Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Erasmus do naprawy

Selekcja maj─ůtkowa nie potrzebuje prawnych zapis├│w ÔÇô jest tylko ubocznym skutkiem tego, jak zorganizowany jest program Erasmusa oraz wisienk─ů na torcie nier├│wno┼Ťci konserwowanych przez system edukacji na kolejnych jego etapach.

Ilustr.: Urszula Wo┼║niak

Wyjazdy na Erasmusa dorobi┼éy si─Ö w┼éasnej legendy. Zgodnie z ni─ů Erasmus to synonim sposobu na ÔÇ×d┼éugie wakacjeÔÇŁ za granic─ů, beztroski czas sp─Ödzony w przyjemnym (najlepiej ┼Ťr├│dziemnomorskim) mie┼Ťcie, towarzystwo ludzi z ca┼éej Europy. Jednym s┼éowem, nieko┼äcz─ůce si─Ö przygody i imprezy, a to wszystko za pieni─ůdze Unii Europejskiej. Jest w tej legendzie pewnie troch─Ö prawdy, jednocze┼Ťnie jednak nie brakuje student├│w realizuj─ůcych nieco bardziej naukowy model wyjazdu. Niezale┼╝nie od tego, w jakim celu studenci wyje┼╝d┼╝aj─ů, korzy┼Ťci dla ich rozwoju osobistego i przysz┼éej kariery zawodowej p┼éyn─ů podczas pobytu za granic─ů w du┼╝ej mierze ÔÇ×mimochodemÔÇŁ – cho─çby poprzez popraw─Ö znajomo┼Ťci j─Özyka i kontakt z odmienn─ů kultur─ů.

Tym bardziej niepokoi dostrzegana przez wiele os├│b znaj─ůcych studenckie realia tendencja, polegaj─ůca na selekcji os├│b wyje┼╝d┼╝aj─ůcych na Erasmusa ze wzgl─Ödu na ich status maj─ůtkowy czy, m├│wi─ůc og├│lniej, spo┼éeczne pochodzenie. Prowadzi to do sytuacji, w kt├│rej z dobrodziejstw programu korzystaj─ů g┼é├│wnie ci studenci, kt├│rzy ju┼╝ wcze┼Ťniej mieli okazj─Ö w dobrej szkole lub na prywatnych lekcjach porz─ůdnie nauczy─ç si─Ö j─Özyka lub te┼╝ mogli pozwoli─ç sobie na turystyczne wyjazdy za granic─Ö. Rzadko wydaj─ů si─Ö natomiast je┼║dzi─ç ci, dla kt├│rych studia oznacza┼éy wybicie si─Ö z kiepskiej szko┼éy w ma┼éej miejscowo┼Ťci i wyzwanie zwi─ůzane z przeprowadzk─ů do du┼╝ego miasta, a wypady za granic─Ö, o ile mieli okazj─Ö takowe zaliczy─ç, by┼éy wypadami na saksy. Kto┼Ť m├│g┼éby oburzy─ç si─Ö w tym miejscu, o jakiej selekcji w┼éa┼Ťciwie m├│wi─Ö, skoro dzi┼Ť nikt o zdrowych zmys┼éach nie ustanawia przecie┼╝ przy aplikowaniu o stypendium ┼╝adnych formalnych cenzus├│w maj─ůtkowych ani nie sprawdza pochodzenia student├│w. Selekcja, o kt├│rej pisz─Ö, nie potrzebuje jednak prawnych zapis├│w ÔÇô jest tylko ubocznym skutkiem tego, jak zorganizowany jest program Erasmusa oraz wisienk─ů na torcie nier├│wno┼Ťci konserwowanych przez system edukacji na kolejnych jego etapach.

 

Jak to dzia┼éa?

Pierwsz─ů trudno┼Ťci─ů zwi─ůzan─ů z wyjazdem jest kwestia funduszy. Kwota stypendium Erasmusa w za┼éo┼╝eniu wystarcza─ç ma na ÔÇ×wyr├│wnanie r├│┼╝nicy pomi─Ödzy kosztami ┼╝ycia w kraju i za granic─ůÔÇŁ. Za┼éo┼╝enie s┼éuszne, tyle ┼╝e bardziej deklarowane ni┼╝ faktyczne ÔÇô r├│┼╝nice koszt├│w ┼╝ycia mi─Ödzy miastami polskimi (szczeg├│lnie bior─ůc pod uwag─Ö miasta ta┼äsze ni┼╝ Warszawa – np. Krak├│w czy Lublin) a Pary┼╝em, Londynem czy Kopenhag─ů s─ů ogromne i przekraczaj─ů wysoko┼Ť─ç wyp┼éacanego stypendium. Brak wystarczaj─ůcych ┼Ťrodk├│w do utrzymania si─Ö za granic─ů teoretycznie nie jest trudno┼Ťci─ů nie do przezwyci─Ö┼╝enia ÔÇô na miejscu mo┼╝na rozejrze─ç si─Ö za studenck─ů prac─ů i do stypendium dorabia─ç. Tyle tylko, ┼╝e nie wsz─Ödzie w czasach kryzysu znalezienie pracy wypada bra─ç za pewnik, wi─Öc strategia taka jest co najmniej ryzykowna, szczeg├│lnie dla student├│w, kt├│rzy wiedz─ů, ┼╝e rodzice nie b─Öd─ů w stanie ich wesprze─ç, bior─ůc na siebie cz─Ö┼Ť─ç koszt├│w pobytu.

M├│wi─ůc o ryzyku, dochodzimy do kolejnej przeszkody, kt├│ra, cho─ç jest by─ç mo┼╝e mniej ÔÇ×namacalnaÔÇŁ ni┼╝ kwestia funduszy, r├│wnie skutecznie mo┼╝e zamyka─ç drog─Ö do wyjazdu osobom o kr├│tszym do┼Ťwiadczeniu ┼╝ycia w du┼╝ym mie┼Ťcie czy pochodz─ůcym z rodzin o ni┼╝szym statusie spo┼éecznym (co zreszt─ů cz─Östo si─Ö ze sob─ů wi─ů┼╝e). Aplikowanie o stypendium oraz organizacja zagranicznego wyjazdu wymagaj─ů zaradno┼Ťci i wiedzy. Przebicie si─Ö przez g─ůszcz formalno┼Ťci, za┼éatwienie mieszkania, nawi─ůzywanie znajomo┼Ťci w nieznanym ┼Ťrodowisku, zaliczanie zaj─Ö─ç w obcym j─Özyku czy w ko┼äcu rozliczenie programu obarczone widmem oddawania pieni─Ödzy za niespe┼énienie wymaga┼ä – te wszystkie czynno┼Ťci, kt├│re wielu skwituje stwierdzeniem:ÔÇ×wymagaj─ůce, ale do ogarni─ÖciaÔÇŁ, innych parali┼╝uj─ů i sprawiaj─ů, ┼╝e nie chc─ů nawet spr├│bowa─ç. Nie chodzi mi o osoby z natury ceni─ůce bezpiecze┼ästwo i nielubi─ůce wyzwa┼ä – mam raczej na my┼Ťli student├│w, kt├│rzy podobne wyzwanie podj─Öli przyje┼╝d┼╝aj─ůc na studia z ma┼éej miejscowo┼Ťci. Ju┼╝ raz prze┼╝yli szok kulturowy, by─ç mo┼╝e musieli przebija─ç si─Ö przez mur niech─Öci ÔÇ×rdzennychÔÇŁ mieszka┼äc├│w miasta. Obawiaj─ů si─Ö, czy poradziliby sobie w innym kraju, w warunkach jeszcze bardziej wymagaj─ůcych. Student├│w wywodz─ůcych si─Ö z rodzin o ni┼╝szym statusie spo┼éeczno-ekonomicznym dodatkowo ogranicza brak oparcia w ┼Ťrodowisku ÔÇô ich rodziny i znajomi niekoniecznie mog─ů s┼éu┼╝y─ç rad─ů, jak si─Ö za organizacj─Ö takiego wyjazdu zabra─ç.

Na deficyt tego typu ÔÇ×mi─ÖkkichÔÇŁ umiej─Ötno┼Ťci, dla kt├│rych socjologowie ukuli poj─Öcie kapita┼éu kulturowego, nak┼éada si─Ö dodatkowo kwestia znajomo┼Ťci j─Özyka. To kolejny zas├│b, w kt├│ry, obok pieni─Ödzy i wiedzy praktycznej, niekt├│rzy studenci s─ů nie ze swojej winy wyra┼║nie gorzej wyposa┼╝eni. ┼Üredni wynik matury z j─Özyka angielskiego na poziomie podstawowym wyni├│┼é w 2005 roku 63% na wsi, 71% w ma┼éych o┼Ťrodkach miejskich i 79% w miastach powy┼╝ej 100 tysi─Öcy mieszka┼äc├│w. Je┼Ťli odrzuci─ç trudn─ů do obronienia tez─Ö, ┼╝e im mniejsza miejscowo┼Ť─ç, tym uczniowie bardziej leniwi, przytoczone statystyki wskazuj─ů na istotne r├│┼╝nice w poziomie nauczania j─Özyka obcego mi─Ödzy szko┼éami wiejskimi, miasteczkowymi i wielkomiejskimi. W ten w┼éa┼Ťnie spos├│b zaniedbania na wcze┼Ťniejszych etapach edukacji upo┼Ťledzaj─ů pewne grupy student├│w znacznie utrudniaj─ůc im wyjazd na zagraniczne stypendium.

 

R├│wna─ç w g├│r─Ö

Mo┼╝na pewnie znale┼║─ç niejeden przypadek, w kt├│rym opisane wy┼╝ej mechanizmy nie zadzia┼éa┼éy. To, ┼╝e zdarzaj─ů si─Ö studenci, kt├│rym uda┼éo si─Ö wyjecha─ç mimo barier zwi─ůzanych z ich spo┼éecznym pochodzeniem, nie podwa┼╝a jednak istnienia samych barier. Prowadz─ů one do dw├│ch typ├│w selekcji ÔÇô przede wszystkim wielu student├│w o ni┼╝szym statusie spo┼éeczno-ekonomicznym w og├│le nie stara si─Ö o wyjazd na Erasmusa. Ci natomiast, kt├│rzy si─Ö odwa┼╝─ů, nara┼╝aj─ů si─Ö na eliminacj─Ö w procesie rekrutacji ze wzgl─Ödu na niskie kompetencje j─Özykowe. Pierwszy z mechanizm├│w – rodzaj autoselekcji – powinien wzbudzi─ç nasz szczeg├│lny niepok├│j, bo prowadzi cho─çby do sytuacji, w kt├│rej na wielu wydzia┼éach UW co roku zostaj─ů niewykorzystane miejsca na zagranicznych uniwersytetach ÔÇô wydzia┼é podpisa┼é mi─Ödzyuczelnian─ů umow─Ö, pieni─ůdze s─ů do wzi─Öcia, a ch─Ötnych nie wida─ç (i to w, wydawa┼éoby si─Ö, atrakcyjnych dla polskich student├│w krajach, takich jak Niemcy czy Francja).

Ci─Ö┼╝kie unijne pieni─ůdze, kt├│re mog┼éyby s┼éu┼╝y─ç wyr├│wnywaniu szans na ostatniej prostej przed wej┼Ťciem m┼éodych ludzi na rynek pracy, zamiast tego konserwuj─ů wcze┼Ťniejsze nier├│wno┼Ťci. Czy oznacza to, ┼╝e je┼Ťli le┼╝y nam na sercu dobro wsp├│lne i sprawiedliwo┼Ť─ç spo┼éeczna, potrzebujemy Robin Hooda, kt├│ry zabierze Erasmusa dzieciom z ÔÇ×dobrych dom├│wÔÇŁ i odda tym, kt├│re mia┼éy gorszy start? Z pewno┼Ťci─ů nie. Studenci ju┼╝ na wst─Öpie swobodnie poruszaj─ůcy si─Ö w mi─Ödzynarodowych realiach maj─ů okazj─Ö w pe┼éni wykorzysta─ç mo┼╝liwo┼Ťci, jakimi dysponuj─ů ich zachodni koledzy i nie ma sensu ich takiej szansy rozwoju pozbawia─ç. R├│wnajmy w g├│r─Ö, nie w d├│┼é!

To, czego w obecnym systemie brakuje, to mechanizm├│w wspierania os├│b, dla kt├│rych wyjazd nie jest ┼éatwy i oczywisty, cho─ç s─ů zdolne i pracowite. Nie jest to zadanie proste, gdy┼╝ nak┼éanianie do wyjazdu kogo┼Ť, kto nie zna j─Özyka, nie ma funduszy i jest przekonany, ┼╝e sobie nie poradzi, by┼éoby nonsensem. Trzeba wpierw cho─ç cz─Ö┼Ťciowo zmieni─ç ten stan rzeczy. Tu jednak wyrasta przed nami kolejna trudno┼Ť─ç. Przyczyny nier├│wno┼Ťci w┼Ťr├│d student├│w si─Ögaj─ů bowiem, o czym by┼éa mowa powy┼╝ej, wcze┼Ťniejszych etap├│w edukacji i tam nale┼╝a┼éoby im przeciwdzia┼éa─ç. Nie warto jednak ogranicza─ç si─Ö do rytualnego postulowania rewolucji w ca┼éym systemie edukacji, gdy┼╝ pewn─ů popraw─Ö przynie┼Ť─ç mog─ů zmiany organizacji samego Erasmusa oraz stworzenie infrastruktury wspieraj─ůcej przygotowania do wyjazd├│w.

 

Po pierwsze warto zastanowi─ç si─Ö nad zmian─ů sposobu finansowania wyjazd├│w. Wysoko┼Ť─ç przyznawanych ┼Ťrodk├│w mo┼╝na cz─Ö┼Ťciowo uzale┼╝ni─ç od dochod├│w na g┼éow─Ö w rodzinie studenta. Ci, kt├│rzy mog─ů sobie na to pozwoli─ç, dok┼éadaliby do pobytu troch─Ö wi─Öcej z w┼éasnej kieszeni, natomiast osoby w gorszej sytuacji materialnej zyska┼éyby szans─Ö, ┼╝eby w og├│le wyjecha─ç. Takie dzielenie pieni─Ödzy mo┼╝e budzi─ç kontrowersje, je┼Ťli jednak rozumiemy sprawiedliwo┼Ť─ç spo┼éeczn─ů jako r├│wno┼Ť─ç rzeczywistych mo┼╝liwo┼Ťci korzystania z ustanowionych praw, tego typu rozwi─ůzanie jest uzasadnione.

Po drugie, potrzebne s─ů aktywne formy docierania do os├│b, kt├│rym brakuje wiedzy, jak zabra─ç si─Ö za organizacj─Ö wyjazdu. Przyk┼éadu dostarczaj─ů praktyki niemieckie, w ramach kt├│rych funkcjonuje rozbudowany system wsparcia obs┼éugiwany przez odpowiednio przeszkolonych student├│w. Tamtejsze uniwersytety zatrudniaj─ů swoich w┼éasnych adept├│w, by doradzali kolegom szukaj─ůcym pomocy w r├│┼╝nych sprawach, takich jak chocia┼╝by przygotowanie si─Ö do zagranicznego wyjazdu (na marginesie warto doda─ç, ┼╝e uniwersyteckie biura doradzaj─ů r├│wnie┼╝ w szeregu innych kwestii ÔÇô np. gdzie szuka─ç pomocy psychologicznej, socjalnej, wsparcia dla m┼éodych matek etc.). Tego typu rozwi─ůzania nie tylko u┼éatwiaj─ů zdobycie niezb─Ödnych informacji – sprawiaj─ů r├│wnie┼╝, ┼╝e student decyduj─ůcy si─Ö na aplikowanie o stypendium nie czuje si─Ö zdany tylko na siebie. Podobne inicjatywy w polskich warunkach (gdy trudno liczy─ç na ┼Ťrodki pozwalaj─ůce op┼éaca─ç studenckich ÔÇ×doradc├│wÔÇŁ) dobrze wpisywa┼éyby si─Ö w dzia┼éalno┼Ť─ç uczelnianego samorz─ůdu.

Na ko┼äcu wspomnie─ç wypada jeszcze o kwestii nauczania j─Özyk├│w w toku szkolnictwa wy┼╝szego ÔÇô marna jako┼Ť─ç lektorat├│w oferowanych na wielu uczelniach stanowi ra┼╝─ůce zaniedbanie. Dop├│ki prowadzenie zaj─Ö─ç j─Özykowych nie przestanie by─ç traktowane przez wiele o┼Ťrodk├│w akademickich jak dopust bo┼╝y, ci─Ö┼╝ko b─Ödzie prze┼éama─ç niekorzystny trend dzielenia student├│w.

 

***

Przedstawione przyk┼éady zmian nie wymagaj─ů wielkiej rewolucji w systemie edukacji. S─ů to dzia┼éania mo┼╝liwe do przeprowadzenia, ale pod jednym podstawowym warunkiem, ┼╝e przestaniemy podtrzymywa─ç fikcj─Ö o istnieniu w obecnym systemie r├│wnych szans dla wszystkich. Dopiero wtedy b─Ödziemy mieli rozeznanie sytuacji, kt├│re mo┼╝e zaowocowa─ç dobrymi dzia┼éaniami wspieraj─ůcymi i solidarno┼Ťciowymi. M─ůdrzejsze realizowanie Programu Erasmusa jest tylko jednym z wielu cennych efekt├│w, kt├│re taka zmiana my┼Ťlenia pomog┼éaby nam osi─ůgn─ů─ç.

 

Przeczytaj inne teksty Autorki.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś