magazyn lewicy katolickiej

DPS w Jordanowie. Przemoc nasza powszednia

┼Üwiadomo┼Ť─ç powszechno┼Ťci przemocy wobec os├│b z grup nieuprzywilejowanych nie mo┼╝e s┼éu┼╝y─ç chrze┼Ťcijanom do umniejszania skali problem├│w w naszych instytucjach. Przeciwnie ÔÇô to w┼éa┼Ťnie w instytucjach powo┼éuj─ůcych si─Ö na Ewangeli─Ö prawa ÔÇ×braci najmniejszychÔÇŁ powinny by─ç ┼Ťwi─Öto┼Ťci─ů.
DPS w Jordanowie. Przemoc nasza powszednia
Ilustr.: Julia Tyszka

Wiele os├│b bardzo ci─Ö┼╝ko prze┼╝y┼éo lektur─Ö artyku┼éu Dariusza Farona i Szymona Jadczaka ÔÇ×Piek┼éo u zakonnic. Bicie, wi─ůzanie, zamykanie w klatce. Horror dzieci w DPS pod KrakowemÔÇŁ. To wa┼╝ne, ┼╝e opis przemocy stosowanej wzgl─Ödem os├│b z niepe┼énosprawno┼Ťci─ů intelektualn─ů wywo┼éuje w spo┼éecze┼ästwie silne emocje. Przytaczam tu ca┼éy d┼éugi tytu┼é artyku┼éu, doceniaj─ůc to, ┼╝e kieruje nasz─ů uwag─Ö nie tylko na kwestie symboliczne (ÔÇ×piek┼éoÔÇŁ, r├│┼╝ne skojarzenia z ÔÇ×zakonnicamiÔÇŁ), ale i na konkretne akty przemocy oraz ich ofiary.

To bardzo istotne, poniewa┼╝ obserwuj─ůc reakcje na ujawnion─ů przemoc w Domu Pomocy Spo┼éecznej w Jordanowie, widzia┼éam przede wszystkim skupienie si─Ö na sprawczyniach przemocy ÔÇô oskar┼╝onych siostrach: dyrektorce Bronis┼éawie; tej, kt├│rej ┼Ťwiadkowie przypisuj─ů najwi─Öcej akt├│w przemocy, Albercie, oraz na siostrach zakonnych w og├│le, a tak┼╝e Ko┼Ťciele katolickim albo religii jako takiej. Dzia┼éo si─Ö to nie tylko w memach i postach, kt├│re szybko zacz─Ö┼éy pojawia─ç si─Ö w mediach spo┼éeczno┼Ťciowych, ale cz─Östo i w komentarzach publicyst├│w, przypominaj─ůcych przy tej okazji liczne zbrodnie ludzi Ko┼Ťcio┼éa wzgl─Ödem dzieci w Polsce i na ┼Ťwiecie. Zgadzam si─Ö, ┼╝e nie mo┼╝na ignorowa─ç tego, ┼╝e w przypadku konkretnego cierpienia konkretnych os├│b, takich jak Nastka, Basia oraz inne dzieci w Jordanowie, nie mo┼╝na pomija─ç okoliczno┼Ťci ÔÇô wed┼éug ich zezna┼ä i zezna┼ä ┼Ťwiadki┼ä (by┼éych pracownic DPS) g┼é├│wn─ů sprawczyni─ů przemocy by┼éa siostra prezentka, a jej wsp├│┼ésiostra odpowiada za to jako dyrektorka o┼Ťrodka. Zgadzam si─Ö, ┼╝e nie jest to okoliczno┼Ť─ç zupe┼énie przypadkowa ani nieistotna, i dobrze wiem, ┼╝e wpisuje si─Ö w d┼éug─ů czarn─ů ksi─Ög─Ö przemocy Ko┼Ťcio┼éa wzgl─Ödem dzieci. Dlatego te┼╝ powr├│c─Ö ni┼╝ej do pewnych ko┼Ťcielnych aspekt├│w ÔÇ×horroru dzieci w DPS pod KrakowemÔÇŁ. Wcze┼Ťniej jednak chc─Ö zwr├│ci─ç uwag─Ö na to, ┼╝e kiedy trudne emocje opinii publicznej kieruj─ů si─Ö tylko na Ko┼Ťci├│┼é katolicki, to same ofiary ÔÇô zar├│wno te konkretne, z Jordanowa, jak i inne osoby, kt├│re spotyka przemoc w instytucjach opieku┼äczych ÔÇô mog─ů znikn─ů─ç nam z pola widzenia.

To nie jest wyj─ůtek

Zwr├│ci┼éa na to uwag─Ö doktor Joanna ┼üawicka, prezeska Fundacji Prodeste, zar├│wno dyskutuj─ůc w mediach spo┼éeczno┼Ťciowych os├│b, kt├│re udost─Öpnia┼éy artyku┼é Farona i Jadczaka, jak i p├│┼║niej w bardziej rozbudowanych wypowiedziach na w┼éasnym profilu. Tym, co najbardziej rozgrzewa┼éo osoby dyskutuj─ůce o artykule, by┼éy niemal wy┼é─ůcznie kwestie ko┼Ťcielne, podczas gdy trudno by┼éo si─Ö przebi─ç z tematyk─ů przemocy wzgl─Ödem podopiecznych DPS-├│w czy szerzej os├│b z niepe┼énosprawno┼Ťciami w ramach r├│┼╝nych instytucji, kt├│re teoretycznie powinny je wspiera─ç.

┼üawicka, kt├│ra od lat m├│wi i pisze o wielu obliczach i powszechno┼Ťci przemocy wzgl─Ödem os├│b z grup defaworyzowanych, zw┼éaszcza os├│b w spektrum autyzmu, w rozmowie z Adamem Ozg─ů w TOK.FM podkre┼Ťla┼éa, ┼╝e sytuacja w Jordanowie ÔÇ×to naprawd─Ö nie jest wyj─ůtek. Nawet jak przemoc nie jest tak drastyczna, to jej skala jest pot─Ö┼╝na. Prosz─Ö sobie wyobrazi─ç: ka┼╝dego dnia w naszym kraju setki dzieci w wieku szklonym, wczesnoszkolnym, s─ů uk┼éadane buzi─ů do pod┼éogi w przedszkolach i szko┼éach. I przetrzymywane z r─Ökami wykr─Öcanymi do ty┼éu. To si─Ö nazywa interwencja fizyczna w sytuacji zagro┼╝enia ze strony 5 czy 7-letniego dzieckaÔÇŁ. W odpowiedzi na interwencje w takich sytuacjach pracownicy jej fundacji s┼éyszeli, ┼╝e takie s─ů ÔÇ×metody pracy z osobami niepe┼énosprawnymiÔÇŁ. Ludzie, kt├│re powinny by─ç specjalistami, b┼é─Ödnie przypisuj─ů r├│┼╝ne zachowania agresywne i autoagresywne specyfice niepe┼énosprawno┼Ťci czy zaburzenia danej osoby, ignoruj─ůc czynniki ┼Ťrodowiskowe ÔÇô zw┼éaszcza te, kt├│re to oni swoimi ingerencjami wywo┼éuj─ů. ┼üawicka podkre┼Ťla, ┼╝e jako spo┼éecze┼ästwo dali┼Ťmy przyzwolenie na takie metody. O tym, jak powstaj─ů b┼é─Ödne ko┼éa nasilaj─ůcych si─Ö, coraz bardziej przemocowych ÔÇ×interwencji terapeutycznychÔÇŁ ze strony profesjonalist├│w i szkolonych przez nich rodzic├│w oraz rosn─ůcej agresji poddawanych im zdesperowanych dzieci w spektrum autyzmu, opowiada w wydanej w tym roku ksi─ů┼╝ce ÔÇ×Jarzmo. Spektrum przemocyÔÇŁ.

Z kolei Maria Libura z Uniwersytetu Warmi┼äsko-Mazurskiego i Centrum Analiz Klubu Jagiello┼äskiego wskaza┼éa, tak┼╝e w rozmowie z Adamem Ozg─ů, ┼╝e w dyskusji o DPS w Jordanowie niemal nie pojawia si─Ö temat praw os├│b z niepe┼énosprawno┼Ťci─ů intelektualn─ů. Podobnie jak ┼üawicka zwraca uwag─Ö na konieczno┼Ť─ç rozr├│┼╝niania fenotypu behawioralnego zwi─ůzanego z kondycj─ů pacjenta, a tego, co wynika z otoczenia, w tym ze sposobu traktowania przez opiekun├│w. Wskazuje te┼╝ na cz─Öste w opinii publicznej g┼éosy usprawiedliwiaj─ůce przemoc wzgl─Ödem podopiecznych, co stanowi ich wt├│rn─ů wiktymizacj─Ö: s─ů oskar┼╝ane o bycie ┼║r├│d┼éem problem├│w i obwiniane o to, ┼╝e trzeba stosowa─ç wzgl─Ödem nich przymus. Niekt├│rzy bardziej podkre┼Ťlaj─ů, jak ci─Ö┼╝ko musi by─ç opiekunom, ni┼╝ to, ┼╝e podopieczni s─ů osobami, kt├│re maj─ů prawo do godnego traktowania i wsparcia, a tak┼╝e prawa do ┼╝ycia spo┼éecznego. Ekspertka Klubu Jagiello┼äskiego zwraca uwag─Ö na powa┼╝ne braki wsparcia dla opieki w domu dla rodzin, w kt├│rych ┼╝yj─ů osoby z niepe┼énosprawno┼Ťciami, co przyczynia si─Ö do instytucjonalizacji opieki ÔÇô tymczasem ÔÇ×osoby z niepe┼énosprawno┼Ťci─ů intelektualn─ů nie powinny trafia─ç do skoszarowanych instytucjiÔÇŁ ÔÇô m├│wi Libura. Pe┼éna integracja spo┼éeczna os├│b z niepe┼énosprawno┼Ťciami, tak┼╝e intelektualnymi, oznacza ich obecno┼Ť─ç w rodzinach i lokalnych spo┼éeczno┼Ťciach, a nie zamkni─Ötych o┼Ťrodkach.

Sprawa bestialskiego traktowania os├│b z niepe┼énosprawno┼Ťci─ů intelektualn─ů w Jordanowie nie zamyka si─Ö ani wraz z postawieniem zarzut├│w dw├│m zakonnicom, ani przej─Öciem DPS przez inny, nieko┼Ťcielny podmiot. Wyrz─ůdzona m┼éodym kobietom z reporta┼╝u krzywda i zwi─ůzana z ni─ů trauma wymaga naprawy i uleczenia, a szok i zgorszenie opinii publicznej ÔÇô samo tak┼╝e niczego nie rozwi─ůzuj─ů. Wspomniane ekspertki wyra┼╝aj─ů nadziej─Ö na to, ┼╝e ug┼éo┼Ťnienie przemocy w DPS w Jordanowie mo┼╝e przyczyni─ç si─Ö do zwi─Ökszania ┼Ťwiadomo┼Ťci przemocy wzgl─Ödem os├│b z niepe┼énosprawno┼Ťci─ů intelektualn─ů i potrzeby znacznie bardziej rygorystycznego przestrzegania prawa dzieci i doros┼éych w plac├│wkach opieku┼äczych (┼üawicka), jak i znaczenia deinstytucjonalizacji opieki (Libura). Czy to wyczerpuje temat? Nie i dlatego warto powr├│ci─ç do kwestii w┼éadzy i przemocy w Ko┼Ťciele.

Przemoc to ┼Ťwi─Ötokradztwo

W┼Ťr├│d wypowiedzi zajmuj─ůcych si─Ö ko┼Ťcielnym aspektem krzywdy podopiecznych DPS w Jordanowie moj─ů uwag─Ö zwr├│ci┼é szczeg├│lnie komentarz jezuity, ksi─Ödza Jacka Prusaka: ÔÇ×Jordan├│w: zobaczyli┼Ťmy wierzcho┼éek g├│ry lodowejÔÇŁ. Prusak, pokr├│tce wspominaj─ůc o innych aspektach przemocy instytucjonalnej, kieruje uwag─Ö czytelnik├│w na kwesti─Ö przemocy strukturalnej w zgromadzeniach zakonnych. Podkre┼Ťla zw┼éaszcza patologi─Ö rozumienia w┼éadzy zar├│wno wewn─ůtrz samych zgromadze┼ä, jak i w kierowanych przez nie instytucjach ÔÇô z czym wi─ů┼╝e si─Ö cz─Östo powierzanie zada┼ä opieku┼äczych osobom o niewystarczaj─ůcych kompetencjach, motywowane ÔÇ×wol─ů Bo┼╝─ůÔÇŁ wzgl─Ödem danej siostry, a tak┼╝e ignorowanie podstawowych praw pracowniczych, jak limit czasu pracy. Prusak wskazuje tak┼╝e na zjawisko fali ÔÇô siostry bywaj─ů ofiarami r├│┼╝norakiej przemocy ze strony prze┼éo┼╝onych. Id─ůc tym tropem, jestem przekonana, ┼╝e problemy z nadu┼╝ywaniem w┼éadzy w instytucjach ┼Ťwieckich, kt├│re odbijaj─ů si─Ö na ca┼éej spo┼éeczno┼Ťci ÔÇô zar├│wno pracownik├│w, jak i os├│b pod ich opiek─ů i ich rodzin, mog─ů by─ç szczeg├│lnie trudne do identyfikowania i zwalczania w instytucjach ko┼Ťcielnych czy szerzej religijnych. Tam, gdzie osoba sprawuj─ůca w┼éadz─Ö powo┼éuje si─Ö na wol─Ö Bo┼╝─ů albo inne, niemo┼╝liwe do zweryfikowania i kontroli, pobo┼╝ne has┼éa, trudno o transparencj─Ö. Jednak tak by─ç nie musi. Niestety rzuca si─Ö w oczy, ┼╝e autor komentarza nie po┼Ťwi─Öca w nim uwagi pokrzywdzonym podopiecznym o┼Ťrodka. Uwa┼╝am, ┼╝e wskazywanie na systemowy charakter przemocy, na przyczyny nadu┼╝y─ç, na konieczne dzia┼éania naprawcze, jest konieczne ÔÇô ale konieczne jest tak┼╝e podkre┼Ťlanie, ┼╝e widzimy ofiary i s─ů dla nas kim┼Ť wi─Öcej ni┼╝ elementem systemu przemocy. Ta uwaga nie dotyczy jednego komentarza, ale wi─Ökszo┼Ťci reakcji na z┼éo dokonuj─ůce si─Ö w instytucjach, mo┼╝e zw┼éaszcza ko┼Ťcielnych ÔÇô bo tu skala problemu ┼éatwo przekierowuje uwag─Ö na inne zdarzenia i na problemy systemowe, co czasem powoduje zapomnienie o konkretnych osobach, kt├│re dotkn─Ö┼éo z┼éo.

Kiedy w jakiej┼Ť parafii dochodzi do aktu kradzie┼╝y czy zniszczenia hostii, zwykle robi si─Ö o tym g┼éo┼Ťno, a lokalny Ko┼Ťci├│┼é podejmuje publiczne akty ekspiacji, aby przynajmniej w sferze kultu naprawi─ç wyrz─ůdzone z┼éo. A co kiedy dochodzi do ┼Ťwi─Ötokradztwa wzgl─Ödem powierzonych pod opiek─Ö Ko┼Ťcio┼éa os├│b, kt├│re s─ů ┼Ťwi─ůtyniami Ducha ┼Ťwi─Ötego, s─ů Cia┼éem Chrystusa? Jakie dzia┼éania naprawcze podejm─ů siostry prezentki i lokalny (krakowski) Ko┼Ťci├│┼é? Czy mo┼╝na liczy─ç tylko na dzia┼éania pa┼ästwa?

Zbyt cz─Östo widzimy, jak pobo┼╝ne s┼éowa albo rytua┼éy maj─ů zast─Öpowa─ç obywatelsk─ů i ludzk─ů odpowiedzialno┼Ť─ç ÔÇô tak┼╝e za przestrzeganie przepis├│w, chroni─ůcych czy to podopiecznych instytucji pomocowych, czy osoby w nich pracuj─ůce. Podobnie jak w sprawach dotycz─ůcych przemocy seksualnej dokonywanej przez przedstawicieli Ko┼Ťcio┼éa ÔÇô w┼éa┼Ťnie takie sytuacje domagaj─ů si─Ö wsp├│┼épracy ze ┼Ťwieckimi instytucjami w celu przywr├│cenia sprawiedliwo┼Ťci. Biskupi, prze┼éo┼╝eni i prze┼éo┼╝one zakonne, kt├│rzy tak ch─Ötnie bior─ů udzia┼é w ┼Ťwieckich uroczysto┼Ťciach zwi─ůzanych z w┼éadz─ů i oczekuj─ů opieki pa┼ästwa nad prawami Ko┼Ťcio┼éa, powinni o tym pami─Öta─ç.

Naprawczy potencja┼é chrze┼Ťcija┼ästwa

Kiedy dochodzi do akt├│w przemocy wzgl─Ödem dzieci i os├│b z grup niefaworyzowanych pojawia si─Ö wiele emocjonalnych reakcji ÔÇô to naturalne. Brakuje nam ci─ůgle ÔÇô zar├│wno w Ko┼Ťciele, jak i spo┼éecze┼ästwie ÔÇô proces├│w naprawczych, kt├│re umia┼éyby zadba─ç zar├│wno o konkretne pokrzywdzone osoby, jak i o zmiany systemowe. Wydaje si─Ö jednak, ┼╝e zw┼éaszcza chrze┼Ťcija┼ästwo ma potencja┼é do tego, by takiej naprawy dokonywa─ç ÔÇô i wzgl─Ödem pokrzywdzonych, i we w┼éasnych strukturach.

Owszem, chrze┼Ťcija┼ästwo cz─Östo bywa, ale wcale nie musi by─ç, struktur─ů podpieraj─ůc─ů w┼éadz─Ö i zwi─ůzan─ů z w┼éadz─ů przemoc. Ewangelia znacznie wi─Öcej m├│wi o traktowaniu najmniejszych i najbardziej potrzebuj─ůcych ni┼╝ o strukturach w┼éadzy. Najwi─Öksze misteria chrze┼Ťcija┼ästwa dotycz─ů nie legitymizacji w┼éadzy, ale obecno┼Ťci tego, co boskie, w tym, co stworzone, wcielone, i podatne na zranienie i ┼Ťmier─ç. Przes┼éanie chrze┼Ťcija┼ästwa powinno zach─Öca─ç nie do krycia braku kompetencji, b┼é─Öd├│w czy zbrodni, ale do przyznawania si─Ö do nich i naprawiania krzywd. To wa┼╝ne, by ┼Ťwiadomo┼Ť─ç powszechno┼Ťci przemocy wzgl─Ödem os├│b z grup nieuprzywilejowanych, nie s┼éu┼╝y┼éa chrze┼Ťcijanom do umniejszania skali problem├│w w naszych w┼éasnych instytucjach, ale wr─Öcz przeciwnie ÔÇô przypomina┼éa o tym, ┼╝e to w┼éa┼Ťnie w instytucjach powo┼éuj─ůcych si─Ö na Ewangeli─Ö prawa ÔÇ×braci najmniejszychÔÇŁ powinny by─ç ┼Ťwi─Öto┼Ťci─ů.

Je┼Ťli nie ma to by─ç tylko pobo┼╝nym frazesem, potrzeba stale s┼éucha─ç g┼éosu (nawet je┼Ťli nie wyra┼╝anego mow─ů) os├│b, kt├│re otacza si─Ö wsparciem, ich rodzin, a tak┼╝e wiedzy i do┼Ťwiadcze┼ä ekspert├│w ÔÇô i mie─ç gotowo┼Ť─ç ci─ůg┼éego nawracania si─Ö, a nie broni─ç instytucji i z┼éych praktyk.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś