Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Fun mi─Ödzy kadrami

Poni┼╝ej wcale nie widzisz ok┼éadki. To jej cyfrowa reprodukcja. A litery, kt├│re w┼éa┼Ťnie czytasz, to obrazki ÔÇô tyle ┼╝e niemimetyczne. W przeciwie┼ästwie do rysunk├│w nie s─ů podobne do desygnat├│w, poniewa┼╝ oznaczaj─ů poj─Öcia niewidzialne.






Komiks to zazwyczaj po┼é─ůczenie obrazu (informacji bezpo┼Ťredniej) i s┼éowa (informacji po┼Ťredniej), tak wi─Öc Scott McCloud zabiera nas w kr├│tk─ů podr├│┼╝ po historii sztuki.┬áZaczyna od staro┼╝ytno┼Ťci, by pokaza─ç, ┼╝e j─Özyk obrazkowy oraz pisany mia┼éy wsp├│lny pocz─ůtek. W miar─Ö rozwoju cywilizacji i kultury podzieli┼éy si─Ö i zacz─Ö┼éy od siebie oddala─ç ÔÇô malarstwo d─ů┼╝y┼éo to mimetycznego idea┼éu (realizm), a poezja osi─ůga┼éa coraz wy┼╝sze poziomy nieuchwytno┼Ťci i abstrakcji (poezja metafizyczna). Tak by┼éo do wieku XIX, gdy w malarstwie pojawi┼é si─Ö ÔÇô uwa┼╝any za pierwszy nowoczesny nurt ÔÇô impresjonizm, a poezja zacz─Ö┼éa wraca─ç do j─Özyka bezpo┼Ťredniego, czasem wr─Öcz kolokwialnego. Pojawi┼éy si─Ö kolejne kieruj─ůce si─Ö ku ┼║r├│d┼éom nurty ÔÇô m.in. ekspresjonizm, futuryzm, dadaizm, kubizm, surrealizm, konstruktywizm ÔÇô kt├│re doprowadzi┼éy do powstania cz─Östo dzisiaj nierozumianej sztuki nowoczesnej.

Doros┼éo┼Ť─ç komiksu
Komiks czerpa┼é zar├│wno z malarstwa, jak i z literatury, ale nie jest wynikiem ich po┼é─ůczenia. To przede wszystkim o tym jest ÔÇ×Zrozumie─ç komiksÔÇŁ ÔÇô o cechach typowych dla tego i tylko tego medium. McCloud zabiera nas zatem w podr├│┼╝ po czasie, kt├│ra w komiksie jest podr├│┼╝─ů po przestrzeni kadru lub strony (przesz┼éo┼Ť─ç, tera┼║niejszo┼Ť─ç i przysz┼éo┼Ť─ç istniej─ů tu obok siebie, na p┼éaszczy┼║nie), ale te┼╝ przestrzeni mi─Ödzy kadrami, gdzie zachodzi ingardenowskie dookre┼Ťlenie (czytelnik jest wsp├│┼éautorem ÔÇô brutalno┼Ť─ç morderstwa czy wyuzdanie seksu to kwestia jego wyobra┼║ni). T┼éumaczy strategie narracji i rol─Ö t┼éa, uwzgl─Ödniaj─ůc zr├│┼╝nicowanie kulturowe (komiksy ameryka┼äskie, japo┼äskie i europejskie). Wyja┼Ťnia te┼╝, dlaczego silniej identyfikujemy si─Ö z uproszczonymi rysunkami ni┼╝ z realistycznymi (w tych pierwszych widzimy w┼éasne emocje, w drugich dostrzegamy innych ludzi) oraz jak na nasze emocje wp┼éywa kolor lub kszta┼ét kreski.

Jak twierdzi McCloud: ÔÇ×Pr─Ödzej czy p├│┼║niej praktycznie ka┼╝de medium doczeka┼éo si─Ö krytycznej analizy swej formyÔÇŁ. Teoria komiksu by┼éa wi─Öc niezb─Ödna, by podnie┼Ť─ç jego rang─Ö, bo dot─ůd ÔÇô postrzegany jako stosunkowo nowa forma sztuki ÔÇô by┼é os─ůdzany wed┼éug miar starych form. ÔÇ×Zrozumie─ç komiksÔÇŁ (oraz wcze┼Ťniejsze pr├│by krytycznej analizy, jak ÔÇ×Comics and Sequential ArtÔÇŁ Willa Eisnera) pozwoli┼éo komiksowi dorosn─ů─ç, uwolni─ç si─Ö od opisywania go przy pomocy poj─Ö─ç i kategorii zaczerpni─Ötych z innych ga┼é─Özi sztuki. Teoria komiksu pozwoli┼éa mu sta─ç si─Ö pe┼énoprawnym i niezale┼╝nym artystycznym ┼Ťrodkiem wyrazu, kt├│rym oczywi┼Ťcie by┼é od pocz─ůtku, lecz dopiero teraz otrzymali┼Ťmy narz─Ödzia do jego opisu.
Komiksowy fun
Od premiery angloj─Özycznego orygina┼éu (ÔÇ×Understanding ComicsÔÇŁ) min─Ö┼éy 22 lata i ┼Ťwiat komiksu w du┼╝ej mierze przeni├│s┼é si─Ö do Internetu oraz na urz─ůdzenia mobilne, co ma wp┼éyw na jego percepcj─Ö (nie da si─Ö ju┼╝ tak silnie oddzia┼éywa─ç zr├│┼╝nicowaniem wielko┼Ťci kadru; nie ma tam te┼╝ kadrowania do spadu, bo zawsze mamy ramk─Ö monitora lub tabletu itp.). Mimo to ÔÇ×Zrozumie─ç komiksÔÇŁ zachowa┼éo swoj─ů najwi─Öksz─ů si┼é─Ö ÔÇô komiksowy fun.

Niezale┼╝nie od tego, jak ambitnych i wznios┼éych ┼║r├│de┼é komiksu doszukaj─ů si─Ö badacze, zawsze b─Ödzie on kojarzony jako fenomen kultury popularnej. I s┼éusznie ÔÇô bo to zazwyczaj ┼Ťwietna zabawa. Nawet je┼╝eli opowiada o traumach, to w warstwie formalnej pozwala odczuwa─ç dzieci─Öc─ů przyjemno┼Ť─ç detektywa, kt├│ry rozwik┼éa┼é zagadk─Ö kadr├│w na kolejnej stronie, odczyta┼é je we w┼éa┼Ťciwej kolejno┼Ťci i dzi─Öki temu m├│g┼é pozna─ç przejmuj─ůc─ů histori─Ö.
Czytaj─ůc ÔÇ×Zrozumie─ç komiksÔÇŁ wspomina┼éem nauk─Ö teorii literatury podczas studi├│w polonistycznych. Mimo ┼╝e by┼é to jeden z moich ulubionych przedmiot├│w, pami─Ötam, ┼╝e zrozumienie koncepcji formalist├│w rosyjskich, hermeneut├│w czy strukturalist├│w wymaga┼éo wiele wysi┼éku. I nie by┼éo to zabawne. Scott McCloud wiedzia┼é, co robi, wyk┼éadaj─ůc teori─Ö komiksu w formie komiksu ÔÇô bo chocia┼╝ m├│wi o rzeczach powa┼╝nych i cz─Östo wcale nie┼éatwych do zrozumienia, to robi to z lekko┼Ťci─ů kolibra. Chwa┼éa mu za to, bo dzi─Öki niemu nie tylko potrafi─Ö wreszcie zwerbalizowa─ç lub pokaza─ç wiele rzeczy, kt├│re wcze┼Ťniej rozumia┼éem tylko intuicyjnie, lecz tak┼╝e dowiedzia┼éem si─Ö sporo nowego. A przy tym setnie si─Ö ubawi┼éem. Dzi─Ökuj─Ö, panie McChmurka!

Tytu┼é: ÔÇ×Zrozumie─ç komiksÔÇŁ (ÔÇ×Understanding Comics. The Invisible ArtÔÇŁ)
Rysunek i scenariusz: Scott McCloud
Tłumaczenie: Michał Błażejczyk
Wydawnictwo: Kultura Gniewu: http://www.kultura.com.pl/index.php?s=plansze&img=191_01
Warszawa, marzec 2015

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś