Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Doktor Ho wr├│ci┼é do Laosu

Laos zmaga si─Ö z wieloma problemami ÔÇô dost─Öpem do wody pitnej, brakiem system├│w kanalizacyjnych, masow─ů wycink─ů las├│w czy pozosta┼éo┼Ťciami po ameryka┼äskich bombardowaniach z czas├│w wojny wietnamskiej. Jest jednak jednocze┼Ťnie turystycznym zak─ůtkiem pe┼énym niespodzianek.
Zach├│d s┼éo┼äca w Nong Khiaw

Zach├│d s┼éo┼äca w Nong Khiaw

┼Ücisk panuj─ůcy w Toyocie Hiace, najpopularniejszym ┼Ťrodku transportu dla turyst├│w w ca┼éej Azji po┼éudniowo-wschodniej, wyj─ůtkowo sprzyja rozmowie. Doktor Ho jest z Australii i odzywa si─Ö najcz─Ö┼Ťciej. W┼éa┼Ťnie po dziesi─Öciu latach znowu przyjecha┼é do Laosu na wakacje. Nocleg w Nong Khiaw znalaz┼é jeszcze w domu na Booking.com, a b─Öd─ůc ju┼╝ tu, gdy chce sprawdzi─ç, co s┼éycha─ç w Melbourne, odpala tablet w restauracji i ┼é─ůczy si─Ö z wifi. M├│wi, ┼╝e wiele si─Ö zmieni┼éo.

Laos w wykresach rozwoju gospodarczego nie pozostaje w tyle za reszt─ů kraj├│w nabieraj─ůcego rozp─Ödu Stowarzyszenia Narod├│w Azji Po┼éudniowo-Wschodniej (ASEAN). Z ponad siedmioprocentowym wzrostem za 2015 rok i perspektyw─ů podobnego w 2016 jest jednym z lider├│w tej kategorii nie tylko regionu, ale ca┼éej Azji. Na przestrzeni ostatniej dekady zauwa┼╝alnie dogoni┼é Kambod┼╝─Ö i je┼╝eli tylko trend si─Ö utrzyma, to w ci─ůgu kolejnych dziesi─Öciu lat przegoni po┼éudniowego s─ůsiada i ucieknie z ostatniego miejsca listy najbiedniejszych kraj├│w ASEAN. Wska┼║nik ilo┼Ťci os├│b ┼╝yj─ůcych w ub├│stwie r├│wnie┼╝ mo┼╝e cieszy─ç oko. Jeszcze dwadzie┼Ťcia lat temu by┼éo to 40 procent ca┼éego spo┼éecze┼ästwa, dzi┼Ť niespe┼éna 24. Ro┼Ťnie te┼╝ ┼Ťrednia wieku i spada poziom analfabetyzmu.

Wi─Ökszo┼Ť─ç statystyk potwierdza z pewno┼Ťci─ů s┼éuszne spostrze┼╝enie doktora Ho ÔÇô wiele si─Ö w Laosie zmieni┼éo. Pozostaj─ů jednak liczne obszary trudniej dostrzegalne z perspektywy turystycznego vana.

Imponuj─ůce wska┼║niki kraj zawdzi─Öcza g┼é├│wnie rozwojowi na polu gospodarki wodnej i g├│rnictwa. Sektory te stanowi─ů podstawowy budulec tutejszego PKB, lecz pomimo znacznego wk┼éadu bezpo┼Ťredniego do bud┼╝etu w tej strefie zatrudnionych jest jedynie 22 tysi─ůce mieszka┼äc├│w prawie siedmiomilionowego Laosu. Korzy┼Ťci ze wzrostu rozk┼éadaj─ů si─Ö nier├│wnomiernie i wci─ů┼╝ g┼é├│wnym zaj─Öciem wi─Ökszo┼Ťci Laota┼äczyk├│w pozostaje rolnictwo. Tutejsze uprawy z racji braku odpowiednich technologi, jak r├│wnie┼╝ g├│rskiego po┼éo┼╝enia p├│l wymagaj─ů wi─Ökszej ilo┼Ťci r─ůk do pracy, co przykuwa ludzi do ziemi i w konsekwencji nie pozwala zmieni─ç struktury gospodarki. Cz─Östo uprawa pola zaspokaja jedynie podstawowe potrzeby, nie zapewniaj─ůc ┼Ťrodk├│w na rozw├│j gospodarstwa czy edukacj─Ö.

Sytuacji nie poprawia brak atrakcyjnych miejsc pracy poza sektorem rolniczym. Szukaj─ůcy lepszego ┼╝ycia w miastach cz─Östo natrafiaj─ů na ┼Ťcian─Ö wyros┼é─ů z nielicznych inwestycji krajowych i zagranicznych, wzrostu demograficznego i braku podstawowej edukacji. Ostatni czynnik wskazuje si─Ö jako najwa┼╝niejszy w budowie miejsc pracy poza sektorem rolniczym. Pomimo regularnego spadku poziomu analfabetyzmu ci─ůgle jest on znacznie wy┼╝szy ni┼╝ u wielkiego s─ůsiada Laosu┬áÔÇô Tajlandii. Jedna trzecia doros┼éych obywateli Laosu wci─ů┼╝ nie potrafi czyta─ç ani pisa─ç. Hamuje to znacznie mo┼╝liwo┼Ť─ç przej┼Ťcia do pracy w innych dziedzinach ni┼╝ rolnictwo.

Laos zmaga si─Ö te┼╝ z innymi problemami, jak dost─Öp do wody pitnej, brak system├│w kanalizacyjnych, masowe wycinanie las├│w czy pozosta┼éo┼Ťci po ameryka┼äskich bombardowaniach z czas├│w wojny wietnamskiej. Przechadzaj─ůc si─Ö po nocnym bazarze w Luang Prabang, mie┼Ťcie wpisanym na ┼Ťwiatow─ů list─Ö UNESCO, kt├│rego turystyczn─ů, postkolonialn─ů cz─Ö┼Ť─ç mo┼╝na by pomyli─ç z zadbanym francuskim miasteczkiem, doktor HO natrafi na stoisko z bi┼╝uteri─ů wykonan─ů z pozosta┼éo┼Ťciach po bombach z operacji Menu. Najprawdopodobniej Laota┼äczycy b─Öd─ů mogli j─ů wyrabia─ç jeszcze przez stulecia, gdy┼╝ s─ů obywatelami kraju, kt├│ry pokrywa najwi─Öksza na ┼Ťwiecie ilo┼Ť─ç niewybuch├│w.

Kraina 4000 wysp na po┼éudniu Laosu, tu┼╝ przy granicy z Kambod┼╝─ů. Krajobraz ma┼éych wysepek po┼éo┼╝onych na Mekongu, jeszcze do niedawna zamieszkiwany by┼é jedynie przez lokalnych rybak├│w, jednak od kilku lat jest to mekka dla podr├│┼╝uj─ůcych po Azji po┼éudniowo-wschodniej backpacker├│w, kt├│rzy w┼éa┼Ťnie tutaj znale┼║li idealne miejsce na odpoczynek i ca┼éodzienne wylegiwanie w hamaku z ksi─ů┼╝k─ů i lokalnym specja┼éem ÔÇô Beer Lao. W rzekach Mekongu przy odrobinie szcz─Ö┼Ťcia zobaczy─ç mo┼╝na p┼éywaj─ůce s┼éodkowodne delfiny tzw. kr├│tkog┼éowe - Orcaella brevirostris, kt├│rych d┼éugo┼Ť─ç mo┼╝e osi─ůgn─ů─ç nawet 2 metry.

Kraina 4000 wysp na po┼éudniu Laosu, tu┼╝ przy granicy z Kambod┼╝─ů. Krajobraz ma┼éych wysepek po┼éo┼╝onych na Mekongu, jeszcze do niedawna zamieszkiwany by┼é jedynie przez lokalnych rybak├│w, jednak od kilku lat jest to mekka dla podr├│┼╝uj─ůcych po Azji po┼éudniowo-wschodniej backpacker├│w, kt├│rzy w┼éa┼Ťnie tutaj znale┼║li idealne miejsce na odpoczynek i ca┼éodzienne wylegiwanie w hamaku z ksi─ů┼╝k─ů i lokalnym specja┼éem ÔÇô Beer Lao. W rzekach Mekongu przy odrobinie szcz─Ö┼Ťcia zobaczy─ç mo┼╝na p┼éywaj─ůce s┼éodkowodne delfiny tzw. kr├│tkog┼éowe – Orcaella brevirostris, kt├│rych d┼éugo┼Ť─ç mo┼╝e osi─ůgn─ů─ç nawet 2 metry.


Domy na wodzie ÔÇô 4000 Islands. Typowa architektura mieszkaniowa Azji Po┼éudniowo-Wschodniej to drewniane domki na wysokich palach, uniemo┼╝liwiaj─ůcych zalanie w trakcie pory deszczowej, kiedy to znacznie podnosi si─Ö poziom rzek. Zazwyczaj budowane s─ů z drewna i bambusa, z dachami pokrytymi strzech─ů lub li┼Ť─çmi palmowymi. Elementy ┼é─ůczone s─ů za pomoc─ů sznur├│w z rattanu. Na zdj─Öciu domki na tratwach, p┼éywaj─ůce na Mekongu, Si Phan Don.


Luangprabang to jedno z pi─Ökniejszych i z pewno┼Ťci─ů najbardziej zadbane miasto w Laosie. Dawna stolica Laosu, wpisana na list─Ö Unesco w 1955 roku, do dzi┼Ť przypomina, ┼╝e by┼éa koloni─ů francusk─ů. Tradycyjne buddyjskie ┼Ťwi─ůtynie stoj─ů w bezpo┼Ťrednim s─ůsiedztwie kolonialnych budynk├│w, tworz─ůc niepowtarzaln─ů atmosfer─Ö.


Miejscowa kobieta czekaj─ůca na autobus, Nong Kniaw.


Podstawowym ┼Ťrodkiem lokomocji w wi─Ökszo┼Ťci kraj├│w azjatyckich s─ů skutery ÔÇô idealne do pokonywania kr├│tkich odcink├│w na w─ůskich dr├│┼╝kach. Tutaj nikogo nie zdziwi fakt, ┼╝e na jednym motorze potrafi zmie┼Ťci─ç si─Ö kilkuosobowa rodzina, najcz─Ö┼Ťciej jad─ůca bez kask├│w, w klapkach, po nieutwardzonej drodze, kt├│ra w Europie z pewno┼Ťci─ů nadawa┼éaby si─Ö do kategorii ÔÇ×off roadÔÇŁ. Vientiane.


Nowo┼╝e┼äcy pozuj─ůcy w trakcie pami─ůtkowej sesji ┼Ťlubnej. Ceremonia za┼Ťlubin w Laosie najcz─Ö┼Ťciej odbywa si─Ö pod go┼éym niebem. Na placu lub wi─Ökszej ulicy rozstawiane s─ů plastikowe sto┼éy i krzes┼éa, a na nich znajduje si─Ö symboliczny pocz─Östunek sk┼éadaj─ůcy si─Ö z sa┼éatek, owoc├│w, makaronu ry┼╝owego i lokalnego specja┼éu ÔÇô Beer Lao. Paxe, P┼éaskowy┼╝ Boloven.


Vang vieng ÔÇô restauracje nad rzek─ů. W┼Ťr├│d tradycyjnych laota┼äskich potraw jedn─ů z bardziej znanych jest lap ÔÇô drobno siekane mi─Öso z dodatkiem licznych laota┼äskich zi├│┼é, podawane z kleistym ry┼╝em ÔÇô ÔÇ×sticky riceÔÇŁ. By go odpowiednio przygotowa─ç, ry┼╝ moczy si─Ö ca┼é─ů dob─Ö, a nast─Öpnie kilka godzin gotuje na parze w bambusowym koszyczku.


W ca┼éej Azji Po┼éudniowo-Wschodniej podstaw─Ö diety stanowi─ů zupy. Miejscowi w┼éa┼Ťnie od nich rozpoczynaj─ů dzie┼ä. Najbardziej popularna w Laosie jest zupa ry┼╝owa, kt├│rej g┼é├│wnym sk┼éadnikiem ÔÇô jak nazwa wskazuje ÔÇô jest ry┼╝ ugotowany w bulionie z warzywami. W wersji rozbudowanej z dodatkiem mi─Ösa.


Jednym z symboli kraju jest laota┼äskie whisky z ry┼╝u o d┼║wi─Öcznej nazwie Lao Lao. Jako┼Ť─ç trunku pozostawia wiele do ┼╝yczenia, ale degustacja podczas podr├│┼╝y jest obowi─ůzkowa i na pewno nie nadwyr─Ö┼╝y portfela, bo butelk─Ö mo┼╝na kupi─ç ju┼╝ za 2 dolary. Popularn─ů odmian─Ö whisky stanowi trunek z zalanymi w ┼Ťrodku w─Ö┼╝ami. Po raz pierwszy taki nap├│j odnotowano w Chinach, uwa┼╝any by┼é za ┼Ťrodek leczniczy, a wed┼éug tradycyjnej medycyny chi┼äskiej mia┼é moc o┼╝ywienia cz┼éowieka.


Typowa laotańska turystyczna restauracja. 4000 Islands, Magical Moments with Mr Man.


Luangprabag. Open bufet, na kt├│rym za r├│wnowarto┼Ť─ç kilku dolar├│w mo┼╝na naje┼Ť─ç si─Ö do syta, pr├│buj─ůc lokalnych smako┼éyk├│w ÔÇô makaronu ry┼╝owego z warzywami w pikantnych sosach czy te┼╝ grillowanych s┼éodkowodnych ryb prosto z Mekongu.


Du┼╝ym problemem, z kt├│rym do dzi┼Ť borykaj─ů si─Ö Laota┼äczycy, s─ů niewybuchy z II Wojny ┼Üwiatowej, kiedy to na kilkumilionowy kraj spuszczonych zosta┼éo ponad dwa miliony ton bomb ÔÇô 270 000 000 sztuk, z czego jedna trzecia nie wybuch┼éa. Statystyki wskazuj─ů, ┼╝e pomi─Ödzy rokiem 1964 a 1973, w trakcie Wojny Wietnamskiej, na Laos przez dziewi─Ö─ç lat bomba zrzucana by┼éa statystycznie co osiem minut. Po ponad dwudziestu latach od atak├│w Laos wci─ů┼╝ pozostaje najbardziej zaminowanym krajem na ┼Ťwiecie, a zbaczanie z g┼é├│wnych i ucz─Öszczanych tras niesie za sob─ů realne zagro┼╝enie utraty ┼╝ycia. Od zako┼äczenia konfliktu do dnia dzisiejszego ponad dwadzie┼Ťcia tysi─Öcy os├│b zmar┼éo lub zosta┼éo rannych w wyniku eksplozji. By nag┼éo┼Ťni─ç problem, uzmys┼éowi─ç przyjezdnym turystom jego skal─Ö, a tak┼╝e by nieco wzbogaci─ç ubogie portfele, Laota┼äczycy zacz─Öli przetapia─ç niewybuchy na elementy dekoracyjne takie jak breloczki, bi┼╝uteri─Ö czy te┼╝ elementy u┼╝ytkowe ÔÇô sztu─çce, talerze, misy. Z pewno┼Ťci─ů b─Öd─ů mogli robi─ç to jeszcze przez kolejne kilkadziesi─ůt lat, je┼Ťli nie pojawi si─Ö program, kt├│ry pomo┼╝e rozwi─ůza─ç problem zaminowanych rejon├│w.


W Laosie religi─Ö buddyjska wyznaje ponad 66 procent spo┼éeczno┼Ťci, zaraz za ni─ů s─ů tradycyjne wyznania plemienne, praktykowane przez 30 procent ludno┼Ťci kraju. Na zdj─Öciu buddyjscy mnisi podczas zakup├│w na lokalnym ulicznym bazarze.


Nong Kiaw. Laota┼äska dziewczynka w drodze do szko┼éy.


Laota┼äska Republika Ludowo-Demokratyczna, bo tak brzmi oficjalna nazwa kraju, to jedno z miejsc, w kt├│rych komunizm jest wci─ů┼╝ ┼╝ywy, a flaga Zwi─ůzku Radzieckiego na ulicach nikogo nie dziwi. Krajem rz─ůdzi jedyna Laota┼äska Partia Ludowo-Rewolucyjna, a deputowani maj─ů zgodnie z konstytucj─ů: ÔÇ×studiowa─ç, rozumie─ç i wdra┼╝a─ç zalecenia i polityk─Ö partiiÔÇŁ. Laota┼äskie w┼éadze, mimo komunizmu, nie walcz─ů jednak z wyznawanym tu buddyzmem czy innymi wyznaniami, g┼é├│wnie ze wzgl─Ödu na fakt, i┼╝ po┼éowa wp┼éyw├│w do bud┼╝etu pochodzi z turystyki, a buddyjskie ┼Ťwi─ůtynie i ceremonie stanowi─ů cz─Östo cel przyjezdnych. Na zdj─Öciu recepcja w hostelu, P┼éaskowy┼╝ Boloven. Na ┼Ťcianie zdj─Öcia prezydenta, na ladzie recepcji tradycyjne figurki bo┼╝k├│w wraz z darami.


Kobiety wracaj─ůce z pracy w polu przy uprawie ry┼╝u. Nong Kiaw.


┼╗ycie codzienne w Laosie, matka z dzieckiem. Vang Vieng.


Luang Prabang, g┼é├│wna ulica w mie┼Ťcie, pe┼éna kawiarni i restauracji, stanowi swego rodzaju mieszank─Ö Azji i Europy. Postkolonialne francuskie wp┼éywy widoczne s─ů do dzi┼Ť, a g┼é├│wna ulica w turystycznej cz─Ö┼Ťci miasta wieczorem zamienia si─Ö w bazar pe┼éen pami─ůtek, zi├│┼é, przypraw i r─Ökodzie┼éa.


Luang Prabang


***
Autork─ů zdj─Ö─ç i opis├│w jest Katarzyna Cima┼éa. Tekst napisa┼é Maciej Gadek. Autorzy wsp├│lnie podr├│┼╝owali po Azji Po┼éudniowo-Wschodniej.┬áWi─Öcej zdj─Ö─ç i informacji mo┼╝na znale┼║─ç pod adresem:┬áwww.katarzynacimala.wix.com/cimalaphoto

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś