Internetowy magazyn katolewicy spo艂ecznej. Piszemy o 艣wiecie, czerpi膮c inspiracje z nauki spo艂ecznej Ko艣cio艂a

Forcano: Jan Pawe艂 II wstrzyma艂 Sob贸r. Teologii wyzwolenia nie rozumia艂

Pocz膮tkowo s膮dzono, 偶e Wojty艂a b臋dzie potwierdzeniem Soboru. Wkr贸tce okaza艂o si臋, 偶e papie偶 przyni贸s艂 ze sob膮 inny model Ko艣cio艂a, ni偶 ten zaprojektowany przez Sob贸r.
Forcano: Jan Pawe艂 II wstrzyma艂 Sob贸r. Teologii wyzwolenia nie rozumia艂
ilustr.: Karolina Burdon

Rozmowa z Benjaminem Forcano

Fragment tej rozmowy ukaza艂 si臋 tak偶e w numerze 鈥濩zyj papie偶?鈥 Magazynu Kontakt.

Na prze艂omowej Konferencji Episkopatu Ameryki 艁aci艅skiej w Medell铆n w 1968 roku tamtejsi biskupi wyrazili poparcie dla zasadniczych idei teologii wyzwolenia, w tym przede wszystkim preferencyjnej opcji na rzecz ubogich oraz my艣lenia o grzechu w kategoriach strukturalnych. Jedena艣cie lat p贸藕niej, otwieraj膮c Konferencj臋 w Puebla, Jan Pawe艂 II inaczej rozk艂ada艂 akcenty. Przestrzega艂 przed pok艂adaniem nadziei w zmianach strukturalnych i zaanga偶owaniu politycznym. Czy powiedzia艂 biskupom latynoameryka艅skim co艣 zasadniczo innego, ni偶 to, co w Medell铆n us艂yszeli od Paw艂a VI?

Aby odpowiedzie膰 na to pytanie, musimy cofn膮膰 si臋 do Soboru Watyka艅skiego II. Przyni贸s艂 on zmiany, kt贸re nie daj膮 si臋 por贸wna膰 z niczym, co wydarzy艂o si臋 w Ko艣ciele w ci膮gu kilku poprzedzaj膮cych Sob贸r stuleci. W dokumentach soborowych poddano rewizji ca艂y spos贸b, w jaki oficjalnie rozumia艂o si臋 chrze艣cija艅stwo. Zakwestionowano interesy i przywileje, wierzenia i przyzwyczajenia. Uczestnicy Soboru mieli 艣wiadomo艣膰, 偶e ludzko艣膰 zmaga si臋 z powa偶nymi problemami, a zarazem byli przekonani, 偶e Ko艣ci贸艂 nie ma na te problemy satysfakcjonuj膮cej odpowiedzi. Tamten czas by艂 antropologicznie, socjopolitycznie i kulturowo nowy. W zwi膮zku z tym Ko艣ci贸艂 wymaga艂 radykalnej reformy. Dla tej nowej 艣wiadomo艣ci dwie sprawy by艂y oczywiste. Po pierwsze, Ko艣ci贸艂 nie m贸g艂 d艂u偶ej konstytuowa膰 si臋 w opozycji do 艣wiata jako 鈥瀞po艂ecze艅stwo r贸wnoleg艂e鈥. Ta antyteza sprzed wiek贸w musia艂a zosta膰 przezwyci臋偶ona, poniewa偶 Ko艣ci贸艂 nie by艂 uwa偶nym s艂uchaczem Ewangelii. Zakorzeni艂y si臋 w nim zwyczaje, prawa i struktury, kt贸re nie odzwierciedla艂y nauki ani praktyki Jezusa. Po drugie, by艂 to koniec modelu Ko艣cio艂a, kt贸ry przez prawie dwa tysi膮ce lat pozostawa艂 zwi膮zany z jedn膮 przestrzeni膮 kulturow膮: Europ膮 Zachodni膮.

W ten spos贸b dochodzimy do Konferencji w Medell铆n鈥

W艂a艣nie. Dokumenty soborowe musia艂y zosta膰 przyj臋te i zasymilowane w obr臋bie Ko艣cio艂a. W Medell铆n episkopat Ameryki 艁aci艅skiej umie艣ci艂 nauczanie Soboru w wyj膮tkowym kontek艣cie Trzeciego 艢wiata. Wnioski p艂yn膮ce z konferencji by艂y tak wa偶ne i nowatorskie, 偶e po powrocie ze swojego tourn茅e po Ameryce 艁aci艅skiej John Rockefeller powiedzia艂: 鈥瀓e艣li latynoameryka艅ski Ko艣ci贸艂 b臋dzie przestrzega艂 porozumie艅 z Medell铆n, interesy Stan贸w Zjednoczonych w Ameryce 艁aci艅skiej s膮 zagro偶one鈥. Teologia wyzwolenia nabra艂a rozmachu wraz z Soborem Watyka艅skim II i zosta艂a oficjalnie po艣wi臋cona na Konferencji w Medell铆n. Min臋艂o jednak niewiele czasu i nast膮pi艂a restauracja鈥

Jak膮 rol臋 odegra艂 w tym procesie Jan Pawe艂 II?

W 1978 roku postulaty soborowe i teologia wyzwolenia wsp贸艂istnia艂y ju偶 od d艂u偶szego czasu. W tym samym roku Karol Wojty艂a zosta艂 wybrany na papie偶a. Dzisiaj nikt ju偶 chyba nie w膮tpi w to, 偶e Jan Pawe艂 II reprezentuje bardzo 鈥瀞ilny鈥 spos贸b rozumienia chrze艣cija艅stwa i zarz膮dzania Ko艣cio艂em. W ci膮gu jego trwaj膮cego dwadzie艣cia sze艣膰 lat pontyfikatu Ko艣ci贸艂 instytucjonalny, chroniony przez niego przy pomocy aparatu organizacyjnego i duchownego, zyska艂 taki wp艂yw i tak膮 jednolito艣膰, 偶e nasuwa si臋 pytanie, czy nie uczyniono tego przypadkiem kosztem zerwania z jego najg艂臋bsz膮 istot膮, kt贸r膮 s膮 przecie偶 mi艂o艣膰 i wolno艣膰.

Czy jednak Jan Pawe艂 II, papie偶 podr贸偶uj膮cy, nie przyci膮ga艂 t艂um贸w i nie by艂 oklaskiwany wsz臋dzie, gdzie tylko si臋 pojawia艂? Jak wyja艣ni膰 to napi臋cie pomi臋dzy powszechnym uznaniem i teologiczn膮 krytyk膮?

Zewn臋trzne przyw贸dztwo papie偶a Wojty艂y bardzo kontrastuje z jego przyw贸dztwem wewn膮trz Ko艣cio艂a. Pocz膮tkowo s膮dzono, 偶e Wojty艂a b臋dzie potwierdzeniem Soboru. Wkr贸tce okaza艂o si臋 jednak, 偶e papie偶 przyni贸s艂 ze sob膮 inny model Ko艣cio艂a, ni偶 ten zaprojektowany przez Sob贸r, i 偶e to jemu zamierza艂 po艣wi臋ci膰 ca艂膮 swoj膮 energi臋.

Jan Pawe艂 II odebra艂 tradycjonalistyczn膮 formacj臋 i wyni贸s艂 z niej przekonanie, 偶e Europa kroczy 艣cie偶kami sekularyzacji, ateizmu oraz hedonistycznego i konsumpcyjnego materializmu. My艣la艂 o nowoczesno艣ci w spos贸b negatywny, poniewa偶 w jego przekonaniu Ko艣ci贸艂 traci艂 w niej swoj膮 dawn膮 hegemoni臋 i by艂 spychany do sfery prywatnej. Postawi艂 zatem na restauracj臋, to znaczy na ponown膮 chrystianizacj臋 Europy. Temu, co identyfikowa艂 jako z艂o, stara艂 si臋 przeciwstawi膰 poprzez przywr贸cenie modelu Ko艣cio艂a przedsoborowego: scentralizowanego, androcentrycznego, klerykalnego, pos艂usznego i antynowoczesnego. Ta restauracja dotkn臋艂a Ko艣cio艂a na wszystkich poziomach i szczeblach: synod贸w, konferencji episkopat贸w, zgromadze艅 zakonnych, wydzia艂贸w uniwersyteckich, teolog贸w, publikacji, czasopism鈥 Aby ostatecznie sta艂a si臋 faktem, trzeba by艂o powr贸ci膰 do tradycyjnych instrument贸w sprawowania w艂adzy i oprze膰 j膮 na silnych ruchach, takich jak Opus Dei, Comunione e Liberazione, Neokatechumenat, Legioni艣ci Chrystusa i tak dalej.

Szwajcarski teolog Hans K眉ng powiedzia艂, 偶e w celu uciszenia teolog贸w wyzwolenia Jan Pawe艂 II wraz z kardyna艂em Josephem Ratzingerem, 贸wczesnym prefektem Kongregacji Nauki Wiary, si臋gali po 鈥瀖etody inkwizycyjne鈥. Kongregacja domaga艂a si臋 zwo艂ywania komisji doktrynalnych episkopat贸w latynoameryka艅skich, a od peruwia艅skiego episkopatu za偶膮da艂a wr臋cz ustosunkowania si臋 do jej krytycznych uwag o teologii Gustavo Guti茅rreza. Podzieleni w ocenie teologii wyzwolenia biskupi nie zdo艂ali uzgodni膰 wsp贸lnego stanowiska, ale Guti茅rrez zosta艂 poproszony o rok milczenia. Czy dzia艂ania Kongregacji mia艂y pe艂ne poparcie Jana Paw艂a II?

Rzecz jasna, proces, kt贸ry nazywam 鈥瀝estauracj膮鈥, odby艂 si臋 pod kontrol膮 kardyna艂a Ratzingera. To w艂a艣nie on w 1984 roku, dwadzie艣cia lat po Soborze, napisa艂 鈥濺aport o wierze鈥, w kt贸rym wykazywa艂 powa偶ne b艂臋dy teologii wyzwolenia. Prefekt nie by艂by jednak w stanie samodzielnie zaplanowa膰 i przeprowadzi膰 restauracji bez papie偶a, kt贸ry popar艂 go swoim najwy偶szym autorytetem. Protestowali przeciwko temu teologowie, kt贸rzy podczas Soboru byli ekspertami swoich episkopat贸w, a dzisiaj uwa偶ani s膮 za architekt贸w dokument贸w soborowych. Edward Schillebeeckx pisa艂 na przyk艂ad: 鈥瀘becnie wydaje si臋, 偶e kardyna艂 Ratzinger jest jedynym uprawnionym do autentycznej interpretacji Soboru. To sprzeczne z tradycj膮. W tym sensie twierdz臋, 偶e jest to pogwa艂cenie ducha Soboru鈥.

Sam papie偶 wielokrotnie dystansowa艂 si臋 od teologii wyzwolenia. W 1996 roku podczas pielgrzymki do Ameryki 艢rodkowej wyrazi艂 na przyk艂ad przekonanie, 偶e upad艂a ona wraz z komunizmem. Z drugiej strony, deklarowa艂, 偶e teologia wyzwolenia jest potrzebna Ko艣cio艂owi w Ameryce 艁aci艅skiej. Jak rozumie膰 intencj臋 kryj膮c膮 si臋 za tymi niesp贸jnymi wypowiedziami?

Papie偶 Wojty艂a g艂臋boko uwewn臋trzni艂 nap臋dzan膮 i promowan膮 przez kardyna艂a Ratzingera ide臋, 偶e teologowie wyzwolenia poparli marksistowsk膮 wizj臋 偶ycia. Wizj臋, kt贸ra jako taka jest ateistyczna. Idea ta jest oczywi艣cie fa艂szywa i oszczercza. Wed艂ug mojej wiedzy 偶aden teolog wyzwolenia nie wybra艂 opcji, kt贸ra by艂aby sprzeczna z wiar膮 chrze艣cija艅sk膮. Marksizmu u偶ywali tylko jako narz臋dzia s艂u偶膮cego do krytycznej analizy pochodzenia, zakresu i cel贸w systemu kapitalistycznego. By艂o to po艣rednictwo, cenne jakich ma艂o, w poznawaniu przyczyn ub贸stwa i zwalczaniu ich. Wobec niedostatku takiej analizy teolog europejski Johann Baptist Metz musia艂 przyzna膰: 鈥濿艣r贸d nas to偶samo艣膰 chrze艣cija艅sk膮 cechuje nie wy艂膮cznie, ale przede wszystkim, religia bur偶uazyjna. Do艣wiadczyli艣my jedynie Ko艣cio艂a, kt贸ry legitymizowa艂 i wspiera艂 mocarstwa pa艅stwowe鈥. To by wyja艣nia艂o, dlaczego w przesz艂o艣ci wszystkie rewolucje by艂y dokonywane przeciwko Ko艣cio艂owi lub bez jego udzia艂u.

Jak wic naley prawid艂owo rozumie zwizek teologii wyzwolenia z systemem kapitalistycznym?

Nale偶a艂oby wyr贸偶ni膰 w tym wzgl臋dzie dwa 鈥瀖omenty鈥.

Jakie?

W pierwszej kolejno艣ci trzeba uzna膰, 偶e ub贸stwo w naszych czasach jawi si臋 jako integralna cz臋艣膰 systemu kapitalistycznego. Kapitalizm jest przedstawiany jako tw贸rca bogactwa, kt贸re nigdy wcze艣niej nie mia艂o miejsca, ale skrywa si臋 kr臋t膮 drog臋 doj艣cia do tego bogactwa oraz ofiary, kt贸re za sob膮 poci膮gn臋艂a.

Paradoksalnie diagnoza Marksa si臋 spe艂nia, ale z ogromnym okrucie艅stwem. Neoliberalna struktura kapitalizmu daje nam klucz do wyja艣nienia jego funkcjonowania i wynik贸w: pozytywnych dla niekt贸rych i negatywnych dla innych. Ub贸stwo jawi si臋 jako rzeczywisto艣膰 dialektyczna: istniej膮 biedni, poniewa偶 istniej膮 bogaci, wi臋kszo艣膰 jest biedna, poniewa偶 mniejszo艣膰 jest bogata. Bogaci staj膮 si臋 bogaci, poniewa偶 pozbawiaj膮 biednych tego, co jest ich 鈥 zarobk贸w, ziemi, pracy i tak dalej.

Dlatego bogaci s膮 tymi, kt贸rzy doprowadzaj膮 innych do ruiny, a biedni tymi, kt贸rzy s膮 pozbawiani 艣rodk贸w do 偶ycia. Bogaci s膮 tymi, kt贸rzy wyw艂aszczaj膮 i t艂amsz膮, a biedni s膮 wyw艂aszczeni i t艂amszeni. To, 偶e P贸艂noc ma tysi膮c razy wi臋cej ni偶 Po艂udnie, 偶e konsumuje, dominuje, ma o wiele, wiele wy偶sze PKB na mieszka艅ca, 偶e si臋 zbroi a偶 po z臋by i lekcewa偶y podstawowe potrzeby ludzko艣ci, nie wynika z niedoboru, ale z rezultatu dialektycznego uk艂adu mi臋dzy bogatymi a biednymi.

Co z tego wynika?

Spos贸b rozumienia i opisywania rzeczywisto艣ci. Jak pisa艂 nasz teolog, Gustavo Gutierrez, 鈥瀊iedni w naszych czasach to klasy wyzyskiwane, rasy marginalizowane, kultury pogardzane鈥.

Jest to szczeg贸lnie widoczne w wymiarze ekologicznym. Dominacja obecnego systemu polega na inwazji na terytoria, pl膮drowaniu zasob贸w naturalnych, gdzie jedynym celem jest zysk, przy pozostawianiu wsz臋dzie pustki i 艣mierci. Zniszczenie to nale偶a艂oby zaklasyfikowa膰 jako 鈥瀍kozag艂ad臋鈥 (ecoholokaust).

A jednak wci膮偶 wiele os贸b twierdzi, 偶e nie ma lepszego systemu ni偶 kapitalizm. Z istoty.

W odpowiedzi nale偶y powtarza膰 prost膮 prawd臋: gospodarka, kt贸ra nie s艂u偶y cz艂owiekowi, kt贸ra nie podlega zasadzie dobra wsp贸lnego, kt贸rej strzeg艂oby pa艅stwo, kt贸ra przynosi pozytywne wyniki tylko mniejszo艣ci, a negatywne 鈥 wi臋kszo艣ci, kt贸ra rz膮dzi si臋 dynamik膮 egoizmu, zysku, prawa silniejszego, i kt贸ra uniemo偶liwia stosunki mi臋dzy jednostkami i wsp贸lnot膮 oparte na sprawiedliwo艣ci, mi艂o艣ci i solidarno艣ci 鈥 taka gospodarka jest b艂臋dna. Taka ekonomia jest b艂臋dem.

Kultura wywodz膮ca si臋 z kapitalizmu chce, aby艣my uwierzyli, 偶e szcz臋艣cie polega na nabywaniu nieruchomo艣ci, rzeczy, dorabianiu si臋, zdobywaniu w艂adzy. Ostatecznie zaczynamy uznawa膰 to za naturalne, 偶e bycie samolubnym, chciwym, aroganckim, dominuj膮cym mia艂oby by膰 wska藕nikiem naszej to偶samo艣ci jako istot ludzkich. A w rzeczywisto艣ci najwi臋ksze warto艣ci cz艂owieka to uczciwo艣膰, braterstwo, tworzenie relacji opartych na mi艂o艣ci i wolno艣ci, niebycie oboj臋tnym ani niewra偶liwym na cierpienie innych. 呕ycie, kt贸re nie jest nastawione na szukanie uznania i poklasku, ale na zaspokojenie podstawowych potrzeb ludzko艣ci i walk臋 z tym, co przynosi cierpienie.

ilustr.: Karolina Burdon

Przejd藕my do drugiego 鈥瀖omentu鈥 w teologii wyzwolenia.

Nie bez powodu teologii wyzwolenia nie da艂o si臋 por贸wna膰 z teologiami z przesz艂o艣ci. 艢wiatowy porz膮dek spo艂eczno-ekonomiczny i polityczny ustanowiony zosta艂 zgodnie z prawami najsilniejszego, co mia艂o rzekomo posiada膰 etyczn膮 konsekracj臋 i b艂ogos艂awie艅stwo woli Bo偶ej. Porz膮dek ten skonsolidowany zosta艂 w krajach chrze艣cija艅skich i zyskiwa艂 legitymizacj臋 oficjalnej teologii. W efekcie wszelkie pr贸by jego zmiany uznawane by艂y za 艣wi臋tokradztwo.

Czyli system kapitalistyczny szuka艂 legitymizacji tak偶e w teologii?

Centra finansowe i polityczne nie waha艂y si臋 polega膰 na tej teologii, kt贸ra w niczym ich nie kwestionowa艂a, a zach臋ca艂a do rezygnacji, przedstawia艂a nier贸wno艣ci spo艂eczne i z艂o jako pr贸by zsy艂ane przez Boga w celu nabycia 艣wi臋to艣ci i akumulacji zas艂ug potrzebnych, by wst膮pi膰 do Nieba. To teologia oboj臋tna, kt贸ra wywy偶sza chwa艂臋 Boga, a jednocze艣nie usprawiedliwia pogwa艂cenie praw cz艂owieka, zw艂aszcza najbiedniejszych.

Zaabsorbowaniu Ko艣cio艂a samym sob膮 towarzyszy teologia oboj臋tna w obliczu b贸lu i niewoli wi臋kszo艣ci. To ona nieustannie organizowa艂a pompatyczne ceremonie religijne, maj膮ce na celu zapewnienie sobie zbawienia; ustanawia艂a przykazania, doktryny, prawa i dogmaty, kt贸rych nale偶a艂o si臋 nauczy膰 na pami臋膰; promowa艂a nieko艅cz膮ce si臋 modlitwy i msze. Ostatecznie pozosta艂y one dzie艂ami pobo偶nymi, nieprzedstawiaj膮cymi jednak wcale tego, co 偶ycie Jezusa mia艂o na celu pot臋pi膰 i co wskazywa艂o czyni膰 zawsze i w ka偶dym spo艂ecze艅stwie.

W jaki spos贸b odpowiadali na to hiszpa艅scy teologowie?

Z niezaprzeczaln膮 racj膮, w odpowiedzi na dzia艂ania grup fundamentalistycznych lub neokonserwatywnych, kt贸re odrzuci艂y zmian臋 spo艂eczn膮 i g艂osi艂y religi臋, kt贸ra mia艂a by膰 apolityczna, 32 teolog贸w europejskiego czasopisma 鈥濻ob贸r鈥 鈥瀞tara艂o si臋 rozwi膮za膰 problem uci艣nionych w 艣wietle i wierze oraz promowa膰 ich ca艂o艣ciowe wyzwolenie鈥. W tym samym duchu Hiszpa艅skie Stowarzyszenie Teolog贸w Juan XXIII pisa艂o:

鈥濸odzielamy wraz z teologami wyzwolenia zadanie wypracowania, maj膮c na uwadze biednych, rygorystycznej refleksji chrze艣cija艅skiej, duchowo艣ci pod膮偶aj膮cej za Jezusem, Ko艣cio艂a wsp贸lnotowego i dzia艂alno艣ci duszpasterskiej w solidarno艣ci z tymi, kt贸rzy zostali wygnani ze swojej ziemi, w duchu pluralizmu, kt贸ry nie zrywa z komuni膮 Ko艣cio艂a鈥.

By艂o to nieustanne przywo艂ywanie obecno艣ci i ekspansja wyzwalaj膮cej fali nowej teologii w Europie. Jako 艣wiadek i jej redaktor w Hiszpanii, nie mog臋 si臋 oprze膰 podkre艣leniu znaczenia tej teologii i jej wp艂ywu, kt贸ry by艂 wywierany tak偶e przez kongresy teologiczne zainicjowane w 1980 roku, trwaj膮ce do dzi艣 i organizowane nieprzerwanie. W ostatnim wydarzeniu, trwaj膮cym cztery dni, bra艂o udzia艂 oko艂o 1500 os贸b. Ka偶dy Kongres podejmowa艂 r贸偶ne zagadnienia, pos艂ugiwa艂 si臋 interdyscyplinarn膮 metodologi膮, odbywa艂 si臋 z udzia艂em oko艂o siedmiu m贸wc贸w, z okr膮g艂ymi sto艂ami, wyst膮pieniami i na koniec Eucharysti膮.

Jak na to reagowali biskupi?

Jak mo偶na by艂o si臋 spodziewa膰, Kongresy wzbudzi艂y nieufno艣膰 w Episkopacie, kt贸ry pr贸bowa艂 je kontrolowa膰. Jednak Stowarzyszenie teolog贸w i teolo偶ek Juan XXIII opowiedzia艂o si臋 jednog艂o艣nie przeciwko tym pr贸bom i by艂o w stanie kontynuowa膰 Kongresy. Bez interwencji hierarchii ko艣cielnej i pomimo r贸偶nych pr贸b ograniczenia wolno艣ci w doborze m贸wc贸w, my艣li przewodnich i cel贸w, uda艂o si臋 zachowa膰 wobec niej autonomi臋.

Wiele os贸b w Europie ignoruje lub s艂ysza艂o wiele z艂ego o teologii wyzwolenia 鈥 mimo rezonansu, z jakim spotyka si臋, jak wida膰, tak偶e na naszym kontynencie. Mo偶e warto pokusi膰 si臋 o syntetyczne przedstawienie im jej gwnych cech?

Nie jest to 艂atwe zadanie, je艣li we藕miemy pod uwag臋 ogromn膮 stert臋 ksi膮偶ek, artyku艂贸w, publikacji, grup, ruch贸w i dzia艂aj膮cych wok贸艂 niej projekt贸w. Ale spr贸buj臋. Mog臋 zrobi膰 to w punktach?

Prosz臋 bardzo.

Punkt pierwszy: teologia wyzwolenia wyrasta z potrzeb 艣wiata w wi臋kszo艣ci biednego i uciskanego.

Punkt drugi: obejmuje 鈥瀗egatywne鈥 wyzwolenie od grzechu, niewoli i 艣mierci oraz 鈥瀙ozytywne鈥 wyzwolenie skupione na Kr贸lestwie Bo偶ym, na stworzeniu nowego cz艂owieka i ko艅cu historii.

Punkt trzeci: wyzwolenie jest tu ostatecznym celem 鈥 wyzwolenie z rzeczywisto艣ci ucisku ludzi umieraj膮cych powoli lub krzy偶owanych, ludzi i spo艂ecze艅stw uciskanych.

Punkt czwarty: teologia wyzwolenia skupia si臋 na Kr贸lestwie Bo偶ym jako odniesieniu i narz臋dziu transformacji, kt贸ra ma zosta膰 przeprowadzona. Kr贸lestwo to ma zaistnie膰 ju偶 na tym 艣wiecie i urzeczywistni膰 si臋 w 偶yciu biednych.

Punkt pi膮ty: Objawienie Boga, opr贸cz tego, 偶e jest dane w Pi艣mie 艢wi臋tym, Tradycji Ko艣cielnej i Nauce Ko艣cio艂a, ma miejsce tak偶e w historii, przesz艂o艣ci i tera藕niejszo艣ci, w objawieniach czas贸w. Episkopat Ameryki 艁aci艅skiej w 1968 roku w Medell铆n usankcjonowa艂 jako jedno z tych objawie艅 鈥瀦biorow膮 n臋dz臋, kt贸ra wo艂a do nieba鈥 oraz 鈥瀟臋sknot臋 za wyzwoleniem wszystkich niewolnik贸w鈥. Objawienie to widoczne jest tak偶e w praktycznej odpowiedzi wiernych poprzez na艣ladowanie Jezusa, poniewa偶, jak pisa艂 Jan Sobrino, 鈥濨贸g nie jest czysto transcendentn膮 obco艣ci膮 w odniesieniu do historii, ale raczej On Sam oddaje si臋 historii鈥.

Punkt sz贸sty dotyczy zada艅 teologii wyzwolenia鈥

Jakie one s膮?

Po pierwsze, wzi臋cie odpowiedzialno艣ci za rzeczywisto艣膰 poprzez jej zg艂臋bianie, s艂uchanie jej i poddanie si臋 jej wp艂ywowi, co wymaga u偶ycia wiedzy naukowej, filozoficznej, etyczno-spo艂ecznej i tak dalej. Po drugie, bycie cz臋艣ci膮 艣wiata biednych, z nieuchronn膮 stronniczo艣ci膮鈥

Stronniczo艣ci膮? W Europie z idea艂 uchodzi raczej bezstronno艣膰.

A jednak dzi臋ki stronniczo艣ci poznaje si臋 prawd臋 lepiej ni偶 z perspektywy ca艂o艣ci! Sobrino pisa艂: 鈥瀂 Trzeciego 艢wiata lepiej poznaje si臋 prawd臋 o nim samym, a tak偶e lepiej dochodzi si臋 do prawdy Pierwszego 艢wiata z tego punktu widzenia; nie ma to jednak miejsca w odwrotnej kolejno艣ci鈥.

Trzecim zadaniem teologii wyzwolenia jest marsz u boku biednych, kt贸ry jest sprawdzianem wierno艣ci temu, co objawia B贸g. Ten marsz wytwarza w ludzie Bo偶ym jasno艣膰 i zach臋t臋 do budowania Kr贸lestwa. Je艣li Ko艣ci贸艂 jest Ludem Bo偶ym i jest Ko艣cio艂em ubogich, musi wykonywa膰 swoj膮 powinno艣膰 po艣r贸d nich. Je艣li nie, teologi臋 nale偶y zmieni膰.

Po czwarte, z udzia艂em empatii, teologia wyzwolenia odkrywa przyczyny zubo偶enia wi臋kszo艣ci i jej cierpienia, i tw贸rczo poszukuje rozwi膮za艅 tej sytuacji. Sytuuje j膮 to w pozycji konfliktu historycznego i zmusza do stawienia czo艂a fa艂szywym b贸stwom, co skazuje j膮 r贸wnie偶 na prze艣ladowanie przez mo偶nych tego 艣wiata.

Po pi膮te wreszcie, to wsp贸艂偶ycie z biednymi sprawia, 偶e teologia wyzwolenia idzie naprz贸d z now膮 perspektyw膮, dzi臋ki kt贸rej widzi i dotyka naj艣wi臋tszego: tego, 偶e B贸g, jego Kr贸lestwo i Jezus s膮 dobrzy, dobrzy dla cz艂owieka i historii, dobrzy, poniewa偶 humanizuj膮 i zbawiaj膮, dobrzy przede wszystkim dla biednych i ich wyzwolenia.

Podsumowujc, mo偶na stwierdzi膰, 偶e cieki ubogich i 艣cie偶ki Boe s膮 na tym 艣wiecie wsplne. Czy jest jednak scenariusz, kt贸ry 鈥 pomimo otaczajcego nas opresyjnego neoliberalizmu 鈥 pozwoli艂by odzyska膰 nadziej na inny, bardziej rwnociowy, braterski, wolny i pokojowy wiat?

Jest! Przedstawi臋 go g艂osem biskupa Pedro Casald谩ligi Pl谩, kt贸ry w zesz艂ym roku obchodzi艂 50. rocznic臋 ustanowienia swojej pra艂atury Sao Felix do Araguaia w Brazylii. By艂 on poet膮, mistykiem i profet膮. Pozwol膮 pa艅stwo, 偶e przywo艂am gar艣膰 jego cytat贸w?

鈥濳iedy nie 偶yjesz w艣r贸d biednych, pr贸偶no o zmian臋. Okazuje si臋, 偶e 偶yj膮c w艣r贸d biednych, nie spos贸b zrozumie膰 b艂臋dnych decyzji naszego drogiego kardyna艂a Ratzingera pot臋piaj膮cego teologi臋 wyzwolenia. Ko艣ci贸艂 katolicki zgrzeszy艂, ustanawiaj膮c perfidn膮 dychotomi臋 Ko艣cio艂a i 艢wiata, t臋 dychotomi臋 porz膮dku-ziemskiego i porz膮dku-nadprzyrodzonego. Jest tylko jeden B贸g, jedno stworzenie, jedna ludzko艣膰鈥.

鈥濲edynie przestaj膮c by膰 Pierwszym 艢wiatem, Pierwszy 艢wiat mo偶e pom贸c Trzeciemu 艢wiatu. Dla mnie jest to dogmat wiary. Je艣li Pierwszy 艢wiat nie pope艂ni samob贸jstwa jako Pierwszy 艢wiat, Trzeci 艢wiat nie mo偶e istnie膰 禄po ludzku芦. Dop贸ki istnie膰 b臋dzie Pierwszy 艢wiat, istnie膰 b臋d膮 przywileje, wykluczenie, dominacja, luksus i marginalizacja. Dop贸ki wy w Pierwszym 艢wiecie nie zdecydujecie si臋 by膰 艣wiatem ludzkim, my nie b臋dziemy mogli takim si臋 sta膰鈥.

鈥濿ierz臋, 偶e kapitalizm jest z natury z艂y: poniewa偶 jest to spo艂ecznie zinstytucjonalizowany egoizm, publiczne ba艂wochwalstwo zysk贸w, oficjalne uznanie wyzysku cz艂owieka przez cz艂owieka, niewolnictwo wi臋kszo艣ci w jarzmie interes贸w i dobrobytu dla nielicznych鈥.

鈥濲edn膮 rzecz w 偶yciu zrozumia艂em: prawica jest reakcyjna z natury, fanatycznie parali偶uj膮ca zmian臋. Gdy przychodzi do ochrony jej w艂asnych interes贸w, solidarnie staje po to, 偶eby podtrzyma膰 porz膮dek, kt贸ry jest dobry鈥 dla tej samej mniejszo艣ci co zawsze鈥.

鈥濨lu藕nierstwo naszych czas贸w, najwy偶sza herezja, kt贸ra zawsze ko艅czy si臋 ba艂wochwalstwem, to 禄makroidolatria芦 wszechobecnego rynku. Jezus wyra藕nie powiedzia艂, 偶e anty-B贸g to pieni膮dze. To nie pochodzi od 偶adnego marksisty ani 偶adnego teologa wyzwolenia. Pochodzi od Pana Jezusa鈥.

鈥濸rzeszed艂em do opcji socjalistycznych. Ze wzgl臋du na kontakt z dialektyczn膮 natur膮 偶ycia, wymagania Ewangelii, a tak偶e z niekt贸rych przyczyn zwi膮zanych z marksizmem. Jaki socjalizm, tego nie wiem na dzie艅 dzisiejszy, tak, jak nie wiem, jaki b臋dzie jutro Ko艣ci贸艂, kt贸ry dzi艣 staramy si臋 zbudowa膰, nawet je艣li pragniemy widzie膰 go ka偶dego dnia bardziej chrze艣cija艅skim鈥.

鈥瀂awsze to powtarzali艣my: teologia wyzwolenia jest teologi膮 i wyzwoleniem nie dlatego, 偶e postawi艂a na Marksa, ale ze wzgl臋du na Boga i Ojca naszego Pana Jezusa Chrystusa, Jego Kr贸lestwo i Jego ubogich. Nasz B贸g chce wyzwolenia z wszelkiej niewoli. Sytuacja 2/3 ludzko艣ci jest sprzeczna z wol膮 Boga, a teologia wyzwolenia zobowi膮zuje si臋 do zmiany tej sytuacji. Tylko wrog贸w ludu dra偶ni teologia wyzwolenia. I dlatego oczerniaj膮 j膮 i prze艣laduj膮鈥.

Czy mog臋 te偶 zacytowa膰 na koniec jego wiersz?

Niech zatem b臋dzie to pointa tej rozmowy.

鈥濲a trzymam si臋 tego, co powiedziane:

Sprawiedliwo艣膰:

pomimo prawa przyzwyczaje艅,

pomimo pieni臋dzy i ja艂mu偶ny.

pokora,

呕eby by膰 samym sob膮, prawdziwym.

Wolno艣膰,

呕eby by膰 cz艂owiekiem.

I bieda,

偶eby by膰 wolnym.

Wiara, chrze艣cija艅ska,

偶eby chodzi膰 noc膮,

A, przede wszystkim, 偶eby chodzi膰 w ci膮gu dnia.

I w ka偶dym wypadku, bracia,

Trzymam si臋 tego, co zosta艂o powiedziane:
NADZIEJA!鈥.

 

T艂umaczenie: Angelina Kussy

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Wybieram sam/a
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie - w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej Polityka prywatno艣ci zamknij