Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Drugie życie praw człowieka. Subiektywne podsumowanie kadencji Adama Bodnara

Nie widzia┼éam go nigdy w innym stroju ni┼╝ garnitur. Na co dzie┼ä zajmuje si─Ö prawami cz┼éowieka, a tutaj jest wiecznie co┼Ť do roboty, zastanawiam si─Ö wi─Öc, czy ma czas na pasje. Chyba tak, bo wiem, ┼╝e jest fanem Taco Hemingwaya i ze swoim idolem komunikuje si─Ö w social mediach.
Drugie życie praw człowieka. Subiektywne podsumowanie kadencji Adama Bodnara
ilustr.: Andrzej D─Öbowski

Adam Bodnar jest prawnikiem, przed obj─Öciem urz─Ödu pracowa┼é jako nauczyciel akademicki w stopniu doktora. Habilitacj─Ö zrobi┼é ju┼╝ jako Rzecznik Praw Obywatelskich. W jego biografii jest jednak wi─Öcej element├│w, kt├│re mo┼╝na uzna─ç jako predestynuj─ůce do pe┼énienia tej funkcji, jak chocia┼╝by radykalny zwrot w karierze zawodowej: odej┼Ťcie z korporacji dla pracy na rzecz praw cz┼éowieka. Dalej? Uzupe┼éniaj─ůce studia prawnicze na ÔÇô kultowym z perspektywy tych, kt├│rzy si─Ö zajmuj─ů konstytucjonalizmem i prawami cz┼éowieka ÔÇô Uniwersytecie ┼Ürodkowoeuropejskim, po orb├ínowskich szykanach przeniesionym z Budapesztu do Wiednia. Jak patron doktoratu to profesor Miros┼éaw Wyrzykowski, by┼éy s─Ödzia Trybuna┼éu Konstytucyjnego, inicjator zaj─Ö─ç z praw cz┼éowieka na Uniwersytecie Warszawskim, jak praca pozauniwersytecka to w Helsi┼äskiej Fundacji Praw Cz┼éowieka (kt├│rej Adam Bodnar by┼é wiceprezesem w latach 2010-2015).

Zawsze sprawia wra┼╝enie ┼Ťwietnie przygotowanego merytorycznie profesjonalisty. Niekt├│rzy zarzucali mu, jeszcze w czasach Helsi┼äskiej, technokratyczne podej┼Ťcie i organizacj─Ö pracy w stylu korporacji. Czy to ┼║le? Pytanie, jakie przynosi to efekty i czy poci─ůga za sob─ů ofiary. Szczere wypowiedzi samego Bodnara w wywiadach pokazuj─ů, ┼╝e w ┼╝yciu prywatnym tak, co do ┼Ťrodowiska pracy ÔÇô ┬átrudno m├│wi─ç za wsp├│┼épracownik├│w. Mo┼╝na zada─ç pytanie, czy taki styl dzia┼éania nie zabija pasji i czy pasuje do dzia┼éki, jak─ů si─Ö zajmuje, dla dobra kt├│rej niejednokrotnie trzeba dowodzi─ç, ┼╝e sztywne trzymanie si─Ö zastanych regu┼é szkodzi.

Z mojej perspektywy Adamowi Bodnarowi jako Rzecznikowi pasji nie brakuje. Wystarczy spojrze─ç na intensywno┼Ť─ç jego dzia┼éa┼ä, r├│┼╝norodno┼Ť─ç temat├│w, kt├│rymi zajmowa┼éo si─Ö Biuro za jego kadencji (i nadal zajmuje, bo zgodnie z przepisami dotychczasowy Rzecznik pe┼éni swoje obowi─ůzki do czasu obj─Öcia stanowiska przez nowego Rzecznika, a Senat nie zaakceptowa┼é tego wybranego przez Sejm).

Co wi─Öcej, Bodnarowi udaje si─Ö t─Ö pasj─Ö przekazywa─ç dalej. Ja sama pami─Ötam, jak zosta┼éam przez Rzecznika zainspirowana. Podczas jednego z przypadkowych spotka┼ä wiele lat temu na konferencji naukowej w rozmowie ze mn─ů nie tylko udowodni┼é, ┼╝e kojarzy, czym si─Ö zajmuj─Ö w dzia┼éalno┼Ťci spo┼éecznej, ale te┼╝ zwr├│ci┼é uwag─Ö, jak wa┼╝ne jest wychodzenie ze swoim przekazem poza wielkie miasta, docieranie do mniejszych o┼Ťrodk├│w. I o ile moja organizacja mia┼éa ju┼╝ w├│wczas w planach spotkania w mniejszych miejscowo┼Ťciach, to je┼╝d┼╝enie z warsztatami o prawach pacjenckich po ko┼éach gospody┼ä wiejskich zacz─Ö┼éam w├│wczas traktowa─ç jako jeden z priorytet├│w. I by┼éo warto.

Co wyr├│┼╝nia te 5 lat kadencji?

Wed┼éug badania CBOSu z marca 2020 roku pozytywnie dzia┼éalno┼Ť─ç RPO ocenia 47 procent os├│b w Polsce (przy jedynie 13 procent ocen negatywnych). W swoim subiektywnym podsumowaniu pi─Öciu lat sprawowania przez Adama Bodnara funkcji Rzecznika Praw Obywatelskich chcia┼éabym wyr├│┼╝ni─ç kilka charakterystycznych cech jego kadencji, kluczowych, mam wra┼╝enie, dla jego niema┼éej popularno┼Ťci.

I. Zawsze na bie┼╝─ůco

Gdy w nocy z 7 na 8 sierpnia zesz┼éego roku (tzw. T─Öczowa Noc) policja zatrzyma┼éa kilkadziesi─ůt demonstruj─ůcych aktywistek i aktywist├│w, ju┼╝ nast─Öpnego dnia RPO (a w zasadzie Krajowy Mechanizm Prewencji Tortur, kt├│rego zadania powierzone s─ů Rzecznikowi) przeprowadzi┼é wizytacje ad hoc w pomieszczeniach dla os├│b zatrzymanych w Warszawie i Piasecznie oraz szybko opublikowa┼é raport z tej kontroli. Rzecznik wiedzia┼é, jak bardzo opini─Ö publiczn─ů rozpala temat nag┼éych i niezrozumia┼éych zatrzyma┼ä, i postanowi┼é dzia┼éa─ç przy wykorzystaniu ustawowych kompetencji.

To dobry pretekst, by dojrze─ç kolejn─ů cech─Ö samego Adama Bodnara, kt├│ry nie udaje kogo┼Ť, kim nie jest, nie zmienia sztucznie j─Özyka, kt├│rym si─Ö pos┼éuguje, nie rezygnuje z garnituru. Mocno wierzy w efekty konsekwentnych, cho─ç czasem obliczonych na wiele lat, dzia┼éa┼ä prawnych. To w┼éa┼Ťnie respektowanie prawa obra┼é sobie jako instrument zmian i tego si─Ö trzyma.

Innym przyk┼éadem szybkiej reakcji na bie┼╝─ůce wydarzenia by┼éo zaskar┼╝anie uchwa┼é rad gmin, powiat├│w oraz sejmik├│w wojew├│dztw wprowadzaj─ůcych ÔÇ×wolno┼Ť─ç od ideologii LGBTÔÇŁ, czyli w praktyce symboliczne wykluczenie ze wsp├│lnoty samorz─ůdowej os├│b o innej ni┼╝ heteroseksualna orientacji seksualnej. RPO z┼éo┼╝y┼é na te uchwa┼éy skargi do s─ůd├│w administracyjnych, wykazuj─ůc, ┼╝e s─ů sprzeczne nie tylko z Konstytucj─ů, ale i prawem europejskim (Kart─ů Praw Podstawowych UE i Traktatem o funkcjonowaniu Unii Europejskiej). Dzi─Öki temu ruchowi cz─Ö┼Ť─ç z uchwa┼é zosta┼éa ju┼╝ uchylona, a by┼é on o tyle wa┼╝ny, ┼╝e w obecnym uk┼éadzie politycznym, wobec poparcia wojewod├│w dla tych uchwa┼é, w zasadzie tylko RPO by┼é organem, kt├│ry m├│g┼é je zaskar┼╝y─ç.

Gdy obywatelom sen z powiek sp─Ödza┼éy kredyty frankowe, RPO przy┼é─ůczy┼é si─Ö do sprawy pa┼ästwa Dziubak├│w, kt├│ra zaw─Ödrowa┼éa a┼╝ przed Trybuna┼é Sprawiedliwo┼Ťci Unii Europejskiej, a na jej kanwie Forum Konsumenckie przy RPO przygotowa┼éo opracowanie mog─ůce pe┼éni─ç rol─Ö pomocy w prowadzeniu kolejnych spraw zwi─ůzanych z kredytami. Tematowi ÔÇ×frankowicz├│wÔÇŁ po┼Ťwi─Öcono panel na III Kongresie Praw Obywatelskich, a sam Rzecznik zwr├│ci┼é si─Ö do Zwi─ůzku Bank├│w Polskich w kwestii wypracowania nowego standardu ochrony konsument├│w.

Kiedy przedmiotem gor─ůcej debaty zacz─Ö┼éo by─ç zagadnienie reprywatyzacji, prawa do mieszkania i os├│b w kryzysie bezdomno┼Ťci, upomina┼é si─Ö, kieruj─ůc wyst─ůpienia do Ministra Sprawiedliwo┼Ťci, o prawa ofiar ÔÇ×dzikiej reprywatyzacjiÔÇŁ, wobec kt├│rych ju┼╝ wydano wyroki eksmisji. Apelowa┼é o uchwalenie kompleksowej ustawy reprywatyzacyjnej, analizowa┼é konstytucyjno┼Ť─ç uprawnie┼ä Komisji Weryfikacyjnej, po┼Ťwi─Öca┼é temu tematowi dyskusje pod auspicjami swojego biura.

W czasach, gdy coraz ┼Ťmielej zacz─Ö┼éo dochodzi─ç do nadu┼╝ywania klauzuli sumienia kosztem praw pacjentek i pacjent├│w, RPO apelowa┼é o przyj─Öcie przepisu pozwalaj─ůcego na zabezpieczenie praw tych ostatnich. Stanowczo wskazywa┼é, ┼╝e farmaceutom klauzula nie przys┼éuguje, zorganizowa┼é na ten temat plenarn─ů debat─Ö podczas III Kongresu Praw Obywatelskich, dbaj─ůc o zr├│┼╝nicowanie stanowisk.

Nie spos├│b te┼╝ nie wspomnie─ç o jego zaanga┼╝owaniu w obron─Ö niezawis┼éo┼Ťci s─Ödzi├│w i niezale┼╝no┼Ťci s─ůdu, na kt├│re atak przypu┼Ťci┼éa partia rz─ůdz─ůca. Rzecznik wielokrotnie zabiera┼é na ten temat g┼éos, wyra┼╝aj─ůc jednoznaczne stanowisko, oraz przedstawia┼é, nawet mimo p├│┼║nych godzin nocnych, argumenty prawne na posiedzeniach w Sejmie i Senacie. Mo┼╝na go wi─Öc chyba uzna─ç za jedn─ů z ikon walki o Wolne S─ůdy.

Gdy w Polsce w po┼éowie marca zesz┼éego roku nasta┼é koronawirus, Rzecznik poddawa┼é analizie ministerialne rozporz─ůdzenia wydawane w tamtym czasie, jego zdaniem bez podstawy prawnej w specustawie o COVID-19.

Jak wida─ç na podstawie tych kilku przypadk├│w tematy podejmowane przez Bodnara i prowadzone przez niego interwencje obejmuj─ů ca┼ée spektrum praw cz┼éowieka, w tym tych zwi─ůzanych zar├│wno z ÔÇ×bytem ekonomicznymÔÇŁ, jak i kwesti─ů wolno┼Ťci i godno┼Ťci.

II. Rzecznik dla ludzi

Adama Bodnara na urz─ůd Rzecznika wynios┼éy bardziej organizacje pozarz─ůdowe ni┼╝ politycy. Dzi─Öki akcji ÔÇ×Nasz RzecznikÔÇŁ, za kt├│r─ů dosta┼é nagrod─Ö Radia TOK FM imienia Anny Laszuk, po raz pierwszy w Polsce dosz┼éo do wyboru na RPO kandydata spo┼éecznego. Nie ma w tym zreszt─ů nic dziwnego, skoro spor─ů cz─Ö┼Ť─ç swojego wcze┼Ťniejszego ┼╝ycia zawodowego Bodnar sp─Ödzi┼é na wsp├│┼épracy z trzecim sektorem. Dzi─Öki swojej znajomo┼Ťci organizacji walcz─ůcych o prawa cz┼éowieka Bodnar m├│g┼é z nimi lepiej wsp├│┼épracowa─ç, a trudno wyobrazi─ç sobie lepszych partner├│w w tym wzgl─Ödzie. Rzecznik potrafi┼é doceni─ç ich wiedz─Ö eksperck─ů, zapraszaj─ůc do rozm├│w i konsultacji, jednak┼╝e w formu┼éowanych przez siebie stanowiskach pozosta┼é autonomiczny ÔÇô nie zast─Öpowa┼é ich nigdy materia┼éami przygotowywanymi przez NGO-sy ÔÇô wszystkie by┼éy opracowywane samodzielnie przez pracownik├│w Biura.

RPO to te┼╝ aktywny udzia┼é w Przystanku Woodstock (dzisiaj: PolÔÇÖandÔÇÖRock Festival) i Namiot Praw Cz┼éowieka, a wi─Öc pr├│ba dotarcia do nieoczywistej publiczno┼Ťci. Rzecznik otworzy┼é te┼╝ dwa Biura Terenowe (we Wroc┼éawiu i Katowicach ÔÇô w Gda┼äsku istnia┼éo ju┼╝ wcze┼Ťniej), gdzie ustanowi┼é swoich Pe┼énomocnik├│w oraz 11 punkt├│w przyj─Ö─ç interesant├│w (w Bydgoszczy, Cz─Östochowie, Koszalinie, ┼üodzi, Poznaniu, Krakowie, Kielcach, Lublinie, Wa┼ébrzychu, S┼éupsku i Szczecinie).

Jak wspominaj─ů autorki (Barbara Imio┼éczyk, Agnieszka J─Ödrzejczyk i Aneta Kosz) ÔÇ×Nieurz─Ödowego raportu ze skarg, rozm├│w, spotka┼ä z Rzecznikiem Praw Obywatelskich VII Kadencji 2015-2020 Adamem BodnaremÔÇŁ, pod wp┼éywem przeczytanych skarg i odbytych rozm├│w przez osoby pracuj─ůce w Biurze RPO (BRPO) zmienia┼é si─Ö j─Özyk przygotowywanych komunikat├│w tak, ÔÇ×by opowiada┼éy o sprawach ludzi, a nie o abstrakcyjnych problemach prawnychÔÇŁ.

Przedstawiciele BRPO brali udzia┼é w zebraniach w ┼Ťwietlicach wiejskich, wa┼╝nych dla lokalnych spo┼éeczno┼Ťci, takich jak na przyk┼éad w 2017 roku w Marzeninie w zwi─ůzku z wydaniem przez burmistrza Wrze┼Ťni pozytywnej decyzji ┼Ťrodowiskowej dla budowy fermy drobiu w Kaw─Öczynie.

III. Wszechstronny parasol ochronny

Efekty pracy Biura Rzecznika Praw Obywatelskich to zajmowanie stanowisk wobec r├│┼╝norodnych zagadnie┼ä, z kt├│rych ka┼╝de by┼éo profesjonalnie opracowywane. Mo┼╝na pokusi─ç si─Ö o stwierdzenie, ┼╝e BRPO mia┼éo wyrobion─ů opini─Ö na ka┼╝dy temat, a przynajmniej mog┼éo j─ů w nied┼éugim czasie wyrobi─ç ÔÇô wszystko wed┼éug potrzeb spo┼éecznych, ujawniaj─ůcych si─Ö zewn─Ötrznie lub obwieszczanych w listach sp┼éywaj─ůcych do Biura.

Po latach pracy Rzecznika i jego Biura daje si─Ö te┼╝ zauwa┼╝y─ç, ┼╝e organizowanym przez nich wydarzeniom towarzyszy┼éy precyzyjnie sformu┼éowane pytania do dyskusji, a wie┼äczy┼éy je konkretne podsumowania czy zbiory dobrych praktyk ÔÇô tak, ┼╝eby nie pozostawa┼éy czczym gadaniem, lecz posuwa┼éy sprawy do przodu.

Rzecznik (przy pomocy swoich zast─Öpc├│w: Stanis┼éawa Trociuka, doktor Hanny Machi┼äskiej, doktora habilitowanego Macieja Taborowskiego, a wcze┼Ťniej doktor Sylwii Spurek) szeroko korzysta┼é z wachlarza przys┼éuguj─ůcych mu ustawowo kompetencji. Formu┼éowa┼é wyst─ůpienia generalne i do w┼éadz (tak jak to do premiera o zainicjowanie odpowiednich zmian prawa w celu doprecyzowania przes┼éanek przed┼éu┼╝enia tymczasowego aresztowania po wydaniu wyroku przez s─ůd pierwszej instancji), opiniowa┼é projekty legislacyjne (na przyk┼éad ten o natychmiastowej izolacji sprawcy przemocy od ofiary w sytuacji, gdy razem zamieszkuj─ů ÔÇô RPO zwr├│ci┼é uwag─Ö, ┼╝e ofiara b─Ödzie musia┼éa ponosi─ç w ca┼éo┼Ťci koszty czynszu). Sk┼éada┼é r├│wnie┼╝ kasacje karne do S─ůdu Najwy┼╝szego, tak jak w sprawie uznania apelacji wniesionej przez opiekuna prawnego osoby ubezw┼éasnowolnionej czy oskar┼╝onego z niepe┼énosprawno┼Ťci─ů intelektualn─ů skazanego za drobn─ů kradzie┼╝ bez prawa do obrony.

Wa┼╝n─ů odnog─ů dzia┼éalno┼Ťci Rzecznika, przede wszystkim dzi─Öki pracy Zuzanny Rudzi┼äskiej-Bluszcz (G┼é├│wnej Koordynatorki ds. Strategicznych Post─Öpowa┼ä S─ůdowych w BRPO, obecnie spo┼éecznej kandydatki na RPO), by┼éo anga┼╝owanie si─Ö w┼éa┼Ťnie w post─Öpowania strategiczne, czyli maj─ůce potencja┼é ustanowienia standard├│w orzeczniczych przydatnych dla wielu podobnych spraw, b─Öd─ůcych najcz─Ö┼Ťciej wynikiem pal─ůcych problem├│w spo┼éecznych. Biuro by┼éo stron─ů ponad 200 post─Öpowa┼ä s─ůdowych. W┼Ťr├│d przyk┼éad├│w mo┼╝na wymieni─ç sprawy dotycz─ůce na przyk┼éad zagadnienia: czy prawo do ┼╝ycia w czystym ┼Ťrodowisku jest dobrem osobistym; nakazu usuwania publikacji prasowych o funkcjonariuszach publicznych w ramach zabezpieczenia w kontek┼Ťcie roli medi├│w; refundacji leku z konopi u┼Ťmierzaj─ůcego b├│l w rzadkich chorobach.

Wed┼éug wspomnianego ju┼╝ ÔÇ×Nieurz─Ödowego raportu…ÔÇŁ BRPO w latach 2015-2020 rozpozna┼éo 270 tysi─Öcy skarg, jego prawnicy i prawniczki przeprowadzili i przeprowadzi┼éy 150 tysi─Öcy rozm├│w telefonicznych, sam Rzecznik odby┼é setki spotka┼ä regionalnych w ca┼éej Polsce.

Jako organ do spraw r├│wnego traktowania prowadzi┼é badania antydyskryminacyjne, a do zg┼éaszania propozycji temat├│w zaprasza┼é organizacje pozarz─ůdowe, instytucje pa┼ästwowe oraz uczelnie wy┼╝sze i o┼Ťrodki naukowo-badawcze.

IV. Prawo do obrony w ka┼╝dej sytuacji

Rzecznik potrafi┼é wzbudzi─ç kontrowersje, wypowiadaj─ůc si─Ö o prawach zatrzymanych os├│b podejrzanych o zab├│jstwo lub przest─Öpstwa na tle seksualnym, czasem nawet z w─ůtkiem pedofilskim. Cz─Ö┼Ť─ç opinii publicznej mia┼éa do niego pretensje o to, ┼╝e staje w obronie przest─Öpc├│w. Tymczasem Bodnar robi┼é to, co do niego nale┼╝y: podkre┼Ťla┼é konieczno┼Ť─ç proporcjonalno┼Ťci inwazyjnych dzia┼éa┼ä podejmowanych przez organy ┼Ťcigania, przypomina┼é o gwarancjach procesowych zgodnie z zasad─ů, ┼╝e wobec prawa wszyscy s─ů r├│wni. Wida─ç w tym konsekwentn─ů trosk─Ö o wypracowywanie i zachowywanie standard├│w bez wzgl─Ödu na to, czy dotycz─ů aktywist├│w klimatycznych, czy sprawc├│w ci─Ö┼╝kich przest─Öpstw.

Po emisji filmu braci Sekielskich ÔÇ×Tylko nie m├│w nikomuÔÇŁ RPO skierowa┼é do prokuratury zapytanie o sprawy dotycz─ůce przypadk├│w molestowania dzieci przez ksi─Ö┼╝y.

Rzecznik nie ucieka┼é te┼╝ od tematu dezubekizacji: przy┼é─ůczy┼é si─Ö do tocz─ůcej si─Ö przed S─ůdem Najwy┼╝szym sprawy dotycz─ůcej ┼Ťwiadcze┼ä emerytalno-rentowych oficer├│w s┼éu┼╝b PRL i przedstawi┼é stanowisko, zgodnie z kt├│rym, je┼Ťli ustawodawca wprowadzi┼é do sytemu prawnego poj─Öcie ÔÇ×totalitarnego pa┼ästwaÔÇŁ, to powinno ono znale┼║─ç sw├│j wyraz w indywidualnej ocenie post─Öpowania konkretnego funkcjonariusza. Stanowisko to zosta┼éo podzielone przez SN w wydanym kilka miesi─Öcy temu prze┼éomowym wyroku w tej sprawie.

W spektrum jego zainteresowa┼ä by┼éy te┼╝… ogr├│dki dzia┼ékowe. RPO zwraca┼é si─Ö do cz┼éonk├│w rz─ůdu z pytaniem o sytuacj─Ö os├│b, kt├│re zamieszkuj─ů tam w ca┼éorocznych altanach, a gdy jego inicjatywy wzbudzi┼éy niepok├│j Polskiego Zwi─ůzku Dzia┼ékowc├│w, spotka┼é si─Ö z jego przedstawicielami osobi┼Ťcie, by wyja┼Ťni─ç przy┼Ťwiecaj─ůce mu intencje.

W sprawie zapomnianych i niszczonych cmentarzy, w kontek┼Ťcie ochrony szcz─ůtk├│w ludzkich, szacunku dla wielokulturowo┼Ťci, wielowyznaniowo┼Ťci i dziedzictwa narodowego, zorganizowa┼é konferencj─Ö.

S┼éowem, nic co prawno-cz┼éowiecze, nie by┼éo Rzecznikowi obce. Mo┼╝na si─Ö jedynie zastanawia─ç, czy wystarczaj─ůco bra┼é poprawk─Ö na to, ┼╝e to w┼éa┼Ťnie te ÔÇ×kontrowersyjneÔÇŁ (w optyce publicystycznej, nie prawnej) tematy zostan─ů podchwycone przez media i przykryj─ů inne.

V. Hart ducha

To by┼éo nie┼éatwe pi─Ö─ç lat, padaj─ů g┼éosy, ┼╝e wr─Öcz ÔÇ×nie by┼éo trudniejszej kadencji RPOÔÇŁ (cytat za pos┼éank─ů Kamil─ů Gasiuk-Pihowicz). Niemal┼╝e od pocz─ůtku RPO sta┼é si─Ö obiektem atak├│w prawej strony sceny politycznej, w tym rz─ůdz─ůcego Prawa i Sprawiedliwo┼Ťci. Przyczyny? W mojej opinii to wykonywanie dobrze swojej pracy. Dobrze, czyli zgodnie z mi─Ödzynarodowymi standardami praw cz┼éowieka, a te s─ů dla opcji konserwatywnej zbyt progresywne. Nie wspominaj─ůc ju┼╝ o Ordo Iuris, kt├│re szczeg├│lnie obra┼éo sobie Adama Bodnara jako RPO za cel. Zarzucaj─ů mu podej┼Ťcie ideologiczne, ÔÇ×naruszanie wolno┼Ťci obywatelskichÔÇŁ (sic!), ÔÇ×atakowanie gminÔÇŁ, wprowadzanie opinii publicznej w b┼é─ůd. Gruntowna analiza dzia┼éalno┼Ťci umocowanego w strukturach w┼éadzy Ordo Iuris wystarczy, by dostrzec w niej podej┼Ťcie fundamentalistyczne, kt├│remu zawsze nie w smak b─Öd─ů prawa os├│b LGBT+ czy prawa kobiet.

Mimo ┼╝e ataki wesz┼éy w pewnym momencie w sfer─Ö jego ┼╝ycia prywatnego, Bodnar nigdy nie straci┼é klasy, nie da┼é si─Ö sprowokowa─ç, nie odpu┼Ťci┼é temat├│w niewygodnych dla w┼éadzy. Rzecznik nie ba┼é si─Ö krytykowa─ç powa┼╝nych ÔÇ×deformÔÇŁ obozu rz─ůdz─ůcego, je┼Ťli ocenia┼é je jako niezgodne z Konstytucj─ů i szkodliwe dla demokratycznego pa┼ästwa prawa.

Krytyka z r├│┼╝nych stron

Ale niezadowolenie z aktywno┼Ťci czy bierno┼Ťci RPO nie pochodzi┼éo wy┼é─ůcznie ze strony ultraprawicy. Czasami by┼éy to g┼éosy ┼Ťrodowiska popieraj─ůcego Bodnara jeszcze jako kandydata na Rzecznika. Na przyk┼éad do dzisiaj organizacje feministyczne nie mog─ů mu wybaczy─ç publicznej wypowiedzi, w kt├│rej stwierdzi┼é, ┼╝e ÔÇ×prawo do aborcji nie jest prawem cz┼éowiekaÔÇŁ. Odebra┼éy to jako przekre┼Ťlenie, a przynajmniej znaczne utrudnienie, ich wieloletniej pracy w kierunku zapewnienia kobietom w Polsce efektywnego dost─Öpu do bezpiecznej, darmowej i pozbawionej stygmatyzacji mo┼╝liwo┼Ťci przerwania ci─ů┼╝y. Rzecznik odm├│wi┼é te┼╝, mimo i┼╝ by┼é w praktyce jedynym uprawnionym do tego, wniesienia kasacji karnej od wyroku uniewinniaj─ůcego przedstawicieli Fundacji PRO-Prawo do ┼╗ycia, stoj─ůcych za prezentowaniem w przestrzeni publicznej tak zwanych krwawych baner├│w, czyli plakat├│w o wyd┼║wi─Öku antyaborcyjnym, przedstawiaj─ůcych rozcz┼éonkowane fragmenty ludzkiego p┼éodu, czasem przyr├│wnuj─ůcych lekarzy wykonuj─ůcych ustawowe aborcje do morderc├│w. Banery te w ostatnich latach sta┼éy si─Ö plag─ů polskich ulic, w szczeg├│lno┼Ťci przed oddzia┼éami ginekologiczno-po┼éo┼╝niczymi i szko┼éami. RPO nie z┼éo┼╝y┼é te┼╝ opinii amicus curie do ÔÇ×Trybuna┼éu KonstytucyjnegoÔÇŁ (cudzys┼é├│w w zwi─ůzku zastrze┼╝eniami autorki do statusu tego cia┼éa jako niezale┼╝nego s─ůdu konstytucyjnego) w sprawie K 1/20 dotycz─ůcej aborcji. Po wydaniu wyroku uznaj─ůcego aborcj─Ö z powodu wad p┼éodu za niekonstytucyjn─ů wystosowa┼é natomiast stanowisko jednoznacznie krytyczne wobec tego orzeczenia.

W Bodnarze pr├│┼╝no szuka─ç sojusznika dla liberalizacji prawa antyaborcyjnego, ale je┼Ťli chodzi o kwesti─Ö przestrzegania obowi─ůzuj─ůcego prawa dotycz─ůcego przerywania ci─ů┼╝y, to ┬áraczej wywi─ůzywa┼é si─Ö z obowi─ůzk├│w. W swoich komentarzach, raportach do ONZ czy opiniach ÔÇ×przyjaciela s─ůduÔÇŁ w post─Öpowaniach przed Europejskim Trybuna┼éem Praw Cz┼éowieka zdecydowanie stoi na stanowisku, ┼╝e prawo to powinno by─ç bezwzgl─Ödnie przestrzegane, a klauzula sumienia nie zwalnia pa┼ästwa z obowi─ůzku zagwarantowania dost─Öpu do aborcji.

Jako niejednoznaczn─ů mo┼╝na odbiera─ç odpowied┼║ Rzecznika na skargi dotycz─ůce opublikowania przez Adama Darskiego (Nergala) ÔÇô na jego profilu na Facebooku ÔÇô zdj─Öcia, na kt├│rym depcze on obraz Matki Boskiej. Autorzy skarg podnosili, ┼╝e naruszone zosta┼éy ich uczucia religijne. W odpowiedzi RPO wskaza┼é, ┼╝e przepisy prawa polskiego i mi─Ödzynarodowego zapewniaj─ů ochron─Ö tak┼╝e wypowiedziom pos┼éuguj─ůcym si─Ö pewn─ů przesad─ů, prowokacj─ů, a nawet inwektyw─ů, zw┼éaszcza gdy ich przedmiotem s─ů kwestie budz─ůce silne kontrowersje, a wypowied┼║ ma charakter polemiczny. Jednocze┼Ťnie podkre┼Ťli┼é, ┼╝e korzystanie z wolno┼Ťci s┼éowa nie mo┼╝e by─ç usprawiedliwieniem do bezprawnego naruszania d├│br osobistych innych os├│b ani ich uczu─ç religijnych. Taka odpowied┼║ brzmi dyplomatycznie i koresponduje z trwaj─ůc─ů obecnie debat─ů publiczn─ů na temat tego, czy nie nale┼╝a┼éoby zlikwidowa─ç przepisu penalizuj─ůcego obraz─Ö uczu─ç religijnych jako daj─ůcego pole do nadu┼╝y─ç w ograniczeniach wolno┼Ťci wypowiedzi. Mog┼éa by─ç jednak odebrana przez wnioskodawc├│w jako niesatysfakcjonuj─ůca.

Z drugiej strony, w 2018 r. na podstawie doniesie┼ä medialnych Rzecznik podj─ů┼é z urz─Ödu spraw─Ö profanacji kapliczki w Opolu jako przejawu braku tolerancji.

Jego priorytety

A co sam Rzecznik uwa┼╝a za wa┼╝ne w jego pi─Öcioletniej kadencji? Odpowied┼║ mo┼╝na znale┼║─ç w jego wyst─ůpieniach o stanie przestrzegania praw obywatelskich, prezentowanych na forum Sejmu, cz─Östo niestety do pustej sali.

Wymienia┼é w nich, opr├│cz zagadnie┼ä ustrojowych zwi─ůzanych z praworz─ůdno┼Ťci─ů czy reform─ů wymiaru sprawiedliwo┼Ťci, sytuacj─Ö os├│b z niepe┼énosprawno┼Ťciami i ich opiekun├│w, problem stosowania przemocy na posterunkach policji, brak skutecznej walki z przest─Öpstwami z nienawi┼Ťci, problem wykluczenia transportowego, inwigilacj─Ö, nierealizowane prawa konsument├│w, kryzys w psychiatrii dzieci─Öcej, s┼éaby dost─Öp do opieki zdrowotnej, prawa senior├│w i seniorek, lokator├│w i lokatorek.

W kwestii praw kobiet RPO zleci┼é badanie, z kt├│rego powsta┼é raport ÔÇ×Kobiety w wyborach a mechanizmy antydyskryminacyjne ÔÇô stan aktualny i prognozy na przysz┼éo┼Ť─çÔÇŁ, bada┼é te┼╝ (z pomoc─ů dyrektorki Zespo┼éu ds. r├│wnego Traktowania Anny B┼éaszczak-Banasiak) problem molestowania seksualnego na uczelniach, opracowa┼é plan awaryjny dla os├│b do┼Ťwiadczaj─ůcych przemocy domowej w czasie epidemii, w 2016 roku powo┼éa┼é Zesp├│┼é Ekspert├│w ds. Aliment├│w.

Czyj Rzecznik?

Jeszcze jako kandydat Adam Bodnar szed┼é z has┼éem ÔÇ×Nasz RzecznikÔÇŁ. Czyim Rzecznikiem okaza┼é si─Ö po pi─Öciu latach? Wydaje si─Ö, ┼╝e jednak nas wszystkich. Chocia┼╝ da si─Ö odtworzy─ç jego pogl─ůdy i oceni─ç je jako umiarkowanie progresywne, to ubiera┼é je w urz─Ödnicze szaty. Tak, by ka┼╝dy m├│g┼é poczu─ç, ┼╝e mo┼╝e si─Ö do RPO ze swoim problemem zwr├│ci─ç, nawet je┼Ťli stoi za nim bardziej konserwatywna wizja ┼Ťwiata. Reakcje Rzecznika nie by┼éy i nie s─ů arbitralne ani przewidywalne co do tego, kt├│r─ů spraw─ů si─Ö na pewno nie zajmie. Mo┼╝na mie─ç natomiast pewno┼Ť─ç co do tego, ┼╝e b─Öd─ů one wynika┼éy z analizy prawa krajowego i mi─Ödzynarodowego, aktualnych standard├│w ochrony praw cz┼éowieka i potrzeby ochrony zasady s┼éuszno┼Ťci i sprawiedliwo┼Ťci. Ceni─Ö go za to, ┼╝e prawa cz┼éowieka za jego kadencji nie by┼éy wy┼é─ůcznie domen─ů akademickich rozwa┼╝a┼ä czy prawniczej, urz─Ödniczej roboty. Rzecznik tchn─ů┼é w nie ┼╝ycie i pozwala┼é nam dostrzega─ç, ┼╝e s─ů cz─Ö┼Ťci─ů naszej codzienno┼Ťci. Nie twierdz─Ö, ┼╝e ┼╝aden lub ┼╝adna z jego poprzednik├│w/poprzedniczek tego nie czyni┼é(a). Ale wydaje si─Ö, ┼╝e intensywno┼Ť─ç w tej mierze za czas├│w Rzecznika Bodnara wzros┼éa. By┼é dobrym Rzecznikiem na trudne czasy.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś