Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Dobry wujek Janusz

 
Obchodzimy w┼éa┼Ťnie Rok Janusza Korczaka. Ale co nas w tym wszystkim obchodzi prawdziwy Janusz Korczak?
 
Ma┼éo jest w polskiej historii postaci tak inspiruj─ůcych i wielowymiarowych, jak Janusz Korczak. Ma┼éo te┼╝ jest takich, w przypadku kt├│rych mit bohaterskiej ┼Ťmierci r├│wnie mocno przys┼éoni┼é pami─Ö─ç o tym, co zdzia┼éali za ┼╝ycia. Korczak id─ůcy wraz z dzie─çmi ulicami getta na Umschlagplatz ÔÇô obraz, kt├│ry zna pewnie ka┼╝dy ucze┼ä gimnazjum. Slogan o ÔÇ×przyjacielu dzieciÔÇŁ czy has┼éo ÔÇ×metoda wychowawcza KorczakaÔÇŁ s─ů r├│wnie┼╝ bardzo rozpoznawalne. Pytanie tylko, czy wielu uczni├│w gimnazjum wie, na czym polega┼éo podej┼Ťcie wychowawcze Korczaka, a ju┼╝ naprawd─Ö strach spyta─ç, czy aby na pewno wiedz─ů to sami nauczyciele.
Nie zmieni tego pewnie Rok Janusza Korczaka, kt├│ry w tym roku obchodzimy. Jest to w zasadzie dobre s┼éowo, bo ju┼╝ wida─ç, ┼╝e chodzi w nim g┼é├│wnie o to, by jako┼Ť t─Ö posta─ç ÔÇ×obej┼Ť─çÔÇŁ, najlepiej szerokim ┼éukiem i nie zbli┼╝a─ç si─Ö zbytnio do wa┼╝nych pyta┼ä o kszta┼ét naszej rzeczywisto┼Ťci ÔÇô r├│wnie┼╝ tej szkolnej ÔÇô kt├│re Korczak na pewno by zada┼é. Niestety, mi┼éy pan z brod─ů, Stary Doktor, ÔÇ×przyjaciel dzieciÔÇŁ nie jest od zadawania trudnych pyta┼ä, prowokowania, krytykowania tego, co zastane i szukania nowych rozwi─ůza┼ä. A w gruncie rzeczy niczym innym przez ca┼ée ┼╝ycie nie zajmowa┼é si─Ö Korczak.
D┼éugo by wymienia─ç r├│┼╝ne w─ůtki jego biografii, dzia┼éalno┼Ťci i my┼Ťli, kt├│re nale┼╝a┼éoby dzi┼Ť przypomnie─ç. W wielu wypadkach nie by┼éoby to ┼éatwe do przetrawienia, bo nie pasuje do wizerunku dobrotliwego ÔÇ×przyjaciela dzieciÔÇŁ. Jednym z takich odwa┼╝nych, a dzi┼Ť s┼éabo pami─Ötanych pomys┼é├│w, kt├│re zrealizowa┼é Korczak, by┼éa gazeta ÔÇ×Ma┼éy Przegl─ůdÔÇŁ, redagowana przez niego wraz z Igorem Newerlym.
 

 
Gazeta by┼éa elementem, bez kt├│rego Janusz Korczak nie wyobra┼╝a┼é sobie dzia┼éa┼ä wychowawcy. Ide─Ö prowadzenia gazet dzieci─Öcych opisywa┼é ju┼╝ w swoich wczesnych pismach pedagogicznych, a w┼éasne gazety wydawane by┼éy przez spo┼éeczno┼Ťci Naszego Domu i Domu Sierot – prowadzonych przez Korczaka o┼Ťrodk├│w wychowawczych. Wizja Korczaka by┼éa jednak du┼╝o szersza: chcia┼é stworzy─ç i wydawa─ç og├│lnodost─Öpn─ů gazet─Ö dzieci i m┼éodzie┼╝y. Z tym, ┼╝e podobnie jak w przypadku gazetek wydawanych w korczakowskich domach opieki, chodzi┼éo o to, by dzieci pisa┼éy w niej ÔÇ×swoim j─Özykiem o swoich sprawachÔÇŁ. W por├│wnaniu z liczn─ů ÔÇô w├│wczas i dzi┼Ť ÔÇô ÔÇ×pras─ů m┼éodzie┼╝ow─ůÔÇŁ by┼éa to r├│┼╝nica nie do przecenienia. Korczak nie chcia┼é ┼╝adnych pedagogicznych powiastek pisanych przez doros┼éych autor├│w ÔÇ×m┼éodzie┼╝owychÔÇŁ. Gazeta, czy to szkolna, czy zak┼éadowa, czy og├│lnopolska, mia┼éa by─ç w pe┼éni autonomicznym medium tworzonym przez dzieci i m┼éodzie┼╝. Doro┼Ťli mieli jedynie da─ç im mo┼╝liwo┼Ť─ç bycia s┼éyszanymi.
 

 
Z tej wizji zrodzi┼é si─Ö pomys┼é ÔÇ×Ma┼éego Przegl─ůduÔÇŁ ÔÇô gazety dzieci i m┼éodzie┼╝y wydawanej jako dodatek do og├│lnopolskiego tygodnika ÔÇ×Nasz Przegl─ůdÔÇŁ dla spolonizowanej spo┼éeczno┼Ťci ┼╝ydowskiej. Gazeta rozpocz─Ö┼éa swoj─ů dzia┼éalno┼Ť─ç w 1926 roku. Na ┼éamach ÔÇ×doros┼éejÔÇŁ wersji ukaza┼éo si─Ö zaproszenie do nadsy┼éania tekst├│w, podpisane nazwiskiem Janusza Korczaka. Nie wiadomo, czy podzia┼éa┼éa magia nazwiska, do┼Ť─ç, ┼╝e dodatek dzieci─Öcy nie tylko nie upad┼é po dw├│ch wydaniach (jak pesymistycznie przepowiadali nawet niekt├│rzy jego sojusznicy), ale szybko powi─Öksza┼é swoj─ů obj─Öto┼Ť─ç . Wyj─ůtkowo┼Ť─ç ÔÇ×Ma┼éego Przegl─ůduÔÇŁ kry┼éa si─Ö niew─ůtpliwie w dostosowaniu formu┼éy gazety do sposobu wypowiadania si─Ö charakterystycznego dla dzieci, tak┼╝e tych naprawd─Ö ma┼éych. W pi┼Ťmie pojawia┼éy si─Ö oczywi┼Ťcie d┼éu┼╝sze artyku┼éy czy reporta┼╝e (w tym autorstwa s┼éynnego ÔÇ×reportera HarregoÔÇŁ, czyli Herszka Kaliszera). Bardzo wa┼╝n─ů cz─Ö┼Ťci─ů pisma by┼éy kr├│tkie formy, kt├│re nazwano ÔÇ×wiadomo┼Ťciami bie┼╝─ůcymiÔÇŁ lub ÔÇ×z krajuÔÇŁ. Rang─Ö takiej wiadomo┼Ťci nadawano ka┼╝dej, nawet najbardziej b┼éahej informacji, kt├│r─ů pisz─ůcy do gazety chcia┼é si─Ö podzieli─ç z czytelnikami. Nie obawiam si─Ö braku materia┼éu. Liczna i ruchliwa m┼éodo┼Ť─ç znajdzie tysi─ůc drobnych spraw, kt├│re mo┼╝na postawi─ç na porz─ůdek dnia. Nie zabraknie krytyk├│w, marzycieli, fantast├│w, reformator├│w. Widzimy ich wielu w ÔÇô po┼╝al si─Ö Bo┼╝e ÔÇô licznych gazetkach szkolnych. ÔÇô pisa┼é Korczak.
 

 
W ten spos├│b Korczak nie tylko realizowa┼é ide─Ö r├│wno┼Ťci dzieci wobec doros┼éych, ale tak┼╝e demaskowa┼é mechanizm dzia┼éania medi├│w ÔÇô mo┼╝na powiedzie─ç, ┼╝e do dzi┼Ť dnia funkcjonuj─ůcy niezmiennie. W artykule z 1925 roku opisuj─ůcym ide─Ö ÔÇ×Ma┼éego Przegl─ůduÔÇŁ pisa┼é: Wiadomo┼Ťci bie┼╝─ůce. Jak one bezwstydnie k┼éami─ů w prasie dla doros┼éych. Czy┼╝ nieprawd─ů tylko kradzie┼╝e i samob├│jstwa? Z┼éo jest krzykliwe, zaczepne, natr─Ötne ÔÇô samo si─Ö pcha na ┼éamy dziennika.
Pismo wydawane przez Korczaka od pocz─ůtku budzi┼éo emocje. Na oskar┼╝enia, ┼╝e uczy dzieci grafomanii, pomys┼éodawca gazety odpowiada┼é: grafomania nie jest niebezpieczna, niebezpieczny jest analfabetyzm. Grafomania jest zdrowym zjawiskiem w kulturalnym spo┼éecze┼ästwie. Odwo┼éanie si─Ö do problemu walki z analfabetyzmem by┼éo niew─ůtpliwie mocnym argumentem – w latach dwudziestolecia mi─Ödzywojennego stanowi┼é on powa┼╝ne wyzwanie. W 1921 r. liczba analfabet├│w w polskim spo┼éecze┼ästwie wynosi┼éa 33,1% (do 1931 r. spad┼éa o ponad 10%).
 

 
ÔÇ×Ma┼éy Przegl─ůdÔÇŁ mia┼é jeszcze jeden bardzo wa┼╝ny wymiar, kt├│ry czyni┼é go przedsi─Öwzi─Öciem wyj─ůtkowym. ÔÇ×Uczymy ┼╝ydowskie dzieci pisa─ç po polsku, uczymy je u┼╝ywa─ç umiej─Ötnie polskiego j─ÖzykaÔÇŁ ÔÇô t┼éumaczy┼é Korczak, kt├│ry od pocz─ůtku chcia┼é, by pismo sta┼éo si─Ö przestrzeni─ů do spotkania si─Ö dw├│ch to┼╝samo┼Ťci: polskiej i ┼╝ydowskiej. Na ┼éamach ÔÇ×Ma┼éego Przegl─ůduÔÇŁ pisano wi─Öc, oczywi┼Ťcie po polsku, o ┼╝ydowskiej kulturze, obja┼Ťniano ┼Ťwi─Öta i obyczaje, kt├│rych ludno┼Ť─ç nie┼╝ydowska najcz─Ö┼Ťciej nie zna┼éa. Nie unikano tak┼╝e tematu niech─Öci do ┼╗yd├│w i ich jawnej dyskryminacji, kt├│ra w tamtych latach systematycznie narasta┼éa. Antysemick─ů atmosfer─Ö odczuwa┼éy r├│wnie┼╝ dzieci. Prosty j─Özyk, jakim m┼éodzi autorzy opisywali trudne do┼Ťwiadczenie relacji polsko-┼╝ydowskich, musia┼é robi─ç wra┼╝enie tak┼╝e na doros┼éych czytelnikach.
 

 
Liczba wsp├│┼épracownik├│w systematycznie ros┼éa. Po trzech latach istnienia ÔÇ×Ma┼éy Przegl─ůdÔÇŁ mia┼é ju┼╝ 3200 korespondent├│w. Rok p├│┼║niej kierowanie redakcj─ů przesz┼éo ca┼ékowicie w r─Öce Igora Newerlego, m┼éodego sekretarza Korczaka, od pocz─ůtku zaanga┼╝owanego w tworzenie pisma. Ko┼éa korespondent├│w istnia┼éy ju┼╝ wtedy we wszystkich wi─Ökszych miastach w Polsce. Z czasem zacz─Öli si─Ö tak┼╝e pojawia─ç korespondenci zagraniczni ÔÇô ci, kt├│rzy wyje┼╝d┼╝ali, przysy┼éali listy z Palestyny czy Ameryki. Pismo ÔÇ×Nasz Przegl─ůdÔÇŁ w pi─ůtki, kiedy ukazywa┼é si─Ö dodatek, bi┼éo rekordy sprzeda┼╝y, i to pomimo zwi─Ökszonej ceny. Eksperyment przer├│s┼é oczekiwania nie tylko postronnych obserwator├│w, ale tak┼╝e samego Korczaka. Ostatni numer ÔÇ×Ma┼éego Przegl─ůduÔÇŁ ukaza┼é si─Ö pierwszego wrze┼Ťnia 1939 roku.
 

 

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś