Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Hegel, Haiti i historia uniwersalna

Susan Buck-Morss wbija szpil─Ö w zadowolonych z siebie, swojej historii filozofii i historii gospodarczej, or─Ödownik├│w europocentrycznej wersji dziej├│w uwalniania wszystkich i wszystkiego.


 
ÔÇ×Seria IdeeÔÇŁ ÔÇô jedna z najwa┼╝niejszych w Polsce ksi─ů┼╝kowych serii publicystycznych ÔÇô wzbogaci┼éa si─Ö niedawno o tom czterdziesty drugi. Dzie┼éo to ca┼ékiem niepozorne, autorki szerzej w Polsce nieznanej, a i tematyka raczej nie z tych, co na pot─Ög─Ö porywaj─ů pr─Ö┼╝ne studenckie umys┼éy pod─ů┼╝aj─ůce za intelektualnymi modami w zupe┼énie inne rejony czarnobia┼éego ┼Ťwiata papieru, farby drukarskiej i wszystkiego co pomi─Ödzy. A jednak, pozory myl─ů. Darowanie sobie dw├│ch, no g├│ra trzech, godzin na zapoznanie si─Ö z ÔÇ×Hegel, Haiti i historia uniwersalnaÔÇŁ Susan Buck-Morss zaliczy┼ébym do jednej z mniej trafnych decyzji tych nielicznych, co czytaj─ů jeszcze ksi─ů┼╝ki po to, by sobie nad nimi zwyczajnie poduma─ç. M├│j egzemplarz ÔÇô tak dla przyk┼éadu ÔÇô ca┼éy jest ju┼╝ pokre┼Ťlony, pokomentowany i wsz─Ödzie widniej─ů pionowe kreski z niedba┼é─ů krop─ů na ┼Ťrodku, kt├│re przypomina─ç mi powinny wszystkie w─ůtki warte zaanektowania do tajemnego katalogu my┼Ťli skradzionych.
 
Na pocz─ůtku warto wiedzie─ç, ┼╝e ksi─ů┼╝ka dzieli si─Ö na dwie cz─Ö┼Ťci. Tej drugiej bardzo du┼╝o s┼é├│w, zar├│wno w wywiadzie z autork─ů, jak i w┼éasnych felietonach, po┼Ťwi─Öci┼éa ju┼╝ Agata Bielik-Robson. S┼é├│w ÔÇô doda─ç nale┼╝y ÔÇô jak zwykle tak m─ůdrze brzmi─ůcych, ┼╝e nietrudno poczu─ç si─Ö wykluczonym z ÔÇ×dyskursuÔÇŁ. Co by nie ┼Ťciga─ç si─Ö z Bielik-Robson w literackim konkursie pi─Ökno┼Ťci, sk─ůdin─ůd oczywi┼Ťcie bardzo ciekawym i spostrzegawczym, m├│wi─Ö pas ÔÇ×subwersywnym przekonaniomÔÇŁ, ÔÇ×aletermodernizmowiÔÇŁ czy ÔÇ×rekolekcji fakt├│wÔÇŁ. Po wi─Öcej o cz─Ö┼Ťci drugiej, tej bardziej kontrowersyjnej i nie zawsze przekonuj─ůcej ÔÇô albowiem po┼Ťwi─Öconej obronie uniwersalno┼Ťci ÔÇô odsy┼éam do konkursowej zwyci─Ö┼╝czyni. Lepiej wszak tego i tak nie napisz─Ö.
 
Ja z kolei pragn─Ö pozachwyca─ç si─Ö cz─Ö┼Ťci─ů pierwsz─ů: ÔÇ×Hegel i HaitiÔÇŁ. W do┼Ť─ç zwartym nurcie eseju pojawia si─Ö bowiem kilka bardzo ciekawych i bliskich memu sercu oraz umys┼éowi, spostrze┼╝e┼ä. Zw┼éaszcza wtedy, gdy Susan Buck-Morss wbija szpil─Ö w zadowolonych z siebie, swojej historii filozofii oraz historii gospodarczej, or─Ödownik├│w europocentrycznej wersji dziej├│w uwalniania wszystkich i wszystkiego. Bo jak udowadnia Susan Buck-Morss, to wcale nie zachodni tw├│rcy globalnej gospodarki kapitalistycznej, opartej od samego pocz─ůtku na nier├│wno┼Ťciach i wyzysku, przyst─ůpili w swojej wspania┼éomy┼Ťlno┼Ťci do wprowadzania w czyn szlachetnych teorii antyniewolniczych. Nie byli to r├│wnie┼╝ europejscy filozofowie doby o┼Ťwiecenia ÔÇô Hobbes, Locke, Rousseau czy Kant ÔÇô jegomo┼Ťcie odpowiedzialni za stan umys┼éu ├│wczesnych elit. Dla nich niewolnictwo nie by┼éo niczym wi─Öcej, ni┼╝ pewn─ů abstrakcyjn─ů ide─ů wart─ů kontemplowania i rozwijania teoretycznego (troch─Ö inaczej ma si─Ö sprawa z tytu┼éowym Heglem co prawda).
 
W takim razie kt├│┼╝ to zuniwersalizowa┼é idee wolno┼Ťci, kt├│re dotychczas by┼éy reglamentowane wy┼é─ůcznie obywatelom metropolii (nawet je┼╝eli wszem i wobec uwa┼╝ano ow─ů wolno┼Ť─ç za uniwersaln─ů i naturaln─ů, ludzk─ů i cywilizacyjn─ů)? Wed┼éug autorki byli to kolonialni niewolnicy z Haiti, kt├│rzy uczynili to poprzez dokonanie udanej rewolucji wolno┼Ťciowej na prze┼éomie XVIII i XIX wieku. To oni pojmowali wolno┼Ť─ç ÔÇô ca┼ékowicie nie abstrakcyjny cel swoich walk ÔÇô niby to na wz├│r wolno┼Ťci wywalczonej przez rewolucjonist├│w francuskich, ale jednak nie tak samo. Haita┼äczycy roztaczali bowiem jej urok ÔÇô w por├│wnaniu do Francuz├│w ÔÇô na wszystkich. Niezale┼╝nie od obywatelstwa i pochodzenia, p┼éci czy wyznania. A zrzucaj─ůc swoje kolonialne kajdany, zmienili bieg dominuj─ůcych dyskurs├│w, pokazali, ┼╝e wolno┼Ť─ç nie jest domen─ů wy┼é─ůcznie ÔÇ×cz┼éowieka cywilizowanegoÔÇŁ, ┼╝e nie jest geograficznie i rasowo zdeterminowana. Wprowadzili aspekt praktyczny wywodz─ůcy si─Ö z zewn─ůtrz Europy, w teoretyczne gdybanie filozof├│w znajduj─ůcych si─Ö w europejskim p─Öpku. Staj─ůc si─Ö punktem odniesienia dla tego p─Öpka, nadali nowe, bardziej uniwersalne, brzmienie ÔÇ×wolno┼ŤciÔÇŁ. Zatem to nie ni┼╝szym stanom na paryskich barykadach, a przywiezionym z wielu miejsc Afryki Haita┼äczykom, kt├│rzy stworzyli niebywale egalitarne ÔÇô jak na swoje czasy ÔÇô pa┼ästwo, zawdzi─Öczamy kszta┼ét idei wolno┼Ťci. Idei, kt├│ra sta┼éa si─Ö ÔÇô jak lubimy sobie powtarza─ç co jaki┼Ť czas ÔÇô fundamentem zachodniej cywilizacji. Nie by┼éoby wsp├│┼éczesnej Europy, gdyby nie Haiti ÔÇô pisze autorka.
 
Sam wyw├│d, kt├│rego a┼╝ wstyd przyzna─ç jak ogromny skr├│t tu przedstawi┼éem, bogaty jest w wiele pasjonuj─ůcych szczeg├│┼é├│w, sk┼éadaj─ůcych si─Ö na maczug─Ö wymierzon─ů w europocentryzm idei wolno┼Ťci. Jakich na przyk┼éad? Autorka w fascynuj─ůcy spos├│b podkre┼Ťla znaczenie dla implementacji idei r├│wno┼Ťci w wolno┼Ťci rytua┼é├│w voodoo i zwyczaj├│w haita┼äskiej masonerii, wprowadza w─ůtek rozwoju kapitalizmu oraz Polak├│w pomagaj─ůcych Haita┼äczykom. No i oczywi┼Ťcie, krytykuje wsp├│┼éczesny spos├│b prowadzenia dyskusji naukowych, b─Öd─ůcych elementem konserwuj─ůcym europocentryczne interpretowanie przesz┼éo┼Ťci. A to tylko pierwszy z dw├│ch esej├│w. Zatem polecam i ciesz─Ö si─Ö, ┼╝e polski czytelnik mo┼╝e si─Ögn─ů─ç po ten, niew─ůtpliwie poszerzaj─ůcy przer├│┼╝ne horyzonty, tom numer 42. Za wasz─ů i nasz─ů.
 
ÔÇ×Hegel, Haiti i historia uniwersalnaÔÇŁ, Susan Buck-Morss. Wydawnictwo Krytyki Politycznej 2014 r.
 

Je┼Ťli nie chc─ů Pa┼ästwo przegapi─ç kolejnych wyda┼ä naszego tygodnika, zach─Öcamy do zapisania si─Ö do naszego┬ánewslettera.
 

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś