Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Ideologia ÔÇ×zdrowego rozs─ůdkuÔÇŁ

Zawsze gdy s┼éysz─Ö o ÔÇ×zdrowym rozs─ůdkuÔÇŁ, przeszywa mnie dreszcz zaniepokojenia. Kto┼Ť stara si─Ö co┼Ť mi powiedzie─ç, przemyci─ç jak─ů┼Ť tre┼Ť─ç, ale z jakiego┼Ť powodu nie g┼éosi jej wprost, tylko opakowuje w naiwne terminy.
Ideologia ÔÇ×zdrowego rozs─ůdkuÔÇŁ
ilustr.: Karol Mularczyk

Codziennie spotykamy nawo┼éywania do oddzielenia tak zwanej ideologii od bie┼╝─ůcej polityki, spraw zwyk┼éych ludzi, temat├│w ÔÇ×do za┼éatwieniaÔÇŁ przez polityk├│w. Politycy ci, podejmuj─ůc ideologiczne spory, trac─ů jakoby z┬ápola widzenia to, co dotyczy nas wszystkich tu i┬áteraz. S─ů krytykowani i┬áprzywo┼éywani do porz─ůdku przez przer├│┼╝ne si┼éy i┬á┼Ťrodowiska, zarzucaj─ůce im zajmowanie si─Ö tematami wyimaginowanymi, niepraktycznymi, niepotrzebnymi og├│┼éowi spo┼éecze┼ästwa w┬ácodziennym ┼╝yciu. Za to niby wywo┼éuj─ůcymi niepotrzebne podzia┼éy.

Tymczasem alternatywa ideologii i┬áÔÇ×zdrowego rozs─ůdkuÔÇŁ jest z┬ágruntu fa┼észywa.

Legiony ÔÇ×zdrowego rozs─ůdkuÔÇŁ

W┬ázale┼╝no┼Ťci od szeroko┼Ťci geograficznej i┬áprzynale┼╝no┼Ťci partyjnej odwo┼éywanie si─Ö do ÔÇ×zdrowego rozs─ůdkuÔÇŁ przybiera nieco inn─ů posta─ç. Czasem nazywa si─Ö go ÔÇ×trze┼║wym my┼ŤleniemÔÇŁ, w┬áinnym przypadku ÔÇ×twardym st─ůpaniem po ziemiÔÇŁ, ÔÇ×logik─ůÔÇŁ, ÔÇ×normalno┼Ťci─ůÔÇŁ. Mistrzami u┼╝ywania tych hase┼é stali si─Ö zar├│wno prawicowi populi┼Ťci, jak i┬áneolibera┼éowie. Nie s─ů one obce tak┼╝e katolickim konserwatystom i┬áto r├│wnie┼╝ tym, o┬áironio, bardzo zaanga┼╝owanym ideologicznie i┬áreligijnie.

Donald Trump pod ÔÇ×zdrowym rozs─ůdkiemÔÇŁ skrywa neoliberalne wspieranie ameryka┼äskich kapitalist├│w, rasistowskie pogl─ůdy wobec imigrant├│w i┬ániech─Ö─ç do wszystkiego, co bardziej rozbudowane ni┼╝ cztery zdania wiecowego przem├│wienia, co tak skrz─Ötnie odnotowa┼é ostatnio┬ápewien brytyjski dyplomata. Podobne podej┼Ťcie cechuje polskich korwinist├│w, wed┼éug kt├│rych ka┼╝dy problem wraz z┬ájego rozwi─ůzaniem da si─Ö opisa─ç w┬ájednym, rzecz jasna logicznym, zdaniu prostym. Matteo Salvini zebra┼é w┬ámaju w┬áMediolanie lider├│w kilku europejskich skrajnych partii pod has┼éem ÔÇ×Europy zdrowego rozs─ůdkuÔÇŁ. Co si─Ö w┬ájego przypadku kryje pod tym gumowym terminem, chyba tak┼╝e si─Ö domy┼Ťlamy. I┬áta ukryta tre┼Ť─ç nie jest bynajmniej wolna od czystej, nacjonalistycznej ideologii. Niemal┼╝e codziennie argumenty ÔÇ×logiczneÔÇŁ podnosz─ů konserwaty┼Ťci, dzielnie broni─ůcy nas przed zalewem ideologii gender, nawo┼éuj─ůc jednocze┼Ťnie do ÔÇ×powrotu do normalno┼ŤciÔÇŁ. Trudno wyobrazi─ç sobie bardziej ideologiczny przekaz, a┬át─Ö ÔÇ×normalno┼Ť─çÔÇŁ nazwa─ç czym┼Ť innym ni┼╝ konkretnym modelem ┼Ťwiatopogl─ůdowym, narzucanym og├│┼éowi przy u┼╝yciu przemocy symbolicznej.

Ale t─ů sam─ů argumentacj─ů pos┼éuguj─ů si─Ö libera┼éowie. Leszek Ja┼╝d┼╝ewski w┬ás┼éynnym majowym wyst─ůpieniu t┼éumaczy┼é ÔÇô analizuj─ůc przyk┼éad rodzinnych spotka┼ä na placu zabaw ÔÇô ┼╝e sprowadzenie debaty publicznej do poziomu wyboru miejsca budowy przedszkola prawdopodobnie pogodzi ka┼╝d─ů spo┼éeczno┼Ť─ç, rzekomo tak nienaturalnie sk┼é├│con─ů przez z┼éych polityk├│w.┬áAle decyzja o┬áprzedszkolu jest tylko z┬ápozoru ÔÇ×zdroworozs─ůdkowaÔÇŁ. Tak naprawd─Ö zawiera w┬ásobie ca┼ée pok┼éady politycznych i┬áideologicznych dylemat├│w. Najpierw przecie┼╝ trzeba z┬ábud┼╝etu samorz─ůdu wydzieli─ç odpowiednie fundusze, czemu towarzyszy zabranie ich z┬áinnego miejsca ÔÇô komu zatem zmniejszymy mo┼╝liwo┼Ťci?┬á Nast─Öpnie nale┼╝y wybra─ç odpowiednie miejsce dla plac├│wki, co cz─Östo skutkuje wykupieniem gruntu od dewelopera albo zmniejszeniem przepustowo┼Ťci arterii ÔÇô czy stawiamy na transport miejski, jaki jest nasz stosunek do ochrony ┼Ťrodowiska, co s─ůdzimy o┬ánienaruszalno┼Ťci w┼éasno┼Ťci prywatnej? I┬áwreszcie, kiedy ju┼╝ nasze przedszkole powstanie, decydujemy jako wsp├│lnota, czego b─Öd─ů w┬ánim uczone dzieci, jak b─Öd─ů wychowywane. Tych wszystkich ideologicznych czynnik├│w nie mo┼╝na wyeliminowa─ç ani zbudowa─ç sztucznego porozumienia nad ich konfliktem. Pomijaj─ůc ju┼╝ drobny fakt, ┼╝e strategia ÔÇ×nie r├│bmy polityki, budujmy mostyÔÇŁ, cho─ç skuteczna jeszcze w┬ároku 2011, zako┼äczy┼éa si─Ö cztery lata p├│┼║niej polityczn─ů kl─Ösk─ů ugrupowa┼ä centrowych.

Dlatego zawsze gdy s┼éysz─Ö o┬áÔÇ×zdrowym rozs─ůdkuÔÇŁ, przeszywa mnie dreszcz zaniepokojenia. Kto┼Ť stara si─Ö co┼Ť mi powiedzie─ç, przemyci─ç jak─ů┼Ť tre┼Ť─ç, ale z┬ájakiego┼Ť powodu nie g┼éosi jej wprost, tylko opakowuje w┬ánaiwne terminy. By─ç mo┼╝e sam nie wie, co si─Ö za ni─ů kryje, mo┼╝e ┼éudzi si─Ö, ┼╝e stoi za ni─ů co┼Ť innego. Najcz─Ö┼Ťciej jest jednak spryciarzem, albo przebiegli s─ů ci, kt├│rzy go finansuj─ů. Nagle budzimy si─Ö w┬áarmii, kt├│rej sztandar├│w nie znamy, nie wiemy, dok─ůd zmierza, z┬ákim b─Ödzie walczy─ç, o┬áco i┬áw┬áczyim interesie. Kierowanie si─Ö w┬ápolityce ÔÇ×normalno┼Ťci─ůÔÇŁ i┬áÔÇ×logik─ůÔÇŁ to gra pozor├│w dla naiwnych, bo w┬ápolu politycznym wszystko jest ideologi─ů. Przesta┼ämy zatem maszerowa─ç w┬ázmierzaj─ůcych donik─ůd ÔÇ×zdroworozs─ůdkowychÔÇŁ legionach!

Ideologia nie wyklucza wiedzy

W┬ápe┼éni zgadzam si─Ö z┬áprzekonaniem, ┼╝e nauka nie jest jedn─ů z┬ár├│wnorz─Ödnych opinii na temat otaczaj─ůcej nas rzeczywisto┼Ťci. Przecie┼╝ krytykujemy ruch antyszczepionkowy nie tylko dlatego, ┼╝e podpowiada nam to ideologia czy ÔÇ×zdrowy rozs─ůdekÔÇŁ, ale te┼╝ dlatego, ┼╝e dysponujemy twardymi danymi medycznymi, kt├│re┬áwskazuj─ů na potrzeb─Ö┬ászczepienia ludzkiej populacji. Nie w─ůtpi─Ö zatem, ┼╝e znaczn─ů cz─Ö┼Ť─ç spor├│w publicznych mo┼╝na pr├│bowa─ç rozstrzyga─ç na gruncie wiedzy, a┬áprzynajmniej znacznie przybli┼╝a nas ona do podj─Öcia w┼éa┼Ťciwych decyzji. Istnieje jednak znacz─ůca nadbudowa, sfera, w┬ákt├│rej poruszamy si─Ö zgodnie z┬ánaszymi przekonaniami; nazwijmy j─ů za Maxem Weberem sfer─ů warto┼Ťci. W┬átym obszarze dzia┼éa demokracja, ┼Ťcieraj─ů si─Ö pogl─ůdy, obywatele podejmuj─ů decyzje, cz─Östo dochodz─ůc do kompromisu, cz─Ö┼Ťciej stosuj─ůc wymuszenie. To tu nasi przedstawiciele powinni si─Ö porusza─ç, kieruj─ůc si─Ö wiedz─ů, naszymi opiniami, ale tak┼╝e w┼éa┼Ťnie ideologiczn─ů nadbudow─ů.

Decyzje o kszta┼écie bud┼╝etu samorz─ůdu czy pa┼ästwa tylko z pozoru da si─Ö podejmowa─ç racjonalnie, ÔÇ×zdroworozs─ůdkowoÔÇŁ i merytorycznie. Sfera ta nie tylko jest nierozerwalnie po┼é─ůczona z┬ápogl─ůdami naukowymi i┬ánasz─ů codzienno┼Ťci─ů, ale pe┼éni wzgl─Ödem niej funkcje nadrz─Ödne, kierownicze. To w┬ápolu politycznym, polu warto┼Ťci i┬áideologii, cz┼éowiek podejmuje decyzje, jakie b─Öd─ů dalsze kierunki jego bada┼ä i┬ádok─ůd zmierzamy jako ludzko┼Ť─ç. Decyzje o┬ákszta┼écie bud┼╝etu samorz─ůdu czy pa┼ästwa tylko z┬ápozoru da si─Ö podejmowa─ç racjonalnie, ÔÇ×zdroworozs─ůdkowoÔÇŁ i┬ámerytorycznie. Prawie zawsze bowiem wynikaj─ů one z┬áprzes┼éanek politycznych i┬áideologicznych. Je┼╝eli zmniejszamy finansowanie szk├│┼é, a┬áprzeznaczamy pieni─ůdze na zbrojenia, to stawiamy militaryzacj─Ö kraju ponad budow─ů kapita┼éu kulturowego i┬áspo┼éecznego. Merytokracja jest z┼éudzeniem, a┬árz─ůdy tak zwanych fachowc├│w ÔÇô jedynie zas┼éon─ů dymn─ů. Ka┼╝da decyzja stanowi pochodn─ů sposobu postrzegania ┼Ťwiata przez decydent├│w, a┬ázatem ma charakter ideologiczny. To zreszt─ů bardzo dobra wiadomo┼Ť─ç! Zdecydowanie wol─Ö, aby obrana przez nasz─ů spo┼éeczno┼Ť─ç ┼Ťcie┼╝ka by┼éa nazwana, opisana, usystematyzowana, a┬ánie stanowi┼éa prywatny ÔÇ×zdrowy rozs─ůdekÔÇŁ polityka i┬ájego mniej lub bardziej demokratycznych mocodawc├│w.

Polityku! Poka┼╝, czym si─Ö kierujesz

Bez jawnej ideologii jeste┼Ťmy skazani na brak sp├│jno┼Ťci realizowanych dzia┼éa┼ä. Bol─ůczk─ů polskiego ┼╝ycia publicznego jest przecie┼╝ brak d┼éugoterminowych cel├│w i┬áplan├│w doj┼Ťcia do nich. Podejmowane s─ů liczne ÔÇ×zdroworozs─ůdkoweÔÇŁ decyzje, pisane┬áad hoc┬áreformy, kt├│re kolejne rz─ůdowe ekipy (a czasem i┬áte same) odwo┼éuj─ů, jeste┼Ťmy targani przez przypadki, w┼éadza dzia┼éa akcyjnie. Kierowanie pa┼ästwem ma coraz cz─Ö┼Ťciej charakter egzogenny ÔÇô wynika z┬ázewn─Ötrznych bod┼║c├│w, na kt├│re rz─ůdz─ůcy reaguj─ů, pokazuj─ůc przy okazji swoj─ů rzekom─ů skuteczno┼Ť─ç. Spotyka si─Ö to z┬ákr├│tkoterminowym wzrostem popularno┼Ťci, poniewa┼╝ wyborcy nastawieni s─ů na polityczny spektakl. Gdy dojdzie do wypadku, co┼Ť si─Ö zawali albo kogo┼Ť zabij─ů, w├│wczas na miejsce jedzie minister i┬átworzy sztaby kryzysowe. Jednocze┼Ťnie proces ten nie jest ┼éatwy do w┼éa┼Ťciwego odczytania, bo nie chodzi tu o┬ásame braki kompetencyjne. Pod chwilowymi dzia┼éaniami, powierzchowno┼Ťci─ů i┬ázewn─Ötrzno┼Ťci─ů, pod has┼éem ÔÇ×racjonalno┼ŤciÔÇŁ ukryte s─ů zr─Öby ideologiczne, kt├│re za wszelk─ů cen─Ö broni─ů si─Ö przed prawid┼éow─ů interpretacj─ů.

Praktyka tych ÔÇ×zdroworozs─ůdkowychÔÇŁ dzia┼éa┼ä przybiera sk─ůdin─ůd coraz bardziej karykaturalne formy. Po zab├│jstwie w┬ászkole nikt nie analizuje proces├│w spo┼éecznych, kt├│re do niego doprowadzi┼éy, wszyscy skupiaj─ů si─Ö na tym, w┬ájaki spos├│b m┼éody cz┼éowiek wni├│s┼é do szko┼éy n├│┼╝. A┬áto do┼Ť─ç proste: drzwiami. Podobnie po zab├│jstwie prezydenta Gda┼äska analizowano jako┼Ť─ç firm ochroniarskich i┬ástosowane przez nie procedury, co w┬ászerszym kontek┼Ťcie jest ca┼ékowicie bez znaczenia ÔÇô to temat zast─Öpczy. Najg┼é─Öbsze dociekania w┬áprzypadku ka┼╝dego publicznie nag┼éo┼Ťnionego, spektakularnego zab├│jstwa przewiercaj─ů z┬ákolei na wylot stan psychiczny winowajcy, jego relacje rodzinne, potencjalne zaburzenia i┬ázasoby intelektualne. Przyjmujemy z┬áulg─ů diagnoz─Ö, ┼╝e jest chory, niewykszta┼écony, uzale┼╝niony czy posiada bujn─ů kartotek─Ö kryminaln─ů. To zrzuca z┬ánas odpowiedzialno┼Ť─ç.

Wyja┼Ťnienia indywidualne s─ů prostsze od systemowych i┬ádlatego tak ch─Ötnie rozpatrywane s─ů szczeg├│┼éowo. Analiza systemowa nie jest dokonywana albo ma charakter powierzchowny. Nikt nie zapyta o┬áprzyczyny spo┼éeczne. A┬átam pojawia si─Ö wykluczenie m┼éodych ludzi, nier├│wno┼Ť─ç szans, z┬ájakimi rozpoczynali swoje ┼╝ycie, cz─Östo rasizm i┬áhomofobia. Wynurzaj─ů si─Ö g┼é─Öbokie procesy, takie jak przemoc symboliczna sprawuj─ůcych w┼éadz─Ö, rozpad instytucji publicznych czy nawet globalizacja. I┬áwtedy trzeba by by┼éo odej┼Ť─ç od kultu ÔÇ×zdrowego rozs─ůdkuÔÇŁ i┬át┼éumaczenia wszystkiego indywidualnymi wyborami, aby wst─ůpi─ç na grz─ůski grunt ideologii. A┬ána to przecie┼╝ ÔÇ×zdrowe i┬ánormalneÔÇŁ spo┼éecze┼ästwo nie mo┼╝e sobie pozwoli─ç!

Ujawnione ideologie wbrew pozorom zmniejszaj─ů emocjonalne napi─Öcie wok├│┼é spraw publicznych. Gdy przyjmiemy ideologicznie, ┼╝e stawiamy na budowanie silnego kapita┼éu spo┼éecznego, stanie si─Ö dla nas jasne, ┼╝e potrzebne jest do tego inwestowanie w┬áo┼Ťwiat─Ö, kultur─Ö i┬áinstytucje publiczne, a┬áto z┬ákolei poci─ůgnie za sob─ů podwy┼╝ki dla nauczycieli czy rozbudow─Ö bazy przedszkoli. Bez ideologii jeste┼Ťmy skazani na wieczne szarpanie si─Ö jednej frakcji z┬ádrug─ů, jakich┼Ť grup interes├│w i┬ápojedynczych obywateli, kt├│rym co┼Ť si─Ö ÔÇ×zdroworozs─ůdkowoÔÇŁ wydaje. ÔÇ×Trze┼║wo my┼Ťl─ůcyÔÇŁ pan Stanis┼éaw mo┼╝e chcie─ç budowa─ç szko┼é─Ö, a┬ákieruj─ůca si─Ö ÔÇ×prost─ů logik─ůÔÇŁ pani Leokadia ÔÇô sprywatyzowa─ç ten grunt i┬ápostawi─ç na nim fabryk─Ö. Je┼╝eli nie si─Ögniemy g┼é─Öbiej, nigdy nie rozstrzygniemy tego sporu.

S─ů jeszcze inne pozytywne aspekty kierowania si─Ö przez polityka konkretn─ů ideologi─ů. Oto na przyk┼éad taka postawa zmniejsza podej┼Ťcie konformistyczne do wykonywanej pracy i┬ápodejmowanych decyzji. To z┬ákolei skutkuje┬áos┼éabieniem korupcji, nepotyzmu, podatno┼Ťci na obce wp┼éywy i┬áwewn─Ötrzne naciski. A┬ázatem czytajcie, drodzy politycy, Arystotelesa, ┼Ťwi─Ötego Tomasza, Karola Marksa, Miltona Friedmana czy Michela Foucaulta. Znajdziecie tam znacznie wi─Öcej odpowiedzi na pytania ÔÇ×co robi─çÔÇŁ ni┼╝ w┬áskacz─ůcych s┼éupkach poparcia, kieszeniach sponsor├│w, kolorowych tabloidach czy internecie.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś