fbpx Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Fun mi臋dzy kadrami

Poni偶ej wcale nie widzisz ok艂adki. To jej cyfrowa reprodukcja. A litery, kt贸re w艂a艣nie czytasz, to obrazki 鈥 tyle 偶e niemimetyczne. W przeciwie艅stwie do rysunk贸w nie s膮 podobne do desygnat贸w, poniewa偶 oznaczaj膮 poj臋cia niewidzialne.






Komiks to zazwyczaj po艂膮czenie obrazu (informacji bezpo艣redniej) i s艂owa (informacji po艣redniej), tak wi臋c Scott McCloud zabiera nas w kr贸tk膮 podr贸偶 po historii sztuki.聽Zaczyna od staro偶ytno艣ci, by pokaza膰, 偶e j臋zyk obrazkowy oraz pisany mia艂y wsp贸lny pocz膮tek. W miar臋 rozwoju cywilizacji i kultury podzieli艂y si臋 i zacz臋艂y od siebie oddala膰 鈥 malarstwo d膮偶y艂o to mimetycznego idea艂u (realizm), a poezja osi膮ga艂a coraz wy偶sze poziomy nieuchwytno艣ci i abstrakcji (poezja metafizyczna). Tak by艂o do wieku XIX, gdy w malarstwie pojawi艂 si臋 鈥 uwa偶any za pierwszy nowoczesny nurt 鈥 impresjonizm, a poezja zacz臋艂a wraca膰 do j臋zyka bezpo艣redniego, czasem wr臋cz kolokwialnego. Pojawi艂y si臋 kolejne kieruj膮ce si臋 ku 藕r贸d艂om nurty 鈥 m.in. ekspresjonizm, futuryzm, dadaizm, kubizm, surrealizm, konstruktywizm 鈥 kt贸re doprowadzi艂y do powstania cz臋sto dzisiaj nierozumianej sztuki nowoczesnej.

Doros艂o艣膰 komiksu
Komiks czerpa艂 zar贸wno z malarstwa, jak i z literatury, ale nie jest wynikiem ich po艂膮czenia. To przede wszystkim o tym jest 鈥瀂rozumie膰 komiks鈥 鈥 o cechach typowych dla tego i tylko tego medium. McCloud zabiera nas zatem w podr贸偶 po czasie, kt贸ra w komiksie jest podr贸偶膮 po przestrzeni kadru lub strony (przesz艂o艣膰, tera藕niejszo艣膰 i przysz艂o艣膰 istniej膮 tu obok siebie, na p艂aszczy藕nie), ale te偶 przestrzeni mi臋dzy kadrami, gdzie zachodzi ingardenowskie dookre艣lenie (czytelnik jest wsp贸艂autorem 鈥 brutalno艣膰 morderstwa czy wyuzdanie seksu to kwestia jego wyobra藕ni). T艂umaczy strategie narracji i rol臋 t艂a, uwzgl臋dniaj膮c zr贸偶nicowanie kulturowe (komiksy ameryka艅skie, japo艅skie i europejskie). Wyja艣nia te偶, dlaczego silniej identyfikujemy si臋 z uproszczonymi rysunkami ni偶 z realistycznymi (w tych pierwszych widzimy w艂asne emocje, w drugich dostrzegamy innych ludzi) oraz jak na nasze emocje wp艂ywa kolor lub kszta艂t kreski.

Jak twierdzi McCloud: 鈥濸r臋dzej czy p贸藕niej praktycznie ka偶de medium doczeka艂o si臋 krytycznej analizy swej formy鈥. Teoria komiksu by艂a wi臋c niezb臋dna, by podnie艣膰 jego rang臋, bo dot膮d 鈥 postrzegany jako stosunkowo nowa forma sztuki 鈥 by艂 os膮dzany wed艂ug miar starych form. 鈥瀂rozumie膰 komiks鈥 (oraz wcze艣niejsze pr贸by krytycznej analizy, jak 鈥濩omics and Sequential Art鈥 Willa Eisnera) pozwoli艂o komiksowi dorosn膮膰, uwolni膰 si臋 od opisywania go przy pomocy poj臋膰 i kategorii zaczerpni臋tych z innych ga艂臋zi sztuki. Teoria komiksu pozwoli艂a mu sta膰 si臋 pe艂noprawnym i niezale偶nym artystycznym 艣rodkiem wyrazu, kt贸rym oczywi艣cie by艂 od pocz膮tku, lecz dopiero teraz otrzymali艣my narz臋dzia do jego opisu.
Komiksowy fun
Od premiery angloj臋zycznego orygina艂u (鈥濽nderstanding Comics鈥) min臋艂y 22 lata i 艣wiat komiksu w du偶ej mierze przeni贸s艂 si臋 do Internetu oraz na urz膮dzenia mobilne, co ma wp艂yw na jego percepcj臋 (nie da si臋 ju偶 tak silnie oddzia艂ywa膰 zr贸偶nicowaniem wielko艣ci kadru; nie ma tam te偶 kadrowania do spadu, bo zawsze mamy ramk臋 monitora lub tabletu itp.). Mimo to 鈥瀂rozumie膰 komiks鈥 zachowa艂o swoj膮 najwi臋ksz膮 si艂臋 鈥 komiksowy fun.

Niezale偶nie od tego, jak ambitnych i wznios艂ych 藕r贸de艂 komiksu doszukaj膮 si臋 badacze, zawsze b臋dzie on kojarzony jako fenomen kultury popularnej. I s艂usznie 鈥 bo to zazwyczaj 艣wietna zabawa. Nawet je偶eli opowiada o traumach, to w warstwie formalnej pozwala odczuwa膰 dzieci臋c膮 przyjemno艣膰 detektywa, kt贸ry rozwik艂a艂 zagadk臋 kadr贸w na kolejnej stronie, odczyta艂 je we w艂a艣ciwej kolejno艣ci i dzi臋ki temu m贸g艂 pozna膰 przejmuj膮c膮 histori臋.
Czytaj膮c 鈥瀂rozumie膰 komiks鈥 wspomina艂em nauk臋 teorii literatury podczas studi贸w polonistycznych. Mimo 偶e by艂 to jeden z moich ulubionych przedmiot贸w, pami臋tam, 偶e zrozumienie koncepcji formalist贸w rosyjskich, hermeneut贸w czy strukturalist贸w wymaga艂o wiele wysi艂ku. I nie by艂o to zabawne. Scott McCloud wiedzia艂, co robi, wyk艂adaj膮c teori臋 komiksu w formie komiksu 鈥 bo chocia偶 m贸wi o rzeczach powa偶nych i cz臋sto wcale nie艂atwych do zrozumienia, to robi to z lekko艣ci膮 kolibra. Chwa艂a mu za to, bo dzi臋ki niemu nie tylko potrafi臋 wreszcie zwerbalizowa膰 lub pokaza膰 wiele rzeczy, kt贸re wcze艣niej rozumia艂em tylko intuicyjnie, lecz tak偶e dowiedzia艂em si臋 sporo nowego. A przy tym setnie si臋 ubawi艂em. Dzi臋kuj臋, panie McChmurka!

Tytu艂: 鈥瀂rozumie膰 komiks鈥 (鈥濽nderstanding Comics. The Invisible Art鈥)
Rysunek i scenariusz: Scott McCloud
T艂umaczenie: Micha艂 B艂a偶ejczyk
Wydawnictwo: Kultura Gniewu:聽http://www.kultura.com.pl/index.php?s=plansze&img=191_01
Warszawa, marzec 2015

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Od ponad 15 lat tworzymy jedyny w Polsce magazyn lewicy katolickiej i budujemy 艣rodowisko zaanga偶owane w walk臋 z podzia艂ami religijnymi, politycznymi i ideologicznymi. Robimy to tylko dzi臋ki Waszemu wsparciu!
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij