Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Filip Springer: Szale┼äcy z zasadami

Ostatnio my┼Ťla┼éem o tym, ┼╝e ksi─ů┼╝k─Ö ÔÇ×┼╣le UrodzoneÔÇŁ mo┼╝na by tak┼╝e napisa─ç o wsp├│┼éczesnej architekturze, uwsp├│┼écze┼Ťniaj─ůc nazwiska architekt├│w i zamieniaj─ůc socjalizm na kapitalizm - m├│wi Filip Springer.

Osiedle Za ┼╗elazn─ů Bram─ů w Warszawie


Wywiad pochodzi z numeru ÔÇ×ChamofobiaÔÇŁ (ÔÇ×KontaktÔÇŁ 21/2012)

O powojennych budynkach modernistycznych robi si─Ö g┼éo┼Ťno, gdy grupka pasjonat├│w stara si─Ö je obroni─ç przed ignoranck─ů przebudow─ů lub wyburzeniem. Gdy Super Sam albo Dworzec Centralny trafiaj─ů do medi├│w, nazywa si─Ö je na przemian ÔÇ×wybitnymi dzie┼éami modernizmuÔÇŁ oraz ÔÇ×prze┼╝ytkami komunizmuÔÇŁ. O kl─ůtwie, jaka ci─ů┼╝y na tych realizacjach, rozmawiamy z autorem ksi─ů┼╝ki ÔÇ×┼╣le urodzoneÔÇŁ, Filipem Springerem.

Z Filipem Springerem rozmawiaj─ů Cyryl Skibi┼äski i Jan Wi┼Ťniewski.

Zdj─Öcia: Filip Springer.

 

Tytu┼é twojej ksi─ů┼╝ki stawia spraw─Ö jasno: piszesz o budynkach zbudowanych w ramach systemu komunistycznego. Dlaczego postanowi┼ée┼Ť zaj─ů─ç si─Ö akurat nimi?

Architektura, w przeciwie┼ästwie do cho─çby sztuki nowoczesnej, jest czym┼Ť, od czego nie mo┼╝na si─Ö odci─ů─ç. Wp┼éywa na ┼╝ycie ka┼╝dego z nas i dlatego ka┼╝dy jest uprawniony do wyra┼╝ania opinii na jej temat. Zacz─ů┼éem si─Ö zajmowa─ç architektur─ů PRL, bo wydawa┼éo mi si─Ö, ┼╝e w przypadku realizacji z tego okresu udzielana powszechnie odpowied┼║ jest zbyt prosta, ┼╝eby nie powiedzie─ç prostacka.
 

Jak ta odpowied┼║ brzmi?

Na fali rozlicze┼ä pot─Öpia si─Ö w czambu┼é wszystko, co wi─ůza┼éo si─Ö z minionym systemem. W jakim┼Ť stopniu jest to mechanizm psychologicznie zrozumia┼éy, wzmocniony dodatkowo argumentami praktycznymi. Ale ja nie wierz─Ö w tak proste odpowiedzi. Ludzie z mojego pokolenia, kt├│rzy chc─ů zajmowa─ç si─Ö nowoczesn─ů architektur─ů, musz─ů na w┼éasn─ů r─Ök─Ö szuka─ç klucza do zrozumienia tych budynk├│w. St─ůd wzi─Ö┼éy si─Ö ÔÇ×┼╣le urodzoneÔÇŁ, st─ůd bior─ů si─Ö r├│wnie┼╝ inicjatywy podejmowane przez Jaros┼éawa Trybusia, Grzegorza Pi─ůtka, Miko┼éaja Grospierre’a czy cz┼éonk├│w stowarzyszenia ÔÇ×OdblokujÔÇŁ.
 

To wyt┼éumaczenie jest przekonuj─ůce dla kraj├│w, kt├│re do┼Ťwiadczy┼éy realnego socjalizmu. Ale przecie┼╝ na Zachodzie tak┼╝e porzucono modernistyczne za┼éo┼╝enia.

Tamte projekty, pocz─ůwszy od Le Corbusiera, tak┼╝e zanurzone by┼éy w lewicowo┼Ťci, kt├│ra zosta┼éa uznana za skompromitowan─ů wraz z triumfem koncepcji neoliberalnych. Negacja modernizmu sz┼éa w parze z odrzuceniem lewicowo┼Ťci.

 

Ty za┼Ť o ÔÇ×odrzuconejÔÇŁ architekturze piszesz raczej z sympati─ů. Ci┼Ťnie si─Ö na usta pytanie, czy te realizacje ci si─Ö podobaj─ů?

To, ┼╝e wzi─ů┼éem na warsztat taki temat, musi oznacza─ç, ┼╝e co┼Ť musia┼éo mnie w nich uwie┼Ť─ç. Oczywi┼Ťcie, niekt├│re z budynk├│w podobaj─ů mi si─Ö mniej, inne bardziej. Z r─Ök─ů na sercu mog─Ö powiedzie─ç, ┼╝e chcia┼ébym mieszka─ç na Sadach ┼╗oliborskich, w Domu Weterana w Poznaniu czy w domu pary architekt├│w Zofii i Oskara Hansen├│w w Szuminie. Reszta to architektura fascynuj─ůca, ale trudna w odbiorze.

Gdy budowano Superjednostk─Ö w Katowicach czy Osiedle za ┼╗elazn─ů Bram─ů, projektanci zmuszeni byli do spe┼éniania absurdalnych normatyw├│w, podyktowanych przede wszystkim oszcz─Ödno┼Ťci─ů. To g┼é├│wnie dlatego dzisiejsi mieszka┼äcy tych osiedli zgodnie m├│wi─ů, ┼╝e ┼╝yje si─Ö tam koszmarnie ÔÇô bo mieszkania s─ů mikroskopijne, kuchnie ┼Ťlepe, a budynki wykonane z materia┼é├│w niskiej jako┼Ťci.

 

T─Ö architektur─Ö wyr├│┼╝nia┼éo tak┼╝e co┼Ť innego: projektuj─ůc osiedle, architekt kierowa┼é si─Ö szeregiem zasad, kt├│re w jego przekonaniu mia┼éy uszcz─Ö┼Ťliwi─ç lokator├│w i sk┼éoni─ç ich do nawi─ůzywania s─ůsiedzkich kontakt├│w.

Teoretycy modernizmu rzeczywi┼Ťcie starali si─Ö zapewni─ç wszystkim mieszka┼äcom ziele┼ä, s┼éo┼äce i powietrze. To postulaty, z kt├│rymi ka┼╝dy si─Ö zgodzi. Szybko sta┼éo si─Ö jednak jasne, ┼╝e w miejsce, uznanych za niehumanitarne, ciasnych studni w tanich, czynszowych kamienicach zaproponowano inny rodzaj cz─Östo nieludzkiej przestrzeni. Mo┼╝emy dzi┼Ť z ca┼éym przekonaniem powiedzie─ç, ┼╝e Jednostka Mieszkaniowa ÔÇô czy to w wydaniu corbusierowskim, czy katowickim ÔÇô nie zda┼éa egzaminu jako element miastotw├│rczy.

To w┼éa┼Ťnie paradoksalno┼Ť─ç urzeka mnie w tej architekturze: troska o dobro cz┼éowieka doprowadzi┼éa do zrealizowania projekt├│w, w kt├│rych ludziom ┼║le si─Ö ┼╝yje. Dzi┼Ť wiemy, ┼╝e wolimy mieszka─ç centrycznie, ┼╝e lubimy chodzi─ç ulic─ů z domami ustawionymi w pierzei. Oskar Hansen, o kt├│rym pisz─Ö teraz ksi─ů┼╝k─Ö, m├│wi┼é, ┼╝e ludzie patrz─ů na budynki przez okulary swoich starych przyzwyczaje┼ä, a rol─ů projektanta jest zdj─Öcie im tych okular├│w z oczu. Chyba si─Ö myli┼é. Nie da si─Ö ocenia─ç jako┼Ťci budownictwa mieszkaniowego inaczej ni┼╝ poprzez s┼éuchanie opinii jego mieszka┼äc├│w.

 

Osiedle Tysi─ůclecia w Katowicach

Czyli s┼éuszny jest wniosek, ┼╝e pomys┼éy modernist├│w nie tylko by┼éy zupe┼énie niedostosowane do potrzeb spo┼éecznych, ale wr─Öcz sprzeczne z ludzk─ů natur─ů?

Istniej─ů miejsca, w kt├│rych modernistyczne rozwi─ůzania zadzia┼éa┼éy i do dzi┼Ť spe┼éniaj─ů swoj─ů funkcj─Ö. Jako przyk┼éad mog─Ö poda─ç Helsinki albo miasteczko Tapiola, kt├│re w ca┼éo┼Ťci zosta┼éo zbudowane wed┼éug wskaza┼ä architekt├│w modernistycznych. W obu tych przypadkach wa┼╝ne jest jednak skandynawskie t┼éo spo┼éeczne. Co wi─Öcej, wysoka kultura konserwacji powoduje, ┼╝e modernistyczne realizacje wci─ů┼╝ wygl─ůdaj─ů tak, jak sze┼Ť─çdziesi─ůt lat temu.

Wa┼╝na jest te┼╝ skala: tam, gdzie popadano w gigantomani─Ö, modernistyczne za┼éo┼╝enia stawa┼éy si─Ö nieludzkie. To z kolei wi─ů┼╝e si─Ö z tym, ┼╝e modernizm ma wiele twarzy: twarz Hansena, kt├│ry m├│wi┼é: ÔÇ×chc─Ö, ┼╝eby┼Ť staj─ůc przed budynkiem umia┼é wskaza─ç, kt├│re okna nale┼╝─ů do twojego mieszkaniaÔÇŁ; i twarz tw├│rc├│w Superjednostki, kt├│ra przyt┼éacza, bo wszystkie jej elementy wygl─ůdaj─ů dok┼éadnie tak samo. Mo┼╝na powiedzie─ç, ┼╝e modernizm ma wi─Öksz─ů szans─Ö zadzia┼éa─ç tam, gdzie architekt chce stawia─ç pomnik nie sobie, ale ÔÇ×trzydziestu milionom cesarzyÔÇŁ ÔÇô to znowu Hansen.

 

W ten spos├│b mo┼╝na wyt┼éumaczy─ç tak┼╝e sukces Warszawskiej Sp├│┼édzielni Mieszkaniowej i innych przedwojennych projekt├│w…

Wydaje mi si─Ö, ┼╝e w przypadku realizacji z lat 20. i 30. du┼╝─ů rol─Ö odegra┼éa r├│wnie┼╝ przedwojenna lewicowa wra┼╝liwo┼Ť─ç, nieuwik┼éana jeszcze w systemowe obci─ů┼╝enia komunizmu. Dzi─Öki temu, mimo skromnych ┼Ťrodk├│w, budowano z wi─Ökszym wyczuciem, bez fanatyzmu i dogmatyzmu. WSM powstawa┼é oddolnie, staraniami ludzi, kt├│rzy tworzyli t─Ö sp├│┼édzielni─Ö. Dzia┼éo si─Ö to w momencie, gdy postulaty modernistyczne by┼éy ju┼╝ wyartyku┼éowane, ale nie dosz┼éo jeszcze do ich eskalacji. Moderni┼Ťci stawiali w├│wczas plan minimum i badali grunt. Niestety, p├│┼║niej mieli ju┼╝ okazj─Ö ÔÇ×p├│j┼Ť─ç na ca┼éo┼Ť─çÔÇŁ.

 

W zbiorowej pami─Öci wyobra┼╝enia na temat zaanga┼╝owanego spo┼éecznie modernizmu s─ů raczej jednoznacznie negatywne. Czy jest szansa, ┼╝eby, mimo dominuj─ůcej aktualnie zgody co do kompromitacji tych koncepcji, wr├│ci─ç do architektury wpisuj─ůcej si─Ö w misj─Ö naprawy ┼Ťwiata?

O modernizmie m├│wi si─Ö, ┼╝e by┼é ostatni─ů wielk─ů ide─ů w architekturze. P├│┼║niej nie pojawi┼éy si─Ö ju┼╝ ┼╝adne postulaty, kt├│re by┼éyby tak wszechogarniaj─ůce i tw├│rczo zap┼éadniaj─ůce architekt├│w. Pisz─ůc ksi─ů┼╝k─Ö o Hansenach, pytam r├│┼╝ne t─Ögie g┼éowy, czy widz─ů w dzisiejszej Polsce kogo┼Ť, kogo mo┼╝na by uzna─ç za ich nast─Öpc─Ö. P├│ki co, nikt nie odpowiedzia┼é twierdz─ůco.Ale ci sami ludzie dodaj─ů, ┼╝e powr├│t do takiego my┼Ťlenia jest nieunikniony, ┼╝e dzisiejsze pokolenie trzydziestolatk├│w, kt├│re ÔÇ×wisiÔÇŁ na kredycie i za ten kredyt mieszka w psich warunkach, wytworzy w ko┼äcu presj─Ö spo┼éeczn─ů prowadz─ůc─ů do zmiany. Ja jestem raczej sceptyczny… Patrz─ůc na to, co dzieje si─Ö z architektur─ů czy urbanistyk─ů, nie mam wra┼╝enia, ┼╝e idzie to w dobrym kierunku. No, ale mo┼╝e nast─ůpi t─ůpni─Öcie.
 

Co w tw├│rczo┼Ťci ma┼é┼╝e┼ästwa Hansen├│w jest tak wyj─ůtkowego, ┼╝e zdecydowa┼ée┼Ť si─Ö napisa─ç o nich oddzieln─ů ksi─ů┼╝k─Ö?

Oskar Hansen by┼é tw├│rc─ů poj─Öcia ÔÇ×formy otwartejÔÇŁ. By┼éa to wizja architektury jako dzie┼éa sztuki, kt├│re wsp├│┼étworzy artysta z odbiorc─ů. To jest naprawd─Ö ujmuj─ůca teoria, do kt├│rej Hansen stara┼é si─Ö do┼éo┼╝y─ç rozwi─ůzania praktyczne. Hansenowie zak┼éadali, ┼╝e ka┼╝demu cz┼éowiekowi, niezale┼╝nie od tego, ile ma pieni─Ödzy, nale┼╝y zapewni─ç godne warunki do ┼╝ycia. Nie ÔÇ×ka┼╝demu r├│wnoÔÇŁ, ale ÔÇ×wszystkim godnieÔÇŁ, a wi─Öc uwzgl─Ödniaj─ůc odpowiedni─ů przestrze┼ä, naturalne ┼Ťwiat┼éo, dost─Öp do zieleni i podstawowej infrastruktury.

Wsp├│┼écze┼Ťnie, je┼Ťli m┼éody cz┼éowiek decyduje si─Ö na kupno mieszkania, to zazwyczaj jest to dla niego tak olbrzymim wydatkiem, ┼╝e nie przychodzi mu nawet do g┼éowy grymasi─ç. L─ůduje w peryferyjnej dzielnicy, z architektur─ů o zerowej warto┼Ťci, z przystankiem trzydzie┼Ťci minut od mieszkania i z gwarancj─ů sp─Ödzania p├│┼étorej godziny dziennie w korkach. I nikt nawet nie pr├│buje przeciw temu protestowa─ç, bo uznano, ┼╝e tak ma by─ç.

 

Co na to powiedzia┼éby Hansen?

R├│wnie┼╝ nie by┼éby sk┼éonny dyskutowa─ç w tej materii ÔÇô uwa┼╝a┼é, ┼╝e dobre mieszkanie jest prawem. I kropka. Ta idea mnie porusza, ale narz─Ödzia, kt├│rych u┼╝ywa┼é, ju┼╝ nie zawsze. Mieszkam na zaprojektowanym przez Hansena Przycz├│┼éku Grochowskim. Trudno si─Ö w tym osiedlu zakocha─ç. Jest zielono na poziomie oczu, ale kiedy podnosisz wzrok i widzisz tego obdrapanego zawijasa, nie czujesz si─Ö podniesiony na duchu.

 

Osiedle Grunwaldzkie we Wroc┼éawiu

Oceniaj─ůc ten projekt Hansena, ┼éatwo mo┼╝na wskaza─ç okoliczno┼Ťci ┼éagodz─ůce: to naturalne, ┼╝e mury si─Ö starzej─ů, zw┼éaszcza, ┼╝e by┼éy wykonane z kiepskich materia┼é├│w, a mieszka┼äcy o te budynki nie dbaj─ů, bo kojarz─ů im si─Ö z szarym komunizmem. Ale to nie jest wina architekta.

Przycz├│┼éek rzeczywi┼Ťcie by┼é budowany z takich materia┼é├│w, ┼╝e starzeje si─Ö paskudnie, ale to nie o to chodzi. Na Sadach ┼╗oliborskich, kt├│re te┼╝ by┼éy przecie┼╝ do niedawna obdrapane, jest przyjemnie, bo przestrze┼ä zosta┼éa tam dobrze rozplanowana. A na Przycz├│┼éku masz niekiedy ochot─Ö si─Ö zabi─ç, cho─ç jest tam tak┼╝e ca┼ékiem sporo bardzo przyjemnych miejsc. Te wszystkie galerie, zbie┼╝ne perspektywy, ramkiÔÇŽ Byli┼Ťcie tam?

 

W┼éa┼Ťnie si─Ö nad tym zastanawiam, ale chyba nie.

Autobus 158 z ronda de Gaulle’a. Polecam.

Tak zwane galerie to po┼é─ůczone ze sob─ů balkony, kt├│re zast─Öpuj─ů klatk─Ö schodow─ů. Ka┼╝da z nich podtrzymywana jest przez rozmieszczone co kilka metr├│w betonowe prostok─ůtne ramy. Za┼éo┼╝enie by┼éo takie, ┼╝e te ramy tworz─ů ┼╝ywy obraz. Gdy kto┼Ť idzie galeri─ů, to ca┼éy czas jest przez nie opisywany, cz┼éowiek znajduje si─Ö w centrum obrazu. Bardzo pi─Ökne, humanistyczne przes┼éanie. Tyle tylko, ┼╝e za ka┼╝d─ů z tych ram mo┼╝e sta─ç z┼éodziej. Rozumiem starsze panie, kt├│re boj─ů si─Ö tamt─Ödy wieczorami chodzi─ç. I chocia┼╝ w sumie jest tam bezpiecznie, to tak zaprojektowana przestrze┼ä prowokuje poczucie zagro┼╝enia.

 
Urz─ůdzone ÔÇ×po hansenowskuÔÇŁ Przycz├│┼éek Grochowski w Warszawie i Osiedle S┼éowackiego w Lublinie stanowi─ů stosunkowo niewielkie fragmenty miast. Ich tw├│rca chcia┼é p├│j┼Ť─ç du┼╝o dalej. Promowa┼é totaln─ů reorganizacj─Ö przestrzeni kraju w my┼Ťl ÔÇ×linearnego systemu ci─ůg┼éegoÔÇŁ. Polska, a mo┼╝e nawet ca┼éy ┼Ťwiat, mia┼éy by─ç podzielone po┼éudnikowo w ci─ůgn─ůce si─Ö setkami kilometr├│w w─ůskie pasy ÔÇô na zmian─Ö linia budynk├│w, autostrada i pas zieleni. My┼Ťlisz, ┼╝e Hansen wierzy┼é w mo┼╝liwo┼Ť─ç realizacji tych projekt├│w?

W podtek┼Ťcie tkwi pytanie o to, czy by┼é szale┼äcem. Zbieraj─ůc materia┼éy do ksi─ů┼╝ki, rozmawiam z r├│┼╝nymi ekspertami i zawsze ich o to pytam. Sam nie umiem jeszcze odpowiedzie─ç. W ksi─ů┼╝ce si─Ö z tym zmierz─Ö, ale pewnie odpowiem, a jak┼╝e, w formie otwartej.

 

Na ostatniej stronieÔÇŽ

Nie da si─Ö udzieli─ç jednoznacznej odpowiedzi, ale Hansen musia┼é wierzy─ç w system linearny, skoro go narysowa┼é. Najwa┼╝niejsze pytanie brzmi, jaki by┼é jego cel: czy uwa┼╝a┼é, ┼╝e naszkicowanie tych pas├│w, zrobienie makiety i pokazanie tego urbanistom zmieni troch─Ö kierunek, w kt├│rym idzie architektura, czy raczej zak┼éada┼é, ┼╝e makieta jest wst─Öpem do zaprowadzenia tego rozwi─ůzania w terenie. Je┼Ťli to ta druga wersja okaza┼éaby si─Ö prawdziwa, to gorzej. W takich pasach nie da┼éoby si─Ö przecie┼╝ ┼╝y─ç. A je┼Ťli prawdziwa jest wersja pierwsza, to c├│┼╝ jest z┼éego w kre┼Ťleniu tak dalekiej perspektywy, z kt├│rej ka┼╝dy mo┼╝e sobie wzi─ů─ç pewien kawa┼éek?

Tak, jak powiedzieli┼Ťcie, realizacje Hansena s─ů wycinkami tego linearnego systemu. Niekt├│re wysz┼éy gorzej, inne lepiej. Gdyby Osiedle S┼éowackiego wybudowa─ç bez normatyw├│w i z lepszych materia┼é├│w, to by┼éoby dzi┼Ť luksusow─ů dzielnic─ůÔÇŽ I nie by┼éoby mnie sta─ç na kupienie w niej mieszkania.

 

Osiedle S┼éowackiego w Lublinie

Hansen zmar┼é w 2005 roku, mia┼é wi─Öc okazj─Ö obserwowa─ç polsk─ů transformacj─Ö i b─Öd─ůce jej konsekwencj─ů zmiany tendencji architektonicznych. Jaki by┼é jego stosunek do nowej rzeczywisto┼Ťci?

Wyprowadzi┼é si─Ö na wie┼Ť, do Szumina. Nie by┼é to chyba ostentacyjny protest przeciwko kapitalizmowi: stracili w├│wczas mieszkanie w Warszawie, a sam Hansen chorowa┼é. W ka┼╝dym razie wycofa┼é si─Ö z ┼╝ycia publicznego i powoli gorzknia┼é. Prawie nie wychodzi┼é z lasu, dba┼é o grusze, kt├│re rosn─ů wok├│┼é ich domu, i pisa┼é ksi─ů┼╝ki. Nied┼éugo przed ┼Ťmierci─ů udzieli┼é wywiadu, w kt├│rym powiedzia┼é, ┼╝e gdyby ludzie go s┼éuchali, to nie dosz┼éoby do zamachu na World Trade Center. M├│wi┼é te┼╝, ┼╝e ma ┼Ťwiadomo┼Ť─ç, i┼╝ ┼Ťwiat nie dojrza┼é do jego idei. Ale jeszcze dojrzeje.

A propos tej przepowiedni, kto┼Ť mi ostatnio powiedzia┼é, ┼╝e jego zdaniem idee Hansena zostan─ů zrealizowane wraz z ko┼äcem ┼Ťwiata. Sko┼äczy si─Ö nasza cywilizacja, wszyscy wyjdziemy z miast, zaczniemy je┼Ť─ç szczury i dopiero wtedy zrozumiemy, ┼╝e trzeba budowa─ç inaczej.

 

Architekt i urbanista, kt├│ry wyprowadza si─Ö do lasu. To rzeczywi┼Ťci gorzki symbol.

By┼é cz┼éowiekiem, kt├│ry ju┼╝ w latach 70. ostrzega┼é, ┼╝e je┼Ťli nie b─Ödziemy walczy─ç, to architektur─Ö czeka przej┼Ťcie do warunk├│w regulowanych rynkiem. Ba┼é si─Ö tego jak ognia. Ostatnio przeczyta┼éem, ┼╝e kr├│tko po odwil┼╝y politycznej w 1956 roku twierdzi┼é, ┼╝e trzeba odwie┼Ť─ç Polak├│w od konsumpcyjnego stylu ┼╝ycia. W latach 50.!

 

Co┼Ť tu nie gra: z jednej strony w latach 70. Hansenowie przewidywali to, co stanie si─Ö dzisiaj, a jednocze┼Ťnie jeszcze w latach 80. wierzyli w trwanie systemu komunistycznego.

To ┼║le powiedziane. Nie zaprzeczam, ┼╝e w 1980 roku, kiedy wszyscy z partii uciekali, oni my┼Ťleli o tym, ┼╝eby si─Ö do niej zapisa─ç. Wnosz─ůc do partii sw├│j potencja┼é, chcieli ratowa─ç laicko┼Ť─ç pa┼ästwa i lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç spo┼éeczn─ů. Ale nie da si─Ö ich wpisa─ç w ┼╝aden prosty schemat. W trakcie wszystkich strajk├│w studenckich Hansen by┼é, m├│wi─ůc kolokwialnie, po dobrej stronie. Nie zajmowali si─Ö polityk─ů. Oni wierzyli w lewicowo┼Ť─ç i naprawd─Ö chcieli ratowa─ç ┼Ťwiat.

 

Nie uratowali.

Ostatnio my┼Ťla┼éem o tym, ┼╝e ksi─ů┼╝k─Ö ÔÇ×┼╣le UrodzoneÔÇŁ mo┼╝na by tak┼╝e napisa─ç o wsp├│┼éczesnej architekturze, uwsp├│┼écze┼Ťniaj─ůc nazwiska architekt├│w i zamieniaj─ůc socjalizm na kapitalizm. Zmieni┼é si─Ö system, ale t─Öpe ┼éby decydent├│w i oszcz─Ödzanie materia┼é├│w pozosta┼éo niezmienne. Znikn─Ö┼éa troska o cz┼éowieka, ale jest to zwi─ůzane ze zmian─ů klimatu ideowego. Wszyscy architekci, kt├│rych opisuj─Ö, mieli ufundowane w klimacie epoki pomys┼éy, jak uczyni─ç ┼╝ycie mieszka┼äc├│w miast lepszym. Nie uda┼éo si─Ö im, ale nie mo┼╝na ich za to wini─ç, bo nikt wcze┼Ťniej nie pr├│bowa┼é budowa─ç tak jak oni.

 
Filip Springer (1982) jest reporterem i fotografem. Jego ksi─ů┼╝ka Miedzianka. Historia znikania znalaz┼éa si─Ö w finale Nagrody Literackiej Nike 2012. Obecnie pisze ksi─ů┼╝k─Ö o architektach Zofii i Oskarze Hansenach.
 
 
 
┬áPrzeczytaj inne rozmowy ÔÇ×KontaktuÔÇŁ.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś