fbpx Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Inna teologia jest mo偶liwa

Sama opcja na rzecz ubogich oraz wysi艂ki ewangelizacyjne, jakkolwiek by艂yby one szlachetne i konieczne, nie zmieni膮 sytuacji, w kt贸rej ubodzy postrzegani s膮 jedynie jako przedmiot, a nie podmiot dzia艂a艅.
Inna teologia jest mo偶liwa

Publikujemy fragmenty ksi膮偶ki 鈥濳o艣ci贸艂 wykluczonych. Teologia z perspektywy Nazaretu鈥 autorstwa Victora Codiny SJ w t艂umaczeniu Kaspera Mariusza Kapronia OFM.

***

Fundamentem latynoameryka艅skiej tradycji teologicznej jest traktowanie ubogich jako uprzywilejowanego locus theologicus i podstawy hermeneutyki.

Aby w艂a艣ciwie zrozumie膰 teologiczn膮 koncepcj臋 nadaj膮c膮 ubogim status locus theologicus, kt贸ra dla wielu jeszcze dzisiaj jest zaskakuj膮ca, wystarczy przypomnie膰, 偶e ju偶 w XVI wieku hiszpa艅ski teolog Melchor Cano OP (1509鈥1560) w s艂awnym traktacie na temat miejsc teologicznych (De locis theologicis, Salamanca 1563) dokona艂 rozr贸偶nienia na miejsca teologiczne wi臋ksze lub fundamentalne (Pismo 艢wi臋te, Tradycja, kt贸ra wyra偶a wiar臋 Ko艣cio艂a przez dokumenty sobor贸w, wypowiedzi Magisterium i nauczanie teolog贸w) i miejsca teologiczne komplementarne lub pochodne (rozum naturalny, filozofia i wydarzenia historyczne). Przez wieki teologicznej refleksji te komplementarne miejsca teologiczne zosta艂y doprecyzowane, nabieraj膮c coraz wi臋kszego znaczenia: liturgia, sztuka, do艣wiadczenie Ko艣cio艂贸w lokalnych, znaki czasu i w Ameryce 艁aci艅skiej ubodzy.

W przypadku Ameryki 艁aci艅skiej nie chodzi o to, aby zast膮pi膰 podstawowe miejsca teologiczne komplementarnymi, a jedynie interpretowa膰 wiar臋 i tradycj臋 Ko艣cio艂a z聽perspektywy tego uprzywilejowanego miejsca hermeneutycznego, czyli ubogich. Nie聽nale偶y w najmniejszym stopniu rozumie膰 tego jako pr贸by kanonizacji ludzi biednych lub ich sublimacji w wymiarze marksistowskim, a jedynie opracowanie teologicznej lektury Pisma 艢wi臋tego. Ubodzy s膮 grzesznikami, podobnie jak wszyscy inni ludzie, jednak偶e ze wzgl臋du na ub贸stwo i cierpienie s膮 oni szczeg贸lnymi adresatami Bo偶ej mi艂o艣ci i 艂askawo艣ci. Uzasadnienie tego uprzywilejowania, jak to ju偶 zosta艂o przedstawione, nie opiera si臋 na przes艂ankach antropologicznych 鈥 艣wi臋to艣ci ubogiego 鈥 lecz teologicznych i wynika niejako z psychologii Boga 鈥 czu艂ego i wsp贸艂czuj膮cego serca Boga, kt贸ry odczuwa b贸l, widz膮c cierpienie ludzko艣ci, i pa艂a gniewem wobec niesprawiedliwo艣ci, jak膮 znosi膰 musz膮 ludzie ubodzy, gdy偶 niesprawiedliwo艣膰 sprzeczna jest z Bo偶ym projektem wzgl臋dem ludzko艣ci, kt贸rym jest kr贸lestwo Bo偶e.

Ksi臋ga Wyj艣cia, ewangeliczna praxis Jezusa z Nazaretu i Jego identyfikacja z ubogimi w opisie S膮du Ostatecznego (Mt 25,31鈥46) s膮 podstaw膮 dla uprzywilejowanego miejsca, jakie ubodzy zajmuj膮 w Ko艣ciele i w teologii. Ich sytuacja zubo偶enia i cierpienie powinny wytr膮ca膰 nas z postawy wygodnego 偶ycia, prowadzi膰 do nawr贸cenia i podj臋cia zobowi膮za艅 wynikaj膮cych z og贸lnoludzkiej solidarno艣ci. S膮 oni ukrzy偶owanymi tego 艣wiata, kt贸rych nale偶y zdj膮膰 z krzy偶a.聽S膮 oni wikariuszami Chrystusa wed艂ug wyra偶enia u偶ywanego w 艣redniowieczu.
[鈥

Przez ostatnie dziesi臋ciolecia sytuacja ub贸stwa w Ameryce 艁aci艅skiej i na ca艂ym 艣wiecie nie tylko nie zosta艂a rozwi膮zana, lecz rozwarstwienie spo艂eczne w wymiarze globalnym znacznie si臋 pog艂臋bi艂o, powi臋kszaj膮c obszar ekstremalnego ub贸stwa, st膮d te偶 pytanie Guti茅rreza: 鈥濭dzie tej nocy b臋d膮 spa膰 ubodzy?鈥 pozostaje ci膮gle w mocy. Opcja na rzecz ubogich jest ci膮gle aktualna i wymaga od nas zaanga偶owania.

Opcja ta, kt贸ra na samym pocz膮tku zasadniczo koncentrowa艂a si臋 na zagadnieniach socjalnych, z biegiem czasu wzbogaci艂a si臋 o szersze i bardziej kompleksowe spojrzenie, przede wszystkim o obowi膮zek g艂oszenia Ewangelii ubogim. Ewangelizacja ludzi ubogich jest znakiem mesja艅skim (Mt 11,5; 艁k 7,22), o czym przypomnia艂 Sob贸r Watyka艅ski II (Lumen gentium, nr 8). Papie偶 Pawe艂 VI stwierdzi艂, 偶e ewangelizacja 艣ci艣le wi膮偶e si臋 z wyzwoleniem i promocj膮 ludzk膮 (Evangelii nuntiandi, nr 31). G艂oszenia Ewangelii ubogim nie mo偶na oczywi艣cie zaw臋zi膰 tylko do nauczania katechizmu, poniewa偶 jest to proces, kt贸ry zak艂ada zaanga偶owanie na rzecz Kr贸lestwa sprawiedliwo艣ci i solidarno艣ci. Gustavo Guti茅rrez zastanawia艂 si臋 nad kwesti膮: 鈥濲ak ewangelizowa膰 ubogich i jak m贸wi膰 o Bogu ludziom, kt贸rzy cierpi膮鈥.

Z opcji na rzecz ubogich, z zaanga偶owania na rzecz wyzwolenia i z pragnienia ewangelizowania maluczkich rodzi si臋 duchowo艣膰 g艂臋boko zakorzeniona w rzeczywisto艣ci latynoameryka艅skiej: duchowo艣膰 wyzwolenia, to znaczy bycie osob膮 kontemplacyjn膮, co prowadzi do wyzwolenia; czerpanie ze 藕r贸d艂a, z kt贸rego gasi swe pragnienie lud, ze 藕r贸d艂a, kt贸re absorbuje 艂zy i ludzk膮 krew.

Od ubogich jako przedmiotu dzia艂a艅 i refleksji do ubogich b臋d膮cych podmiotem Ko艣cio艂a

Sama opcja na rzecz ubogich oraz wysi艂ki ewangelizacyjne, jakkolwiek by艂yby one szlachetne i konieczne, nie zmieni膮 sytuacji, w kt贸rej ubodzy postrzegani s膮 jedynie jako przedmiot dzia艂a艅 o charakterze socjalnym i misyjnym Ko艣cio艂a. Podejmowane s膮 liczne zadania, kt贸rych celem jest wyzwolenie tego konkretnego sektora Ko艣cio艂a, czyli os贸b ubogich, z jego sytuacji marginalizacji i z religijnej i intelektualnej ignorancji. Sprawia to wr臋cz wra偶enie, jakby osoby nieb臋d膮ce ubogimi optowa艂y na聽rzecz ubogich.
Traktowanie ubogich jedynie jako przedmiotu misji Ko艣cio艂a, a nie jako podmiotu eklezjalnego zostaje dodatkowo wzmocnione przez grupy intelektualist贸w, kt贸rzy w聽ubogich widz膮 przede wszystkim ignorant贸w, a przez to krytycznie odnosz膮 si臋 do聽katolicyzmu ludowego i deprecjonuj膮 pobo偶no艣膰 ludow膮. Grupy te uznaj膮 co聽prawda, 偶e religijno艣膰 ludowa jest przebogata w zewn臋trznych formach wyrazu, doceniaj膮 jej warto艣ci kulturowe i og贸lnoludzkie, zachwycaj膮 si臋 pi臋knem 艣wi膮tecznych manifestacji religijnych, r贸wnocze艣nie jednak opisuj膮 te zjawiska, wskazuj膮c na istniej膮ce w nich braki w wiedzy biblijnej i katechetycznej, synkretyzm 艂膮cz膮cy katolicyzm z elementami religii niechrze艣cija艅skich, powierzchowno艣膰, wiar臋 nacechowan膮 magi膮 i zabobonem. Innymi s艂owy, jest to religijno艣膰, kt贸rej brak odniesienia do 偶ycia moralnego oraz spo艂ecznego i wewn臋trznie nie przemienia cz艂owieka. Jest to religijno艣膰 przednowoczesna, bez racjonalnych i naukowych fundament贸w, w spos贸b infantylny podchodz膮ca do wiary, karmi膮ca si臋 cudownymi zjawiskami, uzdrowieniami i nadprzyrodzonymi boskimi interwencjami w 艣wiecie, nawi膮zuj膮ca relacje z rzeczywisto艣ci膮 nadprzyrodzon膮 na poziomie kupieckim, gdzie obietnica z艂o偶ona Bogu 艣ci艣le wi膮偶e si臋 z nadziej膮 otrzymania konkretnych d贸br i聽ostatecznie prowadzi do przyj臋cia postawy ca艂kowicie pasywnej wobec cierpienia ludzi i niesprawiedliwo艣ci istniej膮cej w 艣wiecie.
Ta krytyczna postawa wobec religijno艣ci i katolicyzmu ludowego, typowa dla europejskich pr膮d贸w o艣wieceniowych, zosta艂a przej臋ta przez liczne grupy Ko艣cio艂a latynoameryka艅skiego, w tym tak偶e w pocz膮tkach teologii wyzwolenia przez niekt贸rych teolog贸w tego kierunku. Ubodzy byli wi臋c jedynie przedmiotem wsp贸艂czucia, ku kt贸rym ukierunkowane by艂y akcje o charakterze dobroczynnym podejmowane w Ko艣ciele przez warstwy bogatsze. W p贸藕niejszym okresie jednak teologia wyzwolenia oraz liczne 艣rodowiska w Ko艣ciele Ameryki 艁aci艅skiej zmieni艂y sw贸j ogl膮d rzeczywisto艣ci, dostrzegaj膮c w pobo偶no艣ci ludowej liczne elementy pozytywne, w tym tak偶e te o wyzwalaj膮cej sile.

Dlatego te偶 warto si臋 zastanowi膰, czy nie nadszed艂 ju偶 w艂a艣ciwy moment, aby uczyni膰 krok naprz贸d, wychodz膮c poza koncepcj臋 ubogich jako jedynie tych, na kt贸rych ma by膰 ukierunkowana dobroczynna dzia艂alno艣膰 Ko艣cio艂a i pomoc ze strony ludzi bogatych. Kiedy 11 wrze艣nia 1962 roku Jan XXIII m贸wi艂 o Ko艣ciele ubogim, z ca艂膮 pewno艣ci膮 mia艂 na my艣li nie tyle Ko艣ci贸艂, gdzie ubodzy s膮 tymi, na kt贸rych ukierunkowana jest dzia艂alno艣膰 dobroczynna i wobec kt贸rych podejmowane s膮 wysi艂ki ewangelizacyjne, ile wsp贸lnot臋, w kt贸rej ubodzy s膮 rzeczywistym i聽pe艂noprawnym podmiotem.
***
Victor Codina SJ, 鈥濳o艣ci贸艂 wykluczonych. Teologia z perspektywy Nazaretu鈥 (t艂um. Kasper Mariusz Kapro艅 OFM), Wydawnictwo WAM 2018
***
Pozosta艂e teksty z聽bie偶膮cego numeru dwutygodnika 鈥濳ontakt鈥 mo偶na znale藕膰聽tutaj.
***
Polecamy tak偶e:

W samym sercu imperium

Kapro艅: Odkrywanie Europy

Staruszka, kt贸rej na imi臋 Ko艣ci贸艂

***

Pozosta艂e teksty z聽bie偶膮cego numeru dwutygodnika 鈥濳ontakt鈥 mo偶na znale藕膰聽tutaj.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Od ponad 15 lat tworzymy jedyny w Polsce magazyn lewicy katolickiej i budujemy 艣rodowisko zaanga偶owane w walk臋 z podzia艂ami religijnymi, politycznymi i ideologicznymi. Robimy to tylko dzi臋ki Waszemu wsparciu!
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij