fbpx Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Drozda: Miejscy ekstremi┼Ťci zafunduj─ů nam ÔÇ×miasta trzygodzinneÔÇŁ

Ekstremizm ma dzi┼Ť wielkie mo┼╝liwo┼Ťci budowania sieci. Wystarczy kilka klikni─Ö─ç, by znale┼║─ç inn─ů osob─Ö przeciwn─ů szczepieniom albo wierz─ůc─ů, ┼╝e 5G wywo┼éuje raka. A potem za┼éo┼╝y─ç forum czy organizacj─Ö, na kt├│r─ů przychylnym okiem spojrz─ů Rosjanie destabilizuj─ůcy nasz─ů cz─Ö┼Ť─ç ┼Ťwiata.
Drozda: Miejscy ekstremi┼Ťci zafunduj─ů nam ÔÇ×miasta trzygodzinneÔÇŁ
ilustr.: Agata Stańczak

Z doktorem ┼üukaszem Drozd─ů rozmawia J─Ödrzej Dudkiewicz

┬áCzy powinni┼Ťmy wsp├│┼éczu─ç Be┼échatowowi?

To miasto stanowi na szcz─Ö┼Ťcie raczej wyj─ůtek potwierdzaj─ůcy regu┼é─Ö, bo w zwyk┼éych okoliczno┼Ťciach wybory samorz─ůdowe w Polsce wygrywaj─ů znacznie bardziej umiarkowani politycy. Be┼échat├│w jest jednak zak┼éadnikiem wielkiej elektrowni w─Öglowej, kt├│ra teraz wydaje si─Ö lokalnej spo┼éeczno┼Ťci b┼éogos┼éawie┼ästwem, ale w d┼éugofalowej perspektywie b─Ödzie musia┼éa zosta─ç zamkni─Öta. W┼éa┼Ťnie w tym kontek┼Ťcie nale┼╝y odczytywa─ç wyniki wybor├│w, kt├│re sprawi┼éy, ┼╝e to jedyne miasto, gdzie rz─ůdzi─ç b─Ödzie prezydent z Konfederacji. To zatem raczej g┼éos protestu ludzi czerpi─ůcych profity ze szkodliwego ┼Ťrodowiskowo zak┼éadu pracy, kt├│rzy dali si─Ö uwie┼Ť─ç populistycznym nami─Ötno┼Ťciom, bo katastrofa klimatyczna i zanieczyszczenie powietrza s─ů problemami d┼éugofalowymi, a kontrowersyjna elektrownia istnieje tu i teraz.

Be┼échat├│w jest miastem, w kt├│rym urbanistyczny populizm zosta┼é najg┼éo┼Ťniej wyartyku┼éowany, ale o wiele gro┼║niejszym zjawiskiem ni┼╝ wygranie wybor├│w przez konfederat─Ö w jednym tylko miejscu jest przenikanie tego typu pogl─ůd├│w do lokalnej administracji w ca┼éym kraju. I to w spos├│b, kt├│rego nie odzwierciedlaj─ů wyniki wyborcze. Tak┼╝e w najwi─Ökszych, w teorii najbardziej liberalnych ┼Ťwiatopogl─ůdowo metropoliach.

Jak w tym kontek┼Ťcie oceniasz og├│┼éem wyniki wybor├│w samorz─ůdowych? Czy na przyk┼éad w Warszawie s┼éaby wynik Konfederacji i ca┼ékiem niez┼éy ugrupowa┼ä lewicowych startuj─ůcych wsp├│lnie z ruchami miejskimi jest powodem do optymizmu?

To przypomnienie, ┼╝e nawet kiedy kto┼Ť jest g┼éo┼Ťny w Internecie, to niekoniecznie przek┼éada si─Ö to na rzeczywisty g┼éos spo┼éecze┼ästwa, kt├│re wybiera bardziej umiarkowane opcje ni┼╝ wizja asfaltowania i betonowania wszystkiego, co mo┼╝liwe.

Tym, co niepokoi, jest natomiast to, co za g┼éos rozs─ůdku uznaj─ů polskie samorz─ůdy. W┼éadze miast uznaj─ů si─Ö wr─Öcz za racjonalny ┼Ťrodek mi─Ödzy ruchami miejskimi i urbanistycznym populizmem. Pod has┼éem tym rozumie─ç nale┼╝y prowadzenie polityki miejskiej na bazie rzekomo ÔÇ×zdrowego rozs─ůdkuÔÇŁ, czyli kr├│tkowzrocznych rozwi─ůza┼ä pod publiczk─Ö, neguj─ůcych wiedz─Ö eksperck─ů. Urbanistyczny populizm tworzy zatem miejskie strachy, czyli wyznacza wrog├│w, wok├│┼é kt├│rych mo┼╝na rozgrywa─ç lokalne wojny kulturowe, mobilizuj─ůc w ten spos├│b w┼éasny elektorat czy znajduj─ůc ┼║r├│d┼éo do zarabiania pieni─Ödzy. Tak, jak w polityce og├│lnokrajowej straszakiem mog─ů by─ç osoby LGBT+ czy imigranci, tak na poziomie miejskim podobn─ů rol─Ö mo┼╝e pe┼éni─ç zwalczanie transportu publicznego i rowerzyst├│w pod has┼éem obrony praw kierowc├│w. W efekcie jest to przedstawiane jako walka o wolno┼Ť─ç i prawa cz┼éowieka. Tak zwanym ÔÇ×samochodziarzomÔÇŁ wydaje si─Ö, ┼╝e Rafa┼é Trzaskowski jest przedstawicielem komunistycznej mi─Ödzynarod├│wki, kt├│ry b─Ödzie zakazywa┼é je┼╝d┼╝enia autem i naka┼╝e jedzenie robak├│w.

Je┼╝eli natomiast pytasz mnie o wybory i rezultat, jaki uzyska┼éy w nich ruchy miejskie, to powiedzia┼ébym raczej, ┼╝e nie tyle odnios┼éy sukces, co nie ponios┼éy pora┼╝ki.

Co masz na my┼Ťli?

Du┼╝o si─Ö m├│wi o ruchach miejskich, ale to wynika przede wszystkim z tego, ┼╝e Miasto Jest Nasze to spora organizacja dzia┼éaj─ůca w Warszawie, gdzie siedzib─Ö ma wi─Ökszo┼Ť─ç polskich medi├│w. I nawet tutaj dopiero przy okazji trzecich wybor├│w z kolei uda┼éo si─Ö aktywistom wprowadzi─ç pierwszych ludzi do rady miasta, przy czym jest ich tutaj ca┼éa tr├│jka na sze┼Ť─çdziesi─ůt os├│b. W innych polskich miastach te┼╝ niespecjalnie cz─Östo objawi┼éy si─Ö przyk┼éady, kt├│re pokazywa┼éyby, ┼╝e si┼éy g┼éosz─ůce has┼éa municypalistyczne, bo tak okre┼Ťli─ç mo┼╝na ideologi─Ö ruch├│w miejskich, przebijaj─ů 10% poparcia. My┼Ťl─Ö, ┼╝e ruchy miejskie zmieni┼éy si─Ö w organizacje pozarz─ůdowe, kt├│re wrzucaj─ů swoje pomys┼éy do debaty publicznej, staraj─ůc si─Ö wywiera─ç nacisk na decydent├│w, niekiedy w┼é─ůczaj─ůc si─Ö w koalicje wyborcze. Tak by┼éo we Wroc┼éawiu, gdzie Jacek Sutryk, pos─ůdzany o niski poziom dialogu z mieszka┼äcami, mia┼é aktywist├│w na listach, jak i w Krakowie ÔÇô nowy prezydent z PO te┼╝ tak zrobi┼é. Ruchy miejskie stanowi─ů wi─Öc co najwy┼╝ej trzeci─ů si┼é─Ö.

A najwi─Ökszym wygranym wybor├│w samorz─ůdowych jest bez w─ůtpienia PO, kt├│ra by┼éa w stanie obali─ç nawet kilku tak zwanych wiecznych prezydent├│w. Z jednej strony mo┼╝na si─Ö martwi─ç, ┼╝e wygra┼éa polityka ciep┼éej wody w kranie i umiarkowania, z drugiej cieszy─ç, ┼╝e si┼éy strasz─ůce nas jedzeniem robak├│w, imigrantami i innego typu demagogi─ů nie odnios┼éy sukcesu.

Mo┼╝e to te┼╝ efekt tego, ┼╝e postulaty uspokajania ruchu czy zazieleniania miasta wchodz─ů do mainstreamu i nie da si─Ö ich po prostu zignorowa─ç. Jednocze┼Ťnie w ksi─ů┼╝ce pokazujesz, ┼╝e ludzie s─ů gotowi uwierzy─ç w najdziwniejsze teorie spiskowe z tym zwi─ůzane.

Niestety te has┼éa wchodz─ů do mainstreamu bardzo powoli, a ich realizacja cz─Östo oznacza p├│j┼Ťcie na du┼╝e kompromisy. Urbanistycznym populizmem nale┼╝y si─Ö martwi─ç o tyle, i┼╝ niegdy┼Ť wyobra┼╝ali┼Ťmy sobie, ┼╝e partycypacja obywatelska b─Ödzie s┼éu┼╝y─ç wy┼é─ůcznie poprawianiu jako┼Ťci ┼╝ycia poprzez ws┼éuchiwanie si─Ö w g┼éos ekspercki i prospo┼éeczny. W praktyce jednak z tych samych technik korzystaj─ů ekstremistyczne organizacje ÔÇô nawet Ordo Iuris zainteresowa┼éo si─Ö kwesti─ů ÔÇ×praw kierowc├│wÔÇŁ. Nowo┼Ťci─ů ostatnich lat jest pojawienie si─Ö anty ruch├│w miejskich, kt├│re pos┼éuguj─ů si─Ö strategi─ů wypracowan─ů wcze┼Ťniej przez progresywne ruchy spo┼éeczne, g┼éosz─ůc has┼éa zbli┼╝one do wykorzystywanego przez municypalist├│w ÔÇ×prawa do miastaÔÇŁ. Prawo to by┼éo wcze┼Ťniej rozumiane jako kolektywne uprawnienie spo┼éeczno┼Ťci lokalnej do korzystania z miejskich zasob├│w oraz postulat obrony d├│br wsp├│lnych. M├│wi─ůc bardziej po ludzku: chodzi┼éo o przeciwstawianie si─Ö agresywnym deweloperom czy rozwijanie infrastruktury dla transportu innego ni┼╝ ten samochodowy. Obecnie pod tym sloganem mog─ů kry─ç si─Ö r├│wnie┼╝ pomys┼éy budowy niemal┼╝e autostrad w centrum miast czy utrudnie┼ä dla pieszych.

Zw┼éaszcza ┼╝e pada to na podatny grunt. Wiele os├│b naprawd─Ö nie wyobra┼╝a sobie, ┼╝e nie mo┼╝na parkowa─ç na chodniku i s─ů w stanie uwierzy─ç, ┼╝e progresywne si┼éy chc─ů ca┼ékowicie zakaza─ç aut i wszystko podporz─ůdkowa─ç pieszym oraz rowerzystom. Sk─ůd to si─Ö bierze?

To z┼éo┼╝ona materia, ale dla nastawienia do motoryzacji istotny jest kontekst powszechnego indywidualizmu, niech─Öci i braku zaufania do pa┼ästwa i jego instytucji, takich jak transport publiczny. Jednocze┼Ťnie stosunek do samochod├│w jest cz─Ö┼Ťciowo zrozumia┼éy i wynika z racjonalnych przes┼éanek. Mamy bardzo du┼╝y odsetek ludno┼Ťci mieszkaj─ůcej na wsi i dalekich przedmie┼Ťciach, gdzie transport publiczny nierzadko zosta┼é ca┼ékiem zlikwidowany, wi─Öc auto wydaje si─Ö by─ç jedyn─ů opcj─ů.

Czym innym jednak jest przypadek osoby, kt├│ra woli wsi─ů┼Ť─ç do wielkiego pojazdu, by odci─ů─ç si─Ö od ÔÇ×mot┼éochuÔÇŁ, z kt├│rym musia┼éaby si─Ö t┼éoczy─ç w autobusie. Z jednej strony musimy redukowa─ç poziom tlenku azotu, z drugiej nie mo┼╝emy my┼Ťle─ç o mie┼Ťcie jako s┼éu┼╝─ůcym tylko najbogatszej cz─Ö┼Ťci spo┼éecze┼ästwa. Problem w tym, ┼╝e na nieraz sensownych argumentach bardzo cynicznie graj─ů urbanistyczni populi┼Ťci, wykorzystuj─ůcy je do budowania napi─Ö─ç. Robi─ů to w spos├│b zrozumia┼éy dla szerokiego grona odbiorc├│w i nieodrzucaj─ůcy ich. Najwi─Ökszy wr├│g urbanistycznych populist├│w to miasto pi─Ötnastominutowe ÔÇô koncepcja urbanistyczna, kt├│ra proponuje takie projektowanie przestrzeni, dzi─Öki kt├│remu w oko┼éo kwadrans mo┼╝emy dotrze─ç do miejsca pracy czy potrzebnych nam us┼éug. I to pieszo lub na rowerze, bez siadania za kierownic─Ö. Mo┼╝na o tym m├│wi─ç ┼éagodnie, krzycz─ůc o narzucaniu obowi─ůzk├│w kierowcom, albo odpali─ç ekstremalne wrotki. Wtedy straszy si─Ö ju┼╝ wizj─ů wi─Özienia pod go┼éym niebem i opowiada o spisku ukartowanym przez globalne elity, chc─ůce kontrolowa─ç populacj─Ö.

I dlatego chcia┼ée┼Ť napisa─ç o tym ksi─ů┼╝k─Ö? By zwr├│ci─ç uwag─Ö na te zagro┼╝enia?

Wojny kulturowe, zwi─ůzane na przyk┼éad w┼éa┼Ťnie z motoryzacj─ů indywidualn─ů, to wygodny temat, po kt├│ry mog─ů si─Öga─ç ekstremi┼Ťci. Odwracaj─ů uwag─Ö od swoich skrajnych pogl─ůd├│w, takich jak rasizm, pozwalaj─ůc wykorzystuj─ůcym je osobom pokaza─ç si─Ö jako rozs─ůdna opcja. Konkuruj─ů z nimi bardziej umiarkowane si┼éy polityczne, czego przyk┼éadem jest Partia Konserwatywna w Wielkiej Brytanii, kt├│ra kilkana┼Ťcie lat temu uchwali┼éa rzeczy niewyobra┼╝alne z punktu widzenia nawet cz─Ö┼Ťci polskiej centrolewicy, jak ma┼é┼╝e┼ästwa jednop┼éciowe, a obecnie zaczyna u┼╝ywa─ç ekstremistycznych hase┼é w zakresie polityki transportowej.

W┼éa┼Ťnie kwesti─Ö transportu uwa┼╝asz za najgro┼║niejsz─ů cz─Ö┼Ť─ç urbanistycznego populizmu?

Tak, bo od kszta┼étu kultury mobilno┼Ťci zale┼╝y to, jak zorganizowane jest nasze ┼╝ycie. Wp┼éywa nie tylko na to, jak doje┼╝d┼╝amy do pracy, ale te┼╝ na obronno┼Ť─ç pa┼ästwa, czego nie mo┼╝na lekcewa┼╝y─ç w obecnej sytuacji geopolitycznej. W mojej Warszawie transport jest drug─ů, zaraz za o┼Ťwiat─ů, najwi─Öksz─ů kategori─ů bud┼╝etow─ů, na kt├│r─ů miasto wydaje ponad 5 miliard├│w z┼éotych rocznie. Jednocze┼Ťnie jest te┼╝ ogromnym ┼║r├│d┼éem emisji, wi─Öc to jeden z najwa┼╝niejszych element├│w walki z katastrof─ů klimatyczn─ů.

Mo┼╝e popularno┼Ť─ç takich teorii spiskowych, tak┼╝e tych zwi─ůzanych z transportem, wynika z tego, ┼╝e w obecnym systemie ludzie czuj─ů, ┼╝e maj─ů coraz mniej wp┼éywu na otaczaj─ůc─ů ich rzeczywisto┼Ť─ç?

Takie poczucie jest wzmacniane przez to, ┼╝e ekstremizm ma dzisiaj o wiele wi─Öksze mo┼╝liwo┼Ťci sieciowania si─Ö ni┼╝ kiedykolwiek w przesz┼éo┼Ťci. Po raz pierwszy w historii ludzie o takich pogl─ůdach mog─ů si─Ö ┼éatwo jednoczy─ç, bo wystarczy kilka klikni─Ö─ç, by znale┼║─ç inn─ů osob─Ö przeciwn─ů szczepieniom albo wierz─ůc─ů, ┼╝e bezprzewodowa sie─ç w standardzie 5G wywo┼éuje nowotwory u dzieci. A potem wsp├│lnie za┼éo┼╝y─ç forum dyskusyjne, stowarzyszenie, grup─Ö lobbingow─ů, na kt├│r─ů przychylnym okiem spojrz─ů Rosjanie zainteresowani destabilizacj─ů naszej cz─Ö┼Ťci ┼Ťwiata. Opublikowanie filmu z ┼╝├│┼étymi napisami, jak potocznie okre┼Ťla si─Ö materia┼éy promuj─ůce teorie spiskowe, jest bardzo proste, tym bardziej, ┼╝e wielkie korporacje zarz─ůdzaj─ůce sieciami spo┼éeczno┼Ťciowymi karmi─ů si─Ö zwi─Ökszonym ruchem na stronach, a ten generuj─ů w┼éa┼Ťnie skrajne tre┼Ťci, jako mocniej oddzia┼éuj─ůce na emocje u┼╝ytkownik├│w. Bez presji ze strony pa┼ästwa lub spo┼éecze┼ästwa obywatelskiego korporacje nie maj─ů wi─Öc motywacji, by odpowiednio moderowa─ç pojawiaj─ůce si─Ö tam tre┼Ťci. A ta presja jest rzadka, bo sami decydenci odkrywaj─ů ┼éatwo┼Ť─ç budowania zasi─Ög├│w. Przera┼╝a mnie uwielbienie polskich polityk├│w dla TikToka, czyli serwisu kontrolowanego przez totalitarne pa┼ästwo. Na szcz─Ö┼Ťcie to, i┼╝ w sieci silniej przebijaj─ů si─Ö kontrowersyjne g┼éosy, nie ma a┼╝ takiego prze┼éo┼╝enia na proz─Ö ┼╝ycia. Przegl─ůdaj─ůc Internet mo┼╝na mie─ç poczucie, ┼╝e Konfederacja ma poparcie na poziomie 40%, a naprawd─Ö wynosi ono oko┼éo 10%.

Je┼╝eli wi─Öc nie musimy a┼╝ tak ba─ç si─Ö Konfederacji, to czego powinni┼Ťmy si─Ö obawia─ç w miastach, je┼╝eli urbanistyczny populizm nadal b─Ödzie rozwija─ç swoje macki?

Zmarnowanej szansy i odroczenia koniecznych reform, kt├│re przy dalszym odsuwaniu w czasie oka┼╝─ů si─Ö dro┼╝sze i bardziej dotkliwe spo┼éecznie. Miasta b─Öd─ů wtedy nie pi─Ötnastominutowe, tylko trzygodzinne, bo tyle b─Ödzie potrzeba czasu na dojazd do pracy albo za┼éatwienie podstawowych potrzeb ┼╝yciowych. To spowoduje popadni─Öcie w b┼é─Ödne ko┼éo degradacji us┼éug publicznych. Nawet je┼Ťli ca┼ékowicie zautomatyzujemy sklepy, w kt├│rych robimy codzienne zakupy, to bez na przyk┼éad sensownej polityki mieszkaniowej, a wi─Öc takiej, w kt├│rej istnieje alternatywa dla kupowania na wysoki kredyt na 30 lat mieszkania od dewelopera, pozostanie nam problem braku r─ůk do pracy w szpitalach i systemie us┼éug opieku┼äczych dla starzej─ůcego si─Ö spo┼éecze┼ästwa. Ci ludzie musz─ů gdzie┼Ť mieszka─ç, a do tego mie─ç motywacj─Ö, ┼╝eby wykonywa─ç wa┼╝ne spo┼éecznie zawody, kt├│re niespecjalnie sprzyjaj─ů kupowaniu zwyk┼éych mieszka┼ä sprzedawanych za miliony z┼éotych. Je┼Ťli czego┼Ť z tym nie zrobimy, to staniemy si─Ö spo┼éecze┼ästwem jeszcze wi─Ökszych frustracji i wybuch├│w spo┼éecznych, czyli spe┼énieniem marze┼ä S┼éawomira Mentzena, Przemys┼éawa Czarnka czy ┼üukasza Warzechy. Ci ludzie robi─ů jednak du┼╝o, aby przera┼╝a┼éy nas nie problemy mieszkaniowe, tylko ograniczenie liczby miejsc do parkowania i wprowadzenie strefy czystego transportu. Ale nawet im ┼╝ycie w skrajnie spolaryzowanym spo┼éecze┼ästwie b─Ödzie op┼éaca─ç si─Ö tylko kr├│tkoterminowo. Ostatecznie strac─ů na tym wszyscy, dlatego tak wa┼╝ne jest sprzeciwianie si─Ö urbanistycznemu populizmowi ju┼╝ teraz.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Od ponad 15 lat tworzymy jedyny w Polsce magazyn lewicy katolickiej i budujemy ┼Ťrodowisko zaanga┼╝owane w walk─Ö z podzia┼éami religijnymi, politycznymi i ideologicznymi. Robimy to tylko dzi─Öki Waszemu wsparciu!
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś