Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Hall: Dzi┼Ť Dmowski i Pi┼ésudski nie rz─ůdz─ů tym krajem

Pisowski nurt polskiej polityki ma swoj─ů wewn─Ötrzn─ů logik─Ö, kt├│rej nie identyfikowa┼ébym z tradycj─ů narodowo-demokratyczn─ů. - O duchach rz─ůdz─ůcych dzisiejsz─ů polityk─ů.

Ilustr.: Antek Sieczkowski


Pisowski nurt polskiej polityki ma swoj─ů wewn─Ötrzn─ů logik─Ö, kt├│rej nie identyfikowa┼ébym z tradycj─ů narodowo-demokratyczn─ů. – O duchach rz─ůdz─ůcych dzisiejsz─ů polityk─ů z Aleksandrem Hallem rozmawia Mateusz Luft i Cyryl Skibi┼äski.
 
Dziesi─Ö─ç lat temu w ksi─ů┼╝ce ÔÇ×Jaka Polska?ÔÇŁ napisa┼é pan, ┼╝e wsp├│┼éczesna polityka polska jest sum─ů socjotechnicznych zagra┼ä maj─ůcych na celu zdobycie w┼éadzy, a nie rywalizacj─ů na gruncie postulowanych program├│w reform. Czy oznacza to, ┼╝e realne spory polityczne zanikaj─ů?
Nie, dzi┼Ť spo┼éecze┼ästwo p─Ökni─Öte jest najg┼é─Öbiej od 1989 roku. Mam na my┼Ťli g┼é─Öbokie podzia┼éy nie tylko mi─Ödzy partiami politycznymi, ale r├│wnie┼╝ mi─Ödzy grupami, kt├│re identyfikuj─ů si─Ö z odmiennymi wizjami Polski.
 
Odwo┼éywanie si─Ö do emocji, i pozytywnych, i negatywnych, zawsze by┼éo cech─ů polityki. Nowo┼Ťci─ů jest dominacja komunikacji za pomoc─ů technik medialnych. Partie organizuj─ů kongres nie po to, aby przedyskutowa─ç r├│┼╝nice pogl─ůd├│w, aby ujawni┼éy si─Ö indywidualno┼Ťci, ale po to, aby sprzeda─ç okre┼Ťlony wizerunek, kt├│ry niekoniecznie zreszt─ů odzwierciedla rzeczywiste pogl─ůdy tego ugrupowania, czy jego przyw├│dc├│w. Najwa┼╝niejsze staje si─Ö t┼éo ÔÇô mi┼ée, najlepiej m┼éode twarze wok├│┼é lidera. Takie zabiegi maj─ů uwie┼Ť─ç wyborc├│w stosunkowo ma┼éym kosztem.
 
Pami─Ötam partie, w kt├│rych rady polityczne by┼éy miejscem ┼Ťcierania si─Ö racji, a wynik posiedze┼ä naprawd─Ö nie by┼é przes─ůdzony. Mam na my┼Ťli Uni─Ö Demokratyczn─ů i Stronnictwo Konserwatywno Ludowe. To by┼éy du┼╝e partie, w kt├│rych toczy┼éa si─Ö prawdziwa polityczna debata.
 
Mo┼╝e z┼éo┼╝one debaty to sen inteligent├│w, tymczasem dzi┼Ť nie ma na nie czasu?
Czy brak czasu na dyskusj─Ö nie oznacza te┼╝, ┼╝e nie mamy czasu na my┼Ťlenie? Nie chc─Ö idealizowa─ç polityki sprzed kilkunastu lat, bo cech─ů tego okresu by┼éy na przyk┼éad cz─Öste wewn─Ötrzne p─Ökni─Öcia formacji politycznych, roz┼éamy, a w efekcie niestabilno┼Ť─ç sceny politycznej. Ale, by┼é to zarazem czas mniejszej ni┼╝ obecnie agresji. Wyborc├│w traktowano wtedy powa┼╝niej.
 
Czy brak dyskusji wewn─ůtrzpartyjnych, zw┼éaszcza w przypadku PO, kt├│ra jednoczy r├│┼╝ne ┼Ťrodowiska ┼Ťwiatopogl─ůdowe, nie wi─ů┼╝e si─Ö z tym, ┼╝e ka┼╝da z nich jest wywo┼éuje ryzyko roz┼éamu?
Ka┼╝da du┼╝a partia musi mie─ç skrzyd┼éa, musi ┼é─ůczy─ç r├│┼╝ne ┼Ťrodowiska, zw┼éaszcza w krajach, w kt├│rych obowi─ůzuj─ů wybory wi─Ökszo┼Ťciowe, si┼é─ů rzeczy prowadz─ůce do wytworzenia si─Ö systemu dwupartyjnego. Po odej┼Ťciu Gowina dyskusji ideowych w PO nie wida─ç. Wida─ç tylko olbrzymie emocje i szeroko opisany sp├│r ÔÇô premier Tusk, by┼éy marsza┼éek Schetyna. Ale konia z rz─Ödem temu, kto by potrafi┼é ten sp├│r opisa─ç w kategoriach programowych, intelektualnych, czy ideowych. Panowie si─Ö po prostu bardzo nie lubi─ů, ale co ich r├│┼╝ni, tego nie wiemy!
 
Czy mi─Ödzy najwi─Ökszymi partiami toczy si─Ö jaki┼Ť istotny sp├│r?
Cz─Östo powtarzana jest teza o podziale na dwie Polski wywodz─ůce si─Ö z dw├│ch r├│┼╝nych tradycji: endeckiej, czy te┼╝ sarmackiej i drugiej ÔÇô o┼Ťwieceniowej. PiS mia┼éby by─ç spadkobierc─ů pierwszej z nich. Ten opis jest bardzo nietrafny. Pisowski nurt polskiej polityki ma swoj─ů wewn─Ötrzn─ů logik─Ö, kt├│rej nie identyfikowa┼ébym z tradycj─ů narodowo-demokratyczn─ů. Z pewno┼Ťci─ů nie jest to my┼Ťl geopolityczna, czy realizm polityczny Romana Dmowskiego. Wed┼éug nurtu pisowskiego, Polska jest w okresie tragicznym, pogr─ů┼╝ona w g┼é─Öbokim kryzysie moralnym, intelektualnym i materialnym. Jest pa┼ästwem, kt├│rego niepodleg┼éo┼Ť─ç jest zbudowana na bardzo w─ůt┼éych podstawach. De facto w og├│le nie jest pewne czy Polska jest niepodleg┼éa.
 
Po drugie, zgodnie z t─ů narracj─ů, ugrupowanie rz─ůdz─ůce jest niew─ůtpliwie wsp├│┼éodpowiedzialne za tragiczn─ů ┼Ťmier─ç prezydenta i du┼╝ej cz─Ö┼Ťci elity pa┼ästwowej. Trudno jest postawi─ç ci─Ö┼╝szy zarzut. Je┼Ťli potraktujemy go powa┼╝nie, uprawomocniona jest wrogo┼Ť─ç, lub nawet nienawi┼Ť─ç do w┼éadz. Po trzecie wreszcie, zdaniem PiS-u proces integracji europejskiej zagra┼╝a polskiej to┼╝samo┼Ťci i polskim interesom. Nale┼╝y mu si─Ö wi─Öc przeciwstawia─ç. Bior─ůc to wszystko pod uwag─Ö widzimy wielki rozziew mi─Ödzy przywi─ůzaniem do pi─Öknej, ÔÇ×polskiejÔÇŁ tradycji i historii, a dzisiejszym stanem kraju.
 
Mo┼╝na jednak wskaza─ç sporo punkt├│w wsp├│lnych dla narracji prezentowanej przez Romana Dmowskiego i PiS. W oczy rzuca si─Ö na przyk┼éad niezwykle pesymistyczne spojrzenie na kondycj─Ö polskiego spo┼éecze┼ästwa i pa┼ästwa.
Dmowski by┼é narodowym rewizjonist─ů, krytykowa┼é dominuj─ůcy w epoce sarmatyzmu i romantyzmu model polsko┼Ťci. G┼éosi┼é tezy bliskie krakowskim konserwatystom, tzw. Sta┼äczykom, ┼╝e w┼éa┼Ťciwie sami doprowadzili┼Ťmy do zabor├│w. Nie by┼é dumny z Polski dlatego, ┼╝e mia┼éa szczeg├│lnie chwalebn─ů histori─Ö i dokonania, tylko dlatego, ┼╝e uzna┼é, ┼╝e ukszta┼étowa┼é go ten nar├│d, ta wsp├│lnota, ta kultura, przez co ma wzgl─Ödem tej wsp├│lnoty szczeg├│lne obowi─ůzki. A s─ů one tym wy┼╝sze, im kto┼Ť wy┼╝szy moralnie typ cz┼éowieka reprezentuje.
 
To jest stanowisko radykalnie odmienne od tego, co przedstawia ob├│z pisowski, kt├│ry m├│wi, ┼╝e jeste┼Ťmy wspania┼éym narodem i nie potrzebujemy ┼╝adnych rozrachunk├│w historycznych. Wed┼éug niego jedynym problemem jest w┼éadza, kt├│ra znalaz┼éa si─Ö w r─Ökach ugodowc├│w, kt├│rzy polsko┼Ťci─ů gardz─ů. Wniosek mo┼╝e by─ç tylko jeden: usuniecie rz─ůdz─ůcej Polsk─ů kliki otworzy znowu wspania┼é─ů er─Ö.
 
Czyli wbrew temu, co m├│wi np. prof. Andrzej Mencwel, uwa┼╝a pan, ┼╝e Polska wysz┼éa ostatecznie z cienia dw├│ch trumien ÔÇô Dmowskiego i Pi┼ésudskiego ÔÇô do czego po wojnie wzywa┼é Jerzy Giedroy─ç?
Zupe┼énie nie podzielam pogl─ůdu, ┼╝e rz─ůdz─ů nami te dwie trumny. A ju┼╝ na pewno nie po 1989 roku. M├│wimy tu o wielkich postaciach polskiej historii, ale na czym mo┼╝e dzisiaj polega─ç my┼Ťlenie pi┼ésudczykowskie, czy idea jagiello┼äska? Jak mia┼éaby by─ç zrealizowana idea Mi─Ödzymorza? Pi┼ésudski jest bardzo wa┼╝ny jako jeden z tw├│rc├│w naszej niepodleg┼éo┼Ťci, ale nale┼╝y ju┼╝ tylko do historii. Dzi┼Ť wszystko si─Ö zmiesza┼éo, gdybym szuka┼é analogii do rz─ůd├│w sanacji to w┼éa┼Ťnie w ideologii prawicowej, czyli pisowskiej.
 
My┼Ťl Dmowskiego przechodzi┼éa r├│┼╝ne fazy, nie rekomendowa┼ébym tej my┼Ťli z lat 30., ale warto uczy─ç si─Ö od niego krytycznego patriotyzmu, czy my┼Ťlenia geopolitycznego, kt├│re przedstawi┼é np. w ksi─ů┼╝ce ÔÇ×Niemcy-RosjaÔÇŁ z 1908 roku. Ci natomiast, kt├│rzy oddaj─ů Dmowskiemu ho┼éd podczas demonstracji, nie oddaj─ů ho┼édu my┼Ťlicielowi politycznemu, kt├│ry uwa┼╝a┼é, ┼╝e normalizacja stosunk├│w z Rosj─ů jest w naszym interesie. W przeciwnym wypadku nie rzucaliby petard w rosyjsk─ů ambasad─Ö. To, co ich mo┼╝e fascynowa─ç, to zmilitaryzowana wizja polityki, wyobra┼╝enie narodu, jako zaci┼Ťni─Ötej pi─Ö┼Ťci, chocia┼╝ o tym akurat Dmowski nie m├│wi┼é. Takie tendencje pojawia┼éy si─Ö dopiero w latach 30., g┼é├│wnie w grupach m┼éodych roz┼éamowc├│w ze Stronnictwa Narodowego, buntuj─ůcych si─Ö wobec zbyt ma┼éo radykalnych, ich zdaniem, starszych dzia┼éaczy.
 

Ilustr.: Antek Sieczkowski


Zatem z jakimi rodzajami patriotyzmu mamy do czynienia?
W znanej broszurze ÔÇ×trzy patriotyzmyÔÇŁ Andrzeja Walicki wyr├│┼╝nia w polskiej tradycji trzy odmienne sposoby rozumienia patriotyzmu: identyfikacj─Ö z jak─ů┼Ť tradycj─ů, identyfikacj─Ö z wol─ů zbiorow─ů, i wreszcie odczytanie realistycznie poj─Ötego interesu narodowego. Z ca┼é─ů pewno┼Ťci─ů inny jest typ patriotyzmu proponowany przez ideolog├│w zwi─ůzanych z PiS-em, Ryszarda Legutk─Ö, czy Zdzis┼éawa Krasnod─Öbskiego od patriotyzmu W┼éadys┼éawa Bartoszewskiego, Wies┼éawa Chrzanowskiego, czy Tadeusza Mazowieckiego.
 
W czym tkwi sedno tej r├│┼╝nicy?
Naj┼éatwiej opisa─ç oczywi┼Ťcie patriotyzm pisowski. Jeste┼Ťmy wspania┼éym narodem, zawsze walczyli┼Ťmy o s┼éuszn─ů spraw─Ö, w┼éa┼Ťciwie nic nie musimy zmienia─ç. Niestety, w ci─ůgu ostatnich kilkudziesi─Öciu lat w┼éadz─Ö sprawowali ludzie, kt├│rzy tego narodu nie rozumiej─ů, nie reprezentuj─ů jego interes├│w, chc─ů go roztopi─ç w europejskim tyglu. Zapewne wielu jest w┼Ťr├│d nich zdrajc├│w. W zwi─ůzku z tym Polska jest w jednym z najtrudniejszych punkt├│w w swojej historii.
 
W drugim patriotyzmie jest miejsce na refleksj─Ö nad dziedzictwem historycznym. Duma narodowa, czy poczucie obowi─ůzku nie bierze si─Ö z wyobra┼╝enia o polskiej wspania┼éo┼Ťci. Kierunek jest odwrotny ÔÇô im mniej m├│j nar├│d jest wspania┼éy, tym moje poczucie obowi─ůzku powinno by─ç wi─Öksze. Za tym z pewno┼Ťci─ů stoi inna ocena stanu Polski.
 
Napisa┼é pan kiedy┼Ť, ┼╝e nie da si─Ö wyznaczy─ç klarownej r├│┼╝nicy miedzy patriotyzmem, a nacjonalizmem ÔÇô jak to rozumie─ç?
Poj─Öcie ÔÇ×nacjonalizmÔÇŁ po francusku czy po angielsku brzmi neutralnie. K┼éadzie nacisk na wag─Ö wsp├│lnoty narodowej. Pozwala to na istnienie r├│┼╝nych nacjonalizm├│w, kt├│re mog─ů spe┼énia─ç rol─Ö pozytywn─ů i negatywn─ů.
 
W Polsce do┼Ť─ç powszechnie rozpowszechniony jest schemat wedle kt├│rego patriotyzm jest czym┼Ť dobrym, a nacjonalizm jest jego wypaczeniem. Poj─Öcie narodu przyk┼éadowo bardzo dowarto┼Ťciowuje w swojej ksi─ů┼╝ce ÔÇ×Mi┼éo┼Ť─ç i To┼╝samo┼Ť─çÔÇŁ Jan Pawe┼é II. Niestety i tam znajdujemy odwo┼éanie si─Ö do tego schematu dobry patriotyzm, z┼éy nacjonalizm.
 
Na przyk┼éadzie Francji widzimy, ┼╝e to nie jest takie proste. Nie ulega w─ůtpliwo┼Ťci, ┼╝e genera┼é Charles de Gualle by┼é francuskim nacjonalist─ů i by┼é to nacjonalizm pozytywny, kt├│ry prowadzi┼é do walki odzyskania godno┼Ťci Francji. Natomiast nacjonalizm Vichy, Philippe’a P├ętaina by┼é nacjonalizmem negatywnym, kt├│ry zaowocowa┼é kl─Ösk─ů i poddaniem si─Ö.
 
Jedn─ů z granic podzia┼éu na naszej scenie politycznej jest stosunek do solidaryzmu spo┼éecznego. Rytm kampanii w 2007 roku wyznacza┼éo starcie hase┼é PiS-u ÔÇ×Polska solidarnaÔÇŁ i PO ÔÇ×By ┼╝y┼éo si─Ö lepiejÔÇŁ. Co ciekawe w praktyce to PiS zachowywa┼é si─Ö jak partia wolnorynkowa i obni┼╝y┼é podatki, a PO prowadzi┼éa polityk─Ö socjaln─ů ÔÇ×ciep┼éej wody w kranieÔÇŁ nie nazywaj─ůc jej solidaryzmem.
Z ca┼é─ů pewno┼Ťci─ů znajdziemy wyst─ůpienia Premiera Tuska i jego ministr├│w w kt├│rych has┼éa solidaryzmu i dobra wsp├│lnego s─ů eksponowane. Istot─ů rz─ůd├│w pisowskich by┼éa ch─Ö─ç zako┼äczenia okresu przej┼Ťciowego III RP, potrzeba, nomen omen, sanacji ÔÇô czyli oczyszczenia sytuacji w polityce, z czym ┼é─ůczy┼éo si─Ö zwalczanie przeciwnik├│w prawdziwych czy domniemanych przy pomocy prowokacji i pa┼ästwa policyjnego. By┼éa to te┼╝ wizja budowania polskiego interesu narodowego w kontrze do europejskich mocarstw i z du┼╝─ů przyja┼║ni─ů wobec pa┼ästw Europy Wschodniej. My┼Ťl─Ö, ┼╝e to w┼éa┼Ťnie by┼éo istot─ů rz─ůd├│w PiS-u. Has┼éo ÔÇ×Polski solidarnejÔÇŁ nie by┼éo przez PiS traktowane wy┼é─ůcznie instrumentalnie, ale na pewno nie ono nada┼éo charakter jego rz─ůdom.
 
Rozmawiali┼Ťmy o ideach, a jest jeszcze patriotyzm, kt├│ry mo┼╝na sprowadzi─ç do dbania o w┼éasne podw├│rko, sprz─ůtania po w┼éasnym psie, p┼éacenia podatk├│w…
S─ůdz─Ö, ┼╝e patriotyzmu nie mo┼╝na do tego zredukowa─ç. To trzeba robi─ç, to w┼éa┼Ťciwa postawa, ale patriotyzm jest czym┼Ť wi─Öcej: jest patrzeniem nie tylko na w┼éasne podw├│rko, ale na ca┼é─ů wsp├│lnot─Ö i braniem za ni─ů odpowiedzialno┼Ťci.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś