magazyn lewicy katolickiej

Hetma艅ski: Przysz艂o艣膰 w r臋kach prosument贸w

Po co zu偶ywa膰 tyle energii? Marnujemy jej bardzo du偶o. Jeste艣my jednym z niewielu kraj贸w Unii, gdzie w og贸le dopuszcza si臋 w臋giel w ogrzewaniu indywidualnym dom贸w jedno- i wielorodzinnych. Byliby艣my w stanie du偶o zaoszcz臋dzi膰, a przy tym poprawi膰 jako艣膰 powietrza.
Hetma艅ski: Przysz艂o艣膰 w r臋kach prosument贸w
ilustr.: Maciej Bykowski

Z Micha艂em Hetma艅skim rozmawia Bartosz Tarnowski.

Cofnijmy si臋 do marca 2020 roku. Wydaje si臋, 偶e 艣wiat ma zupe艂nie inne zmartwienia na g艂owie ni偶 nadci膮gaj膮ca katastrofa klimatyczna. Instrat z kolei nieca艂e dwa tygodnie po og艂oszeniu lockdownu w Polsce publikuje raport z jasn膮 tez膮: tarcza antykryzysowa musi by膰 zielona, a jej wa偶nym komponentem powinna by膰 transformacja energetyczna kraju. Czy nie uwa偶acie, 偶e powinni艣my zaczeka膰 z inwestycjami proklimatycznymi 鈥瀌o szczepionki鈥?

Nasza teza wynika przede wszystkim z pragmatyzmu 鈥 od decyzji o inwestycjach sektora publicznego do samego wydania tych 艣rodk贸w mija pewien czas. I aby zatrzyma膰 kryzys albo mu przeciwdzia艂a膰, powinni艣my wybiera膰 te inwestycje, kt贸re generuj膮 najszybszy i najwi臋kszy efekt skali. Tak si臋 sk艂ada, 偶e inwestycje, kt贸re s膮 niezb臋dne Polsce do poprawy jako艣ci powietrza, spe艂nienia cel贸w klimatycznych na 2030 rok czy osi膮gni臋cia neutralno艣ci klimatycznej do 2050 roku, s膮 w Europie uznawane za 鈥瀦ielone鈥. M贸wimy tu o termomodernizacji budynk贸w jednorodzinnych, kt贸re obecnie s膮 bardzo istotnym obok transportu 藕r贸d艂em zanieczyszczenia powietrza, o inwestycjach w obywatelsk膮 energetyk臋 odnawialn膮 oraz elektromobilno艣膰. Tu jeste艣my w stanie generowa膰 szybkie, sprawdzone inwestycje, do kt贸rych polskie firmy s膮 dobrze przystosowane, i jednocze艣nie spe艂nia膰 cele, kt贸re wyznaczy艂a Komisja Europejska i za kt贸rych realizacj臋 dostajemy dobre 艣rodki.

Z drugiej strony s膮 miejsca pracy, kt贸re istniej膮 w tej chwili i o kt贸re ludzie si臋 troszcz膮. Czy usprawiedliwiona jest inwestycja w co艣, co przyniesie efekt za jaki艣 czas, ale nie ochroni tu i teraz gospodarki oraz miejsc pracy?

Po ponad p贸艂 roku od pierwszej fali pandemii nadal podpisuj臋 si臋 pod tamtymi rekomendacjami. Z punktu widzenia rz膮du potrzebne s膮 tu szybkie decyzje, kt贸re przynios膮 prawdziwe efekty, i to jeszcze w tym roku. To czysto pragmatyczne spojrzenie.

Pandemia przypomnia艂a, 偶e s膮 kryzysy, kt贸re potrafi膮 obj膮膰 wszystkie kraje i wszystkich ludzi niezale偶nie od szczebli dochodowych, p艂ci, przekona艅 i pogl膮d贸w. Jedynym rozwi膮zaniem koronakryzysu jest szczepionka, a jej stworzenie wymaga wsp贸lnego mi臋dzynarodowego wysi艂ku. Tak samo jest z kryzysem klimatycznym, kt贸rego skutki ocenia si臋 jako katastrofalne dla dobrobytu spo艂ecze艅stw i dalszego wzrostu gospodarczego. Dlatego walka z tym kryzysem koordynowana jest przez ONZ i dlatego zobowi膮zujemy si臋 w niej do coraz bardziej ambitnych cel贸w 鈥 na przyk艂ad do blokowania inwestycji w nowe moce w臋glowe i osi膮gni臋cia neutralno艣ci klimatycznej.

Dzisiaj udzia艂 w臋gla w wytwarzaniu energii w Polsce wynosi powy偶ej 70 procent. Rz膮d zak艂ada艂 w swojej polityce energetycznej zej艣cie do 56 procent do 2030 roku. Wy tymczasem proponujecie t臋 dat臋 jako moment ca艂kowitego odej艣cia od w臋gla. Nie jest to zbyt idealistycznie?

W naszym raporcie 鈥2030. Analiza dot. granicznego roku odej艣cia od w臋gla w energetyce w Europie i Polsce鈥 wzi臋li艣my pod uwag臋 scenariusze odej艣cia od w臋gla prognozowane przez Mi臋dzynarodow膮 Agencj臋 Energii oraz Mi臋dzyrz膮dowy Zesp贸艂 do spraw Zmian Klimatu (IPCC). Wynika z nich jasno, 偶e kraje rozwini臋te (OECD) oraz Unia Europejska, w tym Polska, musz膮 praktycznie zako艅czy膰 spalanie w臋gla do 2030 roku. Oczywi艣cie jest to ambitny cel, ale nie zapominajmy o tym, 偶e zobowi膮zali艣my si臋 do niego w porozumieniu paryskim. A samo wyznaczenie daty ko艅cowej jest kluczowym krokiem do faktycznego odej艣cia od w臋gla.

Spojrzenie rz膮du te偶 si臋 zreszt膮 zmienia. We wrze艣niu tego roku otrzymali艣my projekt polityki energetycznej Polski na najbli偶szych dwadzie艣cia lat 鈥 widzimy w nim, 偶e rz膮d zaktualizowa艂 swoj膮 propozycj臋 dotycz膮c膮 udzia艂u w臋gla w miksie. Za poprzednie analizy odpowiada艂 by艂y minister energii Krzysztof Tch贸rzewski, twardy zwolennik trzymania si臋 bezpiecze艅stwa energetycznego, a nie sprawiedliwej transformacji ku zeroemisyjnej gospodarce. Tymczasem obecne Ministerstwo Klimatu i 艢rodowiska jednak zrewidowa艂o udzia艂 w臋gla w miksie do 2030 roku z 56 do 37 procent i nawet do 11 procent w 2040 roku. To z du偶ym prawdopodobie艅stwem spore przeszacowanie, ale praktycznie oznacza odej艣cie od w臋gla do lat 40. obecnego wieku. Dla por贸wnania 鈥 Niemcy i Czechy zadeklarowa艂y odej艣cie od w臋gla w 2038 roku. To pokazuje, 偶e rosn膮ca ambicja unijnej polityki klimatycznej zosta艂a przez ministerstwo w jaki艣 spos贸b uwzgl臋dniona. Optymistycznie, cho膰 ostro偶nie, podchodz臋 tak偶e do przedstawienia w polityce energetycznej Polski w膮tku koszt贸w i korzy艣ci wynikaj膮cych z transformacji energetycznej.

Dlaczego?

Wcze艣niej bardzo cz臋sto s艂yszeli艣my tylko tyle, 偶e transformacja kosztuje 200, 300 czy 400 miliard贸w z艂otych. Ale te rachunki by艂y oparte na uproszczonych i nieuczciwych wyliczeniach. W najnowszej polityce energetycznej Polski nacisk po艂o偶ono na kreacj臋 nowych miejsc pracy. Taka narracja jasno wpisuje si臋 w t臋 wyznaczan膮 przez Komisj臋 Europejsk膮, kt贸ra wskazuje na odej艣cie od w臋gla jako proces, owszem, zamykania ca艂ych sektor贸w gospodarki, ale jednocze艣nie tworzenia nowych. Mi臋dzynarodowa Agencja Energii w swoich scenariuszach odbudowy po kryzysie pokazuje, 偶e inwestycje w stabilno艣膰 energetyczn膮 i OZE maj膮 du偶y potencja艂 kreacji miejsc pracy. My pokazali艣my to w naszej analizie dotycz膮cej region贸w pow臋glowych, takich jak Be艂chat贸w. Ministerstwo m贸wi tu o trzystu tysi膮cach miejsc pracy stworzonych czy utrzymanych przy okazji transformacji energetycznej.

M贸wisz o kreacji nowych miejsc pracy. Pytanie, czy to miejsca pracy dla os贸b, kt贸re przez transformacj臋 energetyczn膮 j膮 utrac膮. Jak przekwalifikowa膰 g贸rnik贸w?

W przemy艣le tradycyjnym i energoch艂onnym mamy wiele zak艂ad贸w, kt贸re funkcjonuj膮 na mocno nieaktualnych, nierynkowych warunkach 鈥 od pozosta艂ych produktywnych bran偶 gospodarki dzieli je zatem spora przestrze艅. Nawet osoby pracuj膮ce na 艢l膮sku czy w okolicach Poznania, gdzie jest niskie bezrobocie i stosunkowo wysokie p艂ace, mog膮 si臋 nie odnale藕膰 na rynku pracy ze wzgl臋du na niedopasowanie kompetencji czy niezrozumienie charakteru zatrudnienia w innych bran偶ach. Pa艅stwo powinno w spos贸b kompleksowy podej艣膰 do potrzeb tych os贸b.

Chcia艂bym jednak zwr贸ci膰 uwag臋 na to, 偶e z szerszego punktu widzenia mamy na rynku pracy du偶o wi臋ksze i bardziej zespolone ze sob膮 grupy ni偶 g贸rnicy. S膮 to na przyk艂ad m艂odzi z wykszta艂ceniem technicznym czy licealnym w ma艂ych miastach powy偶ej pi臋膰dziesi臋ciu tysi臋cy mieszka艅c贸w, kt贸rzy maj膮 chroniczny problem ze znalezieniem pracy odpowiadaj膮cej ich kompetencjom. Po latach dalej nie ma jednej polityki, kt贸ra odnosi艂aby si臋 do tego problemu. Nie spodziewa艂bym si臋 wi臋c, 偶e w wypadku g贸rnik贸w b臋dzie inaczej.

Czego w takim razie mo偶na si臋 spodziewa膰?

Obawiam si臋, 偶e aby zaspokoi膰 oczekiwanie strony spo艂ecznej, trzeba wobec niej zadeklarowa膰 dalek膮 i tym samym nierealn膮 dat臋 odej艣cia od w臋gla (na przyk艂ad 2050 rok) i 鈥瀘bieca膰鈥 spore kwoty na inwestycje. Problem polega na tym, 偶e powiedzie膰 mo偶na du偶o 鈥 szczeg贸lnie w perspektywie na przyk艂ad siedmiu lat, kt贸ra przekracza obecn膮 perspektyw臋 bud偶etu unijnego 鈥 a spe艂nienie obietnic oka偶e si臋 nierealne.

Miasta takie jak Ruda 艢l膮ska, gdzie zak艂ady g贸rnicze s膮 wa偶nymi i du偶ymi pracodawcami, mog膮 by膰 na pierwszym froncie, je艣li chodzi o wygaszanie wydobycia w臋gla. To bardzo trudne wyzwanie dla samorz膮d贸w, kt贸re musz膮 liczy膰 si臋 z niemal wojskowym dylematem 鈥 jak minimalizowa膰 straty. Kopalnie i oko艂okopalniane zak艂ady pracy s膮 na tyle wa偶nym i specyficznym o艣rodkiem spo艂ecznym, 偶e po latach sp臋dzonych pod ich skrzyd艂ami trudno odnale藕膰 si臋 na rynku pracy, nawet w przypadku, kiedy kompetencje g贸rnik贸w mog艂yby zosta膰 na nim dobrze wykorzystane. Pracodawcy poszukuj膮 przecie偶 pracownik贸w o konkretnych, podobnych do g贸rniczych, specjalizacjach i kompetencjach, ale praktyka przechodzenia z bran偶y g贸rniczej do innej, na przyk艂ad sektora automotive, jest w Polsce nadal ograniczona.

Poruszmy nieco inn膮 kwesti臋: je艣li nie w臋giel 鈥 to co? Jaki kierunek ma przybra膰 transformacja energetyczna w Polsce?

To wa偶ne pytanie, ale zacz膮艂bym od wa偶niejszego 鈥 po co zu偶ywa膰 tyle energii? W Polsce marnuje si臋 jej bardzo du偶o. Na przyk艂ad koszty ogrzewania budynku traktujemy cz臋sto jak koszty sta艂e, bo wliczamy je w czynsz. Tymczasem mamy przecie偶 wp艂yw na te rachunki. Musimy inwestowa膰 w popraw臋 efektywno艣ci energetycznej i przyspieszy膰 tempo inwestycji w wymian臋 istniej膮cych instalacji ogrzewania budynk贸w oraz ich termoizolacji. W ten spos贸b byliby艣my w stanie naprawd臋 du偶o zaoszcz臋dzi膰, a przy tym poprawi膰 jako艣膰 powietrza. Prawie 45 tysi臋cy przedwczesnych 艣mierci notowanych w Polsce rocznie wynika mi臋dzy innymi z tego, 偶e na samo ogrzewanie budynk贸w w ciep艂ownictwie indywidualnym przeznaczamy wed艂ug danych GUS od 11,5 do nawet 15 milion贸w ton w臋gla. Dla por贸wnania elektrownie w臋glowe spalaj膮 oko艂o 30 milion贸w ton, aby tylko wytworzy膰 pr膮d. Gdyby w臋giel ogrzewaj膮cy pojedyncze budynki spala膰 cho膰by w elektrociep艂owniach, to zanieczyszczenie powietrza by艂oby du偶o mniejsze.

Jeste艣my jednym z niewielu kraj贸w Unii Europejskiej, gdzie w og贸le dopuszcza si臋 w臋giel w ogrzewaniu indywidualnym dom贸w jedno- i wielorodzinnych. I jest to nasze przekle艅stwo 鈥 mamy bardzo du偶o nieefektywnych kot艂贸w na w臋giel.

Je艣li, dzi臋ki oszcz臋dno艣ciom, zapotrzebowanie na energi臋 b臋dzie spada膰 zamiast rosn膮膰, 艂atwiej b臋dzie planowa膰 pokrycie go przy u偶yciu alternatywnych dla w臋gla 藕r贸de艂.

Wr贸膰my do pytania: co w zamian?

Tu literatura o transformacji energetycznej pokazuje zasadniczo dwa podej艣cia: regulacyjne i rynkowe. Wed艂ug podej艣cia regulacyjnego to pa艅stwo wybierze, kt贸ra 艣cie偶ka jest preferowana. Je艣li pa艅stwo zdecyduje, 偶e stawia w swojej polityce na OZE, gaz czy w臋giel, to w艂a艣nie takie inwestycje b臋dzie intensywnie wspiera膰 lub nawet samo je realizowa膰. W drugim scenariuszu to rynek okre艣li, co b臋dzie si臋 bardziej op艂aca膰. Je艣li na przyk艂ad pompy ciep艂a b臋d膮 tanie膰 albo gaz b臋dzie zbyt drogi, to transformacja energetyczna b臋dzie odbywa膰 si臋 bezpo艣rednio z w臋gla do pomp, bez u偶ycia gazu. Pa艅stwo b臋dzie mia艂o wtedy coraz mniejszy wp艂yw na tworzenie naszego miksu energetycznego, bo pozostawi rynkowi dob贸r technologii i samo nie b臋dzie ingerowa膰 w budow臋 nowych elektrowni, na przyk艂ad przy u偶yciu pa艅stwowych sp贸艂ek.

Cz臋sto my艣limy, 偶e polityka energetyczna niesie ze sob膮 stabilno艣膰 鈥 pa艅stwo, wybieraj膮c jaki艣 rodzaj polityki energetycznej, zapewnia pewno艣膰 dostaw, niezale偶no艣膰 od dostawc贸w zewn臋trznych. Czy urynkowienie mo偶e da膰 tak膮 stabilizacj臋?

To dla czytelniczek i czytelnik贸w 鈥濳ontaktu鈥 i lewicy pewnie nieoczywisty wymiar transformacji energetycznej. Apelowa艂bym, by ze zrozumieniem przygl膮da膰 si臋 temu, o co chodzi Brukseli w Europejskim Zielonym 艁adzie. To nie tylko bardziej 鈥瀦ielony鈥, ale i obywatelski, transparentny kierunek zmian 鈥 urynkowienie transformacji energetycznej uczyni j膮 przejrzyst膮 i bardziej przyjazn膮 dla u偶ytkownik贸w.

Model, w kt贸rym funkcjonowali艣my mniej wi臋cej do lat 80. w Europie, kiedy mieli艣my przede wszystkim du偶e koncerny energetyczne, ju偶 si臋 zdezaktualizowa艂. Te pa艅stwowe molochy si臋 poprzekszta艂ca艂y i zyska艂y na sile na mi臋dzynarodowym rynku dzi臋ki wsparciu pa艅stwa, ale niekoniecznie bezpo艣redniej kontroli. Udzia艂 pa艅stwa jako w艂a艣ciciela zmala艂, a rola rz膮du ograniczy艂a si臋 do regulatora pozwalaj膮cego firmom energetycznym wykorzysta膰 potencja艂 istniej膮cy na rynku. Je艣li dobrze si臋 tym procesem pokieruje, mo偶na jak Dania, Niemcy czy Wielka Brytania znale藕膰 nisze, korzysta膰 z w艂asnych zliberalizowanych rynk贸w i wtedy koncerny energetyczne 鈥 czasem firmy o nawet stuletniej historii 鈥 staj膮 si臋 globalnymi Teslami czy Google鈥檃mi w艣r贸d firm zajmuj膮cych si臋 energetyk膮.

Cz臋sto s艂ysz臋: mieli艣my liberaln膮 transformacj臋, Thatcher strzela艂a do g贸rnik贸w. Absolutnie, to by艂 z艂y model, ale dzi艣 jeste艣my bogatsi o to do艣wiadczenie. Dzi艣 wiemy, 偶e tak fundamentalne zmiany trzeba wprowadza膰 z wyprzedzeniem, og艂asza膰, konsultowa膰, niemniej kierunek jest nieuchronny. Inwestycje w elektrownie i sieci energetyczne nie s膮 biznesem jak ka偶dy inny, ale pa艅stwo nie musi si臋 nimi para膰. Mo偶e skupi膰 si臋 na mo偶liwie bezstronnym regulowaniu sektora i okre艣la膰 przyjazn膮 dla klimatu 艣cie偶k臋 odchodzenia od w臋gla oraz to, jak amortyzowa膰 koszty spo艂eczne transformacji, a gdzie mo偶na z niej skorzysta膰.

Jak mo偶e wygl膮da膰 taki zliberalizowany system energetyczny?

Liberalizacja rynku kojarzy nam si臋 z wej艣ciem z艂ego ameryka艅skiego korpo, kt贸re zaora obecne na rynku firmy, a te zwolni膮 pracownik贸w. To spore uproszczenie. Dzi臋ki aktywnej roli konsumenta i prosumenta oraz wsparciu ich roli w systemie energia mo偶e by膰 nie tylko odnawialna, ale przede wszystkim obywatelska. Takiego ducha nadaj膮 unijne dyrektywy 鈥 zmniejszamy bariery wej艣cia na rynek i Kowalski mo偶e konkurowa膰 z PGE i te偶 wytwarza膰 pr膮d, r贸wnie偶 na w艂asne potrzeby, i tym samym oszcz臋dza膰 na rachunkach. Na razie ten model nie spodoba艂 si臋 dzisiejszym sprzedawcom energii, w kt贸rych interesie jest to, 偶e zu偶ywa si臋 jej za du偶o i nie ma nad tym procesem kontroli.

Ta transformacja i kolejna generacja rynku energii jest znana nie Kowalskiemu, ale pr臋dzej Smithowi w UK albo USA. R贸wnie偶 u nas powstanie wiele firm i modeli biznesowych, a tym samym miejsc pracy, o kt贸rych dzi艣 jeszcze niewiele wiemy. Wielu us艂ug sobie jeszcze niedawno nie wyobra偶ali艣my 鈥 kto dziesi臋膰 lat temu pomy艣la艂by, 偶e ten sam samoch贸d, kt贸ry zabiera nas na lotnisko w Modlinie, mo偶e za chwil臋 przewie藕膰 posi艂ek z centrum miasta na jego obrze偶a? Przyszed艂 Uber i 鈥 z ca艂ym dobrodziejstwem inwentarza 鈥 wszed艂 na rynek, zagospodarowuj膮c aktywa do tej pory w ten spos贸b nieu偶ywane. Tak samo b臋dzie z rynkiem energii: z modelu, w kt贸rym tylko kupowali艣my ciep艂o lub pr膮d z sieci i p艂acili艣my papierowy rachunek co miesi膮c albo raz na rok kupowali艣my dwie tony w臋gla do kopciucha, b臋dziemy przechodzili do rynku us艂ug energetycznych. Konsument, a cz臋sto prosument posiadaj膮cy instalacj臋 fotowoltaiczn膮 (fizycznie czy wirtualnie) b臋dzie w stanie du偶o skuteczniej operowa膰 swoim rachunkiem za energi臋.

Dlatego powinni艣my dba膰, by transformacja energetyczna by艂a w艂膮czaj膮ca, zrozumia艂a na ka偶dym etapie 鈥 偶eby na przyk艂ad konsumenci starsi czy pochodz膮cy z mniejszych miast rozumieli, co si臋 w tym skomplikowanym procesie dzieje. Nie ka偶dy poradzi艂 sobie z opanowaniem wszystkich funkcji smartfona 鈥 cz臋艣膰 os贸b zosta艂a w tyle.

Pozyskiwanie energii odnawialnej jest zale偶ne cho膰by od warunk贸w pogodowych. Czy nie powinni艣my jako pa艅stwo pomy艣le膰 o posiadaniu elektrowni atomowych, kt贸re nas przed tak膮 niestabilno艣ci膮 uchroni膮?

Bezpiecze艅stwo energetyczne zwyk艂o si臋 definiowa膰 w spos贸b charakterystyczny dla nauk o wojnie i pokoju, kt贸ry dzi艣 jest zupe艂nie nieadekwatny i nie odpowiada na wyzwania, przed kt贸rymi stoimy. Bardzo du偶o nierynkowych i szkodliwych dla klimatu czy dla spo艂eczno艣ci lokalnych decyzji, cho膰by o budowie nowych kopal艅 czy elektrowni, zosta艂o podj臋tych dzi臋ki parasolowemu terminowi 鈥瀊ezpiecze艅stwa energetycznego鈥. Do艣wiadczenie jasno wskazuje, 偶e 藕le na tym wyszli艣my.

Bezpiecze艅stwo dostaw pr膮du jest piekielnie wa偶ne. Godzina blackoutu to ogromne straty dla gospodarki, kt贸rych cz臋sto nie da si臋 odrobi膰. Jednak narracja o bezpiecze艅stwie energetycznym od lat powoduje w Polsce, 偶e odwlekamy budow臋 nowych elektrowni, w tym wiatrak贸w na l膮dzie, i zamiast tego powstaj膮 nowe elektrownie w臋glowe typu Opole, Kozienice i Jaworzno, a ma艂o brakowa艂o, 偶eby艣my zbudowali ostatni膮 elektrowni臋 w臋glow膮 w Europie 鈥 Ostro艂臋k臋 C. Przez dwana艣cie lat nie podj臋to zasadniczo istotnych krok贸w w celu budowy elektrowni atomowej w Polsce, cho膰 ostatnie kilka lat obrodzi艂o w szczeg贸艂y. Nie oceniam, czy to dobrze, czy 藕le, ale przypominam, 偶e nie idzie to nam zbyt szybko, a stare elektrownie w臋glowe trzeba zast膮pi膰 ju偶 teraz, w ci膮gu 5鈥10 lat, a nie 15鈥20, kiedy mia艂by powsta膰 atom. Dzi艣 stoimy w obliczu sytuacji, w kt贸rej operator sieci elektroenergetycznych b臋dzie regularnie ostrzega艂, 偶e za chwil臋 mo偶e nam zabrakn膮膰 pr膮du w gniazdku.

Sk膮d takie zagro偶enie?

Upraszczaj膮c 鈥 takie analizy Polskich Sieci Energoelektrycznych wynikaj膮 z tego, 偶e za ma艂o si臋 u nas buduje nowych mocy. A moja ocena jest taka, 偶e do krajowego rynku nie s膮 dopuszczeni prywatni inwestorzy, krajowi i zagraniczni. To w艂a艣nie zacementowanie i niedopuszczanie inwestor贸w niezale偶nych, w tym prosument贸w, doprowadzi艂o do sytuacji, w kt贸rej bezpiecze艅stwo energetyczne jest zagro偶one nadmiernym udzia艂em pa艅stwowych koncern贸w. S膮 inwestycje, w kt贸rych sp贸艂dzielnia mieszkaniowa i Kowalski raczej nie zmobilizuj膮 tylu 艣rodk贸w 鈥 do budowy wiatrak贸w na morzu potrzeba kompetencji bran偶owej, inwestor贸w pa艅stwowych czy prywatnych, krajowych i zagranicznych, bo na ten moment nikt nie jest w stanie tego zrobi膰 samodzielnie. Dzisiaj p艂acimy kar臋 za op贸藕nienia wynikaj膮ce z postrzegania pa艅stwa jako aktora kluczowego dla zapewnienia bezpiecze艅stwa energetycznego. Wp艂yw pa艅stwa na bezpiecze艅stwo energetyczne jest jednak nieoczywisty 鈥 czasem si臋 przydaje, a czasem mo偶e przeszkadza膰.

Na co pa艅stwo mo偶e si臋 w takim razie przyda膰?

Moim zdaniem powinno urealnia膰 rachunek za energi臋. U偶ywamy jej za du偶o, a inwestycje w jej ograniczenie charakteryzuj膮 si臋 d艂ugim okresem zwrotu albo w og贸le si臋 鈥瀗ie op艂acaj膮鈥. Ale rachunek za ogrzewanie domu w臋glem i 艣mieciami jest dla Kowalskiego niski, a dla jego s膮siad贸w horrendalnie wysoki. Znajd藕 mi firm臋, kt贸ra bez 偶adnej pa艅stwowej zach臋ty zapuka do drzwi na osiedlach, gdzie smog jest powszechny, i powie: 鈥濸oliczyli艣my, 偶e statystycznie w ci膮gu roku sp臋dza pan cztery dni wi臋cej na zwolnieniu lekarskim od pa艅skiego s膮siada z osiedla obok, gdzie nie pal膮 艣mieciami i maj膮 lepsze powietrze. My Panu za te cztery dni siedzenia na L4 czy wizyt u lekarza zap艂acimy, a Pan dostanie nowe okna, drzwi, ocieplone 艣ciany i wymian臋 kopciucha na nowy piecyk鈥. Tego nie da si臋 zrobi膰 za pa艅stwo 鈥 s膮 pewne us艂ugi, kt贸rych rynek sam z siebie nie zapewni. Horyzont inwestycji zwyk艂ego Kowalskiego musi by膰 kr贸tki, aby takie inwestycje op艂aca艂o si臋 wykonywa膰.

Wi臋cej, to rol膮 pa艅stwa jako operatora opieki spo艂ecznej jest pokaza膰 obywatelom, jak u偶ywa膰 mniej emisyjnych 藕r贸de艂 energii, jak dba膰 o ich w艂asne rachunki i jak nie wylewa膰 energii drzwiami i oknami. Dzieje to si臋 w innych krajach z rozwini臋tym pa艅stwem dobrobytu, a powoli zaczyna mie膰 miejsce i u nas dzi臋ki programom takim jak Czyste Powietrze czy Stop Smog, ale jeste艣my dopiero na pocz膮tku tej 艣cie偶ki. Tak jak firmy chwil贸wkowe czerpi膮 z tego, 偶e ludzie 偶yj膮 w chronicznym ub贸stwie, tak sprzedawcy najta艅szego w臋gla (mia艂u) 鈥 z tego, 偶e ludzie 偶yj膮 w ub贸stwie energetycznym.

Wr贸膰my do gazu. Nie jest on nieemisyjnym 藕r贸d艂em energii. Czy mimo naszych d膮偶e艅 do ograniczania emisji gaz贸w cieplarnianych b臋dzie jednak niezb臋dny w przej艣ciu od w臋gla do 藕r贸de艂 nieemisyjnych?

Polityka energetyczna Polski zak艂ada zbudowanie elektrowni i elektrociep艂owni gazowych o mocy oko艂o 4 GW do 2030 roku. Jednak 偶eby wybudowa膰 elektrowni臋 gazow膮, musi istnie膰 do艣膰 stabilna i przewidywalna polityka cen uprawnie艅 do emisji CO2 oraz przewidywalny system wsparcia ze strony pa艅stwa. Wybudowa膰 elektrowni臋 mo偶e ka偶dy, ale ona musi si臋 te偶 zwr贸ci膰, a pr膮d i ciep艂o z niej pochodz膮ce b臋d膮 obci膮偶one ryzykiem wzrostu ceny CO2. Do jej sfinansowania potrzeba inwestor贸w prywatnych, a trend jest taki, 偶e odchodzi si臋 od finansowania paliw kopalnych.

Gaz ziemny b臋dzie konieczny w zast臋powaniu w臋gla w miksie 鈥 to pytanie o to, jak du偶o go b臋dzie musia艂o powsta膰 i gdzie. R贸wnolegle rewolucja cenowa w kosztach odnawialnych 藕r贸de艂 energii b臋dzie post臋powa艂a na tyle szybko, i偶 b臋d膮 one skutecznie wypiera膰 i zmniejsza膰 liczb臋 godzin pracy w roku 藕r贸de艂 w臋glowych i gazowych. Mo偶e doj艣膰 do tego, co obserwujemy mi臋dzy innymi w Niemczech i Holandii, gdzie inwestorzy wierzyli, 偶e odchodzenie od w臋gla b臋dzie naturalnie stwarza艂o pole do wykorzystania gazu, ale te oczekiwania zosta艂y przeszacowane. Ta 艣wiadomo艣膰 niezrealizowanych, a zak艂adanych zysk贸w jest obecna w艣r贸d inwestor贸w. Warunki si臋 zmieni艂y, jednak niepewno艣膰 pozosta艂a.

Jak w takim razie gaz mo偶e by膰 wykorzystany w transformacji energetycznej?

Gaz na pewno odegra wa偶n膮 rol臋 w dekarbonizacji ciep艂ownictwa indywidualnego 鈥 cho膰 podkre艣lam, 偶e nie oceniam tego, czy to najlepsza dla nas 艣cie偶ka, bo sprawa jest bardzo zniuansowana. W tym momencie trudno masowo zast膮pi膰 kopciuchy lub piece kaflowe pompami ciep艂a.

Inwestycja w 2020 roku ze wsparciem pa艅stwowym na przyk艂ad w piecyk gazowy zast臋puj膮cy kopciucha to znak, 偶e nie mo偶emy gazu zakaza膰 za 10鈥20 lat, tak jak to zrobimy z w臋glem. Ale rozwa偶ane s膮 inne modele wykorzystania infrastruktury. W rurach, kt贸re dzisiaj biegn膮 po naszych osiedlach i blokach, zamiast gazu mo偶e pop艂yn膮膰 mieszanka gazu ziemnego z biogazem, biometanem albo wodorem, kt贸re nie s膮 paliwami kopalnymi. Daje to jak膮艣, cho膰 niepotwierdzon膮, szans臋, 偶e plany, co zrobi膰 z gazem w sprawie klimatu, mog膮 wcale tak mocno nie dotkn膮膰 Kowalskiego 鈥 dla niego bez r贸偶nicy, co spala w piecyku, o ile p艂aci za to tyle samo.

Dzi艣 jeste艣my w momencie, gdy wszyscy my艣l膮 o nowym odtwarzaczu kaset VHS, dzi臋ki kt贸remu jako艣膰 obrazu i d藕wi臋ku b臋dzie lepsza albo na kasecie zmie艣ci si臋 d艂u偶szy film, a tymczasem zaraz wszyscy mo偶emy przeskoczy膰 na p艂yty DVD, ju偶 nie wspominaj膮c o Netflixie. Du偶o si臋 dzieje i trudno laikowi zorientowa膰 si臋 we wszystkich tych nowo艣ciach, dlatego komunikacja zmian i konieczno艣ci interwencji w 偶ycie obywateli jest tak wa偶na.

Raporty Instratu m贸wi膮 te偶 o bardzo du偶ych spadkach cen uzyskania energii z OZE. Sk膮d ta rewolucja wynika?

Dla doprecyzowania: nie tylko nasze raporty. Przyczyny to konkurencja, efekt skali i malej膮ce ryzyko inwestycji w tych sektorach. Przechodzimy od sytuacji, w kt贸rej w ca艂ym bloku by艂 jeden odtwarzacz VHS, do takiej, w kt贸rej ka偶dy ma w swoim mieszkaniu odtwarzacz DVD. OZE si臋 demokratyzuj膮, tak samo jak Netflix wszed艂 pod ka偶d膮 strzech臋. Clou ca艂ej transformacji jest to, jak zrobi膰 z OZE model biznesowy nie w stylu Netflixa, TVP czy Fox News, ale porz膮dnych medi贸w publicznych typu Arte, ZDF czy BBC 鈥 dost臋pnych dla ka偶dego, jako obywatelskie dobro.

Wracaj膮c do koszt贸w: niema艂膮 rol臋 w procesie skalowania odgrywaj膮 kraje Afryki P贸艂nocnej i kraje arabskie, gdzie warunki do budowy nowych mocy w OZE, g艂贸wnie fotowoltaiki, s膮 bardzo korzystne. Chiny i pa艅stwa Azji Wschodniej to inny koniec tego 艂a艅cucha 鈥 zaplecze produkcyjne. Szejkowie arabscy, kt贸rzy wzbogacili si臋 na wydobyciu, przer贸bce i eksporcie produkt贸w naftowych, wykorzystuj膮 fortuny do inwestycji w OZE, aby zyska膰 now膮 偶y艂臋 z艂ota. B臋dziemy 艣wiadkami dalszego radykalnego spadku koszt贸w budowy OZE, a tym samym skracania okresu zwrotu z takiej inwestycji.

OZE s膮 technologi膮 zasadniczo bezemisyjn膮, ale te偶 wymagaj膮 eksploatacji 艣rodowiska. Do produkcji fotowoltaiki potrzeba nam kobaltu, kt贸ry jest wydobywany w Demokratycznej Republice Konga, cz臋sto przy wykorzystaniu pracy dzieci. Do wytworzenia turbin wiatrowych u偶ywa si臋 z kolei neodymu 鈥 jego pozyskanie powoduje pustynnienie olbrzymich po艂aci ziemi w Chinach i Mongolii. Czy mo偶emy m贸wi膰, 偶e taka transformacja jest sprawiedliwa?

Trudno powiedzie膰 o jakimkolwiek procesie przemys艂owym, 偶e powstaj膮 w nim tylko korzy艣ci, to znaczy ka偶dy pracownik dostaje godziwe wynagrodzenie za prac臋 bez nadgodzin, u偶ywamy tylko lokalnych nadwy偶ek surowc贸w, a 偶adnej gospodarki naturalnej nie ograbiamy z jej zasob贸w. Wszyscy s膮 happy, nie ma o co si臋 martwi膰.

Rol膮 globalnego planisty 鈥 mo偶e to by膰 ONZ czy te偶 Mi臋dzynarodowa Agencja Energii 鈥 jest uczula膰 na pewne ryzyka z tym zwi膮zane, w szczeg贸lno艣ci na pochodzenie metali ziem rzadkich. Nie ma na razie konsensusu naukowego czy politycznego, co w tej dziedzinie zrobi膰. Na pewno s膮 instrumenty, kt贸re jest w stanie wprowadza膰 Unia Europejska 鈥 mo偶na wymaga膰 i weryfikowa膰 pochodzenie materia艂贸w i 艣lad spo艂eczny. Ale obowi膮zkowo, a nie wed艂ug ochoty.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Wybieram sam/a
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij