Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Historie wci─ů┼╝ nieopowiedziane

ÔÇ×Krzy┼╝yk niespodziany. Czas GoralenvolkÔÇŁ to historia trudnej pami─Öci, naznaczonej wstydem i krzywd─ů. Ale to wci─ů┼╝ nie jest historia pe┼éna ÔÇô brak odpowiedzi na podstawowe pytanie: sk─ůd zdrada? Co sprawia, ┼╝e ludzie dotychczas ┼Ťwietnie zintegrowani z lokaln─ů spo┼éeczno┼Ťci─ů w obliczu wojny decyduj─ů si─Ö na kolaboracj─Ö z okupantem?

kroniki_zakopiańskie_cs
Cho─ç publikacji po┼Ťwi─Öconych historii II wojny ┼Ťwiatowej powsta┼éy w Polsce ju┼╝ ca┼ée masy, dalej pozostaj─ů tematy, kt├│re szerokiemu gronu czytelnik├│w s─ů w┼éa┼Ťciwie nieznane. Pod zalewem tytu┼é├│w┬áo powstaniu warszawskim, ÔÇ×wojennych dziewczynachÔÇŁ czy ÔÇ×┼╝o┼énierzach wykl─ÖtychÔÇŁ brak wci─ů┼╝ ksi─ů┼╝ek, kt├│rych autorzy┬áotwarcie podejmowaliby tematy mniej chwalebne. Dotychczas pr├│by rozliczenia si─Ö na przyk┼éad ze wsp├│┼éudzia┼éem Polak├│w w zbrodniach na ┼╗ydach na og├│┼é ko┼äczy┼éy si─Ö skandalem. Tym bardziej nie dziwi wi─Öc, ┼╝e temat kolaboracji z okupantem nie znajduje miejsca w powszechnej ┼Ťwiadomo┼Ťci historycznej. Polacy ÔÇô zawsze sprawiedliwi, honorowi, przelewaj─ůcy krew ÔÇ×za wolno┼Ť─ç wasz─ů i nasz─ůÔÇŁ. Z jednym wyj─ůtkiem ÔÇô Goralenvolku.
Ksi─ů┼╝ka autorstwa Kurasia i Smole┼äskiego pr├│buje rozprawi─ç si─Ö z histori─ů najbardziej znanej kolaboracji podczas okupacji hitlerowskiej, czyli dzia┼éalno┼Ťci─ů Komitetu G├│ralskiego (Goralisches Komitee). Ca┼éa koncepcja, oparta na ideologii rasistowskiej, zak┼éada┼éa istnienie osobnego narodu g├│ralskiego, wywodz─ůcego si─Ö z rasy aryjskiej, a wi─Öc ÔÇ×jako┼Ťciowo lepszegoÔÇŁ od narodu polskiego. G├│rale mieli otrzyma─ç namiastk─Ö samorz─ůdu i osobne kenkarty z liter─ů ÔÇ×GÔÇŁ. Podj─Öto r├│wnie┼╝ pr├│b─Ö utworzenia g├│ralskiego oddzia┼éu w ramach SS, co, jak pokazuj─ů Kura┼Ť i Smole┼äski w swojej ksi─ů┼╝ce, zako┼äczy┼éo si─Ö wielkim fiaskiem i na dobre zniech─Öci┼éo hitlerowc├│w do wsp├│┼épracy z Komitetem G├│ralskim.
Pisz─Ö o najbardziej znanej kolaboracji, bo cho─ç na Podhalu Goralenvolk to wci─ů┼╝ temat tabu (co ┼Ťwietnie pokazuj─ů autorzy ksi─ů┼╝ki), to w powszechnej ┼Ťwiadomo┼Ťci jest on stosunkowo ┼╝ywy i wykorzystywany r├│wnie┼╝ w kulturze popularnej. By─ç mo┼╝e ┼éatwo m├│wi─ç nam tak jednoznacznie o Goralenvolku, bo ju┼╝ w czasie wojny koncepcja tworzenia narodu g├│ralskiego okaza┼éa si─Ö pora┼╝k─ů, a jej g┼é├│wny tw├│rca ÔÇô Wac┼éaw Krzeptowski ÔÇô powieszony zosta┼é przez podhala┼äskich partyzant├│w? Epizod wydaje si─Ö zamkni─Öty, kary wymierzone, a odwieczna polsko┼Ť─ç Podhala potwierdzona. Kura┼Ť i Smole┼äski pokazuj─ů w swojej ksi─ů┼╝ce, ┼╝e historia ta wcale nie musia┼éa by─ç tak jednoznaczna, a rozliczenie z przesz┼éo┼Ťci─ů tak naprawd─Ö nie nast─ůpi┼éo.
Czytelnika przyzwyczajonego do chronologicznego wywodu charakterystycznego dla publikacji o historii ksi─ů┼╝ka Kurasia i Smole┼äskiego b─Ödzie dra┼╝ni─ç. Swobodnie mieszaj─ů oni r├│┼╝ne plany czasowe ÔÇô nie tylko tera┼║niejszo┼Ť─ç z przesz┼éo┼Ťci─ů, ale te┼╝ poszczeg├│lne historie z czas├│w wojennych. Obficie cytuj─ů ┼║r├│d┼éa archiwalne, nie podaj─ůc przy tym informacji o pochodzeniu dokument├│w. Jest to efekt bardziej reporterskiego podej┼Ťcia do opowiadania historii ÔÇô kt├│ra si┼é─ů rzeczy rozwija si─Ö tak, jak opowiadaj─ů j─ů rozm├│wcy ÔÇô zar├│wno ┼Ťwiadkowie historii, jak i archiwalne dokumenty, wszyscy traktowani jako tak samo wiarygodne ┼║r├│d┼éa wiedzy o przesz┼éo┼Ťci. Pokazuje to spl─ůtanie ludzkich los├│w i nieoczywisto┼Ť─ç interpretacji, ale pozostawia niestety poczucie niedosytu. Zdrowy rozs─ůdek ka┼╝e te┼╝ kwestionowa─ç ┼║r├│d┼éa archiwalne, szczeg├│lnie wytworzone przez powojenny Urz─ůd Bezpiecze┼ästwa. To chyba najwi─Ökszy mankament reporta┼╝u Kurasia i Smole┼äskiego, sprawiaj─ůcy, ┼╝e ksi─ů┼╝k─Ö traktowa─ç nale┼╝y bardziej jako studium pami─Öci zbiorowej o wojennych losach Podhala, a nie ┼║r├│d┼éo wiedzy o historycznych postaciach i wydarzeniach. Historia Goralenvolku, tajemnicza i uwik┼éana w bieg wielkiej historii, nie zostaje wyja┼Ťniona. Wiarygodno┼Ť─ç ┼Ťwiadk├│w nie zostaje zakwestionowana. Nie znajdziemy w ksi─ů┼╝ce odpowiedzi na pytania dotycz─ůce motyw├│w dzia┼éa┼ä i ich d┼éugoterminowych skutk├│w. Zamiast tego widzimy ludzi w ca┼éym skomplikowaniu ich indywidualnych los├│w. Ale mo┼╝e w┼éa┼Ťnie taka historia bli┼╝sza jest ludzkiemu do┼Ťwiadczeniu?
Zaprezentowana opowie┼Ť─ç to historia trudnej pami─Öci, naznaczonej wstydem i krzywd─ů. Ale to wci─ů┼╝ nie jest historia pe┼éna ÔÇô brak odpowiedzi na podstawowe pytanie: sk─ůd zdrada? Co sprawia, ┼╝e ludzie dotychczas ┼Ťwietnie zintegrowani z lokaln─ů spo┼éeczno┼Ťci─ů w obliczu wojny decyduj─ů si─Ö na kolaboracj─Ö z okupantem? Jak to mo┼╝liwe, ┼╝e z tej samej rodziny pochodzi┼é przyw├│dca Goralenvolku, Wac┼éaw Krzeptowski, i najs┼éynniejszy kurier tatrza┼äski, J├│zef Krzeptowski? Jak odda─ç historyczn─ů sprawiedliwo┼Ť─ç bohaterom, a jednocze┼Ťnie nie przemilcze─ç winy zdrajc├│w? I jak w og├│le definiowa─ç zdrad─Ö w czasach trudnych i nieoczywistych wybor├│w? To pytanie nie tylko o Goralenvolk, ale o ca┼ée polskie wojenne imaginarium. Czy jeste┼Ťmy gotowi przyzna─ç, ┼╝e kolaboracja nie by┼éa tylko odosobnionym przypadkiem, gdzie┼Ť na odleg┼éym Podhalu, podszyta ideologi─ů rasistowsk─ů, ale te┼╝ wydarzy┼éa si─Ö tu, za rogiem, i przybiera┼éa form─Ö szmalcownictwa, szabru na po┼╝ydowskim mieniu, donosicielstwa… Te historie wci─ů┼╝ pozostaj─ů nieopowiedziane.
***
B. Kura┼Ť, P. Smole┼äski, ÔÇ×Krzy┼╝yk niespodziany. Czas GoralenvolkÔÇŁ, Wydawnictwo Czarne, Wo┼éowiec 2017.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś