fbpx Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Dobry wujek Janusz

 
Obchodzimy w艂a艣nie Rok Janusza Korczaka. Ale co nas w tym wszystkim obchodzi prawdziwy Janusz Korczak?
 
Ma艂o jest w polskiej historii postaci tak inspiruj膮cych i wielowymiarowych, jak Janusz Korczak. Ma艂o te偶 jest takich, w przypadku kt贸rych mit bohaterskiej 艣mierci r贸wnie mocno przys艂oni艂 pami臋膰 o tym, co zdzia艂ali za 偶ycia. Korczak id膮cy wraz z dzie膰mi ulicami getta na Umschlagplatz 鈥 obraz, kt贸ry zna pewnie ka偶dy ucze艅 gimnazjum. Slogan o 鈥瀙rzyjacielu dzieci鈥 czy has艂o 鈥瀖etoda wychowawcza Korczaka鈥 s膮 r贸wnie偶 bardzo rozpoznawalne. Pytanie tylko, czy wielu uczni贸w gimnazjum wie, na czym polega艂o podej艣cie wychowawcze Korczaka, a ju偶 naprawd臋 strach spyta膰, czy aby na pewno wiedz膮 to sami nauczyciele.
Nie zmieni tego pewnie Rok Janusza Korczaka, kt贸ry w tym roku obchodzimy. Jest to w zasadzie dobre s艂owo, bo ju偶 wida膰, 偶e chodzi w nim g艂贸wnie o to, by jako艣 t臋 posta膰 鈥瀘bej艣膰鈥, najlepiej szerokim 艂ukiem i nie zbli偶a膰 si臋 zbytnio do wa偶nych pyta艅 o kszta艂t naszej rzeczywisto艣ci 鈥 r贸wnie偶 tej szkolnej 鈥 kt贸re Korczak na pewno by zada艂. Niestety, mi艂y pan z brod膮, Stary Doktor, 鈥瀙rzyjaciel dzieci鈥 nie jest od zadawania trudnych pyta艅, prowokowania, krytykowania tego, co zastane i szukania nowych rozwi膮za艅. A w gruncie rzeczy niczym innym przez ca艂e 偶ycie nie zajmowa艂 si臋 Korczak.
D艂ugo by wymienia膰 r贸偶ne w膮tki jego biografii, dzia艂alno艣ci i my艣li, kt贸re nale偶a艂oby dzi艣 przypomnie膰. W wielu wypadkach nie by艂oby to 艂atwe do przetrawienia, bo nie pasuje do wizerunku dobrotliwego 鈥瀙rzyjaciela dzieci鈥. Jednym z takich odwa偶nych, a dzi艣 s艂abo pami臋tanych pomys艂贸w, kt贸re zrealizowa艂 Korczak, by艂a gazeta 鈥濵a艂y Przegl膮d鈥, redagowana przez niego wraz z Igorem Newerlym.
 

 
Gazeta by艂a elementem, bez kt贸rego Janusz Korczak nie wyobra偶a艂 sobie dzia艂a艅 wychowawcy. Ide臋 prowadzenia gazet dzieci臋cych opisywa艂 ju偶 w swoich wczesnych pismach pedagogicznych, a w艂asne gazety wydawane by艂y przez spo艂eczno艣ci Naszego Domu i Domu Sierot – prowadzonych przez Korczaka o艣rodk贸w wychowawczych. Wizja Korczaka by艂a jednak du偶o szersza: chcia艂 stworzy膰 i wydawa膰 og贸lnodost臋pn膮 gazet臋 dzieci i m艂odzie偶y. Z tym, 偶e podobnie jak w przypadku gazetek wydawanych w korczakowskich domach opieki, chodzi艂o o to, by dzieci pisa艂y w niej 鈥瀞woim j臋zykiem o swoich sprawach鈥. W por贸wnaniu z liczn膮 鈥 w贸wczas i dzi艣 鈥 鈥瀙ras膮 m艂odzie偶ow膮鈥 by艂a to r贸偶nica nie do przecenienia. Korczak nie chcia艂 偶adnych pedagogicznych powiastek pisanych przez doros艂ych autor贸w 鈥瀖艂odzie偶owych鈥. Gazeta, czy to szkolna, czy zak艂adowa, czy og贸lnopolska, mia艂a by膰 w pe艂ni autonomicznym medium tworzonym przez dzieci i m艂odzie偶. Doro艣li mieli jedynie da膰 im mo偶liwo艣膰 bycia s艂yszanymi.
 

 
Z tej wizji zrodzi艂 si臋 pomys艂 鈥濵a艂ego Przegl膮du鈥 鈥 gazety dzieci i m艂odzie偶y wydawanej jako dodatek do og贸lnopolskiego tygodnika 鈥濶asz Przegl膮d鈥 dla spolonizowanej spo艂eczno艣ci 偶ydowskiej. Gazeta rozpocz臋艂a swoj膮 dzia艂alno艣膰 w 1926 roku. Na 艂amach 鈥瀌oros艂ej鈥 wersji ukaza艂o si臋 zaproszenie do nadsy艂ania tekst贸w, podpisane nazwiskiem Janusza Korczaka. Nie wiadomo, czy podzia艂a艂a magia nazwiska, do艣膰, 偶e dodatek dzieci臋cy nie tylko nie upad艂 po dw贸ch wydaniach (jak pesymistycznie przepowiadali nawet niekt贸rzy jego sojusznicy), ale szybko powi臋ksza艂 swoj膮 obj臋to艣膰 . Wyj膮tkowo艣膰 鈥濵a艂ego Przegl膮du鈥 kry艂a si臋 niew膮tpliwie w dostosowaniu formu艂y gazety do sposobu wypowiadania si臋 charakterystycznego dla dzieci, tak偶e tych naprawd臋 ma艂ych. W pi艣mie pojawia艂y si臋 oczywi艣cie d艂u偶sze artyku艂y czy reporta偶e (w tym autorstwa s艂ynnego 鈥瀝eportera Harrego鈥, czyli Herszka Kaliszera). Bardzo wa偶n膮 cz臋艣ci膮 pisma by艂y kr贸tkie formy, kt贸re nazwano 鈥瀢iadomo艣ciami bie偶膮cymi鈥 lub 鈥瀦 kraju鈥. Rang臋 takiej wiadomo艣ci nadawano ka偶dej, nawet najbardziej b艂ahej informacji, kt贸r膮 pisz膮cy do gazety chcia艂 si臋 podzieli膰 z czytelnikami. Nie obawiam si臋 braku materia艂u. Liczna i ruchliwa m艂odo艣膰 znajdzie tysi膮c drobnych spraw, kt贸re mo偶na postawi膰 na porz膮dek dnia. Nie zabraknie krytyk贸w, marzycieli, fantast贸w, reformator贸w. Widzimy ich wielu w 鈥 po偶al si臋 Bo偶e 鈥 licznych gazetkach szkolnych. 鈥 pisa艂 Korczak.
 

 
W ten spos贸b Korczak nie tylko realizowa艂 ide臋 r贸wno艣ci dzieci wobec doros艂ych, ale tak偶e demaskowa艂 mechanizm dzia艂ania medi贸w 鈥 mo偶na powiedzie膰, 偶e do dzi艣 dnia funkcjonuj膮cy niezmiennie. W artykule z 1925 roku opisuj膮cym ide臋 鈥濵a艂ego Przegl膮du鈥 pisa艂: Wiadomo艣ci bie偶膮ce. Jak one bezwstydnie k艂ami膮 w prasie dla doros艂ych. Czy偶 nieprawd膮 tylko kradzie偶e i samob贸jstwa? Z艂o jest krzykliwe, zaczepne, natr臋tne 鈥 samo si臋 pcha na 艂amy dziennika.
Pismo wydawane przez Korczaka od pocz膮tku budzi艂o emocje. Na oskar偶enia, 偶e uczy dzieci grafomanii, pomys艂odawca gazety odpowiada艂: grafomania nie jest niebezpieczna, niebezpieczny jest analfabetyzm. Grafomania jest zdrowym zjawiskiem w kulturalnym spo艂ecze艅stwie. Odwo艂anie si臋 do problemu walki z analfabetyzmem by艂o niew膮tpliwie mocnym argumentem – w latach dwudziestolecia mi臋dzywojennego stanowi艂 on powa偶ne wyzwanie. W 1921 r. liczba analfabet贸w w polskim spo艂ecze艅stwie wynosi艂a 33,1% (do 1931 r. spad艂a o ponad 10%).
 

 
鈥濵a艂y Przegl膮d鈥 mia艂 jeszcze jeden bardzo wa偶ny wymiar, kt贸ry czyni艂 go przedsi臋wzi臋ciem wyj膮tkowym. 鈥濽czymy 偶ydowskie dzieci pisa膰 po polsku, uczymy je u偶ywa膰 umiej臋tnie polskiego j臋zyka鈥 鈥 t艂umaczy艂 Korczak, kt贸ry od pocz膮tku chcia艂, by pismo sta艂o si臋 przestrzeni膮 do spotkania si臋 dw贸ch to偶samo艣ci: polskiej i 偶ydowskiej. Na 艂amach 鈥濵a艂ego Przegl膮du鈥 pisano wi臋c, oczywi艣cie po polsku, o 偶ydowskiej kulturze, obja艣niano 艣wi臋ta i obyczaje, kt贸rych ludno艣膰 nie偶ydowska najcz臋艣ciej nie zna艂a. Nie unikano tak偶e tematu niech臋ci do 呕yd贸w i ich jawnej dyskryminacji, kt贸ra w tamtych latach systematycznie narasta艂a. Antysemick膮 atmosfer臋 odczuwa艂y r贸wnie偶 dzieci. Prosty j臋zyk, jakim m艂odzi autorzy opisywali trudne do艣wiadczenie relacji polsko-偶ydowskich, musia艂 robi膰 wra偶enie tak偶e na doros艂ych czytelnikach.
 

 
Liczba wsp贸艂pracownik贸w systematycznie ros艂a. Po trzech latach istnienia 鈥濵a艂y Przegl膮d鈥 mia艂 ju偶 3200 korespondent贸w. Rok p贸藕niej kierowanie redakcj膮 przesz艂o ca艂kowicie w r臋ce Igora Newerlego, m艂odego sekretarza Korczaka, od pocz膮tku zaanga偶owanego w tworzenie pisma. Ko艂a korespondent贸w istnia艂y ju偶 wtedy we wszystkich wi臋kszych miastach w Polsce. Z czasem zacz臋li si臋 tak偶e pojawia膰 korespondenci zagraniczni 鈥 ci, kt贸rzy wyje偶d偶ali, przysy艂ali listy z Palestyny czy Ameryki. Pismo 鈥濶asz Przegl膮d鈥 w pi膮tki, kiedy ukazywa艂 si臋 dodatek, bi艂o rekordy sprzeda偶y, i to pomimo zwi臋kszonej ceny. Eksperyment przer贸s艂 oczekiwania nie tylko postronnych obserwator贸w, ale tak偶e samego Korczaka. Ostatni numer 鈥濵a艂ego Przegl膮du鈥 ukaza艂 si臋 pierwszego wrze艣nia 1939 roku.
 

 

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Od ponad 15 lat tworzymy jedyny w Polsce magazyn lewicy katolickiej i budujemy 艣rodowisko zaanga偶owane w walk臋 z podzia艂ami religijnymi, politycznymi i ideologicznymi. Robimy to tylko dzi臋ki Waszemu wsparciu!
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij