Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Historia a zmartwychwstanie

┼╗aden prawowierny ikonograf nie odwa┼╝y si─Ö napisa─ç ikony przedstawiaj─ůcej moment zmartwychwstania, gdy┼╝ zgodnie z opini─ů teolog├│w jest to tajemnica tak wielka, ┼╝e nie mo┼╝na jej odda─ç za pomoc─ů narz─Ödzi odwo┼éuj─ůcych si─Ö do zmys┼é├│w. Tymczasem to, co stanowi granic─Ö dla ikonograf├│w, postanowili przekroczy─ç bibli┼Ťci.

ilustr.: Zuzia Wicha

ilustr.: Zuzia Wicha


Mimo ┼╝e artyku┼é dotyczy zmartwychwstania, to trzeba rozpocz─ů─ç go od zjawiska, kt├│re mo┼╝emy zaobserwowa─ç podczas ┼Ťwi─ůt Bo┼╝ego Narodzenia. Zdarza si─Ö, ┼╝e w owym okresie czytelnicy mog─ů przeczyta─ç artyku┼éy (pisane zar├│wno przez profesjonalnych biblist├│w, jak i historyk├│w, kt├│rym cz─Östo brak dostatecznej wiedzy o paradygmatach oraz metodach badawczych wsp├│┼éczesnej biblistyki) na temat tego, co ÔÇ×naprawd─ÖÔÇŁ wydarzy┼éo si─Ö przesz┼éo dwa tysi─ůce lat temu w pewnej betlejemskiej stajence. Trend ten nie ogranicza si─Ö oczywi┼Ťcie tylko do Polski, ale jest widoczny r├│wnie┼╝ w innych krajach ÔÇô o czym ┼Ťwiadczy mi─Ödzy innymi ÔÇ×kontrowersyjnyÔÇŁ artyku┼é opublikowany kilka lat temu w ÔÇ×NewsweekuÔÇŁ przez do┼Ťwiadczonego biblist─Ö Barta Ehrmana.
Zastanawiaj─ůce jest, dlaczego nie obserwujemy podobnego trendu podczas ┼Ťwi─ůt Wielkiejnocy. Owszem, zdarzaj─ů si─Ö filmy oraz artyku┼éy pisane przez historyk├│w, ale s─ů one nieco odmiennej natury: staraj─ů si─Ö przybli┼╝y─ç konwencjonaln─ů narracj─Ö rezurekcyjn─ů, a nie j─ů odkodowa─ç czy wyja┼Ťni─ç przy u┼╝yciu wywiedzionej z o┼Ťwiecenia metodologii historyczno-krytycznej. ┬áPrzyczyn tego zjawiska mo┼╝na si─Ö dopatrywa─ç w ┼Ťwiadomo┼Ťci spo┼éecznej (ale nie chrze┼Ťcija┼äskiej), w kt├│rej ┼Ťwi─Öta bo┼╝onarodzeniowe przewy┼╝szaj─ů rang─ů Wielkanoc. Maj─ů przecie┼╝ niepowtarzaln─ů, magiczn─ů opraw─Ö, kt├│rej ulegaj─ů tak┼╝e atei┼Ťci (o czym mo┼╝e ┼Ťwiadczy─ç zabawny artyku┼é Richarda Carriera z poprzedniego roku zatytu┼éowany ÔÇ×The Real War on Christmas: The Fact that Christmas is Better than ChristÔÇŁ, czyli ÔÇ×Prawdziwa wojna o ┼Ťwi─Öta Bo┼╝ego Narodzenia: fakt, ┼╝e ┼Ťwi─Öta te s─ů lepsze ni┼╝ ChrystusÔÇŁ). W┬ápor├│wnaniu z tym wielkanocne zaj─ůczki czy koszyczki ze ┼Ťwi─Öconk─ů wypadaj─ů zwyczajnie blado.
Inny jeszcze pow├│d jest natury czysto teologicznej, a do jego zilustrowania najlepiej pos┼éu┼╝y przyk┼éad ikon. Podobnie jak Pismo ┼Üwi─Öte, maj─ů one na celu przedstawienie za pomoc─ů ┼Ťrodk├│w zmys┼éowych ┼Ťwiata idealnego, s─ů wi─Öc niejako pomostem pomi─Ödzy cz┼éowiekiem a Stw├│rc─ů. Przed ich napisaniem mnisi cz─Östo zachowywali d┼éugi post, a ÔÇô jak wierzono ÔÇô podczas tworzenia r─Öka mnicha by┼éa prowadzona przez samego Boga. Nietrudno doszuka─ç si─Ö analogii z autorami ksi─ůg biblijnych, pisz─ůcych r├│wnie┼╝ pod natchnieniem boskim. ┼╗aden prawowierny ikonograf nie odwa┼╝y si─Ö jednak napisa─ç ikony przedstawiaj─ůcej moment zmartwychwstania, gdy┼╝ zgodnie z opini─ů teolog├│w jest to tajemnica tak wielka, ┼╝e nie mo┼╝na jej odda─ç za pomoc─ů narz─Ödzi odwo┼éuj─ůcych si─Ö do zmys┼é├│w. Tymczasem to, co stanowi granic─Ö dla ikonograf├│w, postanowili przekroczy─ç bibli┼Ťci.
Zmartwychwstanie ÔÇô najwi─Öksze fa┼észerstwo w historii?
W 1774 roku Gotthold Ephraim Lessing rozpocz─ů┼é publikacj─Ö dzie┼é Hermanna Samuela Reimarusa (1694ÔÇô1768), uwa┼╝anego przez wielu badaczy za ojca wsp├│┼éczesnej biblistyki. Wywo┼éa┼éy one nie lada poruszenie w ┼Ťrodowiskach intelektualnych tamtego okresu, gdy┼╝ tw├│rczo┼Ť─ç otwarcie atakuj─ůca religi─Ö i propaguj─ůca ┼Ťwiatopogl─ůd ateistyczny wci─ů┼╝ traktowana by┼éa jako kulturowe kuriozum. Reimarus, pr├│buj─ůc osadzi─ç Jezusa w jego kontek┼Ťcie historycznym ÔÇô od czego odejd─ů dziewi─Ötnastowieczni┬ániemieccy bibli┼Ťci ÔÇô ┼Ťwiadomie zerwa┼é z ikonograficznymi przedstawieniami Chrystusa, kt├│re widzia┼éy w nim przede wszystkim, a niekiedy wy┼é─ůcznie, transcendentalnego Zbawc─Ö. Korzystaj─ůc z wypracowanych w okresie o┼Ťwieceniowym narz─Ödzi historycznych, Reimarus pr├│bowa┼é wyja┼Ťni─ç powstanie chrze┼Ťcija┼ästwa w spos├│b czysto naturalistyczny. Jego rekonstrukcja nie jest zgodna z chrze┼Ťcija┼äsk─ů ortodoksj─ů, ale wskazuje na ten sam moment jako pocz─ůtek, bez kt├│rego chrze┼Ťcija┼ästwo nigdy by si─Ö nie narodzi┼éo. W opinii Reimarusa aposto┼éowie porzucili wszystko, aby pod─ů┼╝y─ç za apokaliptycznym g┼éosicielem przemian polityczno-religijnych. Po jego pojmaniu i egzekucji rozgoryczeni uczniowie nie potrafili oraz nie chcieli powr├│ci─ç do swoich poprzednich obowi─ůzk├│w. Ich dalsza dzia┼éalno┼Ť─ç nie mia┼éaby sensu, chyba ┼╝e potrafiliby j─ů na nowo uprawomocni─ç. Pod wp┼éywem tego impulsu ÔÇô jak twierdzi Reimarus ÔÇô wykradli cia┼éo Jezusa, rozg┼éaszaj─ůc jego zmartwychwstanie.
Najwi─Ökszym problemem zwi─ůzanym z innowacyjnym uj─Öciem tego biblisty by┼éo to, ┼╝e jego rekonstrukcja nie opiera┼éa si─Ö w wystarczaj─ůcej mierze na materia┼éach ┼║r├│d┼éowych. Szukano wi─Öc innych hipotez, kt├│re tego mankamentu by unikn─Ö┼éy. Z biegiem czasu w ┼Ťrodowiskach dziewi─Ötnastowiecznych biblist├│w-racjonalist├│w zacz─ů┼é dominowa─ç pogl─ůd, ┼╝e o ┼╝adnej kradzie┼╝y nie mog┼éo by─ç mowy, gdy┼╝ Jezus zwyczajnie nie umar┼é, a po prostu zosta┼é za zmar┼éego uznany. Zwr├│cono uwag─Ö, ┼╝e stosunkowo kr├│tko przebywa┼é na krzy┼╝u, co najdobitniej oddawa┼éo zdziwienie Pi┼éata (Mk 15, 44), gdy ten us┼éysza┼é o jego szybkiej ┼Ťmierci. Przywo┼éywano ┼Ťwiadectwo J├│zefa Flawiusza (Autobiografia 75, 420-421), m├│wi─ůce o tym, ┼╝e ukrzy┼╝owanie da┼éo si─Ö prze┼╝y─ç. ┬áInterpretacje te oparte by┼éy na dos┼éownym odczytywaniu ksi─ůg Nowego Testamentu ÔÇô przyk┼éadowo, Jezus mia┼é powr├│ci─ç do ┼╝ycia wskutek trz─Ösienia ziemi, odpowiedzialnego r├│wnie┼╝ za odsuni─Öcie kamienia blokuj─ůcego wej┼Ťcie do grobowca (Mk 16, 4).
Kres temu po┼éo┼╝y┼é David Friedrich Strauss (1808ÔÇô1874), odpowiedzialny za wprowadzenie s┼éowa ÔÇ×mitÔÇŁ do bada┼ä biblistycznych. W jego rozumieniu mit nie by┼é sprytnie skomponowan─ů fikcj─ů, wr─Öcz przeciwnie ÔÇô pr├│bowa┼é uchwyci─ç te obszary rzeczywisto┼Ťci, kt├│re poprzez to, ┼╝e dotyka┼éy ┼Ťwiata idealnego, mog┼éy by─ç wy┼é─ůcznie przedstawione w spos├│b nieprecyzyjny za pomoc─ů niedoskona┼éego j─Özyka ludzkiego. Nie oznacza to jednak, ┼╝e dla autor├│w Nowego Testamentu i ich czytelnik├│w historie te nie by┼éy prawdziwe. Owszem, nie odpowiada┼éy one ÔÇ×prawdzieÔÇŁ, do kt├│rej dochodz─ů wsp├│┼écze┼Ťni historycy, musimy jednak pami─Öta─ç, ┼╝e natura ksi─ůg biblijnych jest inna od natury zwyk┼éych poda┼ä historycznych ÔÇô odnosi si─Ö ona nie tylko do tego, co doczesne, mierzalne i zmys┼éowe, ale tak┼╝e do tego, co wymyka si─Ö ludzkiemu poznaniu. Zmartwychwstanie jest tego zobrazowaniem par excellence. Na podstawie┬áreligijnych pism ┼╝ydowskich uczniowie Jezusa doszli do wniosku, ┼╝e ich Mistrz nie zosta┼é opuszczony przez Boga, ale wr─Öcz przeciwnie ÔÇô realizowa┼é jego wol─Ö, kt├│ra obecnie sta┼éa si─Ö dla nich zrozumia┼éa. Doj┼Ťcie do takiej konkluzji mo┼╝liwe by┼éo poprzez oddzielenie opowie┼Ťci aposto┼é├│w od spisanych tre┼Ťci ewangelicznych. Podkre┼Ťlano, ┼╝e pomi─Ödzy do┼Ťwiadczeniami a ich spisaniem min─Ö┼éo odpowiednio du┼╝o czasu, co zaowocowa┼éo powolnym ich przekszta┼éceniem. Nie traktowano tego bynajmniej w kategoriach intencjonalnego fa┼észerstwa, ale raczej uwa┼╝ano za pr├│by zobrazowania czego┼Ť w swej istocie niewypowiadalnego.
Dzisiejsza biblistyka wobec zmartwychwstania
Jednym ze wsp├│┼éczesnych or─Ödownik├│w podej┼Ťcia, kt├│re charakteryzowa┼éo Straussa, jest emerytowany biskup episkopalny (anglika┼äski) John Shelby Spong. W┬áksi─ů┼╝ce ÔÇ×Resurrection: Myth or RealityÔÇŁ (ÔÇ×Zmartwychwstanie: mit czy rzeczywisto┼Ť─çÔÇŁ) buduje wizj─Ö aposto┼é├│w, kt├│rzy po powrocie do swoich obowi─ůzk├│w dopiero stopniowo (na przestrzeni kilku miesi─Öcy, a mo┼╝e nawet i lat) zacz─Öli sobie u┼Ťwiadamia─ç, co si─Ö tak naprawd─Ö wydarzy┼éo. Rozwa┼╝aj─ůc pisma religijne, doszli do wniosku, ┼╝e Jezus jednak ┼╝yje, a jego misja wcale si─Ö nie sko┼äczy┼éa.
Bardziej konserwatywni bibli┼Ťci ÔÇô przyk┼éadowo, r├│wnie┼╝ emerytowany biskup anglika┼äski, N. T. Wright ÔÇô zwracaj─ů uwag─Ö na niedoci─ůgni─Öcia owej teorii. Aposto┼éowie nie mogli zaczerpn─ů─ç wizji straconego Mesjasza z ksi─ůg hebrajskich, gdy┼╝ takiej koncepcji zwyczajnie tam nie by┼éo. W opinii krytyk├│w stanowi┼éa ona novum, kt├│rego nie da┼éo si─Ö ot tak wprowadzi─ç do my┼Ťli teologicznej, bez zakorzenienia w realnych, historycznych wydarzeniach. Liberalni bibli┼Ťci nie wydaj─ů si─Ö jednak przekonani ÔÇô spora ich cz─Ö┼Ť─ç, w┼é─ůczaj─ůc w to Johna Dominica Crossana czy Barta Ehrmana, rozwa┼╝a mo┼╝liwo┼Ť─ç, ┼╝e cia┼éo Jezusa mog┼éo podzieli─ç los innych ÔÇ×kryminalist├│wÔÇŁ i trafi─ç do masowego grobu, do kt├│rego nikt nie mia┼é dost─Öpu. Najwcze┼Ťniejsze podania rezurekcyjne (1 Kor 15, 3-8) nie wspominaj─ů pustego grobu, ale wy┼é─ůcznie fakt pochowania Jezusa. Owszem, m├│wi─ů o objawieniach i zmartwychwstaniu, ale poniewa┼╝ nie rozr├│┼╝niaj─ů┬ápomi─Ödzy do┼Ťwiadczeniami pierwszych aposto┼é├│w a do┼Ťwiadczeniami Paw┼éa, to niekt├│rzy bibli┼Ťci zwykli je traktowa─ç z pewn─ů doz─ů rezerwy.
To zostawia du┼╝─ů swobod─Ö tym, kt├│rzy jak Dale Martin w arcyciekawej ksi─ů┼╝ce ÔÇ×The Corinthian BodyÔÇŁ (ÔÇ×Cia┼éo korynckieÔÇŁ) snuj─ů rozwa┼╝ania na temat natury cia┼éa Jezusa po zmartwychwstaniu. Czy by┼éo one spirytualistyczne, czy mo┼╝e fizyczne? I czy w staro┼╝ytno┼Ťci w og├│le pos┼éugiwano si─Ö takim dwubiegunowym podzia┼éem? Martin twierdzi, ┼╝e cia┼éo Jezusa zgodnie z przekonaniami Paw┼éa i innych my┼Ťlicieli chrze┼Ťcija┼äskich by┼éo co prawda fizyczne, ale zbudowane z innej materii ni┼╝ nasze biologiczne cia┼éa, to jest z materii astralnej, z kt├│rej zbudowane s─ů mi─Ödzy innymi gwiazdy.
Zostawiaj─ůc techniczne sprawy na boku, warto zauwa┼╝y─ç, ┼╝e zar├│wno bibli┼Ťci ateistyczni (na przyk┼éad Bart Ehrman), jak i wierz─ůcy (jak Tom Wright), spieraj─ůc si─Ö co do szczeg├│┼é├│w, pozostaj─ů natomiast zgodni w jednym ÔÇô┬á┼╝e nie ma mowy o intencjonalnym fa┼észerstwie. Ta koncepcja, kt├│ra wy┼éoni┼éa si─Ö w pocz─ůtkach biblistyki, zosta┼éa ju┼╝ wypchni─Öta ze ┼Ťwiadomo┼Ťci i uznana za niewart─ů dalszych rozwa┼╝a┼ä. Aposto┼éowie prze┼╝yli co┼Ť, co sk┼éoni┼éo ich do diametralnej zmiany swojego stanowiska, nie ukradli cia┼éa, nie pos┼éugiwali si─Ö oszustwem ÔÇô oni naprawd─Ö doszli do przekonania, ┼╝e ich Mistrz, pomimo dokonanej na nim egzekucji, zmartwychwsta┼é, a jego misj─Ö nale┼╝y kontynuowa─ç. Co do tego ┼╝aden profesjonalny biblista nie wydaje si─Ö mie─ç ju┼╝ dzisiaj w─ůtpliwo┼Ťci.
Podstaw─ů wiary ÔÇô nauka?
Ojciec Jerome Murphy-OÔÇÖConnor, wybitny katolicki archeolog i biblista, komentuj─ůc rewelacje na temat znalezienia rzekomego grobu Jezusa ÔÇô kt├│ry mia┼é zawiera─ç jego szcz─ůtki ÔÇô powiedzia┼é, ┼╝e nie mo┼╝na przy u┼╝yciu wsp├│┼éczesnych metod badawczych osi─ůgn─ů─ç pewno┼Ťci co do tego, czy┬ácia┼éo Jezusa uleg┼éo rozk┼éadowi. Gdyby jednak┬áby┼éo to mo┼╝liwe i gdyby dowiedziono poza wszelk─ů w─ůtpliwo┼Ť─ç, ┼╝e nast─ůpi┼é taki proces, mia┼éoby to kolosalne skutki dla wiary chrze┼Ťcija┼äskiej. Mo┼╝liwe, ┼╝e ca┼ékowicie by j─ů zniszczy┼éo. C├│┼╝, jest wielu, tak┼╝e wierz─ůcych chrze┼Ťcijan, kt├│rzy nie zgodziliby si─Ö z takim postawieniem sprawy. W ksi─ů┼╝ce ÔÇ×B├│g urojonyÔÇŁ Richard Dawkins (kt├│ry oczywi┼Ťcie nie jest chrze┼Ťcijaninem, a antyteist─ů) przekonuje nas w odniesieniu do dziewiczego pocz─Öcia, ┼╝e gdyby ustalono w spos├│b pewny za pomoc─ů analizy DNA, i┼╝ biologicznym ojcem Jezusa by┼é J├│zef, to chrze┼Ťcijanie i tak znale┼║liby jakie┼Ť pokr─Ötne sposoby, aby pozosta─ç przy swoim stanowisku.
Mo┼╝e w┼éa┼Ťnie o to w tym wszystkim chodzi? Mo┼╝e, jak chcia┼é Stephen Jay Gould, religia i nauka to dwa oddzielne magisteria, kt├│re nie powinny przekracza─ç swoich granic (ani w pozytywnym, ani w negatywnym znaczeniu tego sformu┼éowania)? Kiedy w 2003 roku N. T. Wright opublikowa┼é swoje monumentalne dzie┼éo ÔÇ×The Resurrection of the Son of GodÔÇŁ (ÔÇ×Zmartwychwstanie Syna Bo┼╝egoÔÇŁ), spr├│bowa┼é uczyni─ç co┼Ť, co wykracza┼éo poza kompetencje przeci─Ötnego historyka. Stara┼é si─Ö uprawomocni─ç tez─Ö o zmartwychwstaniu jako najbardziej racjonalny spos├│b wyja┼Ťnienia tego, co si─Ö wydarzy┼éo z cia┼éem Jezusa po ukrzy┼╝owaniu. Jakkolwiek ksi─ů┼╝ka ta jest nieprzecenionym ┼║r├│d┼éem informacji, dostarcza wielu b┼éyskotliwych spostrze┼╝e┼ä, demaskuje b┼é─Ödy innych autor├│w i po prostu dobrze si─Ö j─ů czyta, to jednak uwa┼╝am, ┼╝e mo┼╝e ona wyrz─ůdzi─ç wierze tyle samo szk├│d, ile przyniesie po┼╝ytku. Wiele razy spotyka┼éem si─Ö z biblistami, kt├│rzy z u┼Ťmiechem na ustach cytowali Wrighta, pisz─ůcego o tym, ┼╝e ÔÇ×niekt├│re historie s─ů tak nieprawdopodobne, ┼╝e mog─ů by─ç historycznie prawdziweÔÇŁ. Ja widz─Ö tutaj analogi─Ö z wypowiedzian─ů przez Tertuliana maksym─ů ÔÇ×prorsus credibile est, quia ineptum estÔÇŁ, kt├│r─ů mo┼╝na przet┼éumaczy─ç jako ÔÇ×powinno si─Ö temu da─ç wiar─Ö, gdy┼╝ jest to paradoksem (absurdem)ÔÇŁ. Te s┼éowa mog─ů by─ç prawdziwe w swojej istocie, ale nie powinny by─ç wykorzystywane w badaniach historycznych, gdy┼╝ mo┼╝e to wprowadzi─ç wy┼é─ůcznie chaos i zamieszanie, a nawet doprowadzi─ç do kompromitacji historyk├│w zajmuj─ůcych si─Ö t─ů kwesti─ů.
Czy warto czyta─ç biblist├│w?
Historia zatacza ko┼éo i chyba nie ma dla ludzi wierz─ůcych lepszego argumentu ni┼╝ ten, kt├│ry przedstawili┬ádziewi─Ötnastowieczni apologeci chrze┼Ťcija┼äscy, a przed nimi chocia┼╝by Orygenes. Z pewno┼Ťci─ů w odczuciu strapionych, bezsilnych i przera┼╝onych uczni├│w wydarzy┼éo si─Ö co┼Ť na tyle niezwyk┼éego, ┼╝e zmienili si─Ö oni w niestrudzonych g┼éosicieli zmartwychwsta┼éego Jezusa. I stwierdzenie tego faktu, w opinii wielu, powinno zamkn─ů─ç prac─Ö historyka. Je┼╝eli chce posun─ů─ç si─Ö dalej, do czego ma prawo, to powinien przynajmniej zabezpieczy─ç si─Ö wst─Öpem w rodzaju: ÔÇ×W odczuciu ├│wczesnychÔÇŽÔÇŁ. Nie ma w tym podej┼Ťciu nic antychrze┼Ťcija┼äskiego ÔÇô co wi─Öcej, zawiera si─Ö w nim g┼é─Öboki szacunek do tajemnicy, tak jasno zrozumiany przez rzesze ikonograf├│w, teolog├│w oraz hierarch├│w ko┼Ťcielnych, o kt├│rych by┼éa mowa na pocz─ůtku.
Jaka jest wi─Öc przysz┼éo┼Ť─ç studi├│w historyczno-krytycznych nad zmartwychwstaniem i czy mog─ů one przynie┼Ť─ç jak─ůkolwiek korzy┼Ť─ç dla cz┼éowieka religijnego? Je┼Ťli odpowiemy na to drugie pytanie twierdz─ůco, powinni┼Ťmy poczyni─ç odpowiednie kroki. Po pierwsze, musimy raz na zawsze przyj─ů─ç, ┼╝e studia tego rodzaju nie mog─ů zanegowa─ç wiary w zmartwychwstanie, ale r├│wnie┼╝ nie mog─ů powo┼éa─ç jej do istnienia. Po drugie, nale┼╝y zda─ç sobie spraw─Ö z tego, co studia historyczne ju┼╝ uczyni┼éy do tej pory, pozbywaj─ůc si─Ö wielu niewiarygodnych koncepcji, jak na przyk┼éad tej m├│wi─ůcej o wykradzeniu cia┼éa. Po trzecie, przed nami jest jeszcze wiele pyta┼ä, kt├│re nie uzyska┼éy ┼╝adnej odpowiedzi, albo takich, na kt├│re odpowied┼║ wymaga ponownego przeanalizowania. Je┼╝eli koncepcja zmartwychwsta┼éego Mesjasza by┼éa novum w religijnej my┼Ťli pierwszego wieku, to jaka jest relacja pomi─Ödzy t─ů koncepcj─ů a innymi koncepcjami pochodz─ůcymi z ksi─ůg hebrajskich oraz poga┼äskich? Je┼╝eli zmartwychwstanie mia┼éo natur─Ö cielesn─ů, w co wiar─Ö wyrazi┼é ostatnio chocia┼╝by papie┼╝ Franciszek, to jak staro┼╝ytni my┼Ťliciele rozumieli natur─Ö tego cia┼éa? Do tego rodzaju analizy potrzebna jest znajomo┼Ť─ç staro┼╝ytnych tekst├│w oraz wszelkich subtelno┼Ťci zwi─ůzanych ze staro┼╝ytnymi j─Özykami, co powinno cechowa─ç ka┼╝dego historyka pisz─ůcego o takich problemach. Innym zadaniem dla historyk├│w mo┼╝e by─ç przedstawienie, jak idea zmartwychwstania by┼éa wykorzystywana przez chrze┼Ťcijan oraz ateist├│w na przestrzeni wiek├│w do osi─ůgni─Öcia ich cel├│w politycznych czy nawet ekonomicznych. Dajmy na to, konwersja Wiking├│w mog┼éaby okaza─ç si─Ö kompletnym fiaskiem, gdyby nie odwo┼éanie do obrazu wielkiego wojownika pokonuj─ůcego najwi─Ökszego wroga ludzko┼Ťci ÔÇô sam─ů ┼Ťmier─ç. Patrz─ůc z┬áinnej strony, b┼é─Ödne zrozumienie koncepcji zmartwychwstania przez charyzmatycznego Davida Koresha wskutek ca┼ékowitego zignorowania kontekstu historycznego doprowadzi┼éo do wielu ofiar ┼Ťmiertelnych w Waco w 1993 roku.
Dla ludzi wiary na zawsze najwa┼╝niejsze pozostanie jednak to, co wydaje si─Ö r├│wnie┼╝ najbardziej istotne dla wczesnych uczni├│w Jezusa ÔÇô odzyskanie zaufania, nadziei, wiary i mi┼éo┼Ťci. Do tego bowiem nawi─ůzuje zmartwychwstanie, najwi─Öksza z tajemnic chrze┼Ťcija┼ästwa.
***
Pozosta┼ée teksty z bie┼╝─ůcego numeru dwutygodnika ÔÇ×KontaktÔÇŁ mo┼╝na znale┼║─ç tutaj.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie - w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej Polityka prywatno┼Ťci zamknij ├Ś