Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Duszpasterska praca kobiet

Godz─ůc si─Ö na prac─Ö duszpastersk─ů kobiet, a jednocze┼Ťnie nie podejmuj─ůc dyskusji na temat dopuszczeniu kobiet do diakonatu, Ko┼Ťci├│┼é sam sprzyja┼é temu, przed czym obaw─Ö wyra┼╝a┼é w dokumentach: klerykalizacji ┼Ťwieckich i zacieraniu rozr├│┼╝nienia r├│l ┼Ťwieckich i duchownych.
Duszpasterska praca kobiet

Tekst pochodzi z 32. numeru papierowego Magazynu ÔÇ×KontaktÔÇŁ pod tytu┼éem ÔÇ×Kobiety w Ko┼ŤcieleÔÇŁ.┬áArtyku┼é jest wst─Öpem do wywiadu Zuzanny Radzik z Ruth Fehlker, kt├│ry tak┼╝e mo┼╝na przeczyta─ç w 192. wydaniu internetowego┬áÔÇ×KontaktuÔÇŁ.
W pracy duszpasterskiej obowi─ůzki kap┼éan├│w mog─ů by─ç zast─Öpowane lub uzupe┼éniane przez obecno┼Ť─ç ┼Ťwieckich. Wspieraj─ů oni prezbiter├│w w pracy duszpasterskiej prowadzonej przez parafi─Ö lub diecezj─Ö, pomagaj─ůc w katechezie i przygotowaniu liturgii. Od 1983 roku Kodeks Prawa Kanonicznego (kanon 517.2) m├│wi, ┼╝e w skutek braku kap┼éan├│w mo┼╝na powierzy─ç piecz─Ö duszpastersk─ů diakonowi ÔÇô czyli ┼Ťwieckiemu m─Ö┼╝czy┼║nie ze ┼Ťwi─Öceniami do s┼éu┼╝by diako┼äskiej ÔÇô innej osobie nie maj─ůcej ┼Ťwi─Öce┼ä lub grupie os├│b.
Nied┼éugo wcze┼Ťniej Sob├│r Watyka┼äski II ustanowi┼é na nowo zasad─Ö istnienia sta┼éego diakonatu, czyli pierwszego stopnia ┼Ťwi─Öce┼ä kap┼éa┼äskich, kt├│re jednak nie mog─ů by─ç traktowane jako przedsionek do zostania ksi─Ödzem. Diakonat sta┼éy to praktyka znana staro┼╝ytnemu Ko┼Ťcio┼éowi, kt├│ra zanikn─Ö┼éa w Ko┼Ťciele rzymskokatolickim w ┼Ťredniowieczu. Konstytucja ÔÇ×Lumen GentiumÔÇŁ, wprowadzaj─ůc ten rodzaj ┼Ťwi─Öce┼ä, m├│wi┼éa, ┼╝e zadania diakona to udzielanie chrztu, przechowywanie i udzielanie Eucharystii, b┼éogos┼éawienie ma┼é┼╝e┼ästw, czytanie wiernym Pisma ┼Üwi─Ötego, nauczanie, przewodniczenie nabo┼╝e┼ästwom, obrz─Ödom pogrzebowym i ┼╝a┼éobnym. Wiele z tych zada┼ä, cho─ç nie wszystkie i nie w tak samo uroczysty spos├│b, z czasem zacz─Öli wykonywa─ç r├│wnie┼╝ ┼Ťwieccy pracownicy duszpasterscy, coraz cz─Ö┼Ťciej obecni w parafiach. W parafialnej praktyce r├│┼╝nica mi─Ödzy zadaniami diakon├│w i pracownik├│w duszpasterskich nie jest koniecznie jasna.
W Stanach Zjednoczonych i krajach Europy Zachodniej coraz cz─Ö┼Ťciej opieka ┼Ťwieckich nad parafiami okazuje si─Ö potrzebna, poniewa┼╝ liczba prezbiter├│w maleje. Stany Zjednoczone s─ů dobrym przyk┼éadem tego trendu, a jednocze┼Ťnie problem jest dobrze przebadany przez dzia┼éaj─ůce przy Uniwersytecie Georgetown Center for Applied Research in the Apostolate (CARA). CARA szacuje, ┼╝e je┼Ťli powo┼éania utrzymaj─ů si─Ö na obecnym poziomie, za dwadzie┼Ťcia lat na dziewi─Ötna┼Ťcie tysi─Öcy parafii b─Ödzie przypada─ç tylko jedena┼Ťcie i p├│┼é tysi─ůca ksi─Ö┼╝y diecezjalnych. S┼éowem: utrzymanie istniej─ůcych parafii b─Ödzie wymaga┼éo jeszcze wi─Ökszego zaanga┼╝owania ┼Ťwieckich, szczeg├│lnie ┼╝e ksi─Ö┼╝a diecezjalni b─Öd─ů coraz starsi. W 2006 roku trzy czwarte tej grupy mia┼éo powy┼╝ej pi─Ö─çdziesi─Öciu pi─Öciu lat. W 2014 CARA og┼éosi┼éo, ┼╝e trzy i p├│┼é tysi─ůca parafii w Stanach Zjednoczonych ju┼╝ nie ma proboszczy, a 388 parafiami zarz─ůdzaj─ů diakoni, siostry zakonne lub ┼Ťwieccy.
Trzeba odnotowa─ç, ┼╝e w Stanach Zjednoczonych od dwudziestu lat oko┼éo 80 procent wszystkich zatrudnionych pracownik├│w duszpasterskich stanowi─ů kobiety i z czasem coraz mniej jest w┼Ťr├│d nich si├│str zakonnych. ┼Üwieccy stanowi─ů 84 procent wszystkich pracownik├│w duszpasterskich, jak podawa┼é w swoich badaniach z 2005 roku David DeLambo. Przy czym w ci─ůgu niespe┼éna pi─Ötnastu lat ich liczba si─Ö podwoi┼éa. Jeszcze w 1992 roku, wed┼éug badania Philipa J. Murniona, ┼Ťwieccy w grupie pracownik├│w duszpasterskich stanowili 42 procent.
┼Üwieccy pe┼éni─ůcy funkcje duszpasterskie w USA nie uwa┼╝aj─ů, by ich zaanga┼╝owanie wynika┼éo jedynie z braku ksi─Ö┼╝y ÔÇô jak wynika z bada┼ä Zeni Fox. My┼Ťl─ů o nim jako o charyzmacie wynikaj─ůcym z chrztu i bierzmowania. Tymczasem w adhortacji ÔÇ×Christifideles laiciÔÇŁ papie┼╝ Jan Pawe┼é II podkre┼Ťla┼é zasadnicz─ů r├│┼╝nic─Ö mi─Ödzy kap┼éa┼ästwem urz─Ödowym i kap┼éa┼ästwem powszechnym, a w efekcie pomi─Ödzy pos┼éugami, kt├│re wywodz─ů si─Ö ze ┼Ťwi─Öce┼ä kap┼éa┼äskich, a tymi, kt├│re s─ů konsekwencj─ů Chrztu i Bierzmowania. Pisa┼é: ÔÇ×┼Üwieccy mog─ů spe┼énia─ç rozmaite pos┼éugi, urz─Ödy i funkcje, przys┼éuguj─ůce im w obr─Öbie liturgii, przekazywania wiary i wewn─ůtrz pasterskich struktur Ko┼Ťcio┼éa, czyni─ůc to w zgodzie ze swym specyficznym ┼Ťwieckim powo┼éaniem, kt├│re r├│┼╝ni si─Ö od powo┼éania do pos┼éugi urz─ÖdowejÔÇŁ.
Cytuj─ůc wydan─ů przez papie┼╝a Paw┼éa VI adhortacj─Ö ÔÇ×Evangelii nuntiandiÔÇŁ z 1976 roku, Jan Pawe┼é II wskazuje za swym poprzednikiem takie obszary zaanga┼╝owania ┼Ťwieckich jak: polityka, ┼╝ycie spo┼éeczne, gospodarka, kultura, media, a tak┼╝e dziedziny ÔÇ×szczeg├│lnie otwarte na ewangelizacj─ÖÔÇŁ ÔÇô mi┼éo┼Ť─ç, rodzina, wychowanie dzieci i m┼éodzie┼╝y, praca zawodowa. Zauwa┼╝a┼é jednak, ┼╝e posoborowa odnowa liturgii przyczyni┼éa si─Ö do o┼╝ywienia w ┼Ťwieckich ┼Ťwiadomo┼Ťci ich roli w sprawowaniu i przygotowaniu funkcji liturgicznych, ale ju┼╝ nast─Öpny krok, jakim by┼éo przej┼Ťcie ┼Ťwieckich od spe┼éniania funkcji liturgicznych do zaanga┼╝owania w przepowiadanie S┼éowa i w prac─Ö duszpastersk─ů, dokona┼é si─Ö spontanicznie.
Jan Pawe┼é II przywo┼éuje uwagi, kt├│re pada┼éy na obradach Synodu i krytykowa┼éy tendencje ÔÇ×do bezkrytycznego szafowania terminem ┬źpos┼éuga┬╗, do mylenia b─ůd┼║ stawiania na r├│wni kap┼éa┼ästwa powszechnego i urz─Ödowego, do nieprzestrzegania pewnych praw i norm ko┼Ťcielnych, do zbyt dowolnej interpretacji ┬źzast─Öpstwa┬╗, do ┬źklerykalizowania┬╗ ┼ŤwieckichÔÇŁ. Zwr├│cono tak┼╝e uwag─Ö na ryzyko utworzenia w Ko┼Ťciele de facto ÔÇ×odr─Öbnej struktury pos┼éug, r├│wnoleg┼éej w stosunku do tej, kt├│ra ma sw─ů podstaw─Ö w sakramencie kap┼éa┼ästwaÔÇŁ. Ojcowie synodalni chcieli ┼Ťcis┼éej terminologii wyra┼╝aj─ůcej ÔÇ×zasadnicz─ů r├│┼╝nic─Ö pomi─Ödzy pos┼éug─ů pastersk─ů, kt├│ra wywodzi si─Ö z sakramentu kap┼éa┼ästwa, a innym rodzajem pos┼éug, urz─Öd├│w i funkcji, sprawowanych w Ko┼Ťciele na mocy Chrztu i BierzmowaniaÔÇŁ.
Te kwestie mia┼éa doprecyzowa─ç ÔÇ×Instrukcja o niekt├│rych kwestiach dotycz─ůcych wsp├│┼épracy wiernych ┼Ťwieckich w ministerialnej pos┼éudze Ko┼Ťcio┼éaÔÇŁ wydana w 1997 roku. Instrukcja uznaje stan konieczno┼Ťci. Wie, ┼╝e ┼Ťwieccy musz─ů by─ç w┼é─ůczeni w pewne funkcje. Jednocze┼Ťnie podkre┼Ťla z uporem, ┼╝e gdy ┼Ťwieccy zajmuj─ů si─Ö szczeg├│lnymi dziedzinami zwi─ůzanymi z kap┼éa┼ästwem, powinni ze szczeg├│ln─ů gorliwo┼Ťci─ů ÔÇ×zachowa─ç odr─Öbno┼Ť─ç zar├│wno natury i misji pos┼éugi kap┼éa┼äskiej, jak i powo┼éania oraz ┼Ťwieckiej natury laikatu. Wsp├│┼épracowa─ç nie znaczy bowiem zast─Öpowa─çÔÇŁ. ÔÇ×InstrukcjaÔÇŁ nie bierze pod uwag─Ö, ┼╝e tym, co od wielu lat w licznych parafiach robi─ů ┼Ťwieccy, jest w┼éa┼Ťnie zast─Öpowanie. W ich obecno┼Ťci zd─ů┼╝y┼éo si─Ö wychowa─ç ca┼ée pokolenie wiernych.
ÔÇ×InstrukcjaÔÇŁ skupia si─Ö na szczeg├│┼éowych wyja┼Ťnieniach dotycz─ůcych nowych form dzia┼éalno┼Ťci ÔÇ×duszpasterskiejÔÇŁ wiernych niemaj─ůcych ┼Ťwi─Öce┼ä, kt├│re cho─ç powsta┼éy ÔÇ×w sytuacjach rzeczywi┼Ťcie nagl─ůcych potrzeb i niedobor├│w, pod wp┼éywem wielkodusznej intencji dopomo┼╝enia w pracy duszpasterskiej, mog─ů mie─ç bardzo negatywne konsekwencje i utrudnia─ç w┼éa┼Ťciwe rozumienie prawdziwej wsp├│lnoty eklezjalnejÔÇŁ. ÔÇ×InstrukcjaÔÇŁ podsumowuje szczeg├│┼éowo r├│┼╝ne sytuacje, w kt├│rych niewy┼Ťwi─Öceni wierni wchodz─ů w role bliskie tym, jakie sprawuj─ů prezbiterzy i diakoni: ÔÇ×Cho─ç z jednej strony liczebny niedob├│r kap┼éan├│w jest szczeg├│lnie mocno odczuwalny w niekt├│rych regionach, gdzie indziej obserwujemy rozkwit powo┼éa┼ä, kt├│ry napawa optymizmem i otwiera pomy┼Ťlne perspektywy na przysz┼éo┼Ť─ç. Proponowane rozwi─ůzania problemu niedoboru wy┼Ťwi─Öconych szafarzy mog─ů mie─ç zatem jedynie charakter tymczasowy i musz─ů by─ç podporz─ůdkowane nadrz─Ödnemu zadaniu duszpasterskiemu, jakim jest troska o powo┼éania do kap┼éa┼ästwa sakramentalnegoÔÇŁ. Nale┼╝y tak korzysta─ç z nowych mo┼╝liwo┼Ťci, jakie daje Kodeks Prawa Kanonicznego, aby ÔÇ×nie stwarza─ç dwuznacznej sytuacji, w kt├│rej rozwi─ůzania prawne, stworzone dla zaradzenia wyj─ůtkowym sytuacjom braku lub niedoboru kap┼éan├│w, uwa┼╝ane s─ů za co┼Ť zwyk┼éego i normalnegoÔÇŁ.
Od wydania instrukcji min─Ö┼éo prawie dwadzie┼Ťcia lat. Niedob├│r kap┼éan├│w nie jest wyj─ůtkow─ů sytuacj─ů, ale w niekt├│rych rejonach do┼Ťwiadczeniem ca┼éego pokolenia. Rozwi─ůzania, jakie wtedy stosowano, w efekcie nie by┼éy tymczasowe. Trzydzie┼Ťci lat po synodzie po kt├│rym wydano adhortacj─Ö ÔÇ×Christifideles laiciÔÇŁ i dwadzie┼Ťcia lat po przywo┼éanej instrukcji mo┼╝na pyta─ç: czy mog─ů by─ç odpowiedzi─ů na sytuacj─Ö z jak─ů mamy do czynienia?
Warto z ┼╝yczliwo┼Ťci─ů ws┼éucha─ç si─Ö zar├│wno w l─Ök przed nadmiern─ů klerykalizacj─ů ┼Ťwieckich, jak i w potrzeb─Ö precyzyjnego rozr├│┼╝nienia r├│l wiernych wy┼Ťwi─Öconych i niewy┼Ťwi─Öconych. Je┼╝eli utrzymujemy, ┼╝e kap┼éa┼ästwo s┼éu┼╝ebne wi─ů┼╝e si─Ö ze szczeg├│lnymi zadaniami, do kt├│rych wyposa┼╝a ┼éaska sakramentu, to nie powinni┼Ťmy si─Ö ┼éatwo godzi─ç, by w te role wchodzili ┼Ťwieccy inaczej przygotowani i w ow─ů ┼éask─Ö niewyposa┼╝eni.
Czym bowiem jest wtedy zadanie g┼éoszenia S┼éowa przez diakon├│w sta┼éych ÔÇô ┼Ťwieckich m─Ö┼╝czyzn po ┼Ťwi─Öceniach ÔÇô stanowi─ůcych mniejszo┼Ť─ç po┼Ťr├│d rzeszy pracuj─ůcych w duszpasterstwie kobiet, kt├│re odgrywaj─ů role zbli┼╝one do zada┼ä diakon├│w, ale dzia┼éaj─ů jednak bez ┼Ťwi─Öce┼ä? Diakon wyg┼éosi homili─Ö w trakcie nabo┼╝e┼ästwa, a pe┼éni─ůca funkcje duszpasterskie kobieta mo┼╝e zrobi─ç to tylko przed jego rozpocz─Öciem, ale moment homilii nie ma jednak znaczenia dla tego, kto bierze odpowiedzialno┼Ť─ç za g┼éoszenie.
Mo┼╝na zaryzykowa─ç twierdzenie, ┼╝e godz─ůc si─Ö na prac─Ö duszpastersk─ů kobiet, a jednocze┼Ťnie nie podejmuj─ůc dyskusji na temat dopuszczeniu kobiet do diakonatu, Ko┼Ťci├│┼é sam sprzyja┼é temu, przed czym obaw─Ö wyra┼╝a┼é w dokumentach: klerykalizacji ┼Ťwieckich i zacieraniu rozr├│┼╝nienia r├│l ┼Ťwieckich i duchownych. Jak pyta┼éa wielokrotnie zajmuj─ůca si─Ö tematem diakonatu kobiet dr Phylis Zagano: czy naprawd─Ö nie wierzymy w ┼éask─Ö p┼éyn─ůc─ů ze ┼Ťwi─Öce┼ä diakonatu?
Te zagadnienia s─ů odlegle od sytuacji Ko┼Ťcio┼éa w Polsce tylko pozornie. Je┼Ťli przyjrzymy si─Ö zakresowi zada┼ä pracownik├│w duszpasterskich w innych krajach ÔÇô jak w poni┼╝szej rozmowie z Ruth Fehlker ÔÇô oka┼╝e si─Ö, ┼╝e przypominaj─ů one to, do czego zobowi─ůzani s─ů katecheci, kt├│rym biskupi powierzaj─ů misj─Ö kanoniczn─ů nauczania religii w polskich szko┼éach. Opr├│cz zada┼ä, jakie maj─ů w zwi─ůzku z prac─ů w szkole, katecheci zobowi─ůzani s─ů przez diecezj─Ö do zaanga┼╝owania si─Ö w duszpasterstwo dzieci i m┼éodzie┼╝y na terenie parafii zatrudnienia. Diecezja ┼Ťwidnicka ujmuje to wprost: ÔÇ×Katecheci zobowi─ůzani s─ů w okresie trwania zaj─Ö─ç szkolnych do nieodp┼éatnych ┼Ťwiadcze┼ä na rzecz parafii, kt├│ra sprawuje piecz─Ö nad szko┼é─ůÔÇŁ. W┼Ťr├│d wyszczeg├│lnionych zada┼ä wymienia si─Ö dy┼╝ury podczas Mszy, nabo┼╝e┼ästw dla dzieci i m┼éodzie┼╝y, rekolekcji, zaanga┼╝owanie i pomoc w przygotowaniu liturgii, uroczysto┼Ťci religijnych w parafii z udzia┼éem dzieci oraz prowadzenie k├│┼é i stowarzysze┼ä m┼éodzie┼╝owych. Z kolei diecezja warszawsko-praska oczekuje, ┼╝e katecheta b─Ödzie organizowa┼é zebrania z rodzicami, troszczy┼é si─Ö wraz z duszpasterzami o powstawanie wsp├│lnot, grup i ruch├│w religijnych na terenie parafii, bra┼é udzia┼é w spotkaniach w parafii dotycz─ůcych koordynacji dzia┼éa┼ä pastoralnych. A przy tym ma dba─ç o w┼éasny rozw├│j duchowy i doskonalenie zawodowe, st─ůd ÔÇ×musi bra─ç udzia┼é w dniach skupienia, warsztatach metodycznych, spotkaniach organizowanych przez Wydzia┼é Katechetyczny Kurii Diecezji Warszawsko-Praskiej oraz doradc├│w metodycznych nauczania religiiÔÇŁ. To wszystko w czasie wolnym od pracy.
S┼éowem: w ramach wolontariatu, do kt├│rego katecheci s─ů zobowi─ůzani wobec diecezji, by dosta─ç prac─Ö w pa┼ästwowej szkole, pracuj─ů dla naszych parafii w rolach, kt├│re w parafiach zatrudniaj─ůcych pracownik├│w duszpasterskich traktuje si─Ö jako cz─Ö┼Ť─ç p┼éatnej pracy. Przy liczbie powo┼éa┼ä w Polsce nie ma potrzeby, by zast─Öpowali prezbiter├│w. Wspieraj─ů ich jednak w innych, mniej widocznych rolach. Mamy wi─Öc i u nas wolontariuszy duszpasterskich i r├│wnie┼╝ w tym przypadku s─ů to g┼é├│wnie kobiety.
Powy┼╝szy tekst stanowi wst─Öp do wywiadu Zuzanny Radzik z Ruth Fehlker, kt├│ry r├│wnie┼╝ mo┼╝na przeczyta─ç w 192. wydaniu internetowego┬áÔÇ×KontaktuÔÇŁ. Zach─Öcamy do dalszej lektury!

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś