Internetowy magazyn katolewicy spo艂ecznej. Piszemy o 艣wiecie, czerpi膮c inspiracje z nauki spo艂ecznej Ko艣cio艂a

Bp Gomes: Ko艣ci贸艂 stoi po stronie 艣rodowiska

Jeste艣my uwi臋zieni w systemie ekonomicznym zorientowanym na produkcj臋 nier贸wno艣ci i d贸br luksusowych. Powinny艣my skupi膰 si臋 na dobrach podstawowych 鈥 wodzie, 偶ywno艣ci. Nie do pomy艣lenia jest 艣wiat, w kt贸rym rzesze ludzi s膮 zagro偶one 艣mierci膮 g艂odow膮.

ilustr.: Joanna Grochocka


U was, w Europie, s膮 sprawy religii i sprawy 艣wieckie. W Bangladeszu ludzie 偶yj膮 w spos贸b prostszy, bez podzia艂u na Ko艣ci贸艂 i ekologi臋. M贸wimy zar贸wno o Chrystusie, jak i o problemach codziennych. U nas s膮 to po prostu sprawy ludzkie, m贸wi biskup Theotonius Gomes w rozmowie z Kamilem Lipi艅skim.
 
Ogromn膮 furor臋 robi w ostatnim czasie poj臋cie sprawiedliwo艣ci klimatycznej (climate justice). Jak ksi膮dz rozumie to poj臋cie?
Poj臋cie to mo偶na rozumie膰 dwojako. Po pierwsze, chodzi o problem zanieczyszcze艅 i ich szkodliwego wp艂ywu na klimat, kt贸ry jest niestety wci膮偶 pomijany. Z drugiej strony mamy sprawiedliwo艣膰 鈥 trosk臋 o ziemi臋, natur臋, ludzi i stworzenie, kt贸ra wymaga ci膮g艂ej uwagi. Obecnie lekcewa偶ymy ten drugi cz艂on, zanieczyszczamy ziemi臋, co odbija si臋 przede wszystkim na ludziach ubogich w mniej rozwini臋tych cz臋艣ciach 艣wiata. Niszczymy ich dotychczasowe 偶ycie, kt贸re prowadzili od zawsze. Swoje po艂o偶enie znosz膮 z godno艣ci膮 i m臋stwem, ale g艂osy o tym m贸wi膮ce, nie s膮 nawet wys艂uchiwane. Istot膮 sprawiedliwo艣ci klimatycznej jest usuni臋cie 藕r贸de艂 tej sytuacji, wypracowanie spojrzenia, kt贸ry pozwoli dostrzec ludzkie cierpienie.
Patrz膮c na spraw臋 szerzej, jeste艣my uwi臋zieni w systemie ekonomicznym zorientowanym na produkcj臋 nier贸wno艣ci i d贸br luksusowych, wykorzystuj膮cym do tego paliwa kopalne. By膰 mo偶e powinny艣my skupi膰 si臋 na dobrach, kt贸re mo偶na nazwa膰 podstawowymi 鈥 wodzie, 偶ywno艣ci. Nie do pomy艣lenia jest 艣wiat, w kt贸rym rzesze ludzi s膮 zagro偶one 艣mierci膮 g艂odow膮. Wa偶ne jest, aby te problemy by艂y rozwi膮zywane wsp贸lnym wysi艂kiem wszystkich kraj贸w.
 
M贸wi ksi膮dz o sprawiedliwo艣ci klimatycznej z perspektywy globalnej. Jakie miejsce powinna zajmowa膰 ona w codziennym 偶yciu chrze艣cijanina?
W kraju takim jak Bangladesz te sprawy s膮 elementem 偶ycia codziennego! Zw艂aszcza w regionach przybrze偶nych podnoszenie si臋 poziomu wody sprawia, 偶e zalewane s膮 pola ry偶owe, a domy niszczej膮. Susze wyst臋puj膮ce w wy偶ynnych obszarach kraju op贸藕niaj膮 por臋 zbior贸w. Rzeki s膮 zanieczyszczone, co ogranicza dost臋p do wody o odpowiedniej jako艣ci. W niekt贸rych miejscach uprawa ry偶u staje si臋 trudna lub wr臋cz niemo偶liwa. W efekcie wiele os贸b zaczyna porzuca膰 rolnictwo na rzecz rybo艂贸wstwa. Dla tych ludzi problemy klimatyczne nie s膮 abstrakcj膮 鈥 staj膮 si臋 one ponur膮 cz臋艣ci膮 偶ycia codziennego prostego cz艂owieka.
W Bangladeszu staramy si臋 wi臋c u艣wiadamia膰 ludziom wag臋 problemu. Namawiamy ich do ekologicznych metod produkcji i zmniejszenia ilo艣ci wytwarzanych odpad贸w. Staramy si臋 pokazywa膰, w jaki spos贸b ludzie mog膮 realizowa膰 te cele bez nara偶ania swoich rodzin na g艂贸d i n臋dz臋. Wsp贸艂pracuj膮c z Caritasem, przekonujemy prostych rolnik贸w do stosowania technologii przyjaznych 艣rodowisku i produkcji zdrowej 偶ywno艣ci, zw艂aszcza ry偶u. Przyk艂adowo, propagujemy naturaln膮 gnojowic臋 w miejsce nawoz贸w sztucznych. Tego rodzaju dzia艂ania to jedna z metod kszta艂towania polityki klimatycznej.
 
A na poziomie pa艅stwowym?
Nasze pa艅stwo opiera si臋 na przemy艣le, a ten zanieczyszcza przyrod臋 w stopniu du偶o wi臋kszym ni偶 rolnictwo. Oczywi艣cie obydwie ga艂臋zie gospodarki s膮 potrzebne, dlatego te偶 trzeba promowa膰 r贸wnowag臋 w ich rozwoju. Niestety, nasze rolnictwo jest cz臋sto pomijane. A przecie偶 je艣li by艂oby nowoczesne, prowadzone w zgodzie z natur膮 i ekologiczne, nam wszystkim zwi臋kszy艂aby si臋 jako艣膰 偶ycia. Stawiaj膮c na rolnictwo, ograniczamy przecie偶 negatywne skutki rozwoju przemys艂u.
 
Z jakimi problemami musi mierzy膰 si臋 Ko艣ci贸艂, gdy zabiera g艂os w sprawach ekologii, na poziomie lokalnym, pa艅stwowym, globalnym?
7 listopada na konferencji biskup贸w przyj臋li艣my specjalny trzyletni program dzia艂a艅. Pierwszy rok chcemy po艣wi臋ci膰 na g艂臋bokie przemy艣lenie problematyki Stworzenia 鈥 naszego podej艣cia do 艣rodowiska i natury. B臋dzie to pr贸ba oceny dotychczasowego stanowiska Ko艣cio艂a w Bangladeszu w tych sprawach. Cykl konferencji, kt贸re w艂a艣nie rozpocz臋li艣my, zapowiadaj膮 si臋 bardzo interesuj膮co. B臋d膮 dotyczy艂y d贸br naturalnych, mo偶liwo艣ci ograniczenia zanieczyszcze艅. Tak偶e dzi臋ki nim Ko艣ci贸艂 staje si臋 zaanga偶owany.
Opr贸cz tego, uda艂o nam si臋 doprowadzi膰 do spotka艅 po艣wi臋conych sprawiedliwo艣ci klimatycznej z przedstawicielami muzu艂man贸w, hinduist贸w, buddyst贸w oraz r贸偶nych od艂am贸w chrze艣cija艅stwa. Podobnych rozm贸w powinno by膰 wi臋cej w kolejnych latach. My艣l臋, 偶e dzi臋ki nim wypracujemy lepsze rozwi膮zania i o wiele sprawniej b臋dziemy je wciela膰 w 偶ycie. Ko艣ci贸艂 w Bangladeszu stara si臋 ujmowa膰 problem zmiany klimatu w szerszym kontek艣cie upodmiotowienia biednych, poniewa偶 wierzymy, 偶e ludzie mog膮 czu膰 mocn膮 wi臋藕 ze swoj膮 ziemi膮, wod膮 i powietrzem. Dotyczy to zw艂aszcza rolnik贸w. Rozmawiaj膮c o Stworzeniu, chcemy rozwa偶a膰, jak zaanga偶owa膰 ludzi ubogich tak, aby troska o natur臋 by艂a cz臋艣ci膮 ich codziennej dzia艂alno艣ci.
 
Zaanga偶owanie w tematy ekologiczne mo偶e rodzi膰 konflikty, przede wszystkimi z tymi, kt贸rzy s膮 odpowiedzialni za dewastacj臋 艣rodowiska naturalnego. Czy dla Ko艣cio艂a w Bangladeszu nie jest to problemem?
Niestety jest. Nasza gospodarka opiera si臋 na surowco- i energoch艂onnym przemy艣le, wytwarzaj膮cym znaczne ilo艣ci odpad贸w. Zabieranie g艂osu w tych sprawach prowadzi czasem do napi臋膰 w relacjach z rz膮dem oraz przedstawicielami firm zajmuj膮cych si臋 produkcj膮 d贸br, z punktu widzenia mieszka艅c贸w Bangladeszu, luksusowych. Jestem jednak przekonany, 偶e ograniczanie konsumpcji i produkcji tych d贸br jest konieczne. Dopiero po zaspokojeniu popytu na dobra podstawowe, powinni艣my rozwija膰 drugorz臋dne ga艂臋zie przemys艂u. Nie wydaje mi si臋 to gospodarcz膮 ekstrawagancj膮. Trudno mi pozby膰 si臋 wra偶enia, 偶e obecnie nieliczna garstka korzysta z d贸br luksusowych, kt贸re z tak膮 intensywno艣ci膮 wytwarzamy. Klasy te mog膮 sprzeciwia膰 si臋 ideom, o kt贸rych m贸wimy, bo dla nich s膮 one zagro偶eniem. Ale w Bangladeszu ponad 90% obywateli z pewno艣ci膮 nie nale偶y do grupy uprzywilejowanych, w艣r贸d nich nasze pomys艂y nie budz膮 a偶 tak wielkich kontrowersji.
Oczywi艣cie, czasami i tych biednych mo偶e by膰 trudno zmotywowa膰. Wyrzeczenia na rzecz klimatu, jak cho膰by sadzenie drzew czy dywersyfikacja rolnictwa, s膮 trudne. Ale nasi ludzie nawykli do 偶ycia w trudnych warunkach 鈥 mierz膮 si臋 z cyklonami i tajfunami, s膮 wi臋c przyzwyczajeni do tego, 偶e 偶ycie stawia im trudne wymagania. W tym kontek艣cie staramy si臋 zatem przedstawi膰 problemy ekologiczne 鈥 jako nowe wyzwanie dla przysz艂o艣ci Bangladeszu.
 
W Polsce Ko艣ci贸艂 katolicki na pocz膮tku tego roku wsp贸lnie wystosowa艂 Apel o Ochronie Stworzenia. Jeden z proboszcz贸w, przej臋ty jego tre艣ci膮, wyg艂osi艂 parafianom kazanie o lokalnych mo偶liwo艣ciach dbania o 艣rodowisko: niewywo偶eniu 艣mieci do lasu, rozs膮dnym stosowaniu pestycyd贸w, zaprzestaniu nielegalnej wycinki lasu. Po mszy zosta艂a mu uprzejmie, ale stanowczo, zwr贸cona uwaga, 偶e, ujmuj膮c rzecz dosadnie, to 鈥瀗ie jego sprawa, powinien si臋 zajmowa膰 sprawami duchowymi鈥? Czy takie sytuacje maj膮 miejsce w Bangladeszu?
Nie, my艣l臋, 偶e nasi wierni doceniaj膮 zar贸wno nasze zaanga偶owanie w sprawy 艣wieckie, jak i duchowe. Te problemy Bangladeszu, kt贸re wynikaj膮 z niedostatecznej ochrony 艣rodowiska, s膮 tak namacalne, 偶e ludzie czuj膮 do nas przede wszystkim sympati臋. W ich odczuciu problemy ochrony 艣rodowiska maj膮 sw贸j wymiar duchowy zar贸wno duchowy, jak i 艣wiecki, i je偶eli ksi膮dz bierze w nich udzia艂, to darzy si臋 go szacunkiem. Oczywi艣cie, wa偶ne jest, aby nie zaniedbywa艂 codziennych spraw Ko艣cio艂a.
 
W Europie Ko艣ci贸艂 i ruchy ekologiczne s膮 od siebie do艣膰 daleko. Dlaczego?
W kulturze g艂臋boko stechnicyzowanej, takiej jak europejska, technologia jest przeciwstawiona naturze. W Bangladeszu ludzie 偶yj膮 w spos贸b prostszy, bez tych podzia艂贸w. Najwa偶niejsze ludzkie odczucia, takie jak rado艣膰 偶ycia, nie daj膮 si臋 tak 艂atwo zaszufladkowa膰. Nasza wiara jest do艣膰 prosta, zanurzona w codziennym 偶yciu i mo偶e dlatego dychotomia Ko艣cio艂a i ekologii jest os艂abiona. M贸wimy zar贸wno o Chrystusie, jak i o problemach codziennych. Po prostu pr贸bujemy dzia艂a膰 spo艂ecznie. Je偶eli to dzia艂anie jest skierowane ku dobru, to my艣l臋, 偶e ludzie wierz膮cy tak w艂a艣nie powinni post臋powa膰. Ko艣ci贸艂 nie powinien koncentrowa膰 si臋 na r贸偶nicach. U was, w Europie, s膮 sprawy religii i sprawy 艣wieckie. U nas s膮 po prostu sprawy ludzkie.
 
Czego ksi膮dz oczekuje od rozpoczynaj膮cego si臋 szczytu klimatycznego w Polsce?
Uczestniczy艂em ju偶 w kilku takich szczytach, w Poznaniu, Kopenhadze, Rio de Janeiro. Ilo艣膰 podnoszonych spraw wzrasta. Na pocz膮tku m贸wiono jedynie o 艂agodzeniu efektu cieplarnianego, obecnie ujmuje si臋 spraw臋 w szerszym kontek艣cie wsp贸lnej troski o 艣rodowisko. Pojawiaj膮 si臋 pytania o ludzi biednych, najbardziej dotkni臋tych zmianami klimatu, pytania o sprawiedliwo艣膰 i pomoc spo艂eczn膮. Ludzie zaczynaj膮 dostrzega膰, 偶e niekt贸rych problem贸w nie da si臋 rozwi膮za膰 bez uwzgl臋dnienia ekonomii. Wydaje mi si臋, 偶e tematyka staje si臋 coraz bardziej globalna i coraz bardziej uduchowiona. Nasze dzia艂ania s膮 nastawione na d艂ugoterminowe owoce, kt贸rych moim zdaniem si臋 doczekaj膮. Dla kraj贸w rozwijaj膮cych si臋 szczyt to wspania艂e pole dialogu. Mo偶emy wymienia膰 si臋 do艣wiadczeniami, korzystaj膮c przy tym ze zdobyczy rozwini臋tych kraj贸w Zachodu.
Te rozmowy sprawiaj膮, 偶e zaczynamy dostrzega膰 alternatywy dla dominuj膮cej ekonomii, opartej na konsumpcji. Konsumpcja jest wa偶n膮, ale nie jedyn膮 form膮 ludzkiej aktywno艣ci. System ekonomiczny powinien dawa膰 mo偶liwo艣膰 rozwoju ludziom kultury, duchownym, intelektualistom i zwyk艂ym ludziom, chc膮cym cieszy膰 si臋 偶yciem. Gdy skupiamy si臋 wy艂膮cznie na jej konsumenckim aspekcie, zaw臋偶amy rozumienie ludzkiej osoby. Dobrym przyk艂adem s膮 licznie obecni na szczytach przedstawiciele ludno艣ci rdzennej, kt贸rych obecna ekonomia wyrywa z ich teren贸w i zmusza do przystosowania si臋 do nowoczesnej cywilizacji. Zabiera si臋 im ich tradycyjny spos贸b 偶ycia. Poznaj膮c ich sytuacj臋, zaczynamy si臋 zastanawia膰 nad innymi 艣cie偶kami rozwoju.
 
W swoich wyst膮pieniach odnosi si臋 ksi膮dz cz臋sto do Teologii Stworzenia. Jak ksi膮dz j膮 rozumie?
Ludzka kreatywno艣膰 pozwala na tworzenie wielu nowych dzie艂. To zjawisko pozytywne samo w sobie, czasami jednak umyka nam, 偶e g艂贸wnym 藕r贸d艂em technologii jest natura. Sama przyroda jest bytem nies艂ychanie z艂o偶onym i ciekawym. Dzi臋ki technologii mo偶emy stwarza膰 wielofunkcyjne, fantastyczne roboty, ale zapominamy o istnieniu inteligencji, kt贸ra stworzy艂a byty daleko doskonalsze od tych maszyn. Najprostszy kwiat polny jest, z technicznego punktu widzenia, niepor贸wnywalnie bogatszy od komputera. My jednak wolimy si臋 zachwyca膰 sztucznymi wytworami.
Musimy nauczy膰 si臋 zauwa偶a膰 dobro tkwi膮ce w dziele Boskiego stworzenie. Przed laty w Bangladeszu prowadzona by艂a kampania, kt贸ra promowa艂a karmienie mlekiem krowim w miejsce karmienia piersi膮. Obecnie wiemy ju偶, 偶e mleko matki zawiera o wiele wi臋cej od偶ywczych substancji potrzebnych do zdrowego rozwoju cz艂owieka. W pewnym sensie Boska 鈥瀟echnologia鈥 jest lepsza. My艣l臋, 偶e to znamienne 鈥 wiele naszych dzie艂 to imitacje.
Ludzie wierz膮cy powinni patrze膰 na natur臋 dostrzegaj膮c w niej te technologie i Boga, stw贸rc臋 tej najdoskonalszej maszyny. Ona nas wzbogaca i rozwija. Spogl膮dajmy wi臋c na 艣wiat pami臋taj膮c, 偶e jeste艣my jego cz臋艣ci膮. Nie my艣lmy, 偶e do Boga nale偶y 艣wiat, a do nas wiedza. To nasz 艣wiat, przepe艂niony Bosk膮 wiedz膮 i m膮dro艣ci膮. Tym 艣wiatem musimy zaj膮膰 si臋 my.

 
Biskup Theotonius Gomes (1939) zosta艂 konsekrowany na biskupa w kwietniu 1979 roku, biskupem pomocniczym archidiecezji Dhaka jest od 1996 roku. Zajmowa艂 wiele stanowisk, w艣r贸d kt贸rych warto wymieni膰 m.in. funkcj臋 Sekretarza Generalnego Katolickiej Konferencji Biskup贸w Bangladeszu (1987 – 2007), czy Profesora Pisma 艢wi臋tego w Narodowym Wy偶szym Seminarium Duchownym w聽Bangladeszu. Biskup Gomes zosta艂 mianowany przewodnicz膮cym Caritas Bangladesz w 2006 roku. Jego zaanga偶owanie w kampani臋 sprawiedliwo艣ci klimatycznej CIDSE i Caritas si臋ga szczytu klimatycznego COP14 w Poznaniu w 2008 roku.聽Uczestnik negocjacji podczas szczytu klimatycznego聽2013聽w聽Warszawie.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Wybieram sam/a
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie - w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej Polityka prywatno艣ci zamknij