i nie pozwalaj─ů uspokoi─ç w┼éasnego sumienia mechanicznym stosowaniem norm prawa.
ilustr.: Marta Basak

ilustr.: Marta Basak


Nie tylko Europa
Oczywi┼Ťcie, wielo┼Ť─ç teologii ma swoje konsekwencje dla liturgii, praktyki duszpasterskiej i ┼╝ycia moralnego. Dlatego te┼╝ niekt├│rzy teologowie proponuj─ů daleko id─ůc─ů decentralizacj─Ö, tworzenie teologii partykularnych i wskazywanie jedynie w jakim ┼Ťrodowisku i gdzie powsta┼éy. W ten spos├│b powsta┼éyby teologie z perspektywy Rzymu, Tybingi, Pary┼╝a, R├şo de Janeiro, New Delhi lub te┼╝ Republiki Demokratycznej Konga. W zglobalizowanym ┼Ťwiecie, w kt├│rym istnieje swoboda komunikacji i wymiany my┼Ťli, o wiele wa┼╝niejsze ÔÇô przede wszystkim w celu zachowania jedno┼Ťci wiary i wsp├│lnoty eklezjalnej ÔÇô wydaj─ů si─Ö jednak dialog i zdolno┼Ť─ç otwarcia si─Ö na odmienn─ů od w┼éasnej my┼Ťl teologiczn─ů.
Nie mo┼╝na bowiem, jako si─Ö rzek┼éo, absolutyzowa─ç tylko jednej teologii i jednej kultury, kt├│ra mia┼éaby si─Ö sta─ç wzorcowa dla ca┼éego Ko┼Ťcio┼éa. Obok wsp├│┼éczesnej teologii europejskiej i p├│┼énocnoameryka┼äskiej, coraz mocniej s┼éyszalny jest g┼éos teologii latynoameryka┼äskiej (teologii wyzwolenia i jej odmiany, jak─ů jest teologia ludu), teologii opartej na tradycji rdzennych kultur Po┼éudniowej Ameryki (teologia india), teologii afryka┼äskiej i azjatyckiej. Teologia, kt├│ra jest refleksj─ů rodz─ůc─ů si─Ö z do┼Ťwiadczenia Boga, niekoniecznie musi wyra┼╝a─ç si─Ö za pomoc─ů sum teologicznych i traktat├│w, lecz mo┼╝e tak┼╝e opisywa─ç rzeczywisto┼Ť─ç Boga i ┼Ťwiata za pomoc─ů obrz─Öd├│w, symboli, pie┼Ťni czy ludowych tradycji. R├│┼╝norodno┼Ť─ç j─Özyk├│w i form wyrazu rodzi konieczno┼Ť─ç otwarcia si─Ö na ten pluralizm i zanurzenia si─Ö w nieznany nam jeszcze ┼Ťwiat odmiennej filozofii, historii i sztuki. Tylko wtedy teologia wypracowywana w innej rzeczywisto┼Ťci spo┼éecznej i geograficznej b─Ödzie mog┼éa by─ç przeze mnie zrozumiana i w┼éa┼Ťciwie oceniona.
Dialog ten musi zrodzi─ç si─Ö z wewn─Ötrznego przekonania, ┼╝e kultury i rodz─ůce si─Ö nowe teologie s─ů owocem dzia┼éania Ducha ┼Üwi─Ötego, kt├│ry swoj─ů moc─ů nieustannie wype┼énia ┼Ťwiat. Chrystus nie jest kim┼Ť abstrakcyjnym ÔÇô nie mo┼╝na narzuci─ç Go z zewn─ůtrz. Jest ┼╝yw─ů Osob─ů, kt├│ra pragnie wej┼Ť─ç w relacj─Ö z ka┼╝dym cz┼éowiekiem, ofiarowuje si─Ö cz┼éowiekowi ka┼╝dej epoki i kultury i dzieli jego los. Uwalnia cz┼éowieka z grzechu i z wszelkich struktur przemocy, otwieraj─ůc go na ┼Ťwiat w pe┼éni ludzki i sprawiedliwy. Tak┼╝e dzisiaj jest dobrym samarytaninem: nie przechodzi obok nas na drodze naszego ┼╝ycia, lecz pochyla si─Ö nad nami i leczy nasze rany.
Op├│r wobec nowo┼Ťci
Bez w─ůtpienia r├│┼╝norodno┼Ť─ç mo┼╝e jednak rodzi─ç konflikty. Nowe teologie mog─ů budzi─ç podejrzliwo┼Ť─ç w strukturach Ko┼Ťcio┼éa i niepok├│j w┼Ťr├│d teolog├│w zadomowionych ju┼╝ w swoim ┼Ťwiecie. ┼üatwo zrozumie─ç, ┼╝e na przyk┼éad Ko┼Ťcio┼éowi w Polsce, posiadaj─ůcemu tysi─ůcletni─ů tradycj─Ö, nie jest ┼éatwo otworzy─ç si─Ö na nowe sposoby m├│wienia o Bogu i w┼éa┼Ťciwie interpretowa─ç nowe sformu┼éowania. Jest czym┼Ť naturalnym, ┼╝e nowo┼Ť─ç mo┼╝e by─ç uznawana za niebezpieczn─ů, burz─ůc─ů pewien porz─ůdek. Dlatego nowe paradygmaty teologiczne napotykaj─ů na op├│r.
Ale tak┼╝e ten op├│r nie jest czym┼Ť nowym w Ko┼Ťciele. Wystarczy przywo┼éa─ç takich teolog├│w jak Rahner, Congar, Dani├ęlou, de Lubac… Wszyscy oni napotykali na trudno┼Ťci ze strony w┼éadz Ko┼Ťcio┼éa, ich pisma by┼éy cenzurowane, mieli zakaz nauczania. Wszyscy jednak powr├│cili do ┼éask i stali si─Ö ojcami soborowej odnowy. Byli ekspertami kolejnych papie┼╝y, a Ko┼Ťci├│┼é nie szcz─Ödzi┼é im wyraz├│w uznania, kilku z nich obdarzy┼é nawet kardynalsk─ů godno┼Ťci─ů. Nie jest zatem czym┼Ť dziwnym, ┼╝e w latach 80. ubieg┼éego wieku teologia wyzwolenia rodzi┼éa podejrzliwo┼Ť─ç i spotyka┼éa si─Ö z krytyk─ů ze strony Kongregacji Nauki Wiary. Dzisiaj podejrzliwym okiem spogl─ůda si─Ö na teologi─Ö feministyczn─ů, teologi─Ö azjatyck─ů Petera Phana, kt├│ra ┼é─ůczy elementy chrze┼Ťcija┼äskie z duchowo┼Ťci─ů wschodni─ů, czy te┼╝ na andyjsk─ů teologi─Ö india┼äsk─ů.
Gdy jednak teologia zamyka si─Ö na rozw├│j, ┼éatwo mo┼╝e przerodzi─ç si─Ö w ideologi─Ö. Kluczem do teologicznego rozwoju, do tego, by┼Ťmy byli w stanie odpowiada─ç na wyzwania wsp├│┼éczesnego ┼Ťwiata, jest interkulturalizm. Nie mo┼╝na ju┼╝ my┼Ťle─ç o teologii, nie wchodz─ůc r├│wnocze┼Ťnie w dialog z przedstawicielami innej kultury. Teologia, kt├│ra ogranicza si─Ö tylko do w┼éasnego ┼Ťrodowiska, zaczyna absolutyzowa─ç w┼éasny model kulturowy i staje si─Ö w┼éa┼Ťnie ideologi─ů, kt├│ra d─ů┼╝y do narzucenia innym swych w┼éasnych wniosk├│w.
Chrystus, kt├│ry objawia si─Ö nam w konkretnej kulturze, nie identyfikuje si─Ö jednak z ┼╝adn─ů. Na tym w┼éa┼Ťnie polega uniwersalizm, powszechno┼Ť─ç, czyli po prostu katolicko┼Ť─ç Ko┼Ťcio┼éa┬á.
***

Pozosta┼ée teksty z┬ábie┼╝─ůcego numeru dwutygodnika ÔÇ×KontaktÔÇŁ mo┼╝na znale┼║─ç┬átutaj.

***

Polecamy tak┼╝e:

ÔÇ×Krzyk ziemi, krzyk ubogichÔÇŁ. Po co nam dzi┼Ť teologia wyzwolenia?

Ho┼éownia: To ja jestem najwi─Ökszym problemem Ko┼Ťcio┼éa

E-book „Teologia wyzwolenia”


 

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś