Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

E-cisza przed burz─ů

Dzi─Öki cyfryzacji urz─Ödnicy mog─ů osi─ůgn─ů─ç pewn─ů z┼éudn─ů korzy┼Ť─ç, jak─ů jest pozbycie si─Ö interesant├│w ÔÇô postaci, kt├│rych stereotypowy biurokrata boi si─Ö najbardziej. Teraz ju┼╝ nie trzeba b─Ödzie si─Ö natr─Ötem przejmowa─ç.
E-cisza przed burz─ů
ilustr.: Zuzanna Wicha

Presja na wiar─Ö w dogmaty nie ma dzi┼Ť ju┼╝ ┼Ťredniowiecznego charakteru religijnego, ale mechanizm pozosta┼é bardzo podobny. Dogmatem funkcjonuj─ůcym w Europie ┼Ürodkowej od prze┼éomu 1989 roku s─ů zasady kapitalistycznej gospodarki wolnorynkowej i post─Öpuj─ůca wraz z nimi globalizacja, a najnowsz─ů, XXI-wieczn─ů prawd─ů obowi─ůzuj─ůc─ů jest cyfryzacja. Kto si─Ö do niej nie dostosowuje, ten wariat, wt├│rny analfabeta, leniuch. Zreszt─ů w dobie post─Öpuj─ůcej parametryzacji taka postawa sama w sobie w znacznym stopniu eliminuje z efektywnego (ÔÇ×normalnegoÔÇŁ, ÔÇ×prawid┼éowegoÔÇŁ) ┼╝ycia. Dzi┼Ť wszystko mierzy si─Ö cyfryzacj─ů. Kryzysy s─ů t┼éumaczone jej brakiem, sukcesy wywodzone z jej wdra┼╝ania. Konieczno┼Ťci─ů cyfryzacji mo┼╝na wyt┼éumaczy─ç zar├│wno ograniczanie wolno┼Ťci obywatelom, jak i odbieranie im potrzebnego wsparcia w r├│┼╝nych sferach ┼╝ycia codziennego, przez co ich kieszenie staj─ů si─Ö ┼éatwym ┼éupem dla du┼╝ych korporacji, a g┼éowy ÔÇô dla prawicowych populist├│w. Powszechny dost─Öp do internetu (celowo pisz─Ö ma┼é─ů liter─ů, cho─ç komputerowy s┼éownik usilnie nakazuje imiona boskie rozpoczyna─ç wielkimi) spowodowa┼é, ┼╝e teoretycznie ka┼╝dy mo┼╝e sam zdoby─ç niezb─Ödn─ů informacj─Ö, zasi─Ögn─ů─ç porady czy rozwi─ůza─ç trapi─ůce go problemy. Pa┼ästwo zwalnia si─Ö zatem z obowi─ůzku udzielania pomocy, bo ka┼╝dy wolny i niezale┼╝ny cz┼éowiek podobno sam sobie mo┼╝e wszystko sprawdzi─ç. Takie argumenty padaj─ů expressis verbis zar├│wno w neoliberalnym, jak i niepokorno-prawicowym dyskursie.

ÔÇ×Wszystko jest na stronieÔÇŁ

Zastanawiam si─Ö, z jakiego powodu w ┼Ťrednio zorganizowanym, raczej p├│┼éperyferyjnym kraju, w kt├│rym standardem by┼éo rodzenie si─Ö w b├│lach wszelkich reform i przemian, ta jedna rzecz, ten jeden proces dzia┼éa wyj─ůtkowo sprawnie. Musieli┼Ťmy na przyk┼éad czeka─ç 25 lat na autostrady, a nawet dobre reformy po 1989 roku spotyka┼éy si─Ö z silnym oporem struktur administracyjnych. To przecie┼╝ do┼Ť─ç naturalne prawo, dotycz─ůce nie tylko aparatu pa┼ästwowego, ale tak┼╝e sektora prywatnego, kt├│re m├│wi, ┼╝e du┼╝e struktury organizacyjne powoli przyswajaj─ů zmiany i staraj─ů si─Ö im przeciwstawia─ç ÔÇô nie bez przyczyny powsta┼éy ca┼ée tomy instrukcji i podr─Öcznik├│w zarz─ůdzania doradzaj─ůcych, jak takie zjawiska niwelowa─ç. Skoro zatem proces cyfryzacji przebiega w polskich instytucjach pa┼ästwowych w zawrotnym tempie (czym bezustannie chwal─ů si─Ö kolejne rz─ůdy), to prawdopodobnie urz─Ödnicy dostrzegli jak─ů┼Ť korzy┼Ť─ç, wobec kt├│rej obawy wydaj─ů si─Ö b┼éahe, a strategie hamuj─ůce ÔÇô zb─Ödne. Przecie┼╝ to nie z mi┼éo┼Ťci do nowych technologii! To wynik przyj─Öcia za dogmat, ┼╝e cyfryzowa─ç si─Ö po prostu trzeba. Kto my┼Ťli inaczej, ustawia si─Ö na pozycjach wstecznych, rzec by mo┼╝na: postpegeerowskich, stoi jedn─ů nog─ů przynajmniej w PRL, a by─ç mo┼╝e nawet gdzie┼Ť pod zaborami.

Jednocze┼Ťnie urz─Ödnicy mog─ů osi─ůgn─ů─ç pewn─ů z┼éudn─ů korzy┼Ť─ç, jak─ů jest pozbycie si─Ö interesant├│w ÔÇô postaci, kt├│rych stereotypowy biurokrata boi si─Ö najbardziej. Teraz ju┼╝ nie trzeba b─Ödzie si─Ö natr─Ötem przejmowa─ç, bo ÔÇ×wszystko jest na stronieÔÇŁ. To z┼éowieszcze zdanie mo┼╝na us┼éysze─ç, przychodz─ůc lub dzwoni─ůc do dowolnego urz─Ödu, pr├│buj─ůc dowiedzie─ç si─Ö czego┼Ť w instytucjach publicznych r├│┼╝nych szczebli. To genialny zast─Öpnik dla wszystkich odpowiedzi na trudne pytania. Tworzy si─Ö w ten spos├│b niewidoczne z pozoru i trudne do zdiagnozowania zjawisko. Ludzie odepchni─Öci znikaj─ů gdzie┼Ť na horyzoncie. Mo┼╝na zamkn─ů─ç pok├│j od ┼Ťrodka, odetchn─ů─ç i skupi─ç si─Ö na tym, co przyjemne ÔÇô realizacji projekt├│w. Tylko ┼╝e rzeczywisto┼Ť─ç spo┼éeczna nie jest projektowa, musi by─ç instytucjonalna!

Po co nam urz─ůd niecyfrowy

Gdy ┼Ťmiejemy si─Ö ze staruszek, kt├│re chodz─ů do lekarza tylko po to, ┼╝eby siedz─ůc w kolejce, m├│c porozmawia─ç z innymi lud┼║mi; gdy kpimy z wiernych traktuj─ůcych niedzielne msze jako miejsce do towarzyskich spotka┼ä, irytuj─ů nas ich spojrzenia na ubi├│r s─ůsiadek czy plotki o fryzurze kole┼╝anki; kiedy kr─Öcimy g┼éow─ů, czytaj─ůc kolejne zalewy internetowego hejtu; albo gdy przygl─ůdamy si─Ö m┼éodzie┼╝y wiejskiej obsiadaj─ůcej z piwem przystanek autobusowy (po┼é─ůczenie dawno zlikwidowane, wi─Öc w zasadzie nikt nim nie administruje) ÔÇô to zastan├│wmy si─Ö, czy to nie s┼éabo┼Ť─ç instytucji publicznych jest powodem. Czy to przypadkiem nie zerwanie wi─Özi pomi─Ödzy obywatelem a instytucjami wywo┼éa┼éo te wszystkie zjawiska.

Gdy ro┼Ťnie w nas poczucie gniewu, narastaj─ů z┼ée emocje, to w ko┼äcu, ┼╝eby nie oszale─ç, musimy je przekaza─ç do jakiego┼Ť depozytu. W dobrze funkcjonuj─ůcym, przyjaznym pa┼ästwie otaczaj─ů nas instytucje publiczne ÔÇô szko┼éy, domy kultury, plac├│wki s┼éu┼╝by zdrowia, urz─Ödy r├│┼╝nych szczebli i znaczenia. Mamy poczucie bezpiecze┼ästwa, gdy┼╝ zawsze mo┼╝emy si─Ö do nich uda─ç z r├│┼╝nymi sprawami i troskami, aby zosta┼éy oswojone. Jednym wystarczy rozmowa z pracownikiem, kto┼Ť chcia┼éby spotka─ç si─Ö z osobami w podobnej sytuacji, inni potrzebuj─ů tylko pogada─ç, zwierzy─ç si─Ö z problem├│w i historii, kt├│re na pierwszy rzut oka wydaj─ů si─Ö dziwne, ale dla przychodz─ůcego cz┼éowieka maj─ů charakter fundamentalny. Takie te┼╝ jest moje do┼Ťwiadczenie samorz─ůdowe jako by┼éego mokotowskiego radnego. Za setkami z pozoru absurdalnych spraw kryj─ů si─Ö prawdziwi ludzie z powa┼╝nymi problemami. Je┼╝eli tych emocji nie przejmie od nas instytucja publiczna, zostawimy je w innym, losowym miejscu i w bardzo r├│┼╝nych formach. A jak obywatel ma utrzymywa─ç wi─Ö┼║ z instytucj─ů, kt├│ra w ka┼╝dej sprawie odsy┼éa na stron─Ö, jedynym sposobem komunikacji z ni─ů jest za┼Ť formularz internetowy? Instytucje maj─ů znacznie wi─Öcej funkcji ni┼╝ tylko sprawna obs┼éuga klienta. Spotkania nie da si─Ö zast─ůpi─ç.

Lekcja z Francji

W Polsce nie ma praktycznie o tym mowy, ale w innych krajach Unii Europejskiej toczy si─Ö ju┼╝ dyskusja na temat zagro┼╝e┼ä, jakie niesie ze sob─ů cyfryzacja. Francuski ombudsman Jacques Toubon wyda┼é w tym roku raport dotycz─ůcy przystosowania jego kraju do pe┼énej cyfryzacji (planowanej na 2022 rok) oraz skutk├│w, jakie do tej pory wywo┼éa┼é ten proces. Pomijaj─ůc tak oczywiste fakty, jak brak dost─Öpu do internetu dla znacznej cz─Ö┼Ťci populacji (szacowanej na kilkana┼Ťcie procent), niekorzystanie z komputera i brak umiej─Ötno┼Ťci albo ch─Öci zmiany tego stanu rzeczy, dokument wskazuje, ┼╝e po wprowadzeniu elektronicznej ┼Ťcie┼╝ki ubiegania si─Ö o pomoc socjaln─ů spad┼é poziom jej poboru. Po prostu ludzie ÔÇ×odsy┼éani na stron─ÖÔÇŁ nie umieli przedrze─ç si─Ö przez skomplikowane formularze, nie rozumieli urz─Ödniczego j─Özyka i zwyczajnie pope┼éniali b┼é─Ödy, kt├│re niekiedy eliminowa┼éy ich aplikacje.

Za tym spadkiem liczby ┼Ťwiadcze┼ä stoj─ů przecie┼╝ prawdziwi ludzie, kt├│rzy stracili doch├│d pozwalaj─ůcy im na godne ┼╝ycie. Pogo┼ä za rzekom─ů nowoczesno┼Ťci─ů, obcinanie koszt├│w i iluzoryczne upraszczanie procedur by┼éy tego przyczyn─ů. Warto te┼╝ zwr├│ci─ç uwag─Ö na zachodz─ůce r├│wnolegle procesy prywatyzacji i wprowadzania odp┼éatno┼Ťci za us┼éugi, kt├│re dotychczas by┼éy bezp┼éatne i ┼Ťwiadczone przez pa┼ästwo. Dost─Öp do internetu jest przecie┼╝ cz─Östo p┼éatny, a o mo┼╝liwo┼Ťciach skorzystania z darmowego wiedz─ů, wed┼éug tych samych francuskich bada┼ä, przede wszystkim ludzie zamo┼╝ni i dobrze wykszta┼éceni. A zatem, c├│┼╝ za zaskoczenie, za wszystko i tak zap┼éac─ů g┼é├│wnie ubodzy.

┼Üwiat bez wsp├│┼érz─Ödnych

Krytykuj─ůc skutki post─Öpuj─ůcej cyfryzacji, nie chc─Ö by─ç postrzegany jak W┼éadys┼éaw Gomu┼éka, kt├│ry narzeka┼é na istnienie samochod├│w (i nie mia┼é na my┼Ťli, rzecz jasna, zanieczyszczenia klimatu). Nie twierdz─Ö r├│wnie┼╝, ┼╝e ludzie pozytywnie reagowali na chodzenie do urz─Öd├│w i sp─Ödzanie czasu w kolejkach do okienka. To przypomina┼éoby tez─Ö Jonathana CraryÔÇÖego (swoj─ů drog─ů bardzo ciekawego autora), ┼╝e Polacy byli w latach 80. spo┼éecze┼ästwem zintegrowanym, bo budowali wi─Özi w kolejkach po mi─Öso; Crary ca┼ékowicie pomija┼é negatywne aspekty tego zjawiska spo┼éecznego. To nie w tym rzecz, bo doceniam u┼éatwienia, jakie na co dzie┼ä przynosi nam technika.

Chc─Ö raczej wskaza─ç, ┼╝e bezkrytycznie wspieraj─ůc cyfryzacj─Ö pa┼ästwa ÔÇô podobnie jak zreszt─ů kilka innych proces├│w, na przyk┼éad prywatyzacj─Ö ÔÇô odbieramy ludziom punkty oparcia, wsp├│┼érz─Ödne, dzi─Öki kt├│rym odnajdywali si─Ö i poruszali w swojej codziennej rzeczywisto┼Ťci spo┼éecznej. To ogromny problem i nie mo┼╝emy si─Ö p├│┼║niej dziwi─ç, ┼╝e fala agresji jest trudna do zatrzymania, r├│wnie┼╝ przez potrzebne sk─ůdin─ůd projekty organizacji pozarz─ůdowych i kolejne szkolne lekcje tolerancji (ca┼ée szcz─Ö┼Ťcie, ┼╝e jeszcze nie w wersji e-learningowej!), o populistycznym zaostrzaniu kodeksu karnego nawet nie wspominaj─ůc. Z pozoru wszystko jest w porz─ůdku, bo skutk├│w tych zjawisk od razu nie wida─ç. Zbieraj─ů si─Ö jednak gdzie┼Ť pod powierzchni─ů i nast─ůpi dzie┼ä, gdy uderz─ů z ogromn─ů si┼é─ů.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś