Internetowy magazyn katolewicy spo艂ecznej. Piszemy o 艣wiecie, czerpi膮c inspiracje z nauki spo艂ecznej Ko艣cio艂a

Duszpasterska praca kobiet

Godz膮c si臋 na prac臋 duszpastersk膮 kobiet, a jednocze艣nie nie podejmuj膮c dyskusji na temat dopuszczeniu kobiet do diakonatu, Ko艣ci贸艂 sam sprzyja艂 temu, przed czym obaw臋 wyra偶a艂 w dokumentach: klerykalizacji 艣wieckich i zacieraniu rozr贸偶nienia r贸l 艣wieckich i duchownych.

ilustr.: Stanis艂aw Gajewski

ilustr.: Stanis艂aw Gajewski


Tekst pochodzi z 32. numeru papierowego Magazynu 鈥濳ontakt鈥 pod tytu艂em 鈥濳obiety w Ko艣ciele鈥.聽Artyku艂 jest wst臋pem do wywiadu Zuzanny Radzik z Ruth Fehlker, kt贸ry tak偶e mo偶na przeczyta膰 w 192. wydaniu internetowego聽鈥濳ontaktu鈥.
W pracy duszpasterskiej obowi膮zki kap艂an贸w mog膮 by膰 zast臋powane lub uzupe艂niane przez obecno艣膰 艣wieckich. Wspieraj膮 oni prezbiter贸w w pracy duszpasterskiej prowadzonej przez parafi臋 lub diecezj臋, pomagaj膮c w katechezie i przygotowaniu liturgii. Od 1983 roku Kodeks Prawa Kanonicznego (kanon 517.2) m贸wi, 偶e w skutek braku kap艂an贸w mo偶na powierzy膰 piecz臋 duszpastersk膮 diakonowi 鈥 czyli 艣wieckiemu m臋偶czy藕nie ze 艣wi臋ceniami do s艂u偶by diako艅skiej 鈥 innej osobie nie maj膮cej 艣wi臋ce艅 lub grupie os贸b.
Nied艂ugo wcze艣niej Sob贸r Watyka艅ski II ustanowi艂 na nowo zasad臋 istnienia sta艂ego diakonatu, czyli pierwszego stopnia 艣wi臋ce艅 kap艂a艅skich, kt贸re jednak nie mog膮 by膰 traktowane jako przedsionek do zostania ksi臋dzem. Diakonat sta艂y to praktyka znana staro偶ytnemu Ko艣cio艂owi, kt贸ra zanikn臋艂a w Ko艣ciele rzymskokatolickim w 艣redniowieczu. Konstytucja 鈥濴umen Gentium鈥, wprowadzaj膮c ten rodzaj 艣wi臋ce艅, m贸wi艂a, 偶e zadania diakona to udzielanie chrztu, przechowywanie i udzielanie Eucharystii, b艂ogos艂awienie ma艂偶e艅stw, czytanie wiernym Pisma 艢wi臋tego, nauczanie, przewodniczenie nabo偶e艅stwom, obrz臋dom pogrzebowym i 偶a艂obnym. Wiele z tych zada艅, cho膰 nie wszystkie i nie w tak samo uroczysty spos贸b, z czasem zacz臋li wykonywa膰 r贸wnie偶 艣wieccy pracownicy duszpasterscy, coraz cz臋艣ciej obecni w parafiach. W parafialnej praktyce r贸偶nica mi臋dzy zadaniami diakon贸w i pracownik贸w duszpasterskich nie jest koniecznie jasna.
W Stanach Zjednoczonych i krajach Europy Zachodniej coraz cz臋艣ciej opieka 艣wieckich nad parafiami okazuje si臋 potrzebna, poniewa偶 liczba prezbiter贸w maleje. Stany Zjednoczone s膮 dobrym przyk艂adem tego trendu, a jednocze艣nie problem jest dobrze przebadany przez dzia艂aj膮ce przy Uniwersytecie Georgetown Center for Applied Research in the Apostolate (CARA). CARA szacuje, 偶e je艣li powo艂ania utrzymaj膮 si臋 na obecnym poziomie, za dwadzie艣cia lat na dziewi臋tna艣cie tysi臋cy parafii b臋dzie przypada膰 tylko jedena艣cie i p贸艂 tysi膮ca ksi臋偶y diecezjalnych. S艂owem: utrzymanie istniej膮cych parafii b臋dzie wymaga艂o jeszcze wi臋kszego zaanga偶owania 艣wieckich, szczeg贸lnie 偶e ksi臋偶a diecezjalni b臋d膮 coraz starsi. W 2006 roku trzy czwarte tej grupy mia艂o powy偶ej pi臋膰dziesi臋ciu pi臋ciu lat. W 2014 CARA og艂osi艂o, 偶e trzy i p贸艂 tysi膮ca parafii w Stanach Zjednoczonych ju偶 nie ma proboszczy, a 388 parafiami zarz膮dzaj膮 diakoni, siostry zakonne lub 艣wieccy.
Trzeba odnotowa膰, 偶e w Stanach Zjednoczonych od dwudziestu lat oko艂o 80 procent wszystkich zatrudnionych pracownik贸w duszpasterskich stanowi膮 kobiety i z czasem coraz mniej jest w艣r贸d nich si贸str zakonnych. 艢wieccy stanowi膮 84 procent wszystkich pracownik贸w duszpasterskich, jak podawa艂 w swoich badaniach z 2005 roku David DeLambo. Przy czym w ci膮gu niespe艂na pi臋tnastu lat ich liczba si臋 podwoi艂a. Jeszcze w 1992 roku, wed艂ug badania Philipa J. Murniona, 艣wieccy w grupie pracownik贸w duszpasterskich stanowili 42 procent.
艢wieccy pe艂ni膮cy funkcje duszpasterskie w USA nie uwa偶aj膮, by ich zaanga偶owanie wynika艂o jedynie z braku ksi臋偶y 鈥 jak wynika z bada艅 Zeni Fox. My艣l膮 o nim jako o charyzmacie wynikaj膮cym z chrztu i bierzmowania. Tymczasem w adhortacji 鈥濩hristifideles laici鈥 papie偶 Jan Pawe艂 II podkre艣la艂 zasadnicz膮 r贸偶nic臋 mi臋dzy kap艂a艅stwem urz臋dowym i kap艂a艅stwem powszechnym, a w efekcie pomi臋dzy pos艂ugami, kt贸re wywodz膮 si臋 ze 艣wi臋ce艅 kap艂a艅skich, a tymi, kt贸re s膮 konsekwencj膮 Chrztu i Bierzmowania. Pisa艂: 鈥炁歸ieccy mog膮 spe艂nia膰 rozmaite pos艂ugi, urz臋dy i funkcje, przys艂uguj膮ce im w obr臋bie liturgii, przekazywania wiary i wewn膮trz pasterskich struktur Ko艣cio艂a, czyni膮c to w zgodzie ze swym specyficznym 艣wieckim powo艂aniem, kt贸re r贸偶ni si臋 od powo艂ania do pos艂ugi urz臋dowej鈥.
Cytuj膮c wydan膮 przez papie偶a Paw艂a VI adhortacj臋 鈥濫vangelii nuntiandi鈥 z 1976 roku, Jan Pawe艂 II wskazuje za swym poprzednikiem takie obszary zaanga偶owania 艣wieckich jak: polityka, 偶ycie spo艂eczne, gospodarka, kultura, media, a tak偶e dziedziny 鈥瀞zczeg贸lnie otwarte na ewangelizacj臋鈥 鈥 mi艂o艣膰, rodzina, wychowanie dzieci i m艂odzie偶y, praca zawodowa. Zauwa偶a艂 jednak, 偶e posoborowa odnowa liturgii przyczyni艂a si臋 do o偶ywienia w 艣wieckich 艣wiadomo艣ci ich roli w sprawowaniu i przygotowaniu funkcji liturgicznych, ale ju偶 nast臋pny krok, jakim by艂o przej艣cie 艣wieckich od spe艂niania funkcji liturgicznych do zaanga偶owania w przepowiadanie S艂owa i w prac臋 duszpastersk膮, dokona艂 si臋 spontanicznie.
Jan Pawe艂 II przywo艂uje uwagi, kt贸re pada艂y na obradach Synodu i krytykowa艂y tendencje 鈥瀌o bezkrytycznego szafowania terminem 芦pos艂uga禄, do mylenia b膮d藕 stawiania na r贸wni kap艂a艅stwa powszechnego i urz臋dowego, do nieprzestrzegania pewnych praw i norm ko艣cielnych, do zbyt dowolnej interpretacji 芦zast臋pstwa禄, do 芦klerykalizowania禄 艣wieckich鈥. Zwr贸cono tak偶e uwag臋 na ryzyko utworzenia w Ko艣ciele de facto 鈥瀘dr臋bnej struktury pos艂ug, r贸wnoleg艂ej w stosunku do tej, kt贸ra ma sw膮 podstaw臋 w sakramencie kap艂a艅stwa鈥. Ojcowie synodalni chcieli 艣cis艂ej terminologii wyra偶aj膮cej 鈥瀦asadnicz膮 r贸偶nic臋 pomi臋dzy pos艂ug膮 pastersk膮, kt贸ra wywodzi si臋 z sakramentu kap艂a艅stwa, a innym rodzajem pos艂ug, urz臋d贸w i funkcji, sprawowanych w Ko艣ciele na mocy Chrztu i Bierzmowania鈥.
Te kwestie mia艂a doprecyzowa膰 鈥濱nstrukcja o niekt贸rych kwestiach dotycz膮cych wsp贸艂pracy wiernych 艣wieckich w ministerialnej pos艂udze Ko艣cio艂a鈥 wydana w 1997 roku. Instrukcja uznaje stan konieczno艣ci. Wie, 偶e 艣wieccy musz膮 by膰 w艂膮czeni w pewne funkcje. Jednocze艣nie podkre艣la z uporem, 偶e gdy 艣wieccy zajmuj膮 si臋 szczeg贸lnymi dziedzinami zwi膮zanymi z kap艂a艅stwem, powinni ze szczeg贸ln膮 gorliwo艣ci膮 鈥瀦achowa膰 odr臋bno艣膰 zar贸wno natury i misji pos艂ugi kap艂a艅skiej, jak i powo艂ania oraz 艣wieckiej natury laikatu. Wsp贸艂pracowa膰 nie znaczy bowiem zast臋powa膰鈥. 鈥濱nstrukcja鈥 nie bierze pod uwag臋, 偶e tym, co od wielu lat w licznych parafiach robi膮 艣wieccy, jest w艂a艣nie zast臋powanie. W ich obecno艣ci zd膮偶y艂o si臋 wychowa膰 ca艂e pokolenie wiernych.
鈥濱nstrukcja鈥 skupia si臋 na szczeg贸艂owych wyja艣nieniach dotycz膮cych nowych form dzia艂alno艣ci 鈥瀌uszpasterskiej鈥 wiernych niemaj膮cych 艣wi臋ce艅, kt贸re cho膰 powsta艂y 鈥瀢 sytuacjach rzeczywi艣cie nagl膮cych potrzeb i niedobor贸w, pod wp艂ywem wielkodusznej intencji dopomo偶enia w pracy duszpasterskiej, mog膮 mie膰 bardzo negatywne konsekwencje i utrudnia膰 w艂a艣ciwe rozumienie prawdziwej wsp贸lnoty eklezjalnej鈥. 鈥濱nstrukcja鈥 podsumowuje szczeg贸艂owo r贸偶ne sytuacje, w kt贸rych niewy艣wi臋ceni wierni wchodz膮 w role bliskie tym, jakie sprawuj膮 prezbiterzy i diakoni: 鈥濩ho膰 z jednej strony liczebny niedob贸r kap艂an贸w jest szczeg贸lnie mocno odczuwalny w niekt贸rych regionach, gdzie indziej obserwujemy rozkwit powo艂a艅, kt贸ry napawa optymizmem i otwiera pomy艣lne perspektywy na przysz艂o艣膰. Proponowane rozwi膮zania problemu niedoboru wy艣wi臋conych szafarzy mog膮 mie膰 zatem jedynie charakter tymczasowy i musz膮 by膰 podporz膮dkowane nadrz臋dnemu zadaniu duszpasterskiemu, jakim jest troska o powo艂ania do kap艂a艅stwa sakramentalnego鈥. Nale偶y tak korzysta膰 z nowych mo偶liwo艣ci, jakie daje Kodeks Prawa Kanonicznego, aby 鈥瀗ie stwarza膰 dwuznacznej sytuacji, w kt贸rej rozwi膮zania prawne, stworzone dla zaradzenia wyj膮tkowym sytuacjom braku lub niedoboru kap艂an贸w, uwa偶ane s膮 za co艣 zwyk艂ego i normalnego鈥.
Od wydania instrukcji min臋艂o prawie dwadzie艣cia lat. Niedob贸r kap艂an贸w nie jest wyj膮tkow膮 sytuacj膮, ale w niekt贸rych rejonach do艣wiadczeniem ca艂ego pokolenia. Rozwi膮zania, jakie wtedy stosowano, w efekcie nie by艂y tymczasowe. Trzydzie艣ci lat po synodzie po kt贸rym wydano adhortacj臋 鈥濩hristifideles laici鈥 i dwadzie艣cia lat po przywo艂anej instrukcji mo偶na pyta膰: czy mog膮 by膰 odpowiedzi膮 na sytuacj臋 z jak膮 mamy do czynienia?
Warto z 偶yczliwo艣ci膮 ws艂ucha膰 si臋 zar贸wno w l臋k przed nadmiern膮 klerykalizacj膮 艣wieckich, jak i w potrzeb臋 precyzyjnego rozr贸偶nienia r贸l wiernych wy艣wi臋conych i niewy艣wi臋conych. Je偶eli utrzymujemy, 偶e kap艂a艅stwo s艂u偶ebne wi膮偶e si臋 ze szczeg贸lnymi zadaniami, do kt贸rych wyposa偶a 艂aska sakramentu, to nie powinni艣my si臋 艂atwo godzi膰, by w te role wchodzili 艣wieccy inaczej przygotowani i w ow膮 艂ask臋 niewyposa偶eni.
Czym bowiem jest wtedy zadanie g艂oszenia S艂owa przez diakon贸w sta艂ych 鈥 艣wieckich m臋偶czyzn po 艣wi臋ceniach 鈥 stanowi膮cych mniejszo艣膰 po艣r贸d rzeszy pracuj膮cych w duszpasterstwie kobiet, kt贸re odgrywaj膮 role zbli偶one do zada艅 diakon贸w, ale dzia艂aj膮 jednak bez 艣wi臋ce艅? Diakon wyg艂osi homili臋 w trakcie nabo偶e艅stwa, a pe艂ni膮ca funkcje duszpasterskie kobieta mo偶e zrobi膰 to tylko przed jego rozpocz臋ciem, ale moment homilii nie ma jednak znaczenia dla tego, kto bierze odpowiedzialno艣膰 za g艂oszenie.
Mo偶na zaryzykowa膰 twierdzenie, 偶e godz膮c si臋 na prac臋 duszpastersk膮 kobiet, a jednocze艣nie nie podejmuj膮c dyskusji na temat dopuszczeniu kobiet do diakonatu, Ko艣ci贸艂 sam sprzyja艂 temu, przed czym obaw臋 wyra偶a艂 w dokumentach: klerykalizacji 艣wieckich i zacieraniu rozr贸偶nienia r贸l 艣wieckich i duchownych. Jak pyta艂a wielokrotnie zajmuj膮ca si臋 tematem diakonatu kobiet dr Phylis Zagano: czy naprawd臋 nie wierzymy w 艂ask臋 p艂yn膮c膮 ze 艣wi臋ce艅 diakonatu?
Te zagadnienia s膮 odlegle od sytuacji Ko艣cio艂a w Polsce tylko pozornie. Je艣li przyjrzymy si臋 zakresowi zada艅 pracownik贸w duszpasterskich w innych krajach 鈥 jak w poni偶szej rozmowie z Ruth Fehlker 鈥 oka偶e si臋, 偶e przypominaj膮 one to, do czego zobowi膮zani s膮 katecheci, kt贸rym biskupi powierzaj膮 misj臋 kanoniczn膮 nauczania religii w polskich szko艂ach. Opr贸cz zada艅, jakie maj膮 w zwi膮zku z prac膮 w szkole, katecheci zobowi膮zani s膮 przez diecezj臋 do zaanga偶owania si臋 w duszpasterstwo dzieci i m艂odzie偶y na terenie parafii zatrudnienia. Diecezja 艣widnicka ujmuje to wprost: 鈥濳atecheci zobowi膮zani s膮 w okresie trwania zaj臋膰 szkolnych do nieodp艂atnych 艣wiadcze艅 na rzecz parafii, kt贸ra sprawuje piecz臋 nad szko艂膮鈥. W艣r贸d wyszczeg贸lnionych zada艅 wymienia si臋 dy偶ury podczas Mszy, nabo偶e艅stw dla dzieci i m艂odzie偶y, rekolekcji, zaanga偶owanie i pomoc w przygotowaniu liturgii, uroczysto艣ci religijnych w parafii z udzia艂em dzieci oraz prowadzenie k贸艂 i stowarzysze艅 m艂odzie偶owych. Z kolei diecezja warszawsko-praska oczekuje, 偶e katecheta b臋dzie organizowa艂 zebrania z rodzicami, troszczy艂 si臋 wraz z duszpasterzami o powstawanie wsp贸lnot, grup i ruch贸w religijnych na terenie parafii, bra艂 udzia艂 w spotkaniach w parafii dotycz膮cych koordynacji dzia艂a艅 pastoralnych. A przy tym ma dba膰 o w艂asny rozw贸j duchowy i doskonalenie zawodowe, st膮d 鈥瀖usi bra膰 udzia艂 w dniach skupienia, warsztatach metodycznych, spotkaniach organizowanych przez Wydzia艂 Katechetyczny Kurii Diecezji Warszawsko-Praskiej oraz doradc贸w metodycznych nauczania religii鈥. To wszystko w czasie wolnym od pracy.
S艂owem: w ramach wolontariatu, do kt贸rego katecheci s膮 zobowi膮zani wobec diecezji, by dosta膰 prac臋 w pa艅stwowej szkole, pracuj膮 dla naszych parafii w rolach, kt贸re w parafiach zatrudniaj膮cych pracownik贸w duszpasterskich traktuje si臋 jako cz臋艣膰 p艂atnej pracy. Przy liczbie powo艂a艅 w Polsce nie ma potrzeby, by zast臋powali prezbiter贸w. Wspieraj膮 ich jednak w innych, mniej widocznych rolach. Mamy wi臋c i u nas wolontariuszy duszpasterskich i r贸wnie偶 w tym przypadku s膮 to g艂贸wnie kobiety.
Powy偶szy tekst stanowi wst臋p do wywiadu Zuzanny Radzik z Ruth Fehlker, kt贸ry r贸wnie偶 mo偶na przeczyta膰 w 192. wydaniu internetowego聽鈥濳ontaktu鈥. Zach臋camy do dalszej lektury!

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Wybieram sam/a
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie - w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej Polityka prywatno艣ci zamknij