Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Inne archiwa niepodleg┼éo┼Ťci

Gdzie jest niepodleg┼éa Polka? Polka z krwi i ko┼Ťci, maj─ůca indywidualn─ů, prywatn─ů i publiczn─ů histori─Ö, a nie abstrakcyjna alegoria? To jedno z pyta┼ä, na kt├│re staraj─ů si─Ö odpowiedzie─ç autorki wystawy ÔÇ×Niepodleg┼ée. Kobiety a dyskurs narodowyÔÇŁ w warszawskim Muzeum Sztuki Nowoczesnej.

ilustr.: Anna Imianowska

ilustr.: Anna Imianowska


Niepodleg┼éo┼Ť─ç to niedoko┼äczony projekt ÔÇô nie dlatego, ┼╝e jest ona krucha i towarzyszy nam niepok├│j o jej utrat─Ö (od tego jeste┼Ťmy wolni przynajmniej w┬áobecnych realiach), ale raczej dlatego, ┼╝e wymaga debat prowadzonych z wielu perspektyw. Je┼Ťli pa┼ästwo niepodleg┼ée nie ma by─ç jedynie ┼║r├│d┼éem symbolicznej i ceremonialnej, a w istocie do┼Ť─ç pustej dumy, musi pozostawa─ç wzgl─Ödem siebie autokrytyczne na tyle, by zmusi─ç si─Ö do przepracowywania w┼éasnych bol─ůczek, kt├│re cz─Östo ujawniaj─ů si─Ö w stosunkach nier├│wno┼Ťci czy niesprawiedliwo┼Ťci wobec najcz─Ö┼Ťciej marginalizowanych obywatelek i obywateli. Kiedy takie dzia┼éania (intencjonalnie) nie s─ů podejmowane, zarz─ůdzanie kryzysowe zamienia si─Ö w umiej─Ötne, mened┼╝erskie zarz─ůdzanie kryzysami, a polityka pami─Öci wybiera na sw├│j cel coraz bardziej skomplikowan─ů i nielogiczn─ů fantazj─Ö. Jej uciele┼Ťnieniem w ramach fasadowego sposobu pojmowania niepodleg┼éo┼Ťci staje si─Ö tak zwany suweren, kt├│rego reprezentanci dzielnie maszerowali w ÔÇ×Marszu Niepodleg┼éo┼ŤciÔÇŁ ÔÇô najpos─Öpniejszej celebracji jednego z najwspanialszych ┼Ťwi─ůt. W┼Ťr├│d wykrzykiwanych przez nich rokrocznie hase┼é jedno przera┼╝a mnie wyj─ůtkowo, cho─ç brzmi stosunkowo niewinnie: ÔÇ×Tu jest PolskaÔÇŁ. Chodzi tu o zawrotne, przemocowe roszczenie, o fantazj─Ö posiadania kraju na wy┼é─ůczno┼Ť─ç. Spe┼énienie si─Ö tej fantazji zamieni┼éoby niepodleg┼éo┼Ť─ç w przywilej dost─Öpny jedynie najg┼éo┼Ťniejszym i najsilniejszym.
Skoro wiadomo ju┼╝, gdzie (w czyich r─Ökach) jest Polska, to warto by┼éoby teraz zapyta─ç: ÔÇ×gdzie jest Polka?ÔÇŁ. Polka z krwi i ko┼Ťci, maj─ůca indywidualn─ů, prywatn─ů i publiczn─ů histori─Ö, nie za┼Ť abstrakcyjna alegoria ÔÇô Matka Polka, zawsze dziewica.
Jak─ů przestrze┼ä zajmuj─ů kobiety w r├│┼╝nych narracjach o uzyskiwaniu i negocjowaniu niepodleg┼éo┼Ťci? Czy w ÔÇ×postzale┼╝no┼ŤciowychÔÇŁ realiach otrzymuj─ů one uznanie, wynagrodzenie i reprezentacj─Ö, kt├│ra jest im nale┼╝na? To tylko┬ácz─Ö┼Ť─ç pyta┼ä, na kt├│re staraj─ů si─Ö odpowiedzie─ç autorzy i autorki prac prezentowanych na najnowszej wystawie warszawskiego Muzeum Sztuki Nowoczesnej: ÔÇ×Niepodleg┼ée. Kobiety a dyskurs narodowyÔÇŁ. Jest to ekspozycja tym bardziej interesuj─ůca, ┼╝e nie ogranicza si─Ö do kontekstu polskiego, a nawet europejskiego; pojawiaj─ů si─Ö tutaj r├│wnie┼╝ fenomenalne dzie┼éa artyst├│w i artystek z Azji i Afryki, kt├│rych perspektywa cz─Östo radykalnie r├│┼╝ni si─Ö od tej przez nas oczekiwanej. Niepodleg┼éo┼Ť─ç pojmowana jest tutaj nie tylko w kategoriach narodowych i genderowych, ale r├│wnie┼╝ w odniesieniu do kategorii rasy oraz klasy.
Wystaw─Ö otwiera fotografia Paw┼éa Bownika przedstawiaj─ůca wywr├│cony na nice mundur J├│zefa Pi┼ésudskiego. Mamy do czynienia z rejestracj─ů gestu tyle┼╝ oszcz─Ödnego, co bardzo znacz─ůcego ÔÇô tak jak patrz─ůc na zdj─Öcie Bownika, widzimy ukryty rewers jednego z wa┼╝niejszych obiekt├│w polskiego imaginarium, tak r├│wnie┼╝, w┼éa┼Ťnie od podszewki, powinni┼Ťmy si─Ö przyjrze─ç temu, co znajduje si─Ö w archiwach naszej niepodleg┼éo┼Ťci. Archiwum ma tutaj podw├│jne znaczenie ÔÇô jest zar├│wno instytucj─ů albo zespo┼éem instytucji, jak i, m├│wi─ůc bardziej metaforycznie, sposobem wytwarzania, organizacji i inwentaryzacji pami─Öci zbiorowej. Nie zawsze jednak znajduje si─Ö w nim wszystko, co zwi─ůzane z prze┼╝yciem danej wsp├│lnoty; cz─Östo nie mie┼Ťci ono narracji mniej widowiskowych lub niepasuj─ůcych do okre┼Ťlonych narodowych wizji, wypiera tak┼╝e postaci maj─ůce do opowiedzenia ÔÇ×inn─ů, dziwniejsz─ů histori─ÖÔÇŁ.
Opowie┼Ťci takie pr├│buje odzyska─ç Sanja Ivekovi─ç, kt├│ra na wystawie w MSN prezentuje klasyczn─ů ju┼╝ prac─Ö ÔÇ×Niewidzialne kobiety Solidarno┼ŤciÔÇŁ. Sk┼éada si─Ö na ni─ů parafraza s┼éynnego plakatu z sylwetk─ů GaryÔÇÖego Coopera, zast─ůpion─ů tutaj przez kobiecy cie┼ä, a tak┼╝e zbi├│r materia┼é├│w dotycz─ůcych solidarno┼Ťciowych bohaterek ÔÇ×s┼éabego oporuÔÇŁ. Inn─ů swoj─ů interwencj─Ö Ivekovi─ç dedykuje R├│┼╝y Luksemburg ÔÇô wybitnej dzia┼éaczce robotniczej i my┼Ťlicielce urodzonej w Zamo┼Ťciu, kt├│ra zwr├│ci┼éa r├│wnie┼╝ uwag─Ö autor├│w oraz autorki innych prac na wystawie. Spo┼Ťr├│d nich szczeg├│lnie ciekawe s─ů fotografie Witka Orskiego ukazuj─ůce wn─Ötrze tajemniczych zielnik├│w prowadzonych przez Luksemburg w okresie politycznych represji. Wed┼éug niekt├│rych hipotez w tych zeszytach ma by─ç zakodowany nieznany dotychczas my┼Ťlowy projekt Luksemburg. Taka analiza sprawia, ┼╝e intymne praktyki otrzymuj─ů wa┼╝kie znaczenie polityczne.
Pr├│ba artystycznej suplementacji archiwum cz─Östo wi─ů┼╝e si─Ö z ponownym otwarciem (pozornie) dawno zabli┼║nionej rany. Dzieje si─Ö tak w pracy ÔÇ×ParadiseÔÇŁ ÔÇô Emma Wolukau-Wanambwa fotografuje pustk─Ö, kt├│ra zosta┼éa po obozie Koja w Ugandzie, gdzie przebywa┼éo kilka tysi─Öcy Polak├│w ewakuowanych z ZSRR na mocy paktu SikorskiÔÇôMajski. Historia ich pobytu jest zwi─ůzana z brutaln─ů obozow─ů biopolityk─ů:
ÔÇ×Jak si─Ö dowiaduj─Ö, by┼éo rzecz─ů powszechnie wiadom─ů, ┼╝e kiedy Polka zachodzi┼éa w ci─ů┼╝─Ö z miejscowym, ich dziecko by┼éo zabijane przy narodzinach, a jego cia┼éa pozbywano si─Ö jako odpadu medycznego. [ÔÇŽ] Prostytutki. Tym mianem okre┼Ťla┼é je tak┼╝e regionalny kierownik do spraw uchod┼║c├│w i komendant obozu, kt├│ry pod takim w┼éa┼Ťnie zarzutem zamkn─ů┼é dwie kobiety z Koja w wi─Özieniu w MakinduÔÇŁ.
[Emma Wolukau-Wanambwa, fragment pracy ÔÇ×ParadiseÔÇŁ].
Przemoc (faktyczna i symboliczna) wobec podleg┼éego kobiecego cia┼éa to w─ůtek w r├│┼╝nych formach nieustannie powracaj─ůcy na wystawie w MSN. Wa┼╝n─ů rol─Ö odgrywa chocia┼╝by w pracach wyr├│┼╝nionej Nagrod─ů Turnera malarki Lubainy Himid ÔÇô jej obrazy s─ů pe┼éne gniewnej dumy i pokazuj─ů kobiety bezkompromisowo walcz─ůce o niezale┼╝no┼Ť─ç wobec skomplikowanej sieci wielokrotnego wykluczenia.
Jedn─ů z bohaterek takich walk jest Modesta Yssufoa ÔÇô robotnica, kt├│ra wdar┼éa si─Ö do pa┼éacu portugalskiego gubernatora, ┼╝─ůdaj─ůc natychmiastowej dekolonizacji i niepodleg┼éo┼Ťci dla Mozambiku. Jej op├│r doprowadzi┼é do masowych protest├│w, krwawo st┼éumionych przez Portugalczyk├│w. Z nakr─Öconego przez Ruy Guerr─Ö filmu o tej masakrze artystka Catarina Sim├úo wybiera, a nast─Öpnie analizuje dramatyczn─ů sekwencj─Ö, w kt├│rej Modesta jest wielokrotnie upokarzana przez gubernatorsk─ů stra┼╝. Sim├úo ingeruje tym samym w tkank─Ö dzie┼éa i dokonuje nowego monta┼╝u, oddaj─ůc sprawiedliwo┼Ť─ç tej wa┼╝nej, zapomnianej postaci.
Archiwum jest bowiem procesj─ů monta┼╝y, uk┼éadaj─ůcych niesp├│jne obrazy historii w pewn─ů konstelacj─Ö ÔÇô od monta┼╝ysty lub monta┼╝ystki zale┼╝y, czy przybierze ona kszta┼ét monolitycznej opowie┼Ťci prowadzonej przez uprzywilejowanych, czy te┼╝ stanie si─Ö jedyn─ů szans─ů na ocalenie niewys┼éyszanych ┼Ťwiadectw opresyjnej podleg┼éo┼Ťci. Wydaje si─Ö, ┼╝e w┼éa┼Ťnie taki jest przekaz wspania┼éego ÔÇ×Czaru ta┼ŤmyÔÇŁ, wideoeseju Filipy C├ęsar, kt├│ry po┼Ťwi─Öcony zosta┼é pracy filmowc├│w z Gwinei-Bissau pr├│buj─ůcych na pocz─ůtku lat 70. XX wieku uchwyci─ç proces dekolonizacji kraju. Okre┼Ťlaj─ů oni siebie mianem ÔÇ×ruchu oporu dzia┼éaj─ůcego na rzecz pami─Öci zbiorowejÔÇŁ, kt├│ry w swoich dzia┼éaniach ani na moment nie mo┼╝e straci─ç czujno┼Ťci, poniewa┼╝ zmagania o pami─Ö─ç nigdy nie b─Öd─ů zako┼äczone ÔÇô oto tre┼Ť─ç powtarzanego przez C├ęsar kreolskiego przys┼éowia ÔÇ×luta ca caba indaÔÇŁ. Trwa─ç przy pami─Öci to dba─ç o to, by monstrum przemocy nigdy nie dokona┼éo powt├│rnej ekspansji, a tak┼╝e tropi─ç wszystkie jej ÔÇô mniej i bardziej widoczne ÔÇô zwiastuny.
Wystawa w Muzeum Sztuki Nowoczesnej to zbiorowe wezwanie do takiej czujno┼Ťci┬áoraz zwr├│cenie uwagi na fakt, ┼╝e samo szafowanie ÔÇ×niepodleg┼éo┼Ťci─ůÔÇŁ jako s┼éowem-sloganem nie wystarcza. By─ç niepodleg┼éym to znaczy m├│c dysponowa─ç przestrzeni─ů, w kt├│rej w┼éasny, niczym nieskr─Öpowany g┼éos mo┼╝e wreszcie rezonowa─ç, zw┼éaszcza wtedy, gdy ma pos┼éu┼╝y─ç opowiedzeniu historii niemieszcz─ůcej si─Ö dotychczas w ┼╝adnym archiwum.
***
ÔÇ×Niepodleg┼ée. Kobiety a dyskurs narodowyÔÇŁ. Wystawa zbiorowa w Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie. Kuratorka: Magda Lipska, wsp├│┼épraca: Annett Busch, Marie-H├ęl├Ęne Gutberlet. Wystawa trwa do 3.02.2019.

***

Pozosta┼ée teksty z┬ábie┼╝─ůcego numeru dwutygodnika ÔÇ×KontaktÔÇŁ mo┼╝na znale┼║─ç┬átutaj.

***

Polecamy tak┼╝e:

Pr├│buj─ůc rozmawia─ç z (innymi) cia┼éami. ÔÇ×Ministerstwo spraw wewn─Ötrznych ÔÇô intymno┼Ť─ç jako tekstÔÇŁ w MSN

Do dzie┼éa! Sztuka wsp├│┼éczesna jako przygoda

O niepodleg┼éo┼Ťci wieloma g┼éosami

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś