fbpx Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Inne j臋zyki Ko艣cio艂a

Gdzie dzi艣 powinna powstawa膰 teologia? Czy nie tam, gdzie zm臋czeni ludzie wracaj膮 do dom贸w? Gdzie pozbawieni perspektyw m艂odzi kopi膮 pi艂k臋 na ulicy? Gdzie unosi si臋 dym zak艂ad贸w pracy i wyczuwalny jest niepok贸j bezrobotnych?

ilustr.: Marta Basak

ilustr.: Marta Basak


Tekst pochodzi z聽34. numeru聽papierowego Magazynu 鈥濳ontakt鈥 pod tytu艂em 鈥炁歸i臋ty gniew鈥.
Pochodz膮cy z Niemiec kardyna艂 Walter Kasper, jeden z najwybitniejszych wsp贸艂czesnych teolog贸w, powi膮za艂 w wywiadzie dla w艂oskiego 鈥濱l Foglio鈥 kryzys wsp贸艂czesnego Ko艣cio艂a z faktem braku wielkich teolog贸w: 鈥濿 czasach Soboru by艂y wielkie osobisto艣ci jak Congar, de Lubac, Balthasar, Rahner czy sam Ratzinger. Dzi艣 mamy tylko profesor贸w teologii, a nie teolog贸w鈥. Opinia ta zbie偶na jest z wypowiedzi膮, kt贸r膮 inny purpurat, chilijski kardyna艂 Jorge Medina Est茅vez, zawar艂 w ksi膮偶ce 鈥濧mar la verdad鈥 (鈥濳ocha膰 prawd臋鈥): 鈥濳olejny sob贸r? Powiedzia艂bym 鈥 ale mog臋 si臋 myli膰 鈥 偶e nie widz臋, aby dzisiaj w Ko艣ciele istnia艂o pokolenie tak wybitnych teolog贸w, jak to mia艂o miejsce w czasie Vaticanum II鈥.
Jednocze艣nie nie kto inny, a sam prefekt Kongregacji Nauki Wiary, kardyna艂 Gerhard Ludwig M眉ller wskaza艂 w 鈥濾atican Insider鈥 Ameryk臋 艁aci艅sk膮 jako kontynent, kt贸ry wypracowa艂 jedyn膮 oryginaln膮 my艣l teologiczn膮 w Ko艣ciele post-Vaticanum II: 鈥濺uch teologiczny Ameryki 艁aci艅skiej, powszechnie znany pod nazw膮 芦teologia wyzwolenia禄 jest jedynym, wed艂ug mojej opinii, godnym uwagi i najbardziej znacz膮cym pr膮dem teologicznym w XX wieku鈥.
Zauwa偶my: okres przed Vaticanum II to czas pr臋偶nie dzia艂aj膮cych o艣rodk贸w akademickich na Zachodzie Europy. Dzisiaj ciesz膮 si臋 one jedynie historyczn膮 renom膮. Na rozw贸j my艣li teologicznej przed ostatnim Soborem ogromny wp艂yw wywar艂y tragiczne do艣wiadczenia II wojny 艣wiatowej i rodz膮ce si臋 zwi膮zku z tym fundamentalne pytania o miejsce Boga i sens 偶ycia: o to, gdzie by艂 B贸g, gdy dzia艂a艂y piece krematori贸w. Dzi艣 cz艂owiek Europy i P贸艂nocnej Ameryki obr贸s艂 w dobrobyt i nie zawraca sobie g艂owy tego typu pytaniami. Rodz膮 si臋 one bowiem tam, gdzie wierz膮cy cz艂owiek spotyka si臋 z ra偶膮c膮 niesprawiedliwo艣ci膮, wobec kt贸rej trudno pozosta膰 oboj臋tnym.
Hiszpa艅ski teolog Victor Codina, kt贸ry na sta艂e zwi膮za艂 swoje 偶ycie z Boliwi膮, w opublikowanym w 2013 roku dzienniku napisa艂: 鈥濼eolog w Europie posiada jako zaplecze dla swych poszukiwa艅 bibliotek臋, teolog w Ameryce 艁aci艅skiej posiada prosty lud鈥. Teologiczny j臋zyk Ko艣cio艂贸w tak zwanego Trzeciego 艢wiata mo偶e dra偶ni膰 lub wywo艂ywa膰 u艣miech w o艣rodkach akademickich zachodniej cywilizacji 鈥 w艣r贸d tych, kt贸rzy do niedawna uwa偶ali si臋 za jedynych w艂a艣cicieli teologii. W艣r贸d tych, kt贸rzy uwa偶aj膮 (maj膮c ku temu s艂uszne prawo), 偶e ich spos贸b m贸wienia o Bogu jest tym w艂a艣ciwym, gdy偶 by艂 wypracowywany przez ca艂e wieki. A jednak to, 偶e dany j臋zyk jest inny, nie znaczy, 偶e jest gorszy. Spos贸b m贸wienia Jezusa z Nazaretu, podobnie jak Jego ucznia, Piotra, o kt贸rym powiedziano: 鈥瀟woja mowa ci臋 zdradza鈥, mia艂 charakterystyczne cechy j臋zyka mieszka艅c贸w Galilei, kt贸re dra偶ni艂y s艂uch intelektualnych warstw mieszka艅c贸w Jerozolimy. Teologiczny j臋zyk nie odbiega od tej regu艂y: jest naznaczony cechami lud贸w, kultur, ras.
Teologia getto dla uprzywilejowanych
Wszystkie j臋zyki lokalne mog膮 sta膰 si臋 tymi, w kt贸rych wybrzmi S艂owo. Potrzebuj膮 one Chrystusa, 偶eby osi膮gn膮膰 swoj膮 pe艂ni臋, ale r贸wnie偶 Chrystus potrzebuje ich 鈥 by wci膮偶 na nowo umieszcza膰 w odpowiednim kontek艣cie dar wcielenia. Przecie偶 wcielenie S艂owa dokona艂o si臋 w historii: w 艣ci艣le okre艣lonym miejscu i czasie, w narodzie posiadaj膮cym w艂asn膮 kultur臋.
Por贸wnuj膮c prostot臋 opowiada艅 biblijnych ze skomplikowanym j臋zykiem europejskich teolog贸w, s艂usznie mo偶na postawi膰 pytanie o to, czy nasza teologia wci膮偶 jeszcze jest kerygmatyczna, czyli czy g艂osi prawd臋 o 艣mierci i zmartwychwstaniu Chrystusa. Czy nie stanowi swego rodzaju getta dla sekty uprzywilejowanych, kt贸rzy opanowali ten dziwaczny kod? O kim my艣limy, uprawiaj膮c teologi臋: o Ludzie Bo偶ym, czy o innych teologach? Rzeczywisto艣膰 daje odpowied藕 na to pytanie: j臋zyk papie偶a Franciszka i jego spos贸b zachowania dra偶ni intelektualist贸w Europy. Jednocze艣nie jednak papie偶 zdobywa sobie pos艂uch w艣r贸d t艂um贸w wiernych zm臋czonych i znudzonych dotychczasowym hermetycznym j臋zykiem europejskiej teologii.
Teologia zrodzi艂a si臋 w 艣rodowisku pierwszych wsp贸lnot chrze艣cija艅skich. W kolejnych wiekach rozwija艂a si臋 g艂贸wnie w murach monaster贸w i klasztor贸w, nast臋pnie za艣 w aulach ko艣cielnych i 艣wieckich uniwersytet贸w. Gdzie powinna by膰 wypracowywana dzisiaj? Czy nie tam, gdzie zm臋czeni ludzie o zmroku wracaj膮 do swych dom贸w? Gdzie pozbawieni perspektyw m艂odzi ludzie kopi膮 pi艂k臋 na ulicy? Gdzie s艂ycha膰 krzyki k艂贸c膮cych si臋 s膮siad贸w i d藕wi臋ki osiedlowej muzyki? Gdzie unosi si臋 dym zak艂ad贸w pracy i gdzie wyczuwalny jest niepok贸j bezrobotnych? Takie miejsca nie s膮 jedynie przestrzeni膮 geograficzn膮 i spo艂eczn膮. To prawdziwe miejsca teologiczne.
Obecny czas i pontyfikat papie偶a Franciszka jest wi臋c stosownym momentem, aby chrze艣cija艅stwo i chrze艣cija艅ska teologia uwolni艂y si臋 od 鈥瀐elle艅skiego obrzezania鈥, to znaczy grecko-rzymskiego systemu my艣lenia, kt贸ry po dzi艣 dzie艅 obowi膮zuje w teologii katolickiej. To, co uda艂o si臋 osi膮gn膮膰 Paw艂owi w sporze z Piotrem, kt贸ry proponowa艂 utrzymanie 鈥炁紋dowskiego obrzezania鈥, by艂o aktem otwarcia si臋 na nowe kr臋gi kulturowe. Z biegiem czasu sta艂o si臋 jednak, jak przekonuje Josef Estermann, nowym jarzmem i 鈥瀗owym obrzezaniem鈥, jedyn膮 dopuszczaln膮 norm膮 chrze艣cija艅skiego my艣lenia o Bogu. Na szcz臋艣cie ostatni Sob贸r otworzy艂 si臋 na teologi臋 zdecydowanie bardziej biblijn膮, historyczn膮 i duszpastersk膮. Nowe kierunki teologiczne, szczeg贸lnie te, kt贸re tworzone s膮 poza tradycyjnymi o艣rodkami akademickimi i nie s膮 identyfikowane ze 艣wiatem europejskim, mog膮 przecie偶 sta膰 si臋 o偶ywcze i stymuluj膮ce dla my艣li rodz膮cej w tak zwanym Pierwszym 艢wiecie.
ilustr.: Marta Basak

ilustr.: Marta Basak


Otwarci na wielokulturowo艣膰
Twierdzenie, 偶e jedynie okre艣lona teologia (na przyk艂ad scholastyczna) jest s艂uszna i prawdziwa, jest niebezpieczne. W Ko艣ciele od zawsze istnia艂y r贸偶ne teologie w pe艂ni uprawomocnione i ortodoksyjne. Ju偶 sam Nowy Testament ukazuje nam r贸偶norodno艣膰 teologii (inna jest teologia Ewangelii synoptycznych 鈥 czyli Ewangelii 艣wi臋tych 艁ukasza, Mateusza i Marka 鈥 inna 艣wi臋tego Jana, jeszcze inna pism Paw艂owych czy list贸w pasterskich). Cztery Ewangelie w r贸偶ny spos贸b rozk艂adaj膮 akcenty, ka偶dy z ewangelist贸w inaczej przedstawia osob臋 Jezusa i Jego dzie艂o zbawcze. Nie mo偶na jednak oskar偶a膰 synoptyk贸w o to, 偶e neguj膮 b贸stwo Jezusa, gdy偶 nie wskazuj膮 na preegzystencj臋 S艂owa w taki sam spos贸b, jak to czyni 艣wi臋ty Jan w Prologu. W okresie wczesnochrze艣cija艅skim istnieje teologia antioche艅ska, aleksandryjska, afryka艅ska, rzymska… Pomi臋dzy poszczeg贸lnymi szko艂ami cz臋sto dochodzi艂o do silnych kontrowersji. Spory te stawa艂y si臋 okazj膮 do zwo艂ywania sobor贸w i wsp贸lnego wypracowania doktryny.
Wszystko to 艣wiadczy o wielkiej otwarto艣ci Ko艣cio艂a na wielokulturowo艣膰 i r贸偶norodno艣膰 interpretacji tego samego Misterium. W tym w艂a艣nie wyra偶a si臋 najpe艂niej katolicko艣膰 Ko艣cio艂a, czyli jego powszechno艣膰, uniwersalizm. W okresie pontyfikatu Jana Paw艂a II do j臋zyka na sta艂e wesz艂o s艂owo 鈥瀒nkulturacja鈥, kt贸rego nie nale偶y myli膰 z 鈥瀉daptacj膮鈥. Nie chodzi bowiem tylko o adaptacj臋 (przek艂ad) tre艣ci wiary na potrzeby konkretnej kultury, lecz o proces wyra偶enia tej偶e wiary za pomoc膮 j臋zyka i filozofii w艂a艣ciwych dla danej kultury. Tak dzia艂o si臋 od wiek贸w. Chrze艣cija艅stwo w Europie w czasach Ojc贸w Ko艣cio艂a opar艂o si臋 na my艣li neoplato艅skiej, a w okresie 艣redniowiecza na filozofii Arystotelesa. Zmiana system贸w jest 艣wiadectwem zdolno艣ci chrze艣cija艅stwa do zakorzenienia si臋 w konkretnej i zmieniaj膮cej si臋 rzeczywisto艣ci.
Dzisiaj zdolno艣膰 ta przejawia si臋 w poszukiwaniu dr贸g ku temu, by chrze艣cija艅stwo mog艂o zakorzeni膰 si臋 w kulturze andyjskiej, azjatyckiej czy w艣r贸d plemion Afryki. Niekoniecznie trzeba narzuca膰 wiernym z innej przestrzeni geograficznej na przyk艂ad poj臋cia unii hipostatycznej, czyli zjednoczenia dw贸ch natur (boskiej i ludzkiej) w jednej osobie Jezusa Chrystusa. By膰 mo偶e w danej kulturze nie istniej膮 filozoficzne poj臋cia osoby i natury. Prawd臋 o tym, 偶e Jezus Chrystus jest prawdziwym Bogiem i prawdziwym cz艂owiekiem mo偶na wyrazi膰 tak偶e innym j臋zykiem (na przyk艂ad mitycznym lub narracyjnym), a niekoniecznie tym opartym na filozofii greckiej.
Wielo艣膰 teologii wynika zreszt膮 nie tylko z faktu istniej膮cych w poszczeg贸lnych kulturach r贸偶nych system贸w poj臋ciowych, lecz tak偶e z odmiennych kontekst贸w spo艂ecznych, ekonomicznych i historycznych. Te zagadnienia, kt贸re w okre艣lonym spo艂ecze艅stwie s膮 dominuj膮ce, w innym mog膮 by膰 pomijane lub te偶 stanowi膮 jedynie marginaln膮 problematyk臋. Dla przyk艂adu, teologia wyzwolenia, kt贸ra koncentruje si臋 na kwestiach spo艂ecznych, rozwin臋艂a si臋 w Ameryce 艁aci艅skiej ze wzgl臋du na ra偶膮ce nier贸wno艣ci wyst臋puj膮ce w krajach latynoskich. O偶ywione dyskusje, jakie towarzyszy艂y ostatniemu Synodowi Biskup贸w po艣wi臋conemu rodzinie, ukazuj膮 r贸偶norodno艣膰 duszpasterskich wyzwa艅, na jakie Ko艣ci贸艂 musi odpowiedzie膰 i kt贸re s膮 tak偶e konkretnymi wyzwaniami dla teologii. Nie mo偶na zamyka膰 oczu na rzeczywisto艣膰, ucieka膰 w wyimaginowany 艣wiat. Trzeba z odwag膮 zmierzy膰 si臋 z tym wszystkim, co stanowi 鈥瀝ado艣膰 i nadziej臋, smutek i trwog臋 ludzi wsp贸艂czesnych, zw艂aszcza ubogich i wszystkich cierpi膮cych鈥, gdy偶 to s膮 w艂a艣nie rado艣ci i nadzieje, smutki i trwogi Ko艣cio艂a, jak czytamy w soborowej Konstytucji Duszpasterskiej 鈥濭audium et spes鈥. Wyzwania te s膮 inne w Polsce, inne w Ko艣ciele zachodniej Europy, inne w Afryce i jeszcze inne w krajach Ameryki 艁aci艅skiej.
Na granicy ortodoksji
Warto w tym kontek艣cie podzieli膰 si臋 osobistym do艣wiadczeniem. Gdy pracowa艂em w typowo misyjnym regionie Boliwii, w艣r贸d Indian Chiquitos, w pierwszych latach mojego pobytu w tym kraju bardzo cz臋sto przychodzi艂o mi balansowa膰 na granicy ortodoksji. Dociera艂em do wiosek zagubionych w tropikalnym buszu, oddalonych od misji o wiele godzin jazdy samochodem terenowym. Kap艂an przyje偶d偶a tam nie cz臋艣ciej ni偶 3-4 razy w roku. Poniewa偶 na og贸艂 musi wr贸ci膰 jeszcze tego samego dnia, sp臋dza na miejscu zaledwie kilka godzin.
To, 偶e religijno艣膰 w艣r贸d mieszka艅c贸w tych wiosek nie zanika, samo w sobie ju偶 jest czym艣 nadzwyczajnym. Lokalny lider religijny w ka偶d膮 niedziel臋 gromadzi spo艂eczno艣膰 na celebracji S艂owa. Jest oddany sprawie, jednak偶e nie posiada g艂臋bszej formacji teologicznej. Czasami jest analfabet膮: w takich przypadkach przewodzi liturgii, a osoba umiej膮ca czyta膰 przekazuje wsp贸lnocie tre艣膰 biblijnego or臋dzia. Gdy przyje偶d偶a kap艂an, prawie wszyscy mieszka艅cy przyst臋puj膮 do sakramentu pokuty i pojednania. Brakuje im jednak wiedzy katechizmowej, a w konsekwencji tak偶e 艣wiadomo艣ci i umiej臋tno艣ci rozeznania grzech贸w. Teoretycznie nale偶a艂oby wi臋c wcze艣niej przeprowadzi膰 katechez臋. Czy mo偶na jednak w ci膮gu godziny lub dw贸ch nauczy膰 katechizmu?
Problemy bywaj膮 najr贸偶niejsze, ale najcz臋艣ciej dotycz膮 statusu zwi膮zk贸w ma艂偶e艅skich. Gdy ksi臋dza nie ma w wiosce przez wiele miesi臋cy, jest czym艣 normalnym, 偶e ludzie 艂膮cz膮 si臋 w tym czasie w pary i zak艂adaj膮 rodziny. S膮 to jednak zwi膮zki oparte jedynie na prawie naturalnym. Uroczysto艣膰 religijnych za艣lubin 艂膮czy si臋 bowiem w tutejszej kulturze z obowi膮zkiem zorganizowania uroczystego i wystawnego przyj臋cia dla ca艂ej wioski, a nie wszystkie pary mog膮 sobie na to pozwoli膰. Nie istnieje przy tym 艣wiadomo艣膰 grzechu wynikaj膮cego z 偶ycia bez ko艣cielnego 艣lubu. Gdybym wi臋c stosowa艂 si臋 sztywno do litery prawa, musia艂bym prawie wszystkim spowiadaj膮cym si臋 odm贸wi膰 rozgrzeszenia. Zasada moralna m贸wi jednak, 偶e brak 艣wiadomo艣ci grzechu sprawia, 偶e grzech nie zosta艂 pope艂niony.
Pewnym rozwi膮zaniem by艂oby, gdyby kap艂an ograniczy艂 pos艂ug臋 do przeprowadzenia katechezy, rezygnuj膮c z celebracji mszy 艣wi臋tej 鈥 w my艣l logiki: najpierw ewangelizacja, p贸藕niej celebracja. Ludzie jednak wiedz膮, 偶e Eucharystia jest czym艣 bardzo wa偶nym i dlatego czekaj膮 na msz臋. Czy zatem powinienem odprawi膰 msz臋, ale przy zastrze偶eniu, 偶e nie wszyscy maj膮 prawo przyst膮pi膰 do komunii? W praktyce przyst膮pi膮 do niej tylko dzieci. Jaki jednak jest sens celebrowania i jednoczesnego niedopuszczania wiernych do pe艂nego uczestnictwa w liturgii? Mo偶e zatem lepiej nie celebrowa膰? B艂臋dne ko艂o si臋 zamyka. Bardzo cz臋sto, podejmuj膮c decyzj臋, balansuj臋 na granicy tego, co mog臋 i czego ju偶 nie powinienem.
Znam prawo kanoniczne i dostrzegam realne niebezpiecze艅stwa zwi膮zane z tworzeniem w艂asnego ko艣ci贸艂ka, w kt贸rym sam b臋d臋 ustanawi艂 zasady. W konkretnych sytuacjach misyjnych bardzo trudno jest jednak za ka偶dym razem zachowa膰 liter臋 prawa w czystej formie. By膰 mo偶e niekt贸rzy chcieliby mie膰 proste i jednoznaczne odpowiedzi i nie stawa膰 w obliczu podobnych dylemat贸w. Tyle tylko, 偶e taka postawa jest p贸j艣ciem na 艂atwizn臋 i ucieczk膮 od odpowiedzialno艣ci. Jest wyr臋czeniem si臋 jednoznacznie brzmi膮c膮 norm膮 (鈥瀖o偶esz lub nie mo偶esz przyst膮pi膰 do komunii鈥) bez brania na swoje barki losu i 偶ycia konkretnej osoby. Dlatego te偶 wskaz贸wki, kt贸re papie偶 Franciszek daje w adhortacji 鈥濧moris Laetitia鈥, s膮 o wiele bardziej wymagaj膮ce. Zmuszaj膮 bowiem duszpasterza do zmierzenia si臋 z konkretn膮 rzeczywisto艣ci膮 鈥 a ta jest r贸偶norodna 鈥 i nie pozwalaj膮 uspokoi膰 w艂asnego sumienia mechanicznym stosowaniem norm prawa.
ilustr.: Marta Basak

ilustr.: Marta Basak


Nie tylko Europa
Oczywi艣cie, wielo艣膰 teologii ma swoje konsekwencje dla liturgii, praktyki duszpasterskiej i 偶ycia moralnego. Dlatego te偶 niekt贸rzy teologowie proponuj膮 daleko id膮c膮 decentralizacj臋, tworzenie teologii partykularnych i wskazywanie jedynie w jakim 艣rodowisku i gdzie powsta艂y. W ten spos贸b powsta艂yby teologie z perspektywy Rzymu, Tybingi, Pary偶a, R铆o de Janeiro, New Delhi lub te偶 Republiki Demokratycznej Konga. W zglobalizowanym 艣wiecie, w kt贸rym istnieje swoboda komunikacji i wymiany my艣li, o wiele wa偶niejsze 鈥 przede wszystkim w celu zachowania jedno艣ci wiary i wsp贸lnoty eklezjalnej 鈥 wydaj膮 si臋 jednak dialog i zdolno艣膰 otwarcia si臋 na odmienn膮 od w艂asnej my艣l teologiczn膮.
Nie mo偶na bowiem, jako si臋 rzek艂o, absolutyzowa膰 tylko jednej teologii i jednej kultury, kt贸ra mia艂aby si臋 sta膰 wzorcowa dla ca艂ego Ko艣cio艂a. Obok wsp贸艂czesnej teologii europejskiej i p贸艂nocnoameryka艅skiej, coraz mocniej s艂yszalny jest g艂os teologii latynoameryka艅skiej (teologii wyzwolenia i jej odmiany, jak膮 jest teologia ludu), teologii opartej na tradycji rdzennych kultur Po艂udniowej Ameryki (teologia india), teologii afryka艅skiej i azjatyckiej. Teologia, kt贸ra jest refleksj膮 rodz膮c膮 si臋 z do艣wiadczenia Boga, niekoniecznie musi wyra偶a膰 si臋 za pomoc膮 sum teologicznych i traktat贸w, lecz mo偶e tak偶e opisywa膰 rzeczywisto艣膰 Boga i 艣wiata za pomoc膮 obrz臋d贸w, symboli, pie艣ni czy ludowych tradycji. R贸偶norodno艣膰 j臋zyk贸w i form wyrazu rodzi konieczno艣膰 otwarcia si臋 na ten pluralizm i zanurzenia si臋 w nieznany nam jeszcze 艣wiat odmiennej filozofii, historii i sztuki. Tylko wtedy teologia wypracowywana w innej rzeczywisto艣ci spo艂ecznej i geograficznej b臋dzie mog艂a by膰 przeze mnie zrozumiana i w艂a艣ciwie oceniona.
Dialog ten musi zrodzi膰 si臋 z wewn臋trznego przekonania, 偶e kultury i rodz膮ce si臋 nowe teologie s膮 owocem dzia艂ania Ducha 艢wi臋tego, kt贸ry swoj膮 moc膮 nieustannie wype艂nia 艣wiat. Chrystus nie jest kim艣 abstrakcyjnym 鈥 nie mo偶na narzuci膰 Go z zewn膮trz. Jest 偶yw膮 Osob膮, kt贸ra pragnie wej艣膰 w relacj臋 z ka偶dym cz艂owiekiem, ofiarowuje si臋 cz艂owiekowi ka偶dej epoki i kultury i dzieli jego los. Uwalnia cz艂owieka z grzechu i z wszelkich struktur przemocy, otwieraj膮c go na 艣wiat w pe艂ni ludzki i sprawiedliwy. Tak偶e dzisiaj jest dobrym samarytaninem: nie przechodzi obok nas na drodze naszego 偶ycia, lecz pochyla si臋 nad nami i leczy nasze rany.
Op贸r wobec nowo艣ci
Bez w膮tpienia r贸偶norodno艣膰 mo偶e jednak rodzi膰 konflikty. Nowe teologie mog膮 budzi膰 podejrzliwo艣膰 w strukturach Ko艣cio艂a i niepok贸j w艣r贸d teolog贸w zadomowionych ju偶 w swoim 艣wiecie. 艁atwo zrozumie膰, 偶e na przyk艂ad Ko艣cio艂owi w Polsce, posiadaj膮cemu tysi膮cletni膮 tradycj臋, nie jest 艂atwo otworzy膰 si臋 na nowe sposoby m贸wienia o Bogu i w艂a艣ciwie interpretowa膰 nowe sformu艂owania. Jest czym艣 naturalnym, 偶e nowo艣膰 mo偶e by膰 uznawana za niebezpieczn膮, burz膮c膮 pewien porz膮dek. Dlatego nowe paradygmaty teologiczne napotykaj膮 na op贸r.
Ale tak偶e ten op贸r nie jest czym艣 nowym w Ko艣ciele. Wystarczy przywo艂a膰 takich teolog贸w jak Rahner, Congar, Dani茅lou, de Lubac… Wszyscy oni napotykali na trudno艣ci ze strony w艂adz Ko艣cio艂a, ich pisma by艂y cenzurowane, mieli zakaz nauczania. Wszyscy jednak powr贸cili do 艂ask i stali si臋 ojcami soborowej odnowy. Byli ekspertami kolejnych papie偶y, a Ko艣ci贸艂 nie szcz臋dzi艂 im wyraz贸w uznania, kilku z nich obdarzy艂 nawet kardynalsk膮 godno艣ci膮. Nie jest zatem czym艣 dziwnym, 偶e w latach 80. ubieg艂ego wieku teologia wyzwolenia rodzi艂a podejrzliwo艣膰 i spotyka艂a si臋 z krytyk膮 ze strony Kongregacji Nauki Wiary. Dzisiaj podejrzliwym okiem spogl膮da si臋 na teologi臋 feministyczn膮, teologi臋 azjatyck膮 Petera Phana, kt贸ra 艂膮czy elementy chrze艣cija艅skie z duchowo艣ci膮 wschodni膮, czy te偶 na andyjsk膮 teologi臋 india艅sk膮.
Gdy jednak teologia zamyka si臋 na rozw贸j, 艂atwo mo偶e przerodzi膰 si臋 w ideologi臋. Kluczem do teologicznego rozwoju, do tego, by艣my byli w stanie odpowiada膰 na wyzwania wsp贸艂czesnego 艣wiata, jest interkulturalizm. Nie mo偶na ju偶 my艣le膰 o teologii, nie wchodz膮c r贸wnocze艣nie w dialog z przedstawicielami innej kultury. Teologia, kt贸ra ogranicza si臋 tylko do w艂asnego 艣rodowiska, zaczyna absolutyzowa膰 w艂asny model kulturowy i staje si臋 w艂a艣nie ideologi膮, kt贸ra d膮偶y do narzucenia innym swych w艂asnych wniosk贸w.
Chrystus, kt贸ry objawia si臋 nam w konkretnej kulturze, nie identyfikuje si臋 jednak z 偶adn膮. Na tym w艂a艣nie polega uniwersalizm, powszechno艣膰, czyli po prostu katolicko艣膰 Ko艣cio艂a聽.
***

Pozosta艂e teksty z聽bie偶膮cego numeru dwutygodnika 鈥濳ontakt鈥 mo偶na znale藕膰聽tutaj.

***

Polecamy tak偶e:

鈥濳rzyk ziemi, krzyk ubogich鈥. Po co nam dzi艣 teologia wyzwolenia?

Ho艂ownia: To ja jestem najwi臋kszym problemem Ko艣cio艂a

E-book „Teologia wyzwolenia”


 

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Od ponad 15 lat tworzymy jedyny w Polsce magazyn lewicy katolickiej i budujemy 艣rodowisko zaanga偶owane w walk臋 z podzia艂ami religijnymi, politycznymi i ideologicznymi. Robimy to tylko dzi臋ki Waszemu wsparciu!
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij