Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Dodawanie te偶 niszczy

W PRL-u ko艣cio艂y nie podlega艂y standaryzacji i wykracza艂y poza socrealistyczny wym贸g typowo艣ci. Zawsze robione na specjalne zam贸wienie, mia艂y w sobie potencja艂 oryginalno艣ci, kt贸rego nie dawa艂y zlecenia publiczne. Co innego jednak powstrzymywa艂o architekt贸w od konsekwentnej realizacji swojego projektu.

Wn臋trze ko艣cio艂a pw. Nawr贸cenia 艢wi臋tego Paw艂a po licznych zmianach


Dlaczego, pomimo 偶e ko艣cio艂y w Polsce odwiedzane s膮 cz臋艣ciej ni偶 w innych krajach europejskich, nie jeste艣my w stanie utrzyma膰 ich autentycznego i zgodnego z zamys艂em architekta wn臋trza?
Problem trwa od stuleci. Ka偶da kolejna epoka pozostawia艂a sw贸j 艣lad we wn臋trzach ko艣cio艂贸w. Obecnie tworz膮 one ciekaw膮 sk艂adank膮, od barokizacji a偶 do bardzo 艣mia艂ej konserwacji pocz膮tku wieku (Szyller), kt贸ra pozwala艂a sobie na interwencj臋 i nierzadko usuwanie b膮d藕 dodawanie pewnych element贸w. Dzisiaj wydaje si臋 to nie do pomy艣lenia. Konserwacja zabytkowych 艣wi膮tyni jest coraz bardziej profesjonalna i szczeg贸艂owa. Nie zawsze jednak chodzi tylko o to, 偶eby nie niszczy膰 tego, co ju偶 powsta艂o, b膮d藕 o to dba膰. Cz臋sto istot膮 jest skrupulatne dodawanie nowego.
 

Nowa Droga Krzy偶owa, o艣wietlenie boczne, witra偶 i kolor 艣ciany (ko艣ci贸艂 na Grochowie)


W PRL-u ko艣cio艂y nie podlega艂y standaryzacji i wykracza艂y poza socrealistyczny wym贸g typowo艣ci. Zawsze robione na specjalne zam贸wienie, mia艂y w sobie potencja艂 oryginalno艣ci, kt贸rego nie dawa艂y zlecenia publiczne. Co innego jednak powstrzymywa艂o architekt贸w od konsekwentnej realizacji swojego projektu. Z problemem tym zmaga艂 si臋 mi臋dzy innymi Konrad Kucza-Kuczy艅ski wraz z Andrzejem Miklaszewskim, projektuj膮c ko艣ci贸艂 pod wezwaniem Nawr贸cenia 艢wi臋tego Paw艂a na warszawskim Grochowie w latach 1978-82. Pisa艂: 鈥濿 projekcie ko艣cio艂a na Grochowie kierowali艣my si臋 dwiema przes艂ankami: stosunkiem do otaczaj膮cej 艣wi膮tyni臋 zabudowy mieszkaniowej oraz pr贸b膮 odszukania w architekturze 1980 roku atmosfery sprawdzonych przez wieki element贸w architektury przesz艂o艣ci鈥 (鈥濧rchitektura鈥, 5/1980). Pokryta czerwon膮, klinkierow膮 ceg艂膮, du偶a kubaturowo 艣wi膮tynia, z wertykalnymi oknami i skosami, rzeczywi艣cie nawi膮zuje do historii architektury sakralnej. Przy tym projekt jest jednak awangardowy, cho膰 nie do ko艅ca tak, jak 偶yczy艂by sobie tego autor.
Pomys艂 na przeszklenie ca艂ego dachu od razu spotka艂 si臋 z dezaprobat膮 贸wczesnego proboszcza. Problem rozbie偶no艣ci pomys艂贸w architekta i inwestora czy wcze艣niej fundatora istnia艂 od wiek贸w i jest wpisany w specyfik臋 tej profesji. W tym wypadku kolejne zmiany dokonywane by艂y jednak ju偶 po ’82 roku, czyli po oddaniu projektu do realizacji, co wi臋cej: bez zgody autora. Niestety, modyfikacje czynione zapewne w dobrej wierze, 鈥瀊y ociepli膰 ko艣ci贸艂?鈥, b膮d藕 鈥瀊y lepiej sprzyja艂 skupieniu?鈥, prowadzi艂y do coraz wi臋kszego chaosu we wn臋trzu. Surowy beton zosta艂 otynkowany i pomalowany na bia艂o, a geometryczne rowki drewnianych fragment贸w siedze艅 przy o艂tarzu (sedilii) wype艂nione zosta艂y z艂ot膮 farb膮. Po 2000 roku, wraz ze zmian膮 kolejnego proboszcza, parafia zacz臋艂a d艂ugi proces zbierania pieni臋dzy na kosztowne witra偶e (niestety w膮tpliwej urody) mi臋dzy innymi ze scen膮 Nawr贸cenia 艢wi臋tego Paw艂a i przedstawieniem Jan Paw艂a II. Tym sposobem wszystkie otwory okienne zosta艂y po kolei zaciemnione. Najbardziej bolesn膮 strat膮 okaza艂a si臋 zmiana Drogi Krzy偶owej: z oryginalnej i schematycznej na kolorowe, realistyczne gipsowe figurki. Niewiele ma to wsp贸lnego z koncepcj膮 autor贸w: 鈥濩a艂o艣膰 wn臋trza zostanie spi臋ta, jak coko艂em, jednolit膮, zintegrowan膮 kompozycj膮 Drogi Krzy偶owej, o艣wietlenia bocznego, sedilii i konfesjona艂贸w鈥 (鈥濶owe ko艣cio艂y w Polsce鈥, Konrad Kucza-Kuczy艅ski). Boczne kinkiety tak偶e zosta艂y zmienione, przybieraj膮c nowy, z艂oty kolor. Pozosta艂y jedynie konfesjona艂y.
 

Ko艣ci贸艂 Dominikan贸w na S艂u偶ewie


Wszystko z pewno艣ci膮 sta艂o si臋 bardziej swojskie. Czy w zmienionym wn臋trzu 艂atwiej jest si臋 skupi膰? Rzecz wzgl臋dna. Mnie z pewno艣ci膮 trudniej. Mo偶e istniej膮 jednak sposoby na oswojenie sakralnego wn臋trza bez ingerencji w jego oryginalny wystr贸j? Przyk艂adem takiego dzia艂ania jest ko艣ci贸艂 ojc贸w Dominikan贸w na S艂u偶ewie w Warszawie, zaprojektowany przez W艂adys艂awa Pie艅kowskiego w latach 70. XX wieku (a zrealizowany dopiero w latach 90.). Ponownie mamy do czynienia z obszernym wn臋trzem i odwo艂aniem do katedr gotyckich. Betonowe filary, udaj膮ce 艣redniowieczne przypory, d藕wigaj膮 sklepienie, a 艣ciany zbudowano z czerwonej ceg艂y. Surowe wn臋trze utrzymane zosta艂o w jego pierwotnej estetyce, pozostawiono tak偶e oryginalny detal. Co ciekawe, ko艣ci贸艂 jest jednym z najcz臋艣ciej, je艣li nie najcz臋艣ciej odwiedzanym w Warszawie. T艂umy wiernych nie narzekaj膮 na brak atmosfery modlitwy i skupienia. Wr臋cz przeciwnie. S臋k tkwi w umiej臋tnym operowaniu 艣wiat艂em, kt贸re wymaga jednak wi臋kszego kunsztu ni偶 poz艂ocenie pojedynczych element贸w.
 

Ko艣ci贸艂 w Arosie, projekt z 1930. Wn臋trze od lat 50. nie uleg艂o zmianie.


Niesamowitym przyk艂adem jest r贸wnie偶 ko艣ci贸艂 katolicki w szwajcarskiej Arosie. Ca艂a miejscowo艣膰, b臋d膮ca zatrzymanym w czasie, modernistycznym kurortem alpejskim, mog艂aby s艂u偶y膰 za wz贸r tego, w jaki spos贸b mo偶na zachowywa膰 i odnawia膰 przedwojenn膮 architektur臋. Ko艣ci贸艂 Wniebowzi臋cia Naj艣wi臋tszej Maryi Panny (Maria Himmelsfahrt) powsta艂 w 1936 roku, zaprojektowany przez miejscowego architekta, Alfonsa Rocco. Do bardzo oszcz臋dnego wn臋trza o p艂askim dachu w latach 50. dodano na艣cienne mozaiki i od tej pory ko艣ci贸艂 zosta艂 prawie zupe艂nie niezmieniony. Por贸wnuj膮c oryginalne zdj臋cia z lat 50. z jego tera藕niejszym wygl膮dem, mo偶emy wprawdzie bawi膰 si臋 w odnajdywanie r贸偶nic, jednak zadanie to oka偶e si臋 trudne. Nikt nie odwa偶y艂 si臋 wymieni膰 geometrycznych witra偶y na figuralne b膮d藕 bardziej kolorowe. Wiele element贸w wykonanych z jasnego drewna, takich jak chrzcielnica czy drzwi wej艣ciowe, zachowa艂o sw贸j odcie艅, tworz膮c ca艂o艣膰.
W Szwajcarii mocniej przestrzega si臋 praw autorskich (kt贸re s膮 niezbywalne), szczeg贸lnie za艣 prawa tw贸rcy do integralno艣ci dzie艂a. S膮dz臋 jednak, 偶e architekci nie musieli spotyka膰 si臋 z ksi臋偶mi w s膮dzie, by utrzyma膰 zaprojektowane przez siebie, jednolite wn臋trze. Zaufanie do tw贸rcy jest w Szwajcarii po prostu wi臋ksze. Architekt nieprzypadkowo przecie偶 wybra艂 takie materia艂y i wzory, kt贸re b臋d膮 si臋 lepiej starze膰, ni偶 dodawane co roku dekoracje.
 
Umiej臋tne dbanie o modernistyczne i socmodernistyczne wn臋trza powoli udaje nam si臋 coraz lepiej. Warto jednak pami臋ta膰, 偶e r贸wnie偶 i te powsta艂e cho膰by dwadzie艣cia lat temu projekty r贸wnie偶 maj膮 swoj膮 koncepcj臋. I niezale偶nie od tego, czy wpisuj膮 si臋 w nasz膮 stylistyk臋, czy nam si臋 podobaj膮, czy nie, zawsze lepiej b臋d膮 si臋 prezentowa膰 jako sp贸jna ca艂o艣膰.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Wybieram sam/a
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij