fbpx Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Erasmus do naprawy

Selekcja maj膮tkowa nie potrzebuje prawnych zapis贸w 鈥 jest tylko ubocznym skutkiem tego, jak zorganizowany jest program Erasmusa oraz wisienk膮 na torcie nier贸wno艣ci konserwowanych przez system edukacji na kolejnych jego etapach.

Ilustr.: Urszula Wo藕niak

Wyjazdy na Erasmusa dorobi艂y si臋 w艂asnej legendy. Zgodnie z ni膮 Erasmus to synonim sposobu na 鈥瀌艂ugie wakacje鈥 za granic膮, beztroski czas sp臋dzony w przyjemnym (najlepiej 艣r贸dziemnomorskim) mie艣cie, towarzystwo ludzi z ca艂ej Europy. Jednym s艂owem, nieko艅cz膮ce si臋 przygody i imprezy, a to wszystko za pieni膮dze Unii Europejskiej. Jest w tej legendzie pewnie troch臋 prawdy, jednocze艣nie jednak nie brakuje student贸w realizuj膮cych nieco bardziej naukowy model wyjazdu. Niezale偶nie od tego, w jakim celu studenci wyje偶d偶aj膮, korzy艣ci dla ich rozwoju osobistego i przysz艂ej kariery zawodowej p艂yn膮 podczas pobytu za granic膮 w du偶ej mierze 鈥瀖imochodem鈥 – cho膰by poprzez popraw臋 znajomo艣ci j臋zyka i kontakt z odmienn膮 kultur膮.

Tym bardziej niepokoi dostrzegana przez wiele os贸b znaj膮cych studenckie realia tendencja, polegaj膮ca na selekcji os贸b wyje偶d偶aj膮cych na Erasmusa ze wzgl臋du na ich status maj膮tkowy czy, m贸wi膮c og贸lniej, spo艂eczne pochodzenie. Prowadzi to do sytuacji, w kt贸rej z dobrodziejstw programu korzystaj膮 g艂贸wnie ci studenci, kt贸rzy ju偶 wcze艣niej mieli okazj臋 w dobrej szkole lub na prywatnych lekcjach porz膮dnie nauczy膰 si臋 j臋zyka lub te偶 mogli pozwoli膰 sobie na turystyczne wyjazdy za granic臋. Rzadko wydaj膮 si臋 natomiast je藕dzi膰 ci, dla kt贸rych studia oznacza艂y wybicie si臋 z kiepskiej szko艂y w ma艂ej miejscowo艣ci i wyzwanie zwi膮zane z przeprowadzk膮 do du偶ego miasta, a wypady za granic臋, o ile mieli okazj臋 takowe zaliczy膰, by艂y wypadami na saksy. Kto艣 m贸g艂by oburzy膰 si臋 w tym miejscu, o jakiej selekcji w艂a艣ciwie m贸wi臋, skoro dzi艣 nikt o zdrowych zmys艂ach nie ustanawia przecie偶 przy aplikowaniu o stypendium 偶adnych formalnych cenzus贸w maj膮tkowych ani nie sprawdza pochodzenia student贸w. Selekcja, o kt贸rej pisz臋, nie potrzebuje jednak prawnych zapis贸w 鈥 jest tylko ubocznym skutkiem tego, jak zorganizowany jest program Erasmusa oraz wisienk膮 na torcie nier贸wno艣ci konserwowanych przez system edukacji na kolejnych jego etapach.

 

Jak to dzia艂a?

Pierwsz膮 trudno艣ci膮 zwi膮zan膮 z wyjazdem jest kwestia funduszy. Kwota stypendium Erasmusa w za艂o偶eniu wystarcza膰 ma na 鈥瀢yr贸wnanie r贸偶nicy pomi臋dzy kosztami 偶ycia w kraju i za granic膮鈥. Za艂o偶enie s艂uszne, tyle 偶e bardziej deklarowane ni偶 faktyczne 鈥 r贸偶nice koszt贸w 偶ycia mi臋dzy miastami polskimi (szczeg贸lnie bior膮c pod uwag臋 miasta ta艅sze ni偶 Warszawa – np. Krak贸w czy Lublin) a Pary偶em, Londynem czy Kopenhag膮 s膮 ogromne i przekraczaj膮 wysoko艣膰 wyp艂acanego stypendium. Brak wystarczaj膮cych 艣rodk贸w do utrzymania si臋 za granic膮 teoretycznie nie jest trudno艣ci膮 nie do przezwyci臋偶enia 鈥 na miejscu mo偶na rozejrze膰 si臋 za studenck膮 prac膮 i do stypendium dorabia膰. Tyle tylko, 偶e nie wsz臋dzie w czasach kryzysu znalezienie pracy wypada bra膰 za pewnik, wi臋c strategia taka jest co najmniej ryzykowna, szczeg贸lnie dla student贸w, kt贸rzy wiedz膮, 偶e rodzice nie b臋d膮 w stanie ich wesprze膰, bior膮c na siebie cz臋艣膰 koszt贸w pobytu.

M贸wi膮c o ryzyku, dochodzimy do kolejnej przeszkody, kt贸ra, cho膰 jest by膰 mo偶e mniej 鈥瀗amacalna鈥 ni偶 kwestia funduszy, r贸wnie skutecznie mo偶e zamyka膰 drog臋 do wyjazdu osobom o kr贸tszym do艣wiadczeniu 偶ycia w du偶ym mie艣cie czy pochodz膮cym z rodzin o ni偶szym statusie spo艂ecznym (co zreszt膮 cz臋sto si臋 ze sob膮 wi膮偶e). Aplikowanie o stypendium oraz organizacja zagranicznego wyjazdu wymagaj膮 zaradno艣ci i wiedzy. Przebicie si臋 przez g膮szcz formalno艣ci, za艂atwienie mieszkania, nawi膮zywanie znajomo艣ci w nieznanym 艣rodowisku, zaliczanie zaj臋膰 w obcym j臋zyku czy w ko艅cu rozliczenie programu obarczone widmem oddawania pieni臋dzy za niespe艂nienie wymaga艅 – te wszystkie czynno艣ci, kt贸re wielu skwituje stwierdzeniem:鈥瀢ymagaj膮ce, ale do ogarni臋cia鈥, innych parali偶uj膮 i sprawiaj膮, 偶e nie chc膮 nawet spr贸bowa膰. Nie chodzi mi o osoby z natury ceni膮ce bezpiecze艅stwo i nielubi膮ce wyzwa艅 – mam raczej na my艣li student贸w, kt贸rzy podobne wyzwanie podj臋li przyje偶d偶aj膮c na studia z ma艂ej miejscowo艣ci. Ju偶 raz prze偶yli szok kulturowy, by膰 mo偶e musieli przebija膰 si臋 przez mur niech臋ci 鈥瀝dzennych鈥 mieszka艅c贸w miasta. Obawiaj膮 si臋, czy poradziliby sobie w innym kraju, w warunkach jeszcze bardziej wymagaj膮cych. Student贸w wywodz膮cych si臋 z rodzin o ni偶szym statusie spo艂eczno-ekonomicznym dodatkowo ogranicza brak oparcia w 艣rodowisku 鈥 ich rodziny i znajomi niekoniecznie mog膮 s艂u偶y膰 rad膮, jak si臋 za organizacj臋 takiego wyjazdu zabra膰.

Na deficyt tego typu 鈥瀖i臋kkich鈥 umiej臋tno艣ci, dla kt贸rych socjologowie ukuli poj臋cie kapita艂u kulturowego, nak艂ada si臋 dodatkowo kwestia znajomo艣ci j臋zyka. To kolejny zas贸b, w kt贸ry, obok pieni臋dzy i wiedzy praktycznej, niekt贸rzy studenci s膮 nie ze swojej winy wyra藕nie gorzej wyposa偶eni. 艢redni wynik matury z j臋zyka angielskiego na poziomie podstawowym wyni贸艂 w 2005 roku 63% na wsi, 71% w ma艂ych o艣rodkach miejskich i 79% w miastach powy偶ej 100 tysi臋cy mieszka艅c贸w. Je艣li odrzuci膰 trudn膮 do obronienia tez臋, 偶e im mniejsza miejscowo艣膰, tym uczniowie bardziej leniwi, przytoczone statystyki wskazuj膮 na istotne r贸偶nice w poziomie nauczania j臋zyka obcego mi臋dzy szko艂ami wiejskimi, miasteczkowymi i wielkomiejskimi. W ten w艂a艣nie spos贸b zaniedbania na wcze艣niejszych etapach edukacji upo艣ledzaj膮 pewne grupy student贸w znacznie utrudniaj膮c im wyjazd na zagraniczne stypendium.

 

R贸wna膰 w g贸r臋

Mo偶na pewnie znale藕膰 niejeden przypadek, w kt贸rym opisane wy偶ej mechanizmy nie zadzia艂a艂y. To, 偶e zdarzaj膮 si臋 studenci, kt贸rym uda艂o si臋 wyjecha膰 mimo barier zwi膮zanych z ich spo艂ecznym pochodzeniem, nie podwa偶a jednak istnienia samych barier. Prowadz膮 one do dw贸ch typ贸w selekcji 鈥 przede wszystkim wielu student贸w o ni偶szym statusie spo艂eczno-ekonomicznym w og贸le nie stara si臋 o wyjazd na Erasmusa. Ci natomiast, kt贸rzy si臋 odwa偶膮, nara偶aj膮 si臋 na eliminacj臋 w procesie rekrutacji ze wzgl臋du na niskie kompetencje j臋zykowe. Pierwszy z mechanizm贸w – rodzaj autoselekcji – powinien wzbudzi膰 nasz szczeg贸lny niepok贸j, bo prowadzi cho膰by do sytuacji, w kt贸rej na wielu wydzia艂ach UW co roku zostaj膮 niewykorzystane miejsca na zagranicznych uniwersytetach 鈥 wydzia艂 podpisa艂 mi臋dzyuczelnian膮 umow臋, pieni膮dze s膮 do wzi臋cia, a ch臋tnych nie wida膰 (i to w, wydawa艂oby si臋, atrakcyjnych dla polskich student贸w krajach, takich jak Niemcy czy Francja).

Ci臋偶kie unijne pieni膮dze, kt贸re mog艂yby s艂u偶y膰 wyr贸wnywaniu szans na ostatniej prostej przed wej艣ciem m艂odych ludzi na rynek pracy, zamiast tego konserwuj膮 wcze艣niejsze nier贸wno艣ci. Czy oznacza to, 偶e je艣li le偶y nam na sercu dobro wsp贸lne i sprawiedliwo艣膰 spo艂eczna, potrzebujemy Robin Hooda, kt贸ry zabierze Erasmusa dzieciom z 鈥瀌obrych dom贸w鈥 i odda tym, kt贸re mia艂y gorszy start? Z pewno艣ci膮 nie. Studenci ju偶 na wst臋pie swobodnie poruszaj膮cy si臋 w mi臋dzynarodowych realiach maj膮 okazj臋 w pe艂ni wykorzysta膰 mo偶liwo艣ci, jakimi dysponuj膮 ich zachodni koledzy i nie ma sensu ich takiej szansy rozwoju pozbawia膰. R贸wnajmy w g贸r臋, nie w d贸艂!

To, czego w obecnym systemie brakuje, to mechanizm贸w wspierania os贸b, dla kt贸rych wyjazd nie jest 艂atwy i oczywisty, cho膰 s膮 zdolne i pracowite. Nie jest to zadanie proste, gdy偶 nak艂anianie do wyjazdu kogo艣, kto nie zna j臋zyka, nie ma funduszy i jest przekonany, 偶e sobie nie poradzi, by艂oby nonsensem. Trzeba wpierw cho膰 cz臋艣ciowo zmieni膰 ten stan rzeczy. Tu jednak wyrasta przed nami kolejna trudno艣膰. Przyczyny nier贸wno艣ci w艣r贸d student贸w si臋gaj膮 bowiem, o czym by艂a mowa powy偶ej, wcze艣niejszych etap贸w edukacji i tam nale偶a艂oby im przeciwdzia艂a膰. Nie warto jednak ogranicza膰 si臋 do rytualnego postulowania rewolucji w ca艂ym systemie edukacji, gdy偶 pewn膮 popraw臋 przynie艣膰 mog膮 zmiany organizacji samego Erasmusa oraz stworzenie infrastruktury wspieraj膮cej przygotowania do wyjazd贸w.

 

Po pierwsze warto zastanowi膰 si臋 nad zmian膮 sposobu finansowania wyjazd贸w. Wysoko艣膰 przyznawanych 艣rodk贸w mo偶na cz臋艣ciowo uzale偶ni膰 od dochod贸w na g艂ow臋 w rodzinie studenta. Ci, kt贸rzy mog膮 sobie na to pozwoli膰, dok艂adaliby do pobytu troch臋 wi臋cej z w艂asnej kieszeni, natomiast osoby w gorszej sytuacji materialnej zyska艂yby szans臋, 偶eby w og贸le wyjecha膰. Takie dzielenie pieni臋dzy mo偶e budzi膰 kontrowersje, je艣li jednak rozumiemy sprawiedliwo艣膰 spo艂eczn膮 jako r贸wno艣膰 rzeczywistych mo偶liwo艣ci korzystania z ustanowionych praw, tego typu rozwi膮zanie jest uzasadnione.

Po drugie, potrzebne s膮 aktywne formy docierania do os贸b, kt贸rym brakuje wiedzy, jak zabra膰 si臋 za organizacj臋 wyjazdu. Przyk艂adu dostarczaj膮 praktyki niemieckie, w ramach kt贸rych funkcjonuje rozbudowany system wsparcia obs艂ugiwany przez odpowiednio przeszkolonych student贸w. Tamtejsze uniwersytety zatrudniaj膮 swoich w艂asnych adept贸w, by doradzali kolegom szukaj膮cym pomocy w r贸偶nych sprawach, takich jak chocia偶by przygotowanie si臋 do zagranicznego wyjazdu (na marginesie warto doda膰, 偶e uniwersyteckie biura doradzaj膮 r贸wnie偶 w szeregu innych kwestii 鈥 np. gdzie szuka膰 pomocy psychologicznej, socjalnej, wsparcia dla m艂odych matek etc.). Tego typu rozwi膮zania nie tylko u艂atwiaj膮 zdobycie niezb臋dnych informacji – sprawiaj膮 r贸wnie偶, 偶e student decyduj膮cy si臋 na aplikowanie o stypendium nie czuje si臋 zdany tylko na siebie. Podobne inicjatywy w polskich warunkach (gdy trudno liczy膰 na 艣rodki pozwalaj膮ce op艂aca膰 studenckich 鈥瀌oradc贸w鈥) dobrze wpisywa艂yby si臋 w dzia艂alno艣膰 uczelnianego samorz膮du.

Na ko艅cu wspomnie膰 wypada jeszcze o kwestii nauczania j臋zyk贸w w toku szkolnictwa wy偶szego 鈥 marna jako艣膰 lektorat贸w oferowanych na wielu uczelniach stanowi ra偶膮ce zaniedbanie. Dop贸ki prowadzenie zaj臋膰 j臋zykowych nie przestanie by膰 traktowane przez wiele o艣rodk贸w akademickich jak dopust bo偶y, ci臋偶ko b臋dzie prze艂ama膰 niekorzystny trend dzielenia student贸w.

 

***

Przedstawione przyk艂ady zmian nie wymagaj膮 wielkiej rewolucji w systemie edukacji. S膮 to dzia艂ania mo偶liwe do przeprowadzenia, ale pod jednym podstawowym warunkiem, 偶e przestaniemy podtrzymywa膰 fikcj臋 o istnieniu w obecnym systemie r贸wnych szans dla wszystkich. Dopiero wtedy b臋dziemy mieli rozeznanie sytuacji, kt贸re mo偶e zaowocowa膰 dobrymi dzia艂aniami wspieraj膮cymi i solidarno艣ciowymi. M膮drzejsze realizowanie Programu Erasmusa jest tylko jednym z wielu cennych efekt贸w, kt贸re taka zmiana my艣lenia pomog艂aby nam osi膮gn膮膰.

 

Przeczytaj inne teksty Autorki.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Od ponad 15 lat tworzymy jedyny w Polsce magazyn lewicy katolickiej i budujemy 艣rodowisko zaanga偶owane w walk臋 z podzia艂ami religijnymi, politycznymi i ideologicznymi. Robimy to tylko dzi臋ki Waszemu wsparciu!
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij