Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Granice europejsko┼Ťci na granicach Europy

Dwa lata po pocz─ůtku tak zwanego ÔÇ×kryzysu migracyjnegoÔÇŁ temat warunk├│w, w jakich ┼╝yj─ů uchod┼║cy i migranci, niekoniecznie trafia na pierwsze strony gazet. Tymczasem dla tysi─Öcy os├│b w Grecji, W┼éoszech, Bu┼égarii czy Serbii kryzys trwa, a w┼éa┼Ťciwie jest now─ů norm─ů.

ilustr.: Maria Cielecka

ilustr.: @marjacielecka


Niekt├│rzy nadal pr├│buj─ů przedostawa─ç si─Ö do pa┼ästw Europy Zachodniej, mimo ┼╝e z powodu stopniowego zamykania granic dotarcie do nich na w┼éasn─ů r─Ök─Ö sta┼éo si─Ö niemal niemo┼╝liwe. Mo┼╝na ich spotka─ç mi─Ödzy innymi na pograniczu serbsko-chorwackim, gdzie od miesi─Öcy oddolne organizacje pomagaj─ů im przetrwa─ç. Nie wida─ç tu dzia┼éa┼ä UNHCR-u, brak sta┼éej obecno┼Ťci du┼╝ych organizacji pomocowych. Na polnej drodze niedaleko granicy s─ů natomiast rozstawione dwa sto┼éy, do kt├│rych ÔÇô w mniejszym lub wi─Ökszym porz─ůdku ÔÇô podchodz─ů po kolei m─Ö┼╝czy┼║ni. Dostaj─ů herbat─Ö, nieco ciep┼éego jedzenia: potrawki z warzyw, z ry┼╝em lub makaronem, bu┼ék─Ö i owoc. Niedaleko ko┼äca kolejki roz┼éo┼╝ony jest koc termiczny, czyli tak zwana klinika. Obok stoi samoch├│d z buk┼éakiem czystej, pitnej wody. Niekiedy rozdaj─ů stworzone przez siebie wieloj─Özyczne s┼éowniczki podr─Öczne, mieszcz─ůce na posk┼éadanej kartce A3 najpotrzebniejsze wyrazy i zwroty. Dzia┼éania wolontariuszy finansowane s─ů z internetowych zbi├│rek lub datk├│w otrzymanych od jednostek. Tak dzia┼éa oddolna pomoc skierowana do tych, kt├│rzy znale┼║li si─Ö poza systemowym, jak si─Ö wydaje w Serbii, do┼Ť─ç ubogim, wsparciem udzielanym osobom poszukuj─ůcym azylu.
(Przy)graniczna gra
Nale┼╝y do nich grupa ustawiona w kolejce na drodze przy serbskim polu kukurydzy. M─Ö┼╝czyzn jest oko┼éo 150, czasem wi─Öcej, czasem mniej. ┼Üpi─ů w wi─Ökszo┼Ťci na polu, niedaleko granicy z Chorwacj─ů. S─ů z Afganistanu, Pakistanu, Algierii, Maroka, Libii lub Tunezji ÔÇô i id─ů do Europy. Wielu z nich nie ma jeszcze osiemnastu lat; cz─Ö┼Ť─ç z nich wygl─ůda, jakby nie mia┼éa nawet szesnastu. S─ů wszystkim, czego boi si─Ö du┼╝a cz─Ö┼Ť─ç Europejczyk├│w: m┼éodymi m─Ö┼╝czyznami, kt├│rzy maj─ů jeszcze si┼é─Ö desperacko pr├│bowa─ç i┼Ť─ç dalej. Pr├│b─Ö przekroczenia granicy nazywaj─ů ÔÇ×gameÔÇŁ. Codziennie kilku, kilkunastu z nich decyduje si─Ö po raz kolejny stara─ç si─Ö dosta─ç do Chorwacji i dalej: S┼éowenii, W┼éoch. Cz─Ö┼Ť─ç chodzi z niedu┼╝ymi plecakami, niekt├│rzy maj─ů plastikow─ů siatk─Ö. Niekt├│rzy nie maj─ů nic.
Ci, kt├│rzy nie maj─ů nic, prawdopodobnie kilka godzin wcze┼Ťniej zostali przywiezieni przez chorwack─ů┬ápolicj─Ö z powrotem na granic─Ö. Tak najcz─Ö┼Ťciej ko┼äczy si─Ö ÔÇ×graÔÇŁ. Po jednym lub dw├│ch dniach marszu przez terytorium Unii Europejskiej zwykle s─ů ┼éapani. Policja zabiera ich z ulicy, z autobus├│w, kt├│rymi pr├│buj─ů przejecha─ç cho─ç cz─Ö┼Ť─ç trasy, czy spod urz─Öd├│w lub siedzib organizacji pozarz─ůdowych, do kt├│rych zg┼éaszaj─ů si─Ö┬ápo pomoc i gdzie przychodz─ů w celu z┼éo┼╝enia wniosku azylowego. Zgodnie z ich relacjami zwo┼╝eni s─ů p├│┼║niej na komendy, gdzie niekiedy si─Ö ich bije, zabiera lub niszczy telefony i buty, po czym odwozi z powrotem do Serbii. Mo┼╝na powiedzie─ç za Serbami: ÔÇ×nie ma problemaÔÇŁ. Wieczorem znowu stan─ů┬áw kolejce po rozdawany przez wolontariuszy posi┼éek. Cz─Ö┼Ť─ç tych bardziej poturbowanych wyl─ůduje na kocu-klinice. A po kilku dniach pewnie zn├│w spr├│buj─ů pokona─ç drog─Ö do Europy.
Dru┼╝yna ÔÇ×graczyÔÇŁ jest mozaik─ů spo┼éeczno-politycznych problem├│w ┼Ťwiata. T┼éumacz, kt├│ry w Afganistanie pracowa┼é dla mi─Ödzyrz─ůdowej organizacji, za co jego rodze┼ästwo zosta┼éo porwane przez Talib├│w ÔÇô ma prawo ubiega─ç si─Ö┬áo azyl? Nieletni syn Afga┼äczyka, kt├│ry otrzyma┼é ju┼╝ azyl w jednym z pa┼ästw UE ÔÇô powinien m├│c do┼é─ůczy─ç do ojca? Aktywista spo┼éeczny i polityczny z jednego z pa┼ästw afryka┼äskich ÔÇô czy zas┼éuguje na mo┼╝liwo┼Ť─ç z┼éo┼╝enia wniosku azylowego w Europie? A ci Pakista┼äczycy, kt├│rzy stracili ┼║r├│d┼éo utrzymania ze wzgl─Ödu na sytuacj─Ö w Afganistanie? Algierczycy? Maroka┼äczycy? Co z nimi?
┼Üwiadkowie z Europy
W tym samym czasie, w kt├│rym cz─Ö┼Ť─ç z ÔÇ×graczyÔÇŁ prawdopodobnie maszeruje przez Chorwacj─Ö, a cz─Ö┼Ť─ç zbiera si┼éy na ÔÇ×gameÔÇŁ w przygranicznej serbskiej miejscowo┼Ťci, grupa wolontariuszy przygotowuje posi┼éki dla ludzi koczuj─ůcych na polu. Opr├│cz gotowania i codziennej pierwszej pomocy wolontariusze prowadz─ů r├│wnie┼╝ co┼Ť na kszta┼ét mobilnej wymienialni ubra┼ä, czyli codziennych dystrybucji. W ich czasie mo┼╝liwe jest wymienianie przez uchod┼║c├│w i migrant├│w spodni, koszulek czy swetr├│w na czyste. Wyprane ubrania nast─Öpnie wracaj─ů do obiegu i w czasie kolejnej dystrybucji trafiaj─ů do innej osoby. Dar├│w adekwatnych do warunk├│w pogodowych i o po┼╝─ůdanych rozmiarach jest na tyle ma┼éo, ┼╝e niemo┼╝liwe jest rozdawanie kilku rzeczy. Zreszt─ů i tak istnieje du┼╝a szansa, ┼╝e ubrania pozostan─ů w czasie ÔÇ×gryÔÇŁ w Chorwacji. Dodatkow─ů barier─Ö w zdobywaniu potrzebnych szczeg├│lnie teraz ciep┼éych rzeczy stanowi fakt, ┼╝e przywo┼╝one do Serbii ubrania musz─ů przej┼Ť─ç przez specjaln─ů procedur─Ö ze wzgl─Ödu na przekraczanie granicy Unii Europejskiej. Pojawia si─Ö konieczno┼Ť─ç dokumentacji ich czyszczenia i mo┼╝liwo┼Ť─ç potraktowania przywo┼╝onych z innych pa┼ästw darowizn przez stra┼╝ graniczn─ů┬ájako towar├│w na handel i przez to podlegaj─ůcych opodatkowaniu.
Przede wszystkim jednak wolontariusze rozmawiaj─ů z tymi, o kt├│rych wielu lubi w Europie m├│wi─ç, a ma┼éo kto ma ochot─Ö┬áus┼éysze─ç, co ich do Europy sprowadza. S┼éuchaj─ů historii o dawnym ┼╝yciu, ogl─ůdaj─ů zdj─Öcia rodzinnych stron, ucz─ů ich s┼é├│wek po angielsku, hiszpa┼äsku i francusku, pytaj─ů, jak co┼Ť powiedzie─ç w pasztu, urdu czy po arabsku. Co nie mniej wa┼╝ne, zbieraj─ů ┼Ťwiadectwa policyjnej przemocy i ┼éamania prawa. Notuj─ů imiona i wiek, zeznania dotycz─ůce sposobu traktowania przez policj─Ö. W miar─Ö mo┼╝liwo┼Ťci fotografuj─ů obra┼╝enia, pr├│buj─ů zrozumie─ç, gdzie i w jaki spos├│b dane osoby zosta┼éy z┼éapane, czy wyrazi┼éy ch─Ö─ç ubiegania si─Ö o azyl i dlaczego z┼éo┼╝enie wniosku zosta┼éo im uniemo┼╝liwione. Wydaje si─Ö, ┼╝e najcz─Östsz─ů odpowiedzi─ů ze strony funkcjonariuszy jest po prostu: ÔÇ×no asylÔÇŁ.
Na stra┼╝y europejskich warto┼Ťci
Kilkadziesi─ůt lat temu, nied┼éugo po drugiej wojnie ┼Ťwiatowej, kiedy tworzono wsp├│┼écze┼Ťnie istniej─ůcy system prawa dotycz─ůcego uchod┼║c├│w, oparto go na prostym pomy┼Ťle: status uchod┼║cy nie powinien by─ç powi─ůzany z konkretn─ů narodowo┼Ťci─ů czy danym konfliktem. Ka┼╝da osoba, kt├│ra ze wzgl─Ödu na jedn─ů z zawartych w konwencji genewskiej przes┼éanek jest nara┼╝ona w pa┼ästwie swojego pochodzenia na prze┼Ťladowania, powinna mie─ç prawo ubiega─ç si─Ö o azyl. Konsekwencj─ů takiej konstrukcji prawnej jest mi─Ödzy innymi zakaz ÔÇ×collective expulsionÔÇŁ, czyli zbiorowych wydale┼ä, zapisany mi─Ödzy innymi w art. 4 protoko┼éu 4 do Europejskiej konwencji praw cz┼éowieka. Zakaz ten nie pozwala na odsy┼éanie przez granic─Ö grup os├│b, kt├│re deklaruj─ů ch─Ö─ç ubiegania si─Ö o azyl, bez umo┼╝liwienia im z┼éo┼╝enia wniosku. Niezgodne z prawem jest traktowanie jednostek w spos├│b niezindywidualizowany i uprzednie zak┼éadanie, ┼╝e ich sytuacja jest identyczna, a szanse na azyl niewielkie lub ┼╝adne. Chorwacja jest pa┼ästwem-stron─ů tego protoko┼éu. Zakaz ten powtarza art. 19 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej. Chorwacja jest r├│wnie┼╝ pa┼ästwem cz┼éonkowskim Unii Europejskiej.
Zebrane przez wolontariuszy ┼Ťwiadectwa s─ů histori─ů dziesi─ůtek narusze┼ä praw, kt├│re teoretycznie obowi─ůzuj─ů wszystkie pa┼ästwa unijne. Grupowane s─ů w trzech kategoriach. Pierwsze dotycz─ů wydale┼ä zbiorowych. Przyk┼éad: grupa dziesi─Öciu afga┼äskich nastolatk├│w, w wieku 13ÔÇô17 lat, zosta┼éa z┼éapana na terenie Chorwacji, tu┼╝ za granic─ů, przez policj─Ö. Zostali pobici i zabrani autobusem do Serbii. Nie pozwolono im z┼éo┼╝y─ç wniosk├│w azylowych. Nie pozwolono im wyja┼Ťni─ç, sk─ůd i dlaczego uciekaj─ů. Druga kategoria obejmuje historie opowiedziane przez jednostki, kt├│re cz─Östo jednak dotycz─ů ca┼éych grup os├│b. W wielu z nich powtarza si─Ö ten sam w─ůtek: pro┼Ťba o azyl ko┼äczy si─Ö zatrzymaniem na komendzie policji i po paru godzinach odes┼éaniem z powrotem do Serbii. Trzecia kategoria, kt├│ra przenika r├│wnie┼╝ historie grupowane w dw├│ch pierwszych, to tak zwane┬áÔÇ×violence reportsÔÇŁ. Przyk┼éad: na dwudziestu stronach ┼Ťwiadectw zebranych w sierpniu i na pocz─ůtku wrze┼Ťnia s┼éowo ÔÇ×bi─çÔÇŁ powtarza si─Ö ponad trzydzie┼Ťci razy. W kilku pojawia si─Ö informacja o u┼╝ywaniu pa┼éek. W kilkunastu przypadkach policja zniszczy┼éa telefony pr├│buj─ůcych si─Ö dosta─ç do Unii Europejskiej. Bez nich trudniej jest odnale┼║─ç drog─Ö dalej, pr├│bowa─ç wezwa─ç pomoc czy skontaktowa─ç si─Ö┬áz rodzin─ů.
Podobne sytuacje do tych codziennie maj─ůcych miejsce na pograniczu serbsko-chorwackim dziej─ů si─Ö na granicy z W─Ögrami. Cofane s─ů tam ca┼ée rodziny. Podobny mechanizm stosuje si─Ö wobec Czeczen├│w, kt├│rzy koczuj─ů na pograniczu polsko-bia┼éoruskim. ┼üamane s─ů ustalenia dotycz─ůce prawa do poszukiwania azylu oraz zakazu zbiorowych wydale┼ä. Stosowana jest przemoc, kt├│ra zniech─Öci─ç ma do pr├│b przekraczania unijnych granic. Przepisy dotycz─ůce tego, w jaki spos├│b powinni by─ç┬átraktowani nieletni w cz─Ö┼Ťci przypadk├│w, przynajmniej dotycz─ůcych tych, kt├│rzy pr├│buj─ů przedosta─ç si─Ö przez serbsko-chorwack─ů granic─Ö, s─ů zasadniczo martwe. Obrona granic Unii Europejskiej odbywa si─Ö kosztem rezygnacji z ÔÇô teoretycznie kluczowych dla europejskiej to┼╝samo┼Ťci ÔÇô warto┼Ťci.
***
Wed┼éug ksi─ů┼╝ki R. Jones ÔÇ×Violent Borders: Refugees and the Right to MoveÔÇŁ na zewn─Ötrznych granicach Unii Europejskiej w minionej dekadzie dosz┼éo do ponad po┼éowy og├│lnej liczby ┼Ťmierci powi─ůzanych z pr├│bami przekraczania granic na ┼Ťwiecie (Verso 2016: 51). Wi─Ökszo┼Ť─ç z nich ma miejsce na morzu. O wiele mniejsza liczba, dla pierwszego p├│┼érocza 2017 wynosz─ůca czterdzie┼Ťci os├│b, to tak zwani ÔÇ×dead along land routes (reported)ÔÇŁ.
Kilkana┼Ťcie dni temu do tej liczby powinna zosta─ç dodana kolejna osoba. Jeden z koczuj─ůcych przy granicy serbsko-chorwackiej m─Ö┼╝czyzn zosta┼é pora┼╝ony pr─ůdem na drodze do Europy, pr├│buj─ůc dosta─ç si─Ö pod maj─ůcy przekroczy─ç granic─Ö poci─ůg. Dead along land routes. Reported.
***
Je┼Ťli chcia┼éby┼Ť wesprze─ç dzia┼éania wolontariuszy w Serbii poprzez zbi├│rk─Ö crowdfundingow─ů NoNameKitchen,┬ákliknij tutaj.

***

Pozosta┼ée teksty z┬ábie┼╝─ůcego numeru dwutygodnika ÔÇ×KontaktÔÇŁ mo┼╝na znale┼║─ç┬átutaj.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś