Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Franciszek i wojna. Ignorowa膰 czy usprawiedliwia膰?

Niew艂a艣ciwe komentarze Franciszka nie sprawiaj膮, 偶e wa偶ne elementy jego pontyfikatu przestaj膮 mie膰 znaczenie. Jego b艂agania o pok贸j nie uniewa偶niaj膮 wypowiedzi b臋d膮cych nie na miejscu.
Franciszek i wojna. Ignorowa膰 czy usprawiedliwia膰?
Ilustr.: Stanis艂aw Gajewski

Podczas przygotowywania researchu do tekstu zauwa偶y艂am zjawisko, kt贸re w polskim internecie zdarza si臋 niezwykle rzadko: oto zar贸wno katoliccy 鈥瀟radsi鈥, zrzeszeni w niszowych grupach na Facebooku, jak i lewicuj膮ce portale satyryczne krytykuj膮 (cz臋sto w formie prze艣miewczych mem贸w) dok艂adnie to samo: s艂owa papie偶a Franciszka dotycz膮ce wojny w Ukrainie. U cz臋艣ci katolik贸w, ale tak偶e os贸b niereligijnych, kt贸re dotychczas ceni艂y papie偶a, pojawia si臋 silny dysonans i w膮tpliwo艣膰: czy to, co m贸wi Franciszek, nale偶y t艂umaczy膰 i usprawiedliwia膰, czy mo偶e raczej ignorowa膰 lub krytykowa膰? A mo偶e rozwi膮zanie wewn臋trznego konfliktu, kt贸ry w zwi膮zku z wypowiedziami papie偶a trapi wielu z nas, powinno wykracza膰 poza te dwie skrajne opcje?

Czemu obchodzi nas papie偶

To nie jest tekst o tym, w jaki spos贸b mo偶na interpretowa膰 wypowiedzi Franciszka na temat wojny w Ukrainie. Nie jest to esej o 鈥瀟eologii wojny鈥 ani te偶 analiza tego, w jaki spos贸b pontyfikat obecnie urz臋duj膮cego papie偶a przyczynia si臋 do poprawy stosunk贸w mi臋dzynarodowych. Nie chc臋 r贸wnie偶 dokonywa膰 analizy wypowiedzi poszczeg贸lnych 鈥瀟艂umaczy鈥 j臋zyka, kt贸rym pos艂uguje si臋 Franciszek, na j臋zyk publicystyki. Nie dlatego, 偶e analizy takie uwa偶am za niepotrzebne, ale dlatego, 偶e przyst臋puj膮c do pisania, postawi艂am sobie inny cel. Chcia艂abym przyjrze膰 si臋 z 鈥瀕otu ptaka鈥 pojawiaj膮cym si臋 w r贸偶nych mediach oko艂o-franciszkowym narracjom (zar贸wno wyra偶aj膮cym si臋 w formie esej贸w, jak i kr贸tkich wypowiedzi udost臋pnianych w social mediach czy mem贸w). Chc臋 tak偶e spr贸bowa膰 znale藕膰 odpowied藕 na pytanie, w jaki spos贸b mo偶emy 鈥瀠艂o偶y膰 si臋鈥 z wypowiedziami Franciszka, kt贸re budz膮 w nas sprzeciw, jak i z pe艂nymi emocji (i niekiedy emoji) pr贸bami analizy papieskich s艂贸w. Po przejrzeniu dziesi膮tek instagramowych relacji, w kt贸rych wyst臋puje Franciszek, a tak偶e po lekturze kilku tekst贸w nawi膮zuj膮cych do jego wypowiedzi, widz臋, 偶e mimo laicyzacji spo艂ecze艅stwa podczas powa偶nego kryzysu wci膮偶 oczekujemy g艂osu ze strony ludzi Ko艣cio艂a. Jestem przekonana, 偶e mamy do tego prawo.

Franciszek i 鈥濵艂yny Bo偶e鈥

Wielu odbiorc贸w Franciszkowych komunikat贸w oko艂owojennych poczu艂o jednak, 偶e papie偶, wcze艣niej kojarzony nawet przez niewierz膮cych z g艂osem sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej (mi臋dzy innymi za spraw膮 encykliki 鈥濬ratelli tutti鈥), powa偶nie zawi贸d艂 w tej materii. Najpierw bowiem przez d艂ugi czas unika艂 tego, co dla cz臋艣ci opinii publicznej by艂o niezwykle wa偶ne 鈥 czyli jasnego stwierdzenia, 偶e to Rosja jest oprawc膮, a Ukraina 鈥 ofiar膮. Og贸lne wypowiedzi na temat znaczenia pokoju oraz s艂ynne ju偶 w internetowej popkulturze 鈥瀢szyscy jeste艣my winni鈥 przez cz臋艣膰 katolik贸w i niekatolik贸w zosta艂y odebrane jako protekcjonalne, a wr臋cz 鈥 stanowi膮ce dow贸d na brak cywilnej odwagi papie偶a. Ostro偶ny ton papie偶a budzi dysonans u katolik贸w otwartych i umiarkowanie tradycyjnych: kto艣, kto wcze艣niej potrafi艂 wyra藕nie pi臋tnowa膰 przemoc i wyzysk, zdaje si臋 milcze膰 wobec ludob贸jstwa. Dla os贸b o zapatrywaniach antyklerykalnych postawa Franciszka sprzed paru tygodni stanowi dow贸d na to, 偶e Ko艣ci贸艂 potrafi podnie艣膰 g艂os jedynie wtedy, gdy chce moralizowa膰 ludzi w zakresie etyki seksualnej. Cz臋艣膰 internaut贸w wypowiedzi Franciszka por贸wna艂a do dzia艂a艅 Piusa XII, kt贸ry 鈥 zdaniem niekt贸rych historyk贸w 鈥 unika艂 otwartej krytyki nazizmu. Por贸wnania Franciszka do poprzednika z czas贸w II wojny 艣wiatowej zosta艂y wzmocnione cytatami z 鈥濵艂yn贸w Bo偶ych鈥, kt贸rych autor jest przekonany, 偶e Ko艣ci贸艂 potrafi 鈥瀠k艂ada膰 si臋鈥 z totalitaryzmami. Tymczasem od dawna niech臋tne Franciszkowi 艣rodowiska katolickich konserwatyst贸w i tradycjonalist贸w, kt贸rych cz艂onkowie do tej pory za jedn膮 z najwi臋kszych 鈥瀦brodni鈥 Franciszka uznawali ograniczenie sprawowania mszy trydenckiej, na zamkni臋tych grupach internetowych cz臋sto wyra偶ali podszyte drwin膮 rozbawienie, 偶e bywalcy 鈥瀕ewej nawy鈥 dopiero teraz 鈥瀙oznali si臋鈥 na Franciszku. Mo偶na pokusi膰 si臋 zatem o stwierdzenie, 偶e wypowiedzi Franciszka na temat wojny w Ukrainie unaoczni艂y i zintensyfikowa艂y spo艂eczne emocje wok贸艂 Ko艣cio艂a w og贸le.

Prawo do w艣ciek艂o艣ci, prawo do wycofania

Co zatem osoba wierz膮ca (niekoniecznie gorliwie, ale jednak chc膮ca by膰 w Ko艣ciele) mo偶e zrobi膰 z tym, 偶e wypowiedzi Franciszka wydaj膮 si臋 jej szokuj膮ce, niew艂a艣ciwe lub nawet niegodziwe? A jakie mo偶liwo艣ci ma osoba, kt贸ra od Ko艣cio艂a woli trzyma膰 si臋 z daleka albo kt贸ra jest 艣wie偶o po ko艣cielnym exodusie? Czy w imi臋 sprzeciwu wobec symetryzmu 鈥 przecie偶 wiemy doskonale, kto jest sprawc膮, a kto ofiar膮 i nie ma tutaj mowy o 偶adnej 鈥瀗iejasno艣ci鈥 鈥 powinni艣my ca艂kowicie przesta膰 s艂ucha膰 papie偶a? A mo偶e, chc膮c pozosta膰 w Ko艣ciele, powinni艣my szuka膰 usprawiedliwienia dla s艂贸w papie偶a, twierdzi膰, 偶e zosta艂y one wyrwane z kontekstu, cytowa膰 jego inne wypowiedzi, w kt贸rych papie偶 sprzeciwia艂 si臋 konfliktom zbrojnym? Wreszcie 鈥 mo偶e najlepiej w tej sytuacji by艂oby po prostu nie zwraca膰 uwagi na ostatnie s艂owa papie偶a, nie anga偶owa膰 si臋 w facebookowe dyskusje i 偶y膰 religijn膮 codzienno艣ci膮?

Jestem w pe艂ni 艣wiadoma, 偶e 偶aden publicysta nie ma w艂adzy nad sumieniami swoich odbiorc贸w 鈥 nie chc臋 wi臋c przedstawia膰 uproszczonej recepty na 鈥炁紋cie po s艂owach Franciszka鈥. S膮dz臋 jednak, 偶e poradzenie sobie z trudnymi emocjami, kt贸re u wielu z nas wywo艂uj膮 ostatnie poczynania papie偶a, mo偶e wymaga膰 tego samego, co jest warunkiem przej艣cia przez psychoterapi臋 po bolesnym 偶yciowym do艣wiadczeniu. W pierwszej kolejno艣ci, jakkolwiek banalnie by to nie zabrzmia艂o, powinni艣my da膰 sobie prawo do r贸偶nych uczu膰 w obecnej sytuacji. Mo偶emy by膰 na papie偶a w艣ciekli, mo偶emy by膰 rozczarowani i zawiedzeni. Mo偶emy r贸wnie偶 odczuwa膰 miks smutku i ulgi 鈥 na przyk艂ad zwi膮zanej z tym, 偶e w g艂o艣nym wywiadzie dla 鈥濩orriere della Sera鈥 papie偶 w ko艅cu zacz膮艂 m贸wi膰 wprost o Putinie.

Pami臋tajmy te偶, 偶e nie mamy obowi膮zku na bie偶膮co 艣ledzi膰 informacji o tym, co poszczeg贸lne autorytety 鈥 r贸wnie偶 ko艣cielne 鈥 m贸wi膮 na temat wojny. Informacje p艂yn膮ce od korespondent贸w wojennych same w sobie s膮 obci膮偶aj膮ce i mog膮 przyczynia膰 si臋 do powstawania poczucia silnego l臋ku i bezradno艣ci 鈥 nie jeste艣my wi臋c zobligowani do uczestniczenia w dyskusjach na temat tego, kto jest obecnie najwi臋kszym intelektualnym sojusznikiem Ukrainy, a kto uprawia prorosyjski white washing. D膮偶enie do bycia na bie偶膮co mo偶e by膰 mechanizmem, dzi臋ki kt贸remu odzyskujemy poczucie kontroli nad otaczaj膮c膮 nas rzeczywisto艣ci膮, ale bywa r贸wnie偶 przeci膮偶aj膮ce i niszcz膮ce. Innymi s艂owy 鈥 nawet jako ludzie Ko艣cio艂a czy osoby zaanga偶owane spo艂ecznie nie musimy czyta膰 wszystkich wypowiedzi (i komentarzy do wypowiedzi) papie偶a 鈥 i nie 艣wiadczy to o tym, 偶e jeste艣my oboj臋tni na los walcz膮cej Ukrainy albo nie obchodzi nas to, co dzieje si臋 w Ko艣ciele. W pewnych momentach danie sobie prawa do nieprzyswajania kolejnych informacji mo偶e s艂u偶y膰 dobrostanowi psychicznemu i duchowemu.

W pracy terapeutycznej i interwencyjnej spotykam osoby, dla kt贸rych ca艂a sytuacja wojny wi膮偶e si臋 z poczuciem zawodu i straty 鈥 wierzyli艣my w to, 偶e ludob贸jstwo nie ma prawa zdarzy膰 si臋 w naszych czasach, w naszej cz臋艣ci Europy. G艂臋bokie poczucie zawodu autorytetem papie偶a (lub innym, kt贸ry jest dla nas wa偶ny) mo偶e sta膰 si臋 zarzewiem egzystencjalnego kryzysu 鈥 a w kryzysie potrzeba zazwyczaj stabilnych punkt贸w oparcia. Zaanga偶owani cz艂onkowie Ko艣cio艂a mog膮 na szcz臋艣cie znale藕膰 zrozumienie dla ich odczu膰 u cz臋艣ci katolickich mentor贸w i publicyst贸w, kt贸rzy r贸wnie偶 czuj膮 si臋 zdezorientowani przez wypowiedzi Franciszka (jeden z takich tekst贸w autorstwa Karola Kleczki ukaza艂 si臋 jako艣 czas temu w 鈥濳ontakcie鈥). Nie, nie chodzi o przekonywanie samych siebie, 偶e g艂os Franciszka jest chwilow膮 niejasno艣ci膮, a wi臋kszo艣膰 katolik贸w my艣li i pisze 鈥瀓ak nale偶y鈥 鈥 chodzi raczej o posiadanie (cho膰by wirtualnej) wsp贸lnoty os贸b, kt贸re rozumiej膮 nasz punkt widzenia.

Pomie艣ci膰 ambiwalencj臋

Wreszcie, kiedy zrozumiemy swoje w艂asne emocje i zdecydujemy, czy w og贸le chcemy zajmowa膰 si臋 oko艂owojennymi tematami, mo偶emy dokonywa膰 analizy sytuacji, w kt贸rej znalaz艂 si臋 Ko艣ci贸艂, od strony intelektualnej. Osobi艣cie s膮dz臋, 偶e sytuacja, w kt贸rej Franciszek wypowiada si臋 鈥 m贸wi膮c eufemistycznie 鈥 niezr臋cznie na temat Ukrainy, Rosji czy 鈥瀞zczekania鈥 NATO, mo偶e nam przypomina膰, 偶e nie wszystkie s艂owa papie偶y stanowi膮 dogmaty 鈥 a przemy艣lenia biskup贸w Rzymu na tematy geopolityczne nie wchodz膮 w sk艂ad depozytu wiary. Jest to r贸wnie偶 gorzka, ale i wa偶na pod wieloma wzgl臋dami 鈥瀕ekcja鈥 pomieszczania w sobie ambiwalencji 鈥 niekt贸re niew艂a艣ciwe w moim poczuciu komentarze Franciszka nie sprawiaj膮, 偶e wa偶ne elementy jego pontyfikatu (jak d膮偶enie do synodalnosci czy dzia艂ania na rzecz zmiany j臋zyka u偶ywanego wobec os贸b LGBT w Ko艣ciele) przestaj膮 mie膰 znaczenie 鈥 i vice versa. Rozs膮dne wypowiedzi Franciszka na temat wojny i jego b艂agania o pok贸j (tak, te elementy r贸wnie偶 nale偶y dostrzec!) nie uniewa偶niaj膮 wypowiedzi b臋d膮cych nie na miejscu, ani te偶 si臋 nie zeruj膮. Papa Francesco mo偶e by膰 jednocze艣nie i uduchowionym prorokiem, i s艂abym specjalist膮 do spraw mi臋dzynarodowych 鈥 tak samo jak 艣wieccy przyw贸dcy mog膮 mie膰 na swoim koncie i imponuj膮ce dokonania, i wstydliwe epizody.

Last but not least 鈥 budz膮ce sprzeciw wypowiedzi papie偶a pokazuj膮, 偶e potrzebujemy odej艣膰 od mentalno艣ci klerykalnej. 呕aden ksi膮dz, biskup czy namiestnik Chrystusa nie ma monopolu na obja艣nienie nam 艣wiata 鈥 i Franciszek nie stanowi wyj膮tku od tej regu艂y.

 

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij