fbpx Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Hegel, Haiti i historia uniwersalna

Susan Buck-Morss wbija szpil臋 w zadowolonych z siebie, swojej historii filozofii i historii gospodarczej, or臋downik贸w europocentrycznej wersji dziej贸w uwalniania wszystkich i wszystkiego.


 
鈥濻eria Idee鈥 鈥 jedna z najwa偶niejszych w Polsce ksi膮偶kowych serii publicystycznych 鈥 wzbogaci艂a si臋 niedawno o tom czterdziesty drugi. Dzie艂o to ca艂kiem niepozorne, autorki szerzej w Polsce nieznanej, a i tematyka raczej nie z tych, co na pot臋g臋 porywaj膮 pr臋偶ne studenckie umys艂y pod膮偶aj膮ce za intelektualnymi modami w zupe艂nie inne rejony czarnobia艂ego 艣wiata papieru, farby drukarskiej i wszystkiego co pomi臋dzy. A jednak, pozory myl膮. Darowanie sobie dw贸ch, no g贸ra trzech, godzin na zapoznanie si臋 z 鈥濰egel, Haiti i historia uniwersalna鈥 Susan Buck-Morss zaliczy艂bym do jednej z mniej trafnych decyzji tych nielicznych, co czytaj膮 jeszcze ksi膮偶ki po to, by sobie nad nimi zwyczajnie poduma膰. M贸j egzemplarz 鈥 tak dla przyk艂adu 鈥 ca艂y jest ju偶 pokre艣lony, pokomentowany i wsz臋dzie widniej膮 pionowe kreski z niedba艂膮 krop膮 na 艣rodku, kt贸re przypomina膰 mi powinny wszystkie w膮tki warte zaanektowania do tajemnego katalogu my艣li skradzionych.
 
Na pocz膮tku warto wiedzie膰, 偶e ksi膮偶ka dzieli si臋 na dwie cz臋艣ci. Tej drugiej bardzo du偶o s艂贸w, zar贸wno w wywiadzie z autork膮, jak i w艂asnych felietonach, po艣wi臋ci艂a ju偶 Agata Bielik-Robson. S艂贸w 鈥 doda膰 nale偶y 鈥 jak zwykle tak m膮drze brzmi膮cych, 偶e nietrudno poczu膰 si臋 wykluczonym z 鈥瀌yskursu鈥. Co by nie 艣ciga膰 si臋 z Bielik-Robson w literackim konkursie pi臋kno艣ci, sk膮din膮d oczywi艣cie bardzo ciekawym i spostrzegawczym, m贸wi臋 pas 鈥瀞ubwersywnym przekonaniom鈥, 鈥瀉letermodernizmowi鈥 czy 鈥瀝ekolekcji fakt贸w鈥. Po wi臋cej o cz臋艣ci drugiej, tej bardziej kontrowersyjnej i nie zawsze przekonuj膮cej 鈥 albowiem po艣wi臋conej obronie uniwersalno艣ci 鈥 odsy艂am do konkursowej zwyci臋偶czyni. Lepiej wszak tego i tak nie napisz臋.
 
Ja z kolei pragn臋 pozachwyca膰 si臋 cz臋艣ci膮 pierwsz膮: 鈥濰egel i Haiti鈥. W do艣膰 zwartym nurcie eseju pojawia si臋 bowiem kilka bardzo ciekawych i bliskich memu sercu oraz umys艂owi, spostrze偶e艅. Zw艂aszcza wtedy, gdy Susan Buck-Morss wbija szpil臋 w zadowolonych z siebie, swojej historii filozofii oraz historii gospodarczej, or臋downik贸w europocentrycznej wersji dziej贸w uwalniania wszystkich i wszystkiego. Bo jak udowadnia Susan Buck-Morss, to wcale nie zachodni tw贸rcy globalnej gospodarki kapitalistycznej, opartej od samego pocz膮tku na nier贸wno艣ciach i wyzysku, przyst膮pili w swojej wspania艂omy艣lno艣ci do wprowadzania w czyn szlachetnych teorii antyniewolniczych. Nie byli to r贸wnie偶 europejscy filozofowie doby o艣wiecenia 鈥 Hobbes, Locke, Rousseau czy Kant 鈥 jegomo艣cie odpowiedzialni za stan umys艂u 贸wczesnych elit. Dla nich niewolnictwo nie by艂o niczym wi臋cej, ni偶 pewn膮 abstrakcyjn膮 ide膮 wart膮 kontemplowania i rozwijania teoretycznego (troch臋 inaczej ma si臋 sprawa z tytu艂owym Heglem co prawda).
 
W takim razie kt贸偶 to zuniwersalizowa艂 idee wolno艣ci, kt贸re dotychczas by艂y reglamentowane wy艂膮cznie obywatelom metropolii (nawet je偶eli wszem i wobec uwa偶ano ow膮 wolno艣膰 za uniwersaln膮 i naturaln膮, ludzk膮 i cywilizacyjn膮)? Wed艂ug autorki byli to kolonialni niewolnicy z Haiti, kt贸rzy uczynili to poprzez dokonanie udanej rewolucji wolno艣ciowej na prze艂omie XVIII i XIX wieku. To oni pojmowali wolno艣膰 鈥 ca艂kowicie nie abstrakcyjny cel swoich walk 鈥 niby to na wz贸r wolno艣ci wywalczonej przez rewolucjonist贸w francuskich, ale jednak nie tak samo. Haita艅czycy roztaczali bowiem jej urok 鈥 w por贸wnaniu do Francuz贸w 鈥 na wszystkich. Niezale偶nie od obywatelstwa i pochodzenia, p艂ci czy wyznania. A zrzucaj膮c swoje kolonialne kajdany, zmienili bieg dominuj膮cych dyskurs贸w, pokazali, 偶e wolno艣膰 nie jest domen膮 wy艂膮cznie 鈥瀋z艂owieka cywilizowanego鈥, 偶e nie jest geograficznie i rasowo zdeterminowana. Wprowadzili aspekt praktyczny wywodz膮cy si臋 z zewn膮trz Europy, w teoretyczne gdybanie filozof贸w znajduj膮cych si臋 w europejskim p臋pku. Staj膮c si臋 punktem odniesienia dla tego p臋pka, nadali nowe, bardziej uniwersalne, brzmienie 鈥瀢olno艣ci鈥. Zatem to nie ni偶szym stanom na paryskich barykadach, a przywiezionym z wielu miejsc Afryki Haita艅czykom, kt贸rzy stworzyli niebywale egalitarne 鈥 jak na swoje czasy 鈥 pa艅stwo, zawdzi臋czamy kszta艂t idei wolno艣ci. Idei, kt贸ra sta艂a si臋 鈥 jak lubimy sobie powtarza膰 co jaki艣 czas 鈥 fundamentem zachodniej cywilizacji. Nie by艂oby wsp贸艂czesnej Europy, gdyby nie Haiti 鈥 pisze autorka.
 
Sam wyw贸d, kt贸rego a偶 wstyd przyzna膰 jak ogromny skr贸t tu przedstawi艂em, bogaty jest w wiele pasjonuj膮cych szczeg贸艂贸w, sk艂adaj膮cych si臋 na maczug臋 wymierzon膮 w europocentryzm idei wolno艣ci. Jakich na przyk艂ad? Autorka w fascynuj膮cy spos贸b podkre艣la znaczenie dla implementacji idei r贸wno艣ci w wolno艣ci rytua艂贸w voodoo i zwyczaj贸w haita艅skiej masonerii, wprowadza w膮tek rozwoju kapitalizmu oraz Polak贸w pomagaj膮cych Haita艅czykom. No i oczywi艣cie, krytykuje wsp贸艂czesny spos贸b prowadzenia dyskusji naukowych, b臋d膮cych elementem konserwuj膮cym europocentryczne interpretowanie przesz艂o艣ci. A to tylko pierwszy z dw贸ch esej贸w. Zatem polecam i ciesz臋 si臋, 偶e polski czytelnik mo偶e si臋gn膮膰 po ten, niew膮tpliwie poszerzaj膮cy przer贸偶ne horyzonty, tom numer 42. Za wasz膮 i nasz膮.
 
鈥濰egel, Haiti i historia uniwersalna鈥, Susan Buck-Morss. Wydawnictwo Krytyki Politycznej 2014 r.
 

Je艣li nie chc膮 Pa艅stwo przegapi膰 kolejnych wyda艅 naszego tygodnika, zach臋camy do zapisania si臋 do naszego聽newslettera.
 

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Od ponad 15 lat tworzymy jedyny w Polsce magazyn lewicy katolickiej i budujemy 艣rodowisko zaanga偶owane w walk臋 z podzia艂ami religijnymi, politycznymi i ideologicznymi. Robimy to tylko dzi臋ki Waszemu wsparciu!
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij