Internetowy magazyn katolewicy spo艂ecznej. Piszemy o 艣wiecie, czerpi膮c inspiracje z nauki spo艂ecznej Ko艣cio艂a

Handel broni膮, handel 偶yciem

Ilustr.: Zuzanna Borucka

Lubi臋 filmy akcji. Szczeg贸lnie te, w kt贸rych leje si臋 mn贸stwo krwi, a akcja rozgrywa si臋 na tle pi臋knych meczet贸w i barwnych stragan贸w. Bro艅 musi by膰. Inaczej widowisko b臋dzie nudne i md艂e. A w 偶yciu jak w filmie. Szczeg贸lnie, je偶eli mamy na my艣li z艂ote, pustynne burze, czyli Bliski Wsch贸d. Region ten coraz cz臋艣ciej kojarzony jest nie tylko z przepysznym humusem, ira艅skimi daktylami czy lekkim izraelskim winem, ale tak偶e z atakami zbrojnymi, przewrotami, doniesieniami o wojnach i ludzkich tragediach. Coraz rzadziej mam okazj臋 cieszy膰 si臋 wypitym w艂a艣nie ayranem zagryzionym mi臋sistymi morelami. Zamiast bowiem wspomina膰 wycieczk臋 po Bosforze, czytam o realizowanym przez Turcj臋 ambitnym planie modernizacji wojskowej czy ira艅skiej strategii nuklearnej na najbli偶sze lata. A czerpanie rado艣ci ze s艂odkiej baklawy jest przes艂oni臋te cierpkim smakiem, gorycz膮 i smutkiem, gdy po raz kolejny dowiaduj臋 si臋 o walkach w Lewancie czy przewrotach w Maghrebie. Coraz cz臋艣ciej, by zrozumie膰 co艣 wi臋cej z sytuacji politycznej na Bliskim Wschodzie, kt贸ra niejednemu kojarzy si臋 z w臋z艂em gordyjskim, zamieniam powie艣ci Nad偶iba Mahfuza na gazety Haaretz i PalestineTelegraph, a filmy Nadine Labaki zast臋puj臋 newsami z Al Jazeery. Polskie media mo偶na przy tym niestety w ca艂o艣ci pomin膮膰. W ich doniesieniach trudno doszuka膰 si臋 rzetelnej wiedzy, a ch臋膰 wywo艂ania czystej sensacji wzbudza we mnie sprzeciw.

Bro艅. Za ka偶dym konfliktem stoi cz艂owiek. Cz艂owiek naciska na spust karabinu i to on ten karabin produkuje. Jednak nim maszyna znajdzie si臋 w r臋kach oprawcy, bojownika czy terrorysty, musi najpierw przyby膰 d艂ug膮 drog臋. Handel kwitnie.

 

Uzbrojony Bliski Wsch贸d

Nawet pobie偶ny przegl膮d si艂 zbrojnych w regionie Bliskiego Wschodu wzbudzi膰 mo偶e strach. Wystarczy spojrze膰 na d艂ug膮 list臋 aktywnych w sferze j膮drowej si艂, kt贸re s膮 niejako najpowa偶niejszym zagro偶eniem dla bezpiecze艅stwa mi臋dzynarodowego. Zaanga偶owanie NATO i USA ju偶 dawno przesta艂o by膰 gwarantem spokoju czy stabilno艣ci w regionie. To poziom uzbrojenia i jako艣膰 armii gotowych go u偶y膰 sta艂 si臋 obecnie jednym z g艂贸wnych element贸w tamtejszej polityki.

Broni jest coraz wi臋cej. Obszar ten, postrzegany jako nieustaj膮ce pole bitwy, jest idealnym miejscem dla handlarzy broni膮, producent贸w, a tak偶e zwyk艂ych wata偶k贸w przerzucaj膮cych nielegalnie bro艅 przez granice. Dociera ona wsz臋dzie tam, gdzie wybucha konflikt, z wi臋ksz膮 艂atwo艣ci膮 ni偶 Czerwony Krzy偶 czy Czerwony P贸艂ksi臋偶yc. Nietrudno si臋 przerazi膰. Wszystkie pa艅stwa arabskie, Iran oraz Izrael, kt贸re wytrwale buduj膮 sw贸j arsena艂, bez przerwy zaopatruj膮 si臋 w ogromne ilo艣ci broni konwencjonalnej, a niekt贸re z nich buduj膮 w艂asn膮 bro艅 j膮drow膮. Permanentne wsparcie Zachodu i Wschodu w bliskowschodnim wy艣cigu zbroje艅 przyczynia si臋 z kolei do podtrzymywania trwaj膮cych walk.

A walki wybuchaj膮 notorycznie. 殴r贸de艂 konflikt贸w mo偶na doszukiwa膰 si臋 w sferze geopolitycznej (z艂o偶a naturalne, dost臋pno艣膰 do m贸rz i ocean贸w, granice kraju), etnicznej (mniejszo艣ci etniczne), spo艂ecznej (艂amanie praw cz艂owieka), religijnej (sunnici i szyici, czy inne starcia pomi臋dzy mniejszo艣ci膮 a wi臋kszo艣ci膮 religijn膮) i gospodarczej (zad艂u偶enie, bezrobocie, bieda, ogromne dysproporcje w rozwoju cywilizacyjnym). Jednak偶e pami臋tajmy, 偶e na wszystko to nale偶y patrze膰 z perspektywy historii regionu, naznaczonej pi臋tnem kolonializmu i Zimnej Wojny. Bez tego nie da si臋 zrozumie膰 obecnych konflikt贸w.

 

Imperialna hipokryzja

Z punktu widzenia si艂 zewn臋trznych, a w szczeg贸lno艣ci Europy, utrzymanie pokoju na Bliskim Wschodzie powinno by膰 o wiele bardziej korzystne ni偶 przeci膮g艂a niestabilno艣膰 polityczna oraz towarzysz膮ca jej gospodarcza regresja i spo艂eczny rozk艂ad. Pok贸j oznacza stabilno艣膰 rynku, a co za tym idzie wzrost inwestycji, rozw贸j regionalnej gospodarki, nowe miejsca pracy, bezpiecze艅stwo w dost臋pie do surowc贸w. Wa偶ne s膮 te偶 migracje zarobkowe mieszka艅c贸w Bliskiego Wschodu do Europy czy rozszerzenie rynk贸w zbytu. Jednak偶e konflikty ca艂y czas trwaj膮 i bardzo trudno je za艂agadza膰. Przede wszystkim w utrzymaniu pokoju nie pomaga rozbie偶no艣膰 polityki prowadzonej przez kraje europejskie, Stany Zjednoczone, Rosj臋 oraz Chiny. Co ciekawe, najwi臋ksza rozbie偶no艣膰 interes贸w istnieje pomi臋dzy Wsp贸lnot膮 Europejsk膮 a Stanami Zjednoczonymi. Cho膰 nie nale偶y zapomina膰, 偶e nieporozumienia dotycz膮ce prowadzenia jednolitej polityki wzgl臋dem regionu zdarzaj膮 si臋 r贸wnie偶 i w samej UE.

Z drugiej strony z handlem broni膮 zawsze id膮 w parze wielkie pieni膮dze, co budzi w膮tpliwo艣ci natury etycznej. Nic wi臋c dziwnego, 偶e zar贸wno USA jak i kraje europejskie zatajaj膮 ogromne zyski z tego wynikaj膮ce, umniejszaj膮c zarazem realne konsekwencje przep艂ywu broni. Militarna wymiana handlowa jest ostentacyjnie ignorowana w debacie publicznej przez wszystkie zaanga偶owane w ten proceder rz膮dy. Poruszana jest jedynie wtedy, gdy wzbudzi zainteresowanie opinii publicznej i medi贸w. Czyli rzadko.

Szczeg贸lnie bulwersuj膮ce jest to, gdy zauwa偶y si臋, 偶e sta艂e dostawy ogromnego arsena艂u broni konwencjonalnej, amunicji oraz innych materia艂贸w i p贸艂produkt贸w wojskowych stoj膮 w sprzeczno艣ci z oficjalnymi za艂o偶eniami, jakie postawi艂a sobie Europa wzgl臋dem Bliskiego Wschodu. A jakie s膮 fakty? G艂贸wni europejscy eksporterzy, pomimo du偶ej konkurencji na rynku zbrojeniowym, umocnili w ostatnich latach swoj膮 pozycj臋 na tym obszarze poprzez silne wsparcie marketingowe w艂asnych rz膮d贸w. Na Bliski Wsch贸d z roku na rok dostarcza si臋 coraz wi臋cej zaawansowanych system贸w obronnych: powietrznych, l膮dowych i morskich.

 

Wy艣cig zbroje艅

Rok po zamachu na World Trade Centre, we wrze艣niu 2002, administracja Busha wyda艂a dokument Pax Americana, kt贸ry przedstawia艂 USA jako s虂wiatowego lidera i globalnego przyw贸dce台 promuj膮cego 鈥瀢olno艣膰鈥, pok贸j, walk臋 z globalnym terroryzmem i re偶imami produkuj膮cymi bro艅 masowego ra偶enia. Amerykan虂skie da台偶enia do globalnej wolno艣ci i demokracji mia艂y przekona膰 mi臋dzynarodow膮 opini臋 publiczn膮, 偶e to w艂a艣nie Stany Zjednoczone s艂u偶膮 og贸lnym interesom 鈥瀢olnych鈥 pan虂stw. Pozwala to na skuteczne radzenie sobie ze stref膮 zagro偶e艅 oraz legitymizuje dzia艂ania rz膮du ameryka艅skiego (interwencje zbrojne, kontrola zbrojna) wzgl臋dem pa艅stw bliskowschodnich.

Ci膮gle otwarte jest pytanie o to, na ile strategia, jak膮 przyjmuj膮 Stany Zjednoczone, jest skuteczna, szczeg贸lnie w odniesieniu do g艂贸wnych wyzwa艅 i zagro偶e艅 na Bliskim Wschodzie. Cz臋艣膰 komentator贸w uwa偶a, 偶e alternatyw膮 mo偶e by膰 bardziej 鈥瀕udzka鈥 polityka Niemiec, dla kt贸rych nie ma 鈥瀢ojny sprawiedliwej鈥. Cho膰 zarazem dziwi膰 mo偶e fakt, i偶 Niemcy, darz膮cy taka台 estyma台 pok贸j na 艣wiecie, r贸wnie偶 bardzo ch臋tnie eksportuj膮 ogromne ilo艣ci karabin贸w maszynowych, czo艂g贸w czy okr臋t贸w podwodnych do pa艅stw gaj贸w daktylowych.

 

UE nie pozostaje d艂u偶na. 21 listopada 2005 r., w obliczu du偶ego popytu na sprz臋t ameryka艅ski oraz w trosce o utrzymanie swoich wp艂yw贸w ze sprzeda偶y arsena艂贸w wojskowych na Bliskim Wschodzie, przyj臋艂a ona nowy kodeks reguluj膮cy post臋powanie w zam贸wieniach obronnych i zbrojeniowych. Obowi膮zuje on we wszystkich krajach cz艂onkowskich handluj膮cych z Bliskim Wschodem i ma na celu kontrolowanie i u艂atwianie przep艂ywu towar贸w poprzez mechanizmy wspierania i zacie艣niania wsp贸艂pracy w ramach europejskiego sektora przemys艂u obronnego. Umocniono w ten spos贸b europejsk膮 wsp贸艂prac臋 w zakresie planowania programu obronnego, a tak偶e zwi臋kszono mo偶liwo艣ci europejskich firm, zajmuj膮cych si臋 sprzeda偶膮 broni na mi臋dzynarodowym rynku zbrojeniowym.

Szcz臋艣liwie, na tym tle rola Polski w mi臋dzynarodowym handlu broni膮 w regionie Bliskiego Wschodu jest nieznaczna. Wk艂ad polskich koncern贸w zbrojeniowych jest niewielki, a rz膮d ogranicza eksport broni, karabiny zast臋puj膮c politykami maj膮cymi promowa膰 skuteczn膮 mediacj臋.

 

Skutki

Za statystykami kryj膮 si臋 konkretni ludzie. Miliony os贸b cierpi膮 na bezpo艣rednie i po艣rednie skutki nieodpowiedzialnego handlu broni膮: tysi膮ce os贸b gin膮, zostaj膮 ofiarami tortur, gwa艂t贸w, agresji, nieludzkiego traktowania, g艂odu, chor贸b i kalectwa. Cz臋艣膰 jest zmuszona do ucieczki z w艂asnych dom贸w, cz臋sto bezpowrotnie, a wielu innych do 偶ycia w ci膮g艂ym zagro偶eniu i strachu. Co roku miliony ludzi zostaje uchod藕cami czy przesiedle艅cami, migruj膮c z powodu konflikt贸w zbrojnych. Obozy uchod藕c贸w pot臋guj膮 z kolei przest臋pczo艣膰, mno偶膮c potencjalnych u偶ytkownik贸w broni konwencjonalnej, co w konsekwencji tworzy zamkni臋te ko艂o. Niew膮tpliwie, nieregulowany handel broni膮 utrudnia utrzymanie i budowanie pokoju w regionie. W wielu przypadkach nawet ma艂y przep艂yw broni umacnia spiral臋 przemocy, utrudnia pomoc rozwojow膮 oraz zwalnia rozw贸j gospodarczy kraju.

Powszechny brak poczucia bezpiecze艅stwa, dost臋pu do wody czy 偶ywno艣ci sprawia, 偶e ubogie spo艂eczno艣ci s膮 w dw贸jnas贸b dotkni臋te. Upadaj膮 przedsi臋biorstwa niezdolne do efektywnego funkcjonowania, a zagraniczni inwestorzy przenosz膮 si臋 do spokojniejszych region贸w. Dodatkowo w czasie konflikt贸w nieodwracalnie niszczone s膮 zabytki kultury, co w wymiarze wielopokoleniowym przekre艣la dziedzictwo kulturowe 鈥 w krajach Bliskiego Wschodu wyj膮tkowo bogate. Kraj obj臋ty konfliktem zbrojnym traci turyst贸w, czego efektem s膮 straty w bud偶ecie. Przyk艂adem tego jest Egipt w czasie Arabskiej Rewolucji, do kt贸rego odwa偶yli si臋 je藕dzi膰 jedynie polscy i rosyjscy tury艣ci.

 

Nadzieja

Na szcz臋艣cie pytanie, czy planowane na marzec 2013 spotkanie na szczycie ONZ da oczekiwany efekt w postaci nowej rezolucji dotycz膮cej handlu broni膮, jest ju偶 nieaktualne. Traktat o handlu broni膮 zosta艂 przyj臋ty 2 kwietnia tego roku. Jednak czy litery prawa mi臋dzynarodowego b臋d膮 respektowane?

Egzekwowanie prawa, lub raczej jego brak, bardzo oddzia艂uje na mi臋dzynarodowy handel broni膮. Spos贸b postrzegania przest臋pczo艣ci r贸偶ni si臋 od siebie jak nigdy przedtem, odzwierciedlaj膮c r贸偶ne podej艣cia narod贸w do etyki i ludzkiej natury. Szeroko poj臋te r贸偶nice kulturowe s膮 jednym z wa偶niejszych czynnik贸w determinuj膮cych nasze przekonanie o tak abstrakcyjnych poj臋ciach, jak: honor, ojczyzna, to偶samo艣膰, solidarno艣膰, wolno艣膰, religia, patriotyzm. Warto艣ci te mog膮 by膰 bardzo trudne do pogodzenia na p艂aszczy藕nie mi臋dzynarodowej i mi臋dzykulturowej.

 

Korzystaj膮c z praw wolnego rynku, handlarze odpowiadaj膮 na jego zapotrzebowanie. 艢wiadomie przy tym, niczym inni dealerzy towar贸w obj臋tych embargiem (np. narkotyki), cz臋艣膰 koszt贸w prowadzenia dzia艂alno艣ci przeznaczaj膮 na unikni臋cie organ贸w 艣cigania. Dla 艣cigaj膮cych jest to z kolei teren w du偶ej mierze nieznany, wymagaj膮cy bardzo silnej wsp贸艂pracy mi臋dzynarodowej. Zadanie to jest wyzwaniem dla wszystkich pa艅stw, szczeg贸lnie tych mniej rozwini臋tych. Jednak偶e w rzeczywisto艣ci gotowo艣膰 do wsp贸艂pracy mo偶e by膰 r贸偶na, a ich zdolno艣膰 wykonawcza kwestionowana, przez co niekontrolowany dost臋p do broni jest tym bardziej dotkliwy.

Jeszcze do zesz艂ego tygodnia nie istnia艂 偶aden akt czy porozumienie reguluj膮ce mi臋dzynarodowy handel broni膮 na 艣wiecie. Jak podaje Amnesty International: 鈥濲akkolwiek niedorzeczne mo偶e si臋 to wydawa膰, istniej膮 mi臋dzynarodowe regulacje kontroluj膮ce handel ko艣膰mi dinozaur贸w, bananami, wod膮 butelkowan膮, ale nie ma globalnych regulacji dotycz膮cych broni palnej i pocisk贸w鈥. Mam wielk膮 nadziej臋, 偶e tak d艂ugo wyczekiwany traktat spe艂ni pok艂adane w nim oczekiwania, a przeprowadzona rezolucja realnie wp艂ynie na ograniczenie legalnego jak i nielegalnego przep艂ywu broni nie tylko na Bliskim Wschodzie ale i na 艣wiecie. Inshallah!

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Wybieram sam/a
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij