Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Docere, delectare, movere ÔÇô rap?

Rap dopracowa┼é si─Ö utwor├│w, kt├│re przywodz─ů na my┼Ťl dzie┼éa Jeremiego Przybory lub barokowych poet├│w marinistycznych i metafizycznych. A to za spraw─ů zawartych w tekstach s┼éownych gier, zabaw pisowni─ů, gramatyk─ů i sk┼éadni─ů ÔÇô efektownych, dowcipnych, zaskakuj─ůcych pomys┼é├│w na wiersze (teksty), kt├│re teoretyk literatury nazwa┼éby konceptem.

ilustr.: Marta Basak

ilustr.: Marta Basak


Raz w miesi─ůcu w dziale ÔÇ×WtomigrajÔÇŁ publikujemy felietony muzyczne Andrzeja D─Öbowskiego. Autor jest gitarzyst─ů, piosenkarzem i tw├│rc─ů tekst├│w piosenek. W 2012 roku zosta┼é Laureatem┬áGrand Prix im. Jonasza Kofty Og├│lnopolskiego Przegl─ůdu Piosenki Autorskiej. Tematem felieton├│w jest szeroko rozumiana piosenka. Aktualnie pracuje nad albumem ÔÇ×Skruchy i erotyki dla EwyÔÇŁ opartym na tekstach Jacka Kaczmarskiego.┬áW styczniu recenzowa┼é p┼éyt─Ö Czes┼éawa Mozila ÔÇ×Ksi─Ögi Emigrant├│wÔÇŁ. Dzi┼Ť natomiast pisze o tym, co warto doceni─ç w rapie.┬á
Sta┼éo si─Ö norm─ů, ┼╝e albumy hiphopowe okupuj─ů nawet po kilka wysokich pozycji na li┼Ťcie sprzeda┼╝y OLiS czy Empiku. Rzadziej goszcz─ů na g├│rnych miejscach list przeboj├│w, chocia┼╝ w momencie, w kt├│rym pisz─Ö ten tekst, dwa utwory tandemu Fisz i Emade uplasowa┼éy si─Ö na pierwszym i dziewi─ůtym miejscu listy trzeciego programu Polskiego Radia. Niemniej, blisko ─çwier─ç wieku istnienia rapu w naszym kraju sprawi┼éo, ┼╝e tw├│rc├│w tej muzyki postrzega si─Ö raczej przez pryzmat ich propozycji artystycznych, ni┼╝ poprzez wy┼Ťwiechtany stereotyp ÔÇ×ch┼éopc├│w w za du┼╝ych spodniachÔÇŁ.
Nie jestem w stanie odpowiedzie─ç na pytanie, co le┼╝y u pod┼éo┼╝a popularno┼Ťci rap-p┼éyt, ani za co hip-hop jest ceniony, natomiast nic nie stoi na przeszkodzie bym opisa┼é, za co ceni─Ö rap osobi┼Ťcie i w ten spos├│b spr├│bowa┼é podpowiedzie─ç tym, kt├│rzy nie uwa┼╝aj─ů hip-hopu za pe┼énowarto┼Ťciowy gatunek albo widz─ů w nim zjawisko marginalne, bez tw├│rczego potencja┼éu, dlaczego rap mo┼╝e si─Ö podoba─ç i czemu moim zdaniem warto si─Ögn─ů─ç kiedykolwiek po utwory z tego nurtu. Dodam, ┼╝e nawet ├│w w─ůski wycinek rapu (w og├│le), z jakim si─Ö dot─ůd zetkn─ů┼éem, ka┼╝e mi s─ůdzi─ç, ┼╝e muzyka hiphopowa nie jest monolitem ÔÇô zatem stwierdzenia, kt├│re wypowiadam o hip-hopie, w domy┼Ťle dotycz─ů niekt├│rych popularnych jego przejaw├│w, ale nie maj─ů charakteru gatunkowych powszechnik├│w.
Ca┼é─ů kultur─Ö hiphopow─ů┬áÔÇô wed┼éug jej cz┼éonk├│w i teoretyk├│w┬áÔÇô podpieraj─ů cztery filary: DJ-ing (sztuka wykorzystania gramofonu), b-boying (taniec), graffiti i rap. Trzy pierwsze odwo┼éuj─ů si─Ö do d┼║wi─Öku, ruchu i obrazu, za┼Ť g┼é├│wnym tworzywem rapu jest s┼éowo ÔÇô to jemu najcz─Ö┼Ťciej podporz─ůdkowana jest konstrukcja utworu hiphopowego (gdyby spojrze─ç w stron─Ö ogromnej rzeszy dzie┼é nale┼╝─ůcych do innych gatunk├│w muzyki rozrywkowej, punkt widzenia stawiaj─ůcy na piedestale tekst piosenki wcale nie jest oczywisto┼Ťci─ů). Kawa┼éki hiphopowe potrafi─ů by─ç wr─Öcz ascetyczne w warstwie brzmieniowej┬áÔÇô bywa, ┼╝e ogranicza si─Ö ona do r├│wno uderzaj─ůcych werbli czy rytmu wybitego na przyt┼éumionych strunach gitary w warunkach ÔÇ×polowychÔÇŁ, by tylko mocniej, dobitniej przekaza─ç buntownicze przes┼éanie, szorstki, niepolukrowany opis rzeczywisto┼Ťci, g┼éo┼Ťn─ů, nasycon─ů por├│wnaniami przechwa┼ék─Ö.
S┼éowo z twarz─ů
Jeremi Przybora w jednym ze swoich przeboj├│w zdefiniowa┼é piosenk─Ö jako ÔÇ×s┼éowa, melodi─Ö i rytmÔÇŁ. Wydaje mi si─Ö jednak, ┼╝e zar├│wno w piosence, jak i w pozbawionym najcz─Ö┼Ťciej melodii rapowaniu nie mniej istotn─ů rol─Ö odgrywa (znacznie trudniejszy do uchwycenia i opisania) spos├│b wykonania ÔÇô on tak┼╝e bywa no┼Ťnikiem tre┼Ťci, a ponadto pozwala rozbi─ç najtwardsz─ů stoj─ůc─ů mi─Ödzy dzie┼éem a odbiorc─ů barier─Ö ÔÇô barier─Ö autentyczno┼Ťci. S┼éuchacz przeprowadzony przeze┼ä z pomoc─ů wokalisty czy rapera ÔÇô MC (ang. Master of Ceremony), zaczyna ÔÇ×wierzy─çÔÇŁ utworowi. Hip-hopowi zyska─ç wiar─Ö s┼éuchacza z kilku powod├│w jest szczeg├│lnie ┼éatwo. Raperom w┼éa┼Ťciwie nie zdarza si─Ö wykonywa─ç tekst├│w napisanych przez innych MC, jak cz─Östo ma to miejsce w innych nurtach muzycznych. Nie istnieje podzia┼é na wykonawc─Ö i tek┼Ťciarza, podobnie jak niecz─Östo ma miejsce rozr├│┼╝nienie na kompozytor├│w i muzyk├│w. Koncepcja autora-wykonawcy jest mi bliska ze wzgl─Ödu na d┼éugotrwa┼ée zainteresowanie piosenk─ů autorsk─ů i poetyck─ů. W mistrzu ceremonii z odpowiednim flow (wyczuciem, p┼éynno┼Ťci─ů, ikr─ů) ┼éatwo dostrzec co┼Ť z magnetyzmu Wysockiego albo charyzmatycznego Jaromira Nohavicy. Ten ostatni, nawiasem m├│wi─ůc, przemyca do swoich piosenek elementy melorecytacji i od rapu jako takiego nie stroni. Kolejn─ů konsekwencj─ů hiphopowego ÔÇ×s┼éowa z twarz─ůÔÇŁ i cech─ů buduj─ůc─ů jego autentyczno┼Ť─ç jest zacieranie si─Ö granicy mi─Ödzy podmiotem lirycznym a tw├│rc─ů. W wielu tworach raper├│w (o ile w og├│le dopu┼Ťci─ç tak─ů sytuacj─Ö jako logicznie mo┼╝liw─ů) podmiot da si─Ö uto┼╝sami─ç z autorem i wykonawc─ů kawa┼éka ÔÇô pos┼éuguje si─Ö imieniem, nazwiskiem, pseudonimem autora, przedstawia fakty z jego biografii jako cz─Ö┼Ť─ç swojego ┼╝ycia itd.
Te i inne przymioty rapu popchn─Ö┼éy dr Miros┼éawa P─Öczaka do por├│wnania kultury hiphopowej i kultur oralnych ÔÇô takich, w kt├│rych wi─Ökszo┼Ť─ç tre┼Ťci przynale┼╝y do przekazu ustnego.[1] S─ůdz─Ö, ┼╝e taka teza jest jednak mocno przesadzona. Dlaczego?
Koncept
Rap dopracowa┼é si─Ö utwor├│w, kt├│re przywodz─ů mi na my┼Ťl dzie┼éa wspomnianego ju┼╝ Jeremiego Przybory lub barokowych poet├│w marinistycznych i metafizycznych, czyli kompozycji, kt├│re z kulturami typu oralnego zdaj─ů si─Ö mie─ç niewiele wsp├│lnego. A to za spraw─ů zawartych w tekstach s┼éownych gier, zabaw pisowni─ů, gramatyk─ů i sk┼éadni─ů ÔÇô efektownych, dowcipnych, zaskakuj─ůcych pomys┼é├│w na wiersze (teksty), kt├│re teoretyk literatury nazwa┼éby konceptem. By nie by─ç go┼éos┼éownym, przytocz─Ö dwa utwory szczeci┼äskiego rapera ┼üony (Adama Zieli┼äskiego). Pierwszy, ÔÇ×─ä─śÔÇŁ napisany (i wykonany) zosta┼é ÔÇ×internetow─ůÔÇŁ polszczyzn─ů pozbawion─ů znak├│w diakrytycznych. W drugim ÔÇô ÔÇ×Ha┼äba barbarzy┼äcyÔÇŁ ÔÇô ka┼╝dy kolejny wyraz rozpoczyna sylaba ko┼äcz─ůc─ů s┼éowo poprzednie. Tekst ten z powodzeniem m├│g┼éby znale┼║─ç si─Ö w tuwimowskim zbiorze gier poetyckich ÔÇ×Pegaz d─ÖbaÔÇŁ czy jego napisanym przez Stanis┼éawa Bara┼äczaka nast─Öpcy, ÔÇ×Pegaz zd─Öbia┼éÔÇŁ.
Spontaniczno┼Ť─ç
Rap posiada swoje improwizowane oblicze┬áÔÇô co wyj─ůtkowe, rapowa improwizacja tak┼╝e dotyczy s┼é├│w. Styl wolny (freestyle) pozwala opisa─ç mow─ů wi─ůzan─ů sytuacj─Ö, w kt├│rej w┼éa┼Ťnie znajduj─ů si─Ö aktorzy rapowej imprezy, wyrzuci─ç z siebie pok┼éady najbardziej dora┼║nych emocji, a nawet umo┼╝liwia swobodne wierszowane dyskusje/potyczki mi─Ödzy sprawnymi MC. Taka lu┼║na forma daje hiphopowcom mo┼╝liwo┼Ťci ekspresji, kt├│re w pozosta┼éych stylach muzyki rozrywkowej nie maj─ů odpowiednika.
Znajomy etnograf, mi┼éo┼Ťnik spontanicznych freestyleÔÇÖ├│w, kt├│re uskutecznia w warunkach towarzyskich, zwr├│ci┼é kiedy┼Ť uwag─Ö na taki okoliczno┼Ťciowy, ÔÇ×aktualnyÔÇŁ aspekt muzyki ludowej. Stwierdzi┼é, ┼╝e raz zebrane i zapisane┬áw jednym konkretnym brzmieniu pie┼Ťni ┼éatwo sta─ç si─Ö mog─ů skostnia┼é─ů domen─ů badaczy, ale wymy┼Ťlane na bie┼╝─ůco przy┼Ťpiewki zawsze poruszaj─ů, pasuj─ů do okoliczno┼Ťci, s─ů ┼╝ywe. Zdaje si─Ö, ┼╝e o to chodzi tak┼╝e w hiphopowym freestylu.
ÔÇ×Po prostu zwyk┼éy jazzÔÇŁ
Micha┼é Urbaniak, wirtuoz skrzypiec jazzowych w muzyce hiphopowej widzi bezpo┼Ťredni─ů kontynuacj─Ö ÔÇ×czarnegoÔÇŁ jazzu nowoorlea┼äskiego. W wywiadzie przeprowadzonym po trasie koncertowej M─Öskie Granie 2013 stwierdzi┼é: ÔÇ×No tak, generalnie hip-hop ma ten sam feeling. Nie b─Öd─Ö tutaj teoretyzowa┼é nad podzia┼éem, zreszt─ů nie lubi─Ö tego, ale to ma takie samo kiwanie. Jazzman mo┼╝e gra─ç z hiphopowcem, je┼Ťli s─ů u ┼║r├│d┼éa swojej muzyki i to jest protest m┼éodych. [ÔÇŽ] Jest to muzyka z czadem, s┼éowo ÔÇ×czadÔÇŁ s┼éyszymy w┼Ťr├│d hiphopowc├│w, a inni go u┼╝ywali ju┼╝ w latach sze┼Ť─çdziesi─ůtych, wi─Öc jazz to by┼éa muzyka z czadem. Taka w┼éa┼Ťnie powinna by─ç moim zdaniemÔÇŁ.[2] Artysta nie rzuca s┼é├│w na wiatr ÔÇô niejeden raz (tak┼╝e w czasie trasy M─Öskiego Grania) mo┼╝na by┼éo zobaczy─ç go na scenie w towarzystwie ┼é├│dzkiego rapera O.S.T.R. (Adama Ostrowskiego), a nadto jeszcze w latach osiemdziesi─ůtych wsp├│┼épracowa┼é z hiphopowcami sceny ameryka┼äskiej.
Czego nie lubi─Ö w rapie
Na zako┼äczenie tekstu opisuj─ůcego ÔÇ×blaskiÔÇŁ rapu wypada doda─ç, ┼╝e hip-hop nie jest w moim odczuciu pozbawiony ÔÇ×cieniÔÇŁ, kt├│re opychaj─ů mnie od tej estetyki. Wi─Ökszo┼Ť─ç z nich doskonale wypunktowa┼é ┼üona w swojej piosence ÔÇ×Jak nagra─ç 1sz─ů p┼éyt─ÖÔÇŁ, dlatego pos┼éu┼╝─Ö si─Ö tylko obszernym cytatem:

 
O jak dobrze rozpocz─ů─ç rapistyczn─ů p┼éyt─Ö.
Gdzie nie wepchn─Ö ucha mam przyk┼éady znakomite.
Bit bitem, ale jak j─ů zacz─ů─ç sko┼äczy─ç i zape┼éni─ç
┼╝eby s┼éuchacz le┼╝a┼é plackiem jak jak w ko┼Ťciele wierni.
To jest sztuka zrobi─ç takie intro,
sampel lepszy ni┼╝ na saksofonie Bill Clinton.
Jak dobrze s┼éowa dobra─ç? Z p┼éyt rodzimych rapist├│w
wyłania się mniej więcej taki obraz:
 
Masz jaki┼Ť pomys┼é na numer ?
Eeee, zbi├│r temat├│w dost─Öpny na stronie
www dobryrap pl
Nie kombinuj nic dobrego nie wymy┼Ťlisz ÔÇô

z reszt─ů po co? S┼éuchacze to tradycjonali┼Ťci.
Niech ci─Ö B├│g broni przed jakim┼Ť wyszukanym s┼éowem.
Pami─Ötaj! S┼éuchacz, kt├│ry nic nie rozumie, jest g┼éuchy jak Beethoven
na tw├│j rap, wi─Öc ch** na s┼éownictwo po┼é├│┼╝ ÔÇô

to nie jest czas dla ambitnych zespo┼é├│w.
Masz jaka┼Ť zajawk─Ö ? Rzu─ç j─ů!
ÔÇô┬áPopularno┼Ť─ç rzadko idzie w parze z rewolucj─ů
Nie przesadzaj z form─ů, nie wa┼╝ne, jaka tre┼Ť─ç jest,
a najlepiej niech to b─Ödzie:
instrukcja obs┼éugi ┼╝ycia w mie┼Ťcie
albo song o ilo┼Ťci nieszcz─Ö┼Ť─ç,
albo jeszczeÔÇŽ kurde nie wiem sam co┼Ť wymy┼Ťl.
 
Nie wychylaj si─Ö, bo ┼║le sko┼äczysz pr─Ödko.
Pami─Ötaj┬áÔÇô dzi┼Ť najcenniejsza jest przeci─Ötno┼Ť─ç
b─ůd┼║ ┼éysy na klipach,
na koncertach nad─Öty.
Chc─Ö czu─ç w twoich prostych s┼éowach dekadentyzm.
Zr├│b numer o tym jak to ÔÇ×napierdoli┼ée┼Ť g┼éupi─ů glin─ÖÔÇŁ,
kiedy ten bezczelnie spyta┼é o godzin─Ö.
Je┼Ťli chodzi o fruzi─Ö, masz tyle wiedzie─ç o nich,
ile jest ci potrzebne, by uskutecznia─ç sw├│j hedonizm.
┼╗eby tw├│j rap by┼é jeszcze bardziej hiphopowy,
be┼ékocz przez z─Öby, poka┼╝ swoja wad─Ö wymowy:
Tak, cz┼éowieku, szcz─Öko┼Ťcisk
to jest najkr├│tsza droga do popularno┼Ťci!
Masz w─ůtpliwo┼Ťci?
Zrodzi┼é si─Ö dylemat, to powt├│rz za mn─ů:
ÔÇ×yo yo yo hiphop hiphop siema siemaÔÇŁ.
 
Nagraj to wszystko i ju┼╝ jest pierwsza liga.
Zapewniam, ┼╝e trafi si─Ö eee, kt├│ra to wyda.
Teraz ju┼╝ tylko kariera: wywiady dla ÔÇ×┼╗ycia na Gor─ůcoÔÇŁ i ÔÇ×Music MakeraÔÇŁ,
koncerty, klipy, wszystko w sponsorowanych ciuchachÔÇŽ
Tylko prosz─Ö zr├│b tak, bym nie musia┼é tego s┼éucha─ç!
 
[1] M. P─Öczak, ÔÇ×Hip-hop: wsp├│┼éczesny wariant kultury oralnejÔÇŁ
[2] http://wroclove.info/2013/08/02/hip-hopie-jazzie-protescie-rozmowa-michalem-urbaniakiem/

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie - w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej Polityka prywatno┼Ťci zamknij ├Ś