Internetowy magazyn katolewicy spo艂ecznej. Piszemy o 艣wiecie, czerpi膮c inspiracje z nauki spo艂ecznej Ko艣cio艂a

Dokument ma 艂膮czy膰. O 59. Krakowskim Festiwalu Filmowym

Jaka jest ta wsp贸艂czesna Polska, utkana z marsz贸w ONR-u oraz manifestacji antyfaszystowskich, ze zbierania w pe艂nym s艂o艅cu truskawek i marze艅 o scenicznej karierze na miar臋 Zenka Martyniuka?

鈥濵贸j kraj taki pi臋kny鈥, re偶. Grzegorz Paprzycki, materia艂y prasowe

鈥濵贸j kraj taki pi臋kny鈥, re偶. Grzegorz Paprzycki,聽materia艂y prasowe


Konkurs polski Krakowskiego Festiwalu Filmowego to jak zwykle zwierciad艂o, w kt贸rym mo偶emy przejrze膰 si臋 jako nar贸d. Zwierciad艂o panoramiczne, bo chwytaj膮ce r贸偶ne, czasem wr臋cz sprzeczne oblicza naszego dzisiaj i naszego dawniej. Jaka jest ta wsp贸艂czesna Polska, utkana z marsz贸w ONR-u oraz manifestacji antyfaszystowskich, ze zbierania w pe艂nym s艂o艅cu truskawek i marze艅 o scenicznej karierze na miar臋 Zenka Martyniuka? I jakie znaczenie dla tera藕niejszo艣ci ma historyczna podszewka w postaci heroizmu 呕abi艅skich czy co najmniej w膮tpliwych etycznie eksperyment贸w na ludziach Jana Terelaka?
Chcia艂oby si臋 u偶y膰 s艂owa-klucza i powiedzie膰, 偶e jest spolaryzowana. Jednak polaryzacja to dzisiaj nie klucz, a wytrych 鈥 nie otwiera na rzeczywisto艣膰, lecz si臋 do niej w艂amuje. Niby co艣 o niej m贸wi, ale szybko i chaotycznie, jak pos艂uguj膮cy si臋 wytrychem i dzia艂aj膮cy w po艣piechu z艂odziej. Na szcz臋艣cie dokumentali艣ci przygl膮daj膮 si臋 d艂u偶ej i uwa偶niej. 艢wiat, kt贸ry pokazuj膮, nie jest jaskrawy, a pe艂en p贸艂cieni i ton贸w po艣rednich.
Nawet w zwyci臋skim filmie 鈥濵贸j kraj taki pi臋kny鈥, kt贸ry traktuje o zaostrzeniu radykalnych nastroj贸w w Polsce i przenoszeniu si臋 tej atmosfery na ulice, rzeczywisto艣膰 nie jest czarno-bia艂a. Zar贸wno tak zwani narodowcy, jak i uczestnicy marsz贸w antyfaszystowskich zachowuj膮 si臋 agresywnie lub prowokacyjnie. Po obu stronach ideologicznej barykady ro艣nie napi臋cie, kt贸rego eskalacj臋 kilka razy do roku mo偶na obserwowa膰 na ulicach polskich miast. A w formie bardziej skondensowanej 鈥 w filmie Grzegorza Paprzyckiego, kt贸ry pokazuje te wydarzenia, montuj膮c czyste obserwacje, niczym w telewizyjnych materia艂ach no comment. Zestawiaj膮c niechronologicznie wybrane demonstracje, marsze i zamieszki, nawi膮zuje do obserwacyjnych dokument贸w Sergieja 艁o藕nicy, kt贸ry w podobnej estetyce opowiada艂 cho膰by o Majdanie. U Paprzyckiego wydarzenia s膮 jednak znacznie bardziej intensywne i zmontowane tak, by wyeksponowa膰 wyra藕n膮 lini臋 podzia艂u przebiegaj膮c膮 przez polskie spo艂ecze艅stwo.
Jednocze艣nie re偶yser nie opowiada si臋 wprost po 偶adnej ze stron wewn臋trznego konfliktu Polak贸w. Za po艣rednictwem rejestracji spotkania, kt贸re odby艂o si臋 w auli, nie na ulicy, pokazuje, 偶e dialog jest mo偶liwy, a wojna na argumenty bywa znacznie ciekawsza od tej na ceg艂y, pi臋艣ci, transparenty i okrzyki. W ten spos贸b staje po stronie tych, kt贸rzy s膮 przeciw agresji i przemocy. I zostawia nas z pytaniem, czy s膮 jeszcze szanse, by ideologiczny sp贸r m贸g艂 si臋 toczy膰 na poziomie debaty, a nie ulicy.

Mniej drastyczne oblicza codzienno艣ci odbijaj膮 si臋 w kr贸tkich filmach, kt贸re delikatnie szkicuj膮 fragmenty rzeczywisto艣ci znajduj膮ce si臋 na marginesach uwagi medi贸w. Agata Baumgart w filmie 鈥濴ove 404鈥 opowiada o matce i c贸rce, w kt贸rych 偶yciu wa偶n膮 rol臋 odgrywa internet. C贸rka ucieka tam do 艣wiata, w jakim chcia艂aby funkcjonowa膰; kreuje fantazyjne wizje siebie odnosz膮cej sukcesy, cho膰 w tak zwanym realu nie mo偶e znale藕膰 pracy. Gnie藕dzi si臋 z mam膮 w ciasnej klitce i obawia si臋 samotno艣ci, poniewa偶 jest aseksualna. Natomiast matka karmi si臋 nadziejami, jakie daj膮 samotnym ludziom serwisy randkowe. I chocia偶 obie korzystaj膮 z聽internetu w zupe艂nie inny spos贸b, okazuje si臋 on dla nich聽doskona艂ym pretekstem do rozmowy i pomocy sobie nawzajem.

鈥濴ove 404鈥, re偶. Agata Baumgart, materia艂y prasowe

鈥濴ove 404鈥, re偶. Agata Baumgart, materia艂y prasowe


Z kolei w 鈥濻trawberry Boys鈥 ch艂opak z prowincji pomaga rodzicom w zbieraniu truskawek, maj膮c w perspektywie odziedziczenie ca艂kiem nie藕le prosperuj膮cego gospodarstwa. Marzy mu si臋 jednak kariera discopolowca na miar臋 Zenka Martyniuka. Po pracy robi wi臋c wszystko, by dopi膮膰 swego: nagrywa, miksuje, kr臋ci teledysk, koncertuje po gminnych festynach. Pasj臋 wspiera ojciec, kt贸ry nie naciska na syna, by zaj膮艂 si臋 gospodarstwem, poniewa偶 sam zrezygnowa艂 kiedy艣 z pasji do muzyki na rzecz pewniejszego 藕r贸d艂a dochodu. I to w艂a艣nie relacja ojca i syna jest w tym filmie najbardziej ujmuj膮ca.
Natomiast Aleksandra Maciejczyk w znakomitych 鈥濸o艂膮czonych鈥 przybli偶a 艣wiat dwojga ludzi, kt贸rych pasj膮 jest narciarstwo. Krzysztof straci艂 wzrok i na stoku zdaje si臋 na wskaz贸wki Wioli, jad膮cej za nim i instruuj膮cej go dzi臋ki 艂膮czno艣ci radiowej. W krytycznych sytuacjach dojrza艂emu ma艂偶e艅stwu nie pozostaje nic innego, jak wzajemne zaufanie i umiej臋tno艣膰 porozumiewania si臋 bez nadmiaru s艂贸w. Ze zdawkowych komunikat贸w, kr贸tkich rozm贸w i dyskretnych gest贸w wy艂ania si臋 obraz blisko艣ci dwojga ludzi, kt贸rej nie wida膰 na pierwszy rzut oka. A skoro ju偶 mowa o tym, czego nie wida膰, to napi臋cie聽艣wietnie buduj膮 uj臋cia, podczas kt贸rych widzowie (nie) patrz膮 oczami sun膮cego po stoku Krzysztofa, p艂yn膮c w g臋stej, bia艂ej mgle, i s艂ysz膮 wy艂膮cznie komunikaty przekazywane mu przez Wiol臋. To pozwala poczu膰 niemal na w艂asnej sk贸rze, jak g艂臋bokie jest ich wzajemne zaufanie.

鈥濻umma鈥, re偶. Andrei Kutsila, materia艂y prasowe

鈥濻umma鈥, re偶. Andrei Kutsila, materia艂y prasowe


D艂u偶sze metra偶e niekoniecznie goni膮 za tera藕niejszo艣ci膮, a stanowi膮 raczej okazj臋 do r贸偶nego rodzaju podsumowa艅. 鈥濻umma鈥 (re偶. Andrei Kutsila) to wkomponowana w ujmuj膮cy obraz Suwalszczyzny historia spotkania znakomitego polskiego malarza Andrzeja Strumi艂艂y z kilkadziesi膮t lat m艂odsz膮 bia艂orusk膮 malark膮. Dla niej to okazja, by zmieni膰 swoje 偶ycie, dla niego 鈥 by 偶ycie podsumowa膰. 鈥濻yndrom zimownik贸w鈥 (re偶. Piotr Jaworski)聽m贸wi natomiast o jednym z najbardziej donios艂ych eksperyment贸w psychologicznych w historii, za kt贸rym stoi polski badacz, Jan Terelak. Wyniki by艂y niezwykle warto艣ciowe, poniewa偶 inni naukowcy nie odwa偶yli si臋 lub nie mogli prowadzi膰 przez p贸艂 roku eksperyment贸w w warunkach stresowych na ludziach鈥 Czy by艂o warto? Trudno o jednoznaczn膮 odpowied藕. Kontrowersje trwaj膮 do dzisiaj, a rezultaty s膮 r贸wnie偶 po dzi艣 dzie艅 cytowane. Z kolei 艁ukasz Czajka w filmie 鈥濷 zwierz臋tach i ludziach鈥 opowiada o niezwyk艂ych losach rodziny 呕abi艅skich, kt贸rzy prowadzili przed wojn膮 warszawskie zoo, a w trakcie wojny udzielali tam schronienia 呕ydom i innym聽osobom zagro偶onym prze艣ladowaniami. Wszystko w nieco surrealistycznym otoczeniu dzikich zwierz膮t. Wyj膮tkowo filmowa historia z艂o偶ona z archiwali贸w i wsp贸艂cze艣nie przywo艂ywanych wspomnie艅, a jednocze艣nie poruszaj膮ca opowie艣膰 o odwadze, sprycie i bohaterstwie czasu wojny.
鈥濻yndrom zimownik贸w鈥, re偶. Piotr Jaworski, materia艂y prasowe

鈥濻yndrom zimownik贸w鈥, re偶. Piotr Jaworski, materia艂y prasowe


Dlaczego najlepsze d艂ugie filmy uciekaj膮 od g艂贸wnego nurtu 偶ycia? To forma eskapizmu czy raczej d膮偶enie ku uniwersalno艣ci? Dokument to gatunek na tyle pojemny, 偶e mo偶e chwyta膰 ducha czasu, a jednocze艣nie w臋drowa膰 w przesz艂o艣膰, przymykaj膮c oko na to, czym 偶yj膮 masy. Silniej oddzia艂uje oczywi艣cie wsp贸艂czesno艣膰, ale pytanie, co b臋dzie mocniej rezonowa艂o po latach, pozostaje otwarte. Zar贸wno dono艣ne 艣wiadectwa przesz艂o艣ci, jak i bogactwo tera藕niejszo艣ci zosta艂y jednak uchwycone w sprawnie zrealizowanych obrazach.聽A to kolejny dow贸d na to, 偶e polski dokument radzi sobie znakomicie z uwiecznianiem i opisywaniem rzeczywisto艣ci. Sk艂ania do my艣lenia i pomaga zrozumie膰 j膮 lepiej ni偶 media, kt贸re s膮 coraz bardziej spolaryzowane i coraz bardziej dziel膮 spo艂ecze艅stwo. 鈥濵贸j kraj taki pi臋kny鈥 pokazuje, 偶e mo偶na inaczej. Wiele film贸w z tego festiwalu tego dowodzi, nawet je艣li traktuje o intymnych historiach spoza g艂贸wnego nurtu zdarze艅. Czasem wystarczy pokazywa膰 艣wiat i zostawia膰 ocen臋 widzom. Sk艂ania膰 do debaty, a nie wzajemnie podjudza膰. Chyba w艂a艣nie taka misja stoi przed wsp贸艂czesnym polskim dokumentem. A rosn膮ca popularno艣膰 kina dokumentalnego budzi nadziej臋, 偶e b臋dzie to robi艂 coraz skuteczniej.

***

Dzia艂alno艣膰 Kontaktu mo偶na wspiera膰 finansowo w聽serwisie聽Patronite.

Pozosta艂e teksty z聽bie偶膮cego聽internetowego wydania聽Kontaktu mo偶na znale藕膰聽tutaj.

***

Polecamy tak偶e:

Kim jeste艣, Ricardo? Jeszcze jedna bzdura o Kapu艣ci艅skim

Polskie kino eksportowe

Co po OFF-ie?

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Wybieram sam/a
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie - w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej Polityka prywatno艣ci zamknij