Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Fundacja Kaleckiego: System emerytalny zmierza do bankructwa

ÔÇô Chcesz oszcz─Ödza─ç ÔÇô oszcz─Ödzaj, ale przy okazji podziel si─Ö z tymi, kt├│rzy oszcz─Ödza─ç nie mog─ů! ÔÇô m├│wi─ů analitycy Fundacji Kaleckiego, proponuj─ůc rewolucj─Ö w polskim systemie emerytur jako jedyny spos├│b na unikni─Öcie katastrofy.

ilustr.: Zuzanna Wicha

ilustr.: Zuzanna Wicha


Spotykamy si─Ö przy┬áokazji publikacji raportu ÔÇ×Jak unikn─ů─ç┬ákatastrofy? Perspektywy polskiego systemu emerytalnegoÔÇŁ. Analiza autorstwa Dariusza Standerskiego i Filipa Konopczy┼äskiego z┬áFundacji Kaleckiego wskazuje na g┼é├│wne problemy obecnego systemu i proponuje szereg reform, kt├│re pozwoli┼éyby na zaprojektowanie stabilnego systemu emerytalnego, kt├│ry m├│g┼éby s┼éu┼╝y─ç nam przez dekady. Jedn─ů z┬ákluczowych postulowanych przez analityk├│w zmian jest wprowadzenie w Polsce emerytury obywatelskiej w wysoko┼Ťci 70 procent p┼éacy minimalnej.
HUBERT WALCZY┼âSKI: Jakie s─ů kluczowe przyczyny obecnych problem├│w polskiego systemu emerytalnego? Czy s─ů to przyczyny g┼é├│wnie demograficzne?
FILIP KONOPCZY┼âSKI: Przyczyny s─ů dwojakie: historyczno-polityczne i demograficzne. Historyczno-polityczne, zwi─ůzane z przej┼Ťciem przez transformacj─Ö ustrojow─ů, kiedy zmieni┼éa si─Ö funkcja, jak─ů pe┼éni┼éy emerytury w polityce publicznej. Demograficzne, zwi─ůzane z osi─ůgni─Öciem przez Polsk─Ö pewnego etapu rozwoju cywilizacyjnego, w kt├│rym trudno jest utrzyma─ç przyrost naturalny na poziomie baby-boomu lat 50., czy w Polsce lat 80.
DARIUSZ STANDERSKI: Na kategori─Ö demograficzn─ů mamy ograniczony wp┼éyw, natomiast na kategori─Ö spo┼éeczno-polityczn─ů mamy jako pa┼ästwo wp┼éyw znaczny. Niestety nie skorzystali┼Ťmy z tego wp┼éywu dobrze. Obecny system emerytalny nie przypomina tego z roku 1999, ka┼╝de kolejne rz─ůdy majstrowa┼éy przy tym systemie, tworz─ůc kad┼éubowy, fragmentaryczny model, w kt├│rym z planowanych trzech filar├│w tak naprawd─Ö dzisiaj dzia┼éa tylko jeden. Jak zauwa┼╝a profesor Or─Öziak, polscy pracownicy maj─ů do wyboru tylko jedn─ů instytucj─Ö i jest ni─ů┬ádzisiaj ZUS. Czyli wyboru nie ma, stabilno┼Ť─ç┬ásystemu jest uzale┼╝niona wy┼é─ůcznie od kondycji finansowej ZUS-u, kt├│ra, jak prezentujemy w naszym raporcie, jest z┼éa i b─Ödzie coraz gorsza.
Co ciekawe, w waszym raporcie poruszacie temat systemu emerytalnego w Polsce, natomiast niemal nie odnosicie si─Ö do┬ákwestii najbardziej gor─ůcych w obecnej debacie publicznej o systemie emerytalnym ÔÇô takich jak obni┼╝enie wieku emerytalnego czy OFE.
FK: Nie poruszamy tak┼╝e trzeciego tematu politycznego, kt├│ry si─Ö pojawia ÔÇô obni┼╝enia cz─Ö┼Ťci emerytur mundurowych dla funkcjonariuszy. Robimy to ┼Ťwiadomie, bo naszym celem jest pokazanie, ┼╝e problemy systemu emerytalnego daleko wykraczaj─ů poza obecny dyskurs polityczny i ┼╝e ka┼╝da partia, niezale┼╝nie od tego, jakie twierdzi, ┼╝e ma pogl─ůdy, b─Ödzie musia┼éa si─Ö z t─ů przykr─ů rzeczywisto┼Ťci─ů skonfrontowa─ç.
DS: Wiek emerytalny i OFE nie s─ů dla nas tematami, kt├│re powinny by─ç kluczowe w budowaniu systemu emerytalnego. Dyskusja o tym, czy przejdziemy na emerytur─Ö w wieku 65, 66 czy 67 lat, w momencie, w kt├│rym ca┼éy system zmierza do bankructwa, jest naszym zdaniem ca┼ékowicie bezprzedmiotowa. Z tego wzgl─Ödu, ┼╝e w obecnych warunkach demograficznych liczba emerytek i emeryt├│w niezale┼╝nie od przysz┼éego wieku emerytalnego b─Ödzie intensywnie wzrasta─ç. W zwi─ůzku z tym, w tej chwili obni┼╝enie czy te┼╝ podwy┼╝szenie wieku emerytalnego ma taki skutek dla ca┼éego systemu, ┼╝e powa┼╝ne problemy zaczn─ů si─Ö dwa lata p├│┼║niej czy dwa lata wcze┼Ťniej. Natomiast te problemy si─Ö zaczn─ů i musimy by─ç ┼Ťwiadomi, ┼╝e pomi─Ödzy 2023 a 2026 rokiem, czyli w perspektywie 6ÔÇô8 lat, b─Ödziemy musieli dop┼éaca─ç jako bud┼╝et pa┼ästwa do systemu emerytalnego niemal 110 miliard├│w z┼éotych. To jest ponad cztery razy wi─Öcej ni┼╝ koszt dzisiejszego programu Rodzina 500+. I to niezale┼╝nie od tego, jak b─Ödziemy dalej poprawia─ç system, kt├│ry zmierza do zapa┼Ťci.
Czyli, jak rozumiem, waszym celem jest zaprojektowanie sp├│jnego i stabilnego konstrukcyjnie systemu, a nie rekomendacji politycznych dla rz─ůdz─ůcej czy jakiejkolwiek innej partii.
DS: Stawiamy spraw─Ö jasno: mamy sze┼Ť─ç lat na zbudowanie systemu, kt├│ry mo┼╝e nam s┼éu┼╝y─ç przez nast─Öpne dziesi─ůtki lat, tak jak wskazywane przez nas w raporcie systemy du┼äski czy kanadyjski, kt├│re dzia┼éaj─ů od kilkudziesi─Öciu, a w przypadku Danii od ponad stu lat. Albo czeka nas zapa┼Ť─ç systemu emerytalnego i nasze emerytury b─Öd─ů r├│wnowarto┼Ťci─ů┬á30 czy 25 procent naszego ostatniego wynagrodzenia. Jak podaje Centrum Adama Smitha, za 20 do 30 lat przewa┼╝aj─ůca wi─Ökszo┼Ť─ç emeryt├│w i emerytek b─Ödzie otrzymywa─ç emerytury minimalne, a i tak zabraknie pieni─Ödzy w bud┼╝ecie pa┼ästwa. I to jest pytanie nie o kierunek dzia┼éa┼ä politycznych rz─ůdu,┬áale o kondycj─Ö finansow─ů naszego pa┼ästwa oraz o ┼╝ycie emeryt├│w, kt├│rzy do roku 2030 b─Öd─ů stanowi─ç 7ÔÇô8 milion├│w os├│b.
Rozumiem potrzeb─Ö zmiany konstrukcji systemu. Natomiast zastanawia mnie ca┼ékowite pomini─Öcie kwestii takich jak na przyk┼éad umowy ┼Ťmieciowe┬áÔÇô kt├│rych liczba ma znaczny wp┼éyw na to, ile sk┼éadek jest odprowadzanych do ZUS-u┬áÔÇô niska stopa zatrudnienia w Polsce, relacja p┼éac do PKB, wreszcie OFE, kt├│re wci─ů┼╝ ma ponad 150 miliard├│w z┼éotych aktyw├│w. To s─ů┬ákwestie drugorz─Ödne wobec samego mechanizmu, natomiast nie mniej wa┼╝ne. Nawet je┼╝eli stworzymy system, kt├│ry b─Ödzie lepszy, na przyk┼éad oparty na emeryturze gwarantowanej, co proponujecie, je┼╝eli oka┼╝e si─Ö, ┼╝e liczba nieosk┼éadkowanych um├│w cywilno-prawnych ro┼Ťnie, spada stopa zatrudnienia i relacja p┼éac do PKB, to ka┼╝dy system mechanicznie dobry zacznie si─Ö kruszy─ç.
DS: To jest bardzo wa┼╝na uwaga, kt├│ra dotyka problemu kompletnie niezauwa┼╝anego przez polski rz─ůd, ale i wiele ┼Ťrodowisk opiniotw├│rczych. To jest problem ca┼éo┼Ťciowego planowania polityk rz─ůdowych. Dzisiaj s┼éyszymy, ┼╝e intencj─ů obecnego rz─ůdu jest wypychanie ludzi na emerytur─Ö i jak to mo┼╝e by─ç, ┼╝e skoro ┼╝yjemy d┼éu┼╝ej i jeste┼Ťmy zdrowsi, to nie ma przyzwolenia na podwy┼╝szenie wieku emerytalnego. Jest tak dlatego, ┼╝e warunki pracy s─ů w Polsce z┼ée. Jeste┼Ťmy w czo┼é├│wce najd┼éu┼╝ej i najci─Ö┼╝ej pracuj─ůcych narod├│w w Unii Europejskiej, otrzymujemy za to bardzo niskie wynagrodzenia. Bardzo cz─Östo ┼éamane s─ů przepisy BHP i Kodeksu pracy. Ca┼ékowita zgoda, ┼╝e je┼╝eli nie b─Ödziemy stosowa─ç ca┼éo┼Ťciowych polityk, to r├│┼╝ne elementy dzia┼éa┼ä rz─ůdu mog─ů si─Ö nie sprawdzi─ç czy by─ç trudne w wykonaniu. Natomiast dzisiaj jeste┼Ťmy kilka etap├│w wcze┼Ťniej. W tej chwili musimy przekona─ç rz─ůd, ┼╝e ten jeden system, emerytalny w tym przypadku, trzeba obj─ů─ç┬ájako ca┼éo┼Ť─ç. A powi─ůzanie systemu emerytalnego z rynkiem pracy, polityk─ů spo┼éeczn─ů, rodzinn─ů, urbanistyczn─ů┬áÔÇô to wszystko jest bardzo wa┼╝ne, natomiast rz─ůd jest bardzo daleki od zauwa┼╝enia tego problemu.
FK: Zrozumienie tego, jak wygl─ůda w Polsce rynek pracy, jest kluczem do zrozumienia problem├│w systemu emerytalnego. By┼éo to wida─ç podczas dyskusji medialnej po obni┼╝eniu przez PiS wieku emerytalnego, kiedy zacz─Ö┼éy pojawia─ç artyku┼éy, w kt├│rych przedstawiciele wolnych zawod├│w, pisarze, dziennikarze, publicy┼Ťci pisali o tym, ┼╝e oni nie rozumiej─ů, jak mo┼╝na chcie─ç szybciej przej┼Ť─ç na emerytur─Ö. I pewnie maj─ů┬áracj─Ö. Je┼╝eli uprawia si─Ö zaw├│d, kt├│ry nie powoduje znacznego poziomu stresu, nie wyniszcza cia┼éa, wi─ů┼╝e si─Ö z relatywnie wysokim uposa┼╝eniem, to oczywi┼Ťcie nie ma szczeg├│lnych powod├│w, ┼╝eby przechodzi─ç wcze┼Ťniej na emerytur─Ö. Ale z jakiego┼Ť powodu wi─Ökszo┼Ť─ç┬áuprawnionych, co wiemy z szacunk├│w ZUS-u, na t─Ö emerytur─Ö wcze┼Ťniejsz─ů przejdzie. My┼Ťl─Ö, ┼╝e to, jaki ostatecznie odsetek uprawnionych skorzysta z tej mo┼╝liwo┼Ťci, b─Ödzie ┼Ťwietnym miernikiem tego, jaka cz─Ö┼Ť─ç polskiego spo┼éecze┼ästwa jest zadowolona z pracy, kt├│r─ů wykonuje. ┼üatwo sobie wyobrazi─ç, ┼╝e gdyby wi─Ökszy procent by┼é usatysfakcjonowany nie tylko z zarobk├│w, ale tak┼╝e z klimatu panuj─ůcego w miejscu pracy, typu relacji, w kt├│rych funkcjonuj─ů┬áÔÇô czy s─ů to relacje oparte na przemocy, na hierarchii czy relacje partnerskie┬áÔÇô mniej os├│b korzysta┼éoby z takiej mo┼╝liwo┼Ťci. Kolejn─ů kwesti─ů, kt├│rej wyja┼Ťnienie dopiero przed nami, to pytanie o liczb─Ö os├│b, kt├│re wcze┼Ťniej przejd─ů na emerytur─Ö i b─Öd─ů dalej wykonywa─ç prac─Ö. Wtedy mo┼╝emy mie─ç znowu do czynienia z kolejnym eksperymentalnym programem dochodu gwarantowanego dla wybranych i zobaczy─ç, jak to wp┼éynie na aktywno┼Ť─ç┬ázawodow─ů.
Przejd┼║my do propozycji zawartych w waszym raporcie. Wasz projekt systemu emerytalnego jest tr├│jfilarowy. Pierwszy filar ma stanowi─ç emerytura obywatelska, drugi filar to r├│┼╝ne formy pracowniczych program├│w emerytalnych i trzeci filar, czyli indywidualne formy oszcz─Ödzania na bazie obecnie istniej─ůcych IKE/IKZE.
Pierwsze moje pytanie dotyczy emerytury obywatelskiej, kt├│r─ů proponujecie. W raporcie prezentujecie wykresy, zgodnie z kt├│rymi koszty obecnego systemu narastaj─ů w czasie a┼╝ do wysoko┼Ťci 350 miliard├│w z┼éotych w perspektywie roku 2060, natomiast wasz projekt emerytury obywatelskiej mia┼éby generowa─ç koszty na stabilnym poziomie oko┼éo 120ÔÇô150 miliard├│w z┼éotych w tym zakresie czasowym. Czy ten wzrost nie jest nieuchronnym skutkiem zmian demograficznych? W jaki spos├│b sp┼éaszczenie wydatk├│w systemu emerytalnego z obecnego kszta┼étu do emerytury obywatelskiej r├│wnej 70 procent wynagrodzenia minimalnego mia┼éoby przynie┼Ť─ç┬átaki efekt?
DS: ┼╗eby dobrze to zobrazowa─ç, przypomn─Ö histori─Ö powstania systemu z roku 1999. Po roku 1989, kiedy wprowadzano system oparty niemal wy┼é─ůcznie na ZUS-ie, podniesiono sk┼éadk─Ö emerytaln─ů od ka┼╝dego wynagrodzenia. Pocz─ůtkowo ta sk┼éadka nie by┼éa wysoka, wynosi┼éa kilkana┼Ťcie procent. Natomiast z roku na rok okazywa┼éo si─Ö, ┼╝e tych sk┼éadek potrzeba coraz wi─Öcej, poniewa┼╝ system nie nad─ů┼╝a z wyp┼éatami, i sk┼éadki podnoszono. Podniesiono do 38 procent, natomiast p├│┼║niej pojawi┼é si─Ö projekt podwy┼╝szenia sk┼éadki emerytalnej do 45 procent, poniewa┼╝ okaza┼éo si─Ö, ┼╝e translacja sk┼éadki emerytalnej na emerytury nie pozwala na pe┼éne pokrycie wydatk├│w emerytalnych. Obecny system niebezpiecznie zbli┼╝a si─Ö do tego starego systemu sprzed reformy lat 90., kiedy zostaje nam tylko ZUS i pojawia si─Ö ponownie prze┼éo┼╝enie naszych sk┼éadek emerytalnych z pracy bezpo┼Ťrednio na emerytur─Ö, co obrazuje w┼éa┼Ťnie wykres, w kt├│rym wydatki bud┼╝etu pa┼ästwa na emerytury wzrastaj─ů radykalnie, ponad dwukrotnie do roku 2060.
Natomiast w przypadku emerytur obywatelskich, je┼╝eli za┼éo┼╝ymy sta┼é─ů wysoko┼Ť─ç┬á┼Ťwiadczenia, to jedyne, co musimy wzi─ů─ç pod uwag─Ö, to liczba emeryt├│w i indeksacja wszystkich wydatk├│w do roku 2014, bo przyj─Öli┼Ťmy takie narz─Ödzie za Zak┼éadem Ubezpiecze┼ä Spo┼éecznych. W zwi─ůzku z tym wydatki bud┼╝etu pa┼ästwa do 2060 roku w granicach tylko i wy┼é─ůcznie emerytury obywatelskiej wzrastaj─ů nawet o 50 miliard├│w z┼éotych, natomiast nie wzrastaj─ů tak szybko jak w starym systemie dlatego, ┼╝e to jest obraz tylko jednego filaru. Poza tym jednym filarem mamy te┼╝ filar drugi i trzeci. Je┼╝eli zastosujemy pomys┼é rz─ůdu z 2016 roku, kt├│ry w naszej ocenie jest dobry, czyli wprowadzenie tak zwanego jednolitego podatku, okazuje si─Ö, ┼╝e oszcz─Ödno┼Ťci wynikaj─ůce ze zmian administracyjnych i zmian biurokratycznych oraz z konsolidacji wszystkich sk┼éadek powoduj─ů, ┼╝e w przypadku wprowadzenia emerytury obywatelskiej nowa wysoko┼Ť─ç podatku sumarycznie b─Ödzie ni┼╝sza, ni┼╝ ma to miejsce w obecnej chwili. To pozwoli na rozpocz─Öcie oszcz─Ödzania w programach pracowniczych (drugim filarze) oraz indywidualnych kontach (trzecim filarze). Prognozujemy r├│wnie┼╝ wzrost wsp├│┼éczynnika oszcz─Ödno┼Ťci z tego wzgl─Ödu, ┼╝e pewno┼Ť─ç przysz┼éo┼Ťci b─Ödzie wi─Öksza, ┼╝e ka┼╝dy b─Ödzie mia┼é zapewnion─ů podstawow─ů godn─ů┬áemerytur─Ö i b─Ödzie wiedzia┼é, od jakiego punktu mo┼╝e oszcz─Ödza─ç na emerytur─Ö, kt├│r─ů ostatecznie chcia┼éby pobiera─ç.
Jak ta koncepcja po┼é─ůczenia sk┼éadek i wprowadzenia jednolitego podatku, kt├│r─ů, jak rozumiem, zak┼éadacie w waszym projekcie, ma si─Ö┬ádo degresywno┼Ťci niekt├│rych sk┼éadek (na przyk┼éad ZUS), kt├│ra istnieje w systemie obecnym? Om├│wili┼Ťcie pokr├│tce wydatki proponowanego systemu emerytury obywatelskiej, jak w takim razie mia┼éaby wygl─ůda─ç jego struktura przychod├│w?
FK: Przyjmujemy za┼éo┼╝enie o zniesieniu degresywno┼Ťci. Warto zacz─ů─ç od tego, sk─ůd w og├│le wzi─Ö┼éo si─Ö ograniczenie w wysoko┼Ťci sk┼éadek od wysokich zarobk├│w. Je┼╝eli kto┼Ť zarabia kilkadziesi─ůt tysi─Öcy miesi─Öcznie, faktycznie w pewnym momencie istnieje limit tego, ile pa┼ästwo od niego przyjmuje w celu oszcz─Ödzania na emerytur─Ö. Ten limit wzi─ů┼é si─Ö st─ůd, ┼╝e te emerytury wed┼éug obecnego systemu by┼éyby w przysz┼éo┼Ťci za wysokie. Jest to wi─Öc system, kt├│ry, maj─ůc pozory bycia zdroworozs─ůdkowym i oszcz─Ödnym, de facto powoduje ubytki w przychodach. Skonsumowanie sk┼éadek emerytalnych w jednolitym podatku spowoduje, ┼╝e ta podstawa b─Ödzie jedna. Nie b─Ödzie tak, ┼╝e kto┼Ť, kto zarabia powy┼╝ej 50 tysi─Öcy, przestaje p┼éaci─ç jednolity podatek. To zreszt─ů by┼éo prawdopodobnie przyczyn─ů zrezygnowania z tego pomys┼éu. Prasa i g┼éosy komentuj─ůce pomys┼é rz─ůdu by┼éy przychylne, dop├│ki si─Ö nie okaza┼éo, ┼╝e cz─Ö┼Ť─ç┬á┼Ťrodowisk zrzeszaj─ůcych na przyk┼éad pracodawc├│w jest przeciwna w┼éa┼Ťnie z tego powodu. W naszym projekcie do tego dochodzi drugi filar, kt├│ry mia┼éby charakter pracowniczy, i trzeci filar, kt├│ry by┼éby dobrowolny i adresowany do tych, kt├│rzy zarabiaj─ů szczeg├│lnie du┼╝o i maj─ů z czego oszcz─Ödza─ç. Pierwszy, tak jak powiedzia┼éem, by┼éby finansowany w spos├│b r├│wny w ramach jednolitego podatku. Jego progresywno┼Ť─ç pozostaje polem do dyskusji.
DS: I to naszym zdaniem jest kwintesencja solidarno┼Ťci. W takim wypadku pa┼ästwo si─Ö z nami umawia, ┼╝e mo┼╝e nam zagwarantowa─ç emerytur─Ö podstawow─ů do danej wysoko┼Ťci, ale daje nam te┼╝ do zrozumienia, ┼╝e nie wszyscy mog─ů odprowadza─ç podatek w takiej wysoko┼Ťci, ┼╝eby j─ů sobie samemu sfinansowa─ç. Jest w stanie zagwarantowa─ç tyle, a jednocze┼Ťnie prosi nas o wp┼éacenie podatku w danej wysoko┼Ťci, ┼╝eby wspom├│c r├│wnie┼╝ tych, kt├│rzy z r├│┼╝nych wzgl─Öd├│w nie mogli przez ca┼ée ┼╝ycie odprowadza─ç sk┼éadek czy podatku. My┼Ťl─Ö, ┼╝e je┼╝eli chcemy w jaki┼Ť spos├│b definiowa─ç┬ásolidarno┼Ť─ç┬ánie tylko mi─Ödzypokoleniow─ů, ale r├│wnie┼╝ zarobkow─ů, to jest to cz─Ö┼Ť─ç definicji.
Rozumiem. Jeszcze jedno pytanie co do waszego projektu emerytury obywatelskie. Dlaczego zdecydowali┼Ťcie si─Ö utrzyma─ç obecne r├│┼╝nicowanie p┼éciowe, je┼╝eli chodzi o wiek przechodzenia na emerytur─Ö?
DS: To nie jest propozycja, to jest w┼éo┼╝enie nowej propozycji w obecne ramy. Tak jak zaznaczyli┼Ťmy na pocz─ůtku, dla nas dyskusja o wieku emerytalnym jest wt├│rna wobec zmian systemowych. Naszym zdaniem ta dyskusja powinna wygl─ůda─ç┬átak, ┼╝e najpierw mamy zdrowy system, kt├│ry mo┼╝e nam s┼éu┼╝y─ç przez dekady, nast─Öpnie zajmujemy si─Ö warunkami pracy, tak aby praca powy┼╝ej 60 roku ┼╝ycia nie wi─ůza┼éa si─Ö ze z┼éym stanem zdrowia, z┼éym stanem psychicznym oraz ch─Öci─ů przej┼Ťcia na jak najszybsz─ů emerytur─Ö, i wtedy mo┼╝emy ustali─ç z Polkami i Polakami, do kt├│rego roku ┼╝ycia s─ů w stanie pracowa─ç. To jest w┼éa┼Ťciwa kolejno┼Ť─ç. A w tej chwili, w dyskursie publicznym, zaczynamy od wieku emerytalnego i ko┼äczymy na wieku emerytalnym, co, jak wida─ç, jest kompletnie destruktywne, je┼╝eli chodzi o jak─ůkolwiek g┼é─Öbsz─ů refleksj─Ö.
W kwestii drugiego filaru w proponowanym przez was projekcie, czyli Pracowniczych Program├│w Emerytalnych, zastanawia mnie przede wszystkim, na ile jest to adekwatny postulat w pierwszej po┼éowie XXI wieku ze wszystkimi zmianami na rynku pracy, jakich do┼Ťwiadczamy. Rynek staje si─Ö coraz bardziej us┼éugowy, czy chcemy tego, czy nie, coraz bardziej elastyczny, coraz cz─Ö┼Ťciej zmieniamy miejsca pracy. Czy taka struktura rynku pracy jest do pogodzenia z PPE i jakie s─ů do┼Ťwiadczenia z takim systemem w innych krajach Europy?
DS: To wszystko s─ů pytania o kszta┼ét Pracowniczych Program├│w Emerytalnych, bo przede wszystkim nale┼╝y wskaza─ç, ┼╝e dzisiaj w Polsce Pracownicze Programy Emerytalne s─ů bardzo ma┼éo popularne, niewiele os├│b korzysta z tego rodzaju oszcz─Ödzania. Warto pomy┼Ťle─ç o takich rozwi─ůzaniach, kt├│re przede wszystkim zwi─ů┼╝─ů dane oszcz─Ödno┼Ťci z pracownikiem, a niekoniecznie z miejscem pracy, oraz spowoduj─ů mo┼╝liwo┼Ť─ç szerszego powstawania mi─Ödzyzak┼éadowych program├│w emerytalnych. Oczywi┼Ťcie, nasz rynek pracy si─Ö zmienia, natomiast musimy zapewni─ç narz─Ödzia, kt├│re sprawi─ů, ┼╝e to nie nasza praca b─Ödzie si─Ö stawa─ç bardziej elastyczna, ale instytucje zwi─ůzane z nasz─ů prac─ů┬áb─Öd─ů si─Ö uelastycznia─ç, w tym Pracownicze Programy Emerytalne, kt├│re powinny zosta─ç tak ukszta┼étowane, ┼╝eby zmiana pracy nie powodowa┼éa ani ca┼ékowitej utraty naszych oszcz─Ödno┼Ťci, ani zatrzymania dalszego odk┼éadania funduszy na przysz┼é─ů emerytur─Ö na kontach pracowniczych.
FK: To jest pytanie troch─Ö podobne do zarzut├│w, kt├│re pojawiaj─ů si─Ö w odniesieniu do zwi─ůzk├│w zawodowych ÔÇô czy w XXI┬áwieku istnienie zwi─ůzk├│w zawodowych jest uprawnione? Ze wszystkich znanych nam analiz zachodniego rynku pracy wynika, ┼╝e zwi─ůzki by si─Ö bardzo przyda┼éy, oczywi┼Ťcie problem dotyczy tego, jak mia┼éyby funkcjonowa─ç. Min─Ö┼éy dwa lata od orzeczenia Trybuna┼éu Konstytucyjnego dotycz─ůcego mo┼╝liwo┼Ťci zrzeszania si─Ö w zwi─ůzkach zawodowych os├│b na umowach cywilno-prawnych. Mo┼╝na sobie wyobrazi─ç dobrze dzia┼éaj─ůce zwi─ůzki zawodowe reprezentuj─ůce wszystkich zatrudnionych, nie tylko w najwi─Ökszych zak┼éadach publicznych czy sp├│┼ékach skarbu pa┼ästwa, kt├│re mia┼éyby tak┼╝e g┼éos w zarz─ůdzaniu pieni─Ödzmi zgromadzonymi w Pracowniczych Programach Emerytalnych. Wydaje si─Ö, ┼╝e wtedy motywacja, ┼╝eby obs┼éugiwa─ç┬ásk┼éadkowicz├│w tak┼╝e nieetatowych, by┼éaby znaczna.
Warto te┼╝ zwr├│ci─ç uwag─Ö na kwestie by─ç mo┼╝e techniczne ÔÇô podczas pisania tego raportu pojawi┼éa si─Ö zagwozdka mi─Ödzy nami dotycz─ůca tego, z czym powinna by─ç powi─ůzana wysoko┼Ť─ç emerytury obywatelskiej ÔÇô ze ┼Ťrednim wynagrodzeniem czy z p┼éac─ů minimaln─ů. Ka┼╝dy z tych wybor├│w generuje inne skutki spo┼éeczno-polityczne. Je┼╝eli powi─ů┼╝emy to z p┼éac─ů┬á┼Ťredni─ů, wtedy te kroki prowadz─ůce do podwy┼╝szenia ┼Ťwiadcze┼ä emerytalnych nie s─ů tak oczywiste, zale┼╝nie od tego, jaka jest kondycja gospodarki, a nie od tego, jak dochody s─ů dystrybuowane. Mo┼╝na sobie wyobrazi─ç bardzo nier├│wny wzrost, gdzie najni┼╝sza emerytura dalej b─Ödzie ros┼éa. Z drugiej strony, je┼╝eli powi─ů┼╝emy j─ů z p┼éac─ů minimaln─ů ÔÇô negocjowanie przez zwi─ůzki, pracodawc├│w, pa┼ästwo podwy┼╝szenia wynagrodzenia minimalnego nabiera nowego znaczenia i emeryci staj─ů si─Ö automatycznymi sojusznikami pracownik├│w.
Co staje si─Ö kolejnym wymiarem solidarno┼Ťci mi─Ödzypokoleniowej.
FK: Ot├│┼╝ to, szkoda tylko, ┼╝e dyskusje na takie tematy nie tocz─ů si─Ö w debacie publicznej.
Trzeci filar, kt├│ry postulujecie, oparty ma by─ç na kontach indywidualnych IKE i IKZE. Jednym z postulat├│w z waszego raportu, kt├│ry mnie zdziwi┼é, jest propozycja┬ápodniesienia prog├│w zwolnienia podatkowego dla IKE i IKZE w celu zach─Öcenia Polak├│w do oszcz─Ödzania. Zastanawia mnie, czy na pewno jest tak, ┼╝e Polacy nie oszcz─Ödzaj─ů na kontach IKE i IKZE z powodu niskich prog├│w zwolnie┼ä podatkowych? Czy maksymalna wysoko┼Ť─ç tych prog├│w nie jest jakimkolwiek wyznacznikiem tylko dla tych, kt├│rzy maj─ů du┼╝e oszcz─Ödno┼Ťci i traktuj─ů te konta jako form─Ö optymalizacji podatkowej?
FK: Jest to anegdotyczny przyk┼éad, ale znam ludzi bardzo zamo┼╝nych, kt├│rych praktyka oszcz─Ödno┼Ťciowa polega przede wszystkim na inwestowaniu w mieszkania czy w ziemie b─ůd┼║ inne dobra trwa┼ée, a nie inwestowaniu wi─Ökszych kwot w programach emerytalnych.
Pytanie, czy s─ů┬ászczeg├│lne korzy┼Ťci dla gospodarki z tego, ┼╝eby te pieni─ůdze zasila┼éy akurat rynek finansowy w formie aktyw├│w IKE/IKZE.
FK: Na pewno zdecydowanie wi─Öksze ni┼╝ inwestowanie w nieruchomo┼Ťci w najwi─Ökszych miastach.
DS: Postulowane przez nas podwy┼╝szenie prog├│w i limit├│w, a jednocze┼Ťnie zmiana struktury IKE i IKZE jest obecnie stosowana w systemach zaopatrzeniowych z emeryturami obywatelskimi w innych krajach. W 2016 roku te limity podwy┼╝szono w Kanadzie. Jest to korzystne z tego wzgl─Ödu, ┼╝e proponujemy, aby jednocze┼Ťnie z podwy┼╝szeniem limitu nak┼éada─ç podwy┼╝szone progi podatkowe od wy┼╝szych sum sk┼éadanych na indywidualnych kontach emerytalnych. Czyli odg├│rny przekaz ÔÇô je┼╝eli chcesz oszcz─Ödza─ç wi─Öcej na emerytur─Ö, w porz─ůdku, mo┼╝esz to zrobi─ç. Tylko jako obywatel powiniene┼Ť r├│wnie┼╝ zadba─ç o to, ┼╝eby ci, kt├│rym si─Ö nie uda┼éo tak jak tobie, r├│wnie┼╝ mogli z tego skorzysta─ç. Nak┼éadamy podatek, kt├│ry nast─Öpnie b─Ödzie redystrybuowany w postaci emerytury obywatelskiej. Jest to te┼╝ jedno ze ┼║r├│de┼é finansowania emerytury obywatelskiej. Chcesz oszcz─Ödza─ç ÔÇô oszcz─Ödzaj, ale przy okazji podziel si─Ö z tymi, kt├│rzy oszcz─Ödza─ç nie mog─ů.
***
Pozosta┼ée teksty z┬ábie┼╝─ůcego numeru dwutygodnika ÔÇ×KontaktÔÇŁ mo┼╝na znale┼║─ç┬átutaj.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś