Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Inna teologia jest mo┼╝liwa

Sama opcja na rzecz ubogich oraz wysi┼éki ewangelizacyjne, jakkolwiek by┼éyby one szlachetne i konieczne, nie zmieni─ů sytuacji, w kt├│rej ubodzy postrzegani s─ů jedynie jako przedmiot, a nie podmiot dzia┼éa┼ä.
Inna teologia jest mo┼╝liwa

Publikujemy fragmenty ksi─ů┼╝ki ÔÇ×Ko┼Ťci├│┼é wykluczonych. Teologia z perspektywy NazaretuÔÇŁ autorstwa Victora Codiny SJ w t┼éumaczeniu Kaspera Mariusza Kapronia OFM.

***

Fundamentem latynoameryka┼äskiej tradycji teologicznej jest traktowanie ubogich jako uprzywilejowanego locus theologicus i podstawy hermeneutyki.

Aby w┼éa┼Ťciwie zrozumie─ç teologiczn─ů koncepcj─Ö nadaj─ůc─ů ubogim status locus theologicus, kt├│ra dla wielu jeszcze dzisiaj jest zaskakuj─ůca, wystarczy przypomnie─ç, ┼╝e ju┼╝ w XVI wieku hiszpa┼äski teolog Melchor Cano OP (1509ÔÇô1560) w s┼éawnym traktacie na temat miejsc teologicznych (De locis theologicis, Salamanca 1563) dokona┼é rozr├│┼╝nienia na miejsca teologiczne wi─Öksze lub fundamentalne (Pismo ┼Üwi─Öte, Tradycja, kt├│ra wyra┼╝a wiar─Ö Ko┼Ťcio┼éa przez dokumenty sobor├│w, wypowiedzi Magisterium i nauczanie teolog├│w) i miejsca teologiczne komplementarne lub pochodne (rozum naturalny, filozofia i wydarzenia historyczne). Przez wieki teologicznej refleksji te komplementarne miejsca teologiczne zosta┼éy doprecyzowane, nabieraj─ůc coraz wi─Ökszego znaczenia: liturgia, sztuka, do┼Ťwiadczenie Ko┼Ťcio┼é├│w lokalnych, znaki czasu i w Ameryce ┼üaci┼äskiej ubodzy.

W przypadku Ameryki ┼üaci┼äskiej nie chodzi o to, aby zast─ůpi─ç podstawowe miejsca teologiczne komplementarnymi, a jedynie interpretowa─ç wiar─Ö i tradycj─Ö Ko┼Ťcio┼éa z┬áperspektywy tego uprzywilejowanego miejsca hermeneutycznego, czyli ubogich. Nie┬ánale┼╝y w najmniejszym stopniu rozumie─ç tego jako pr├│by kanonizacji ludzi biednych lub ich sublimacji w wymiarze marksistowskim, a jedynie opracowanie teologicznej lektury Pisma ┼Üwi─Ötego. Ubodzy s─ů grzesznikami, podobnie jak wszyscy inni ludzie, jednak┼╝e ze wzgl─Ödu na ub├│stwo i cierpienie s─ů oni szczeg├│lnymi adresatami Bo┼╝ej mi┼éo┼Ťci i ┼éaskawo┼Ťci. Uzasadnienie tego uprzywilejowania, jak to ju┼╝ zosta┼éo przedstawione, nie opiera si─Ö na przes┼éankach antropologicznych ÔÇô ┼Ťwi─Öto┼Ťci ubogiego ÔÇô lecz teologicznych i wynika niejako z psychologii Boga ÔÇô czu┼éego i wsp├│┼éczuj─ůcego serca Boga, kt├│ry odczuwa b├│l, widz─ůc cierpienie ludzko┼Ťci, i pa┼éa gniewem wobec niesprawiedliwo┼Ťci, jak─ů znosi─ç musz─ů ludzie ubodzy, gdy┼╝ niesprawiedliwo┼Ť─ç sprzeczna jest z Bo┼╝ym projektem wzgl─Ödem ludzko┼Ťci, kt├│rym jest kr├│lestwo Bo┼╝e.

Ksi─Öga Wyj┼Ťcia, ewangeliczna praxis Jezusa z Nazaretu i Jego identyfikacja z ubogimi w opisie S─ůdu Ostatecznego (Mt 25,31ÔÇô46) s─ů podstaw─ů dla uprzywilejowanego miejsca, jakie ubodzy zajmuj─ů w Ko┼Ťciele i w teologii. Ich sytuacja zubo┼╝enia i cierpienie powinny wytr─ůca─ç nas z postawy wygodnego ┼╝ycia, prowadzi─ç do nawr├│cenia i podj─Öcia zobowi─ůza┼ä wynikaj─ůcych z og├│lnoludzkiej solidarno┼Ťci. S─ů oni ukrzy┼╝owanymi tego ┼Ťwiata, kt├│rych nale┼╝y zdj─ů─ç z krzy┼╝a.┬áS─ů oni wikariuszami Chrystusa wed┼éug wyra┼╝enia u┼╝ywanego w ┼Ťredniowieczu.
[ÔÇŽ]

Przez ostatnie dziesi─Öciolecia sytuacja ub├│stwa w Ameryce ┼üaci┼äskiej i na ca┼éym ┼Ťwiecie nie tylko nie zosta┼éa rozwi─ůzana, lecz rozwarstwienie spo┼éeczne w wymiarze globalnym znacznie si─Ö pog┼é─Öbi┼éo, powi─Ökszaj─ůc obszar ekstremalnego ub├│stwa, st─ůd te┼╝ pytanie Guti├ęrreza: ÔÇ×Gdzie tej nocy b─Öd─ů spa─ç ubodzy?ÔÇŁ pozostaje ci─ůgle w mocy. Opcja na rzecz ubogich jest ci─ůgle aktualna i wymaga od nas zaanga┼╝owania.

Opcja ta, kt├│ra na samym pocz─ůtku zasadniczo koncentrowa┼éa si─Ö na zagadnieniach socjalnych, z biegiem czasu wzbogaci┼éa si─Ö o szersze i bardziej kompleksowe spojrzenie, przede wszystkim o obowi─ůzek g┼éoszenia Ewangelii ubogim. Ewangelizacja ludzi ubogich jest znakiem mesja┼äskim (Mt 11,5; ┼ük 7,22), o czym przypomnia┼é Sob├│r Watyka┼äski II (Lumen gentium, nr 8). Papie┼╝ Pawe┼é VI stwierdzi┼é, ┼╝e ewangelizacja ┼Ťci┼Ťle wi─ů┼╝e si─Ö z wyzwoleniem i promocj─ů ludzk─ů (Evangelii nuntiandi, nr 31). G┼éoszenia Ewangelii ubogim nie mo┼╝na oczywi┼Ťcie zaw─Özi─ç tylko do nauczania katechizmu, poniewa┼╝ jest to proces, kt├│ry zak┼éada zaanga┼╝owanie na rzecz Kr├│lestwa sprawiedliwo┼Ťci i solidarno┼Ťci. Gustavo Guti├ęrrez zastanawia┼é si─Ö nad kwesti─ů: ÔÇ×Jak ewangelizowa─ç ubogich i jak m├│wi─ç o Bogu ludziom, kt├│rzy cierpi─ůÔÇŁ.

Z opcji na rzecz ubogich, z zaanga┼╝owania na rzecz wyzwolenia i z pragnienia ewangelizowania maluczkich rodzi si─Ö duchowo┼Ť─ç g┼é─Öboko zakorzeniona w rzeczywisto┼Ťci latynoameryka┼äskiej: duchowo┼Ť─ç wyzwolenia, to znaczy bycie osob─ů kontemplacyjn─ů, co prowadzi do wyzwolenia; czerpanie ze ┼║r├│d┼éa, z kt├│rego gasi swe pragnienie lud, ze ┼║r├│d┼éa, kt├│re absorbuje ┼ézy i ludzk─ů krew.

Od ubogich jako przedmiotu dzia┼éa┼ä i refleksji do ubogich b─Öd─ůcych podmiotem Ko┼Ťcio┼éa

Sama opcja na rzecz ubogich oraz wysi┼éki ewangelizacyjne, jakkolwiek by┼éyby one szlachetne i konieczne, nie zmieni─ů sytuacji, w kt├│rej ubodzy postrzegani s─ů jedynie jako przedmiot dzia┼éa┼ä o charakterze socjalnym i misyjnym Ko┼Ťcio┼éa. Podejmowane s─ů liczne zadania, kt├│rych celem jest wyzwolenie tego konkretnego sektora Ko┼Ťcio┼éa, czyli os├│b ubogich, z jego sytuacji marginalizacji i z religijnej i intelektualnej ignorancji. Sprawia to wr─Öcz wra┼╝enie, jakby osoby nieb─Öd─ůce ubogimi optowa┼éy na┬árzecz ubogich.
Traktowanie ubogich jedynie jako przedmiotu misji Ko┼Ťcio┼éa, a nie jako podmiotu eklezjalnego zostaje dodatkowo wzmocnione przez grupy intelektualist├│w, kt├│rzy w┬áubogich widz─ů przede wszystkim ignorant├│w, a przez to krytycznie odnosz─ů si─Ö do┬ákatolicyzmu ludowego i deprecjonuj─ů pobo┼╝no┼Ť─ç ludow─ů. Grupy te uznaj─ů co┬áprawda, ┼╝e religijno┼Ť─ç ludowa jest przebogata w zewn─Ötrznych formach wyrazu, doceniaj─ů jej warto┼Ťci kulturowe i og├│lnoludzkie, zachwycaj─ů si─Ö pi─Öknem ┼Ťwi─ůtecznych manifestacji religijnych, r├│wnocze┼Ťnie jednak opisuj─ů te zjawiska, wskazuj─ůc na istniej─ůce w nich braki w wiedzy biblijnej i katechetycznej, synkretyzm ┼é─ůcz─ůcy katolicyzm z elementami religii niechrze┼Ťcija┼äskich, powierzchowno┼Ť─ç, wiar─Ö nacechowan─ů magi─ů i zabobonem. Innymi s┼éowy, jest to religijno┼Ť─ç, kt├│rej brak odniesienia do ┼╝ycia moralnego oraz spo┼éecznego i wewn─Ötrznie nie przemienia cz┼éowieka. Jest to religijno┼Ť─ç przednowoczesna, bez racjonalnych i naukowych fundament├│w, w spos├│b infantylny podchodz─ůca do wiary, karmi─ůca si─Ö cudownymi zjawiskami, uzdrowieniami i nadprzyrodzonymi boskimi interwencjami w ┼Ťwiecie, nawi─ůzuj─ůca relacje z rzeczywisto┼Ťci─ů nadprzyrodzon─ů na poziomie kupieckim, gdzie obietnica z┼éo┼╝ona Bogu ┼Ťci┼Ťle wi─ů┼╝e si─Ö z nadziej─ů otrzymania konkretnych d├│br i┬áostatecznie prowadzi do przyj─Öcia postawy ca┼ékowicie pasywnej wobec cierpienia ludzi i niesprawiedliwo┼Ťci istniej─ůcej w ┼Ťwiecie.
Ta krytyczna postawa wobec religijno┼Ťci i katolicyzmu ludowego, typowa dla europejskich pr─ůd├│w o┼Ťwieceniowych, zosta┼éa przej─Öta przez liczne grupy Ko┼Ťcio┼éa latynoameryka┼äskiego, w tym tak┼╝e w pocz─ůtkach teologii wyzwolenia przez niekt├│rych teolog├│w tego kierunku. Ubodzy byli wi─Öc jedynie przedmiotem wsp├│┼éczucia, ku kt├│rym ukierunkowane by┼éy akcje o charakterze dobroczynnym podejmowane w Ko┼Ťciele przez warstwy bogatsze. W p├│┼║niejszym okresie jednak teologia wyzwolenia oraz liczne ┼Ťrodowiska w Ko┼Ťciele Ameryki ┼üaci┼äskiej zmieni┼éy sw├│j ogl─ůd rzeczywisto┼Ťci, dostrzegaj─ůc w pobo┼╝no┼Ťci ludowej liczne elementy pozytywne, w tym tak┼╝e te o wyzwalaj─ůcej sile.

Dlatego te┼╝ warto si─Ö zastanowi─ç, czy nie nadszed┼é ju┼╝ w┼éa┼Ťciwy moment, aby uczyni─ç krok naprz├│d, wychodz─ůc poza koncepcj─Ö ubogich jako jedynie tych, na kt├│rych ma by─ç ukierunkowana dobroczynna dzia┼éalno┼Ť─ç Ko┼Ťcio┼éa i pomoc ze strony ludzi bogatych. Kiedy 11 wrze┼Ťnia 1962 roku Jan XXIII m├│wi┼é o Ko┼Ťciele ubogim, z ca┼é─ů pewno┼Ťci─ů mia┼é na my┼Ťli nie tyle Ko┼Ťci├│┼é, gdzie ubodzy s─ů tymi, na kt├│rych ukierunkowana jest dzia┼éalno┼Ť─ç dobroczynna i wobec kt├│rych podejmowane s─ů wysi┼éki ewangelizacyjne, ile wsp├│lnot─Ö, w kt├│rej ubodzy s─ů rzeczywistym i┬ápe┼énoprawnym podmiotem.
***
Victor Codina SJ, ÔÇ×Ko┼Ťci├│┼é wykluczonych. Teologia z perspektywy NazaretuÔÇŁ (t┼éum. Kasper Mariusz Kapro┼ä OFM), Wydawnictwo WAM 2018
***
Pozosta┼ée teksty z┬ábie┼╝─ůcego numeru dwutygodnika ÔÇ×KontaktÔÇŁ mo┼╝na znale┼║─ç┬átutaj.
***
Polecamy tak┼╝e:

W samym sercu imperium

Kaproń: Odkrywanie Europy

Staruszka, kt├│rej na imi─Ö Ko┼Ťci├│┼é

***

Pozosta┼ée teksty z┬ábie┼╝─ůcego numeru dwutygodnika ÔÇ×KontaktÔÇŁ mo┼╝na znale┼║─ç┬átutaj.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś