fbpx Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

ÔÇ×Do wora, a w├│r do jeziora!ÔÇŁ ÔÇô o internetowych sprawiedliwych

ÔÇ×Chcia┼ébym, ┼╝eby kto┼Ť wykona┼é na tych ┼Ťcierwach samos─ůd przywiaza─ç do drzewa I strzela─ç z wiatr├│wki w g┼éow─Ö poci─ů─ç ┼╝yletkami a┼╝ do ko┼Ťci I tak zostawi─ç w lesieÔÇŁ. (G., Facebook, 2023 rok)
ÔÇ×Do wora, a w├│r do jeziora!ÔÇŁ ÔÇô o internetowych sprawiedliwych
ilustr.: Teresa K─ůdziela

Cytuj─ůc wypowiedzi internaut├│w, autorka tekstu zachowa┼éa ich oryginaln─ů pisowni─Ö oraz usun─Ö┼éa imiona i nazwiska autor├│w komentarzy.

***

Od dawna obserwuj─Ö w internecie g┼éo┼Ťne sprawy, kt├│re poruszaj─ů Polak├│w i Polki. ┼Üledz─Ö historie zab├│jstw, pobi─ç, ucieczek z miejsca wypadku, ale te┼╝ spory w ma┼éych, lokalnych spo┼éeczno┼Ťciach czy tajemnicze zagini─Öcia. Interesuj─ů mnie reakcje, jakie budz─ů w┼Ťr├│d wirtualnej spo┼éeczno┼Ťci. W szczeg├│lno┼Ťci pojawiaj─ůce si─Ö nawo┼éywanie do samos─ůd├│w. Przypatruj─Ö si─Ö przede wszystkim wpisom, w kt├│rych komentuj─ůcy dziel─ů si─Ö sposobami na u┼Ťmiercenie lub okaleczenie sprawcy ÔÇô niekiedy domniemanego ÔÇô jakiego┼Ť zdarzenia.

Kiedy kilka miesi─Öcy temu na portale spo┼éeczno┼Ťciowe trafi┼éa informacja o ataku no┼╝ownika na grup─Ö przedszkolak├│w i zab├│jstwa 5-letniego dziecka, mog┼éam by─ç pewna, ┼╝e pod artyku┼éami na ten temat bardzo szybko pojawi─ů si─Ö oni ÔÇô internetowi sprawiedliwi, kt├│rzy b─Öd─ů nawo┼éywa─ç do samodzielnego wymierzenia kary, do wykonania brutalnej egzekucji.

Dajcie go nam, ludziom!

Pozna┼ä 2023 rok. W po┼éowie pa┼║dziernika 71-letni m─Ö┼╝czyzna rani┼é no┼╝em 5-letniego Maurycego, kt├│ry szed┼é z grup─ů przedszkoln─ů na spacer. Ch┼éopiec trafi┼é do szpitala, jednak nie uda┼éo si─Ö go uratowa─ç. W zatrzymaniu napastnika pom├│g┼é przypadkowy m─Ö┼╝czyzna, pracownik firmy sprz─ůtaj─ůcej. To on wytr─ůci┼é z jego r─Öki n├│┼╝. W akcji obezw┼éadnienia brali udzia┼é r├│wnie┼╝ inni ┼Ťwiadkowie zdarzenia oraz policjantka po s┼éu┼╝bie. Sprawa wstrz─ůsn─Ö┼éa Poznaniem i ca┼é─ů Polsk─ů.

19 pa┼║dziernika Zbys┼éaw C. us┼éysza┼é zarzut zab├│jstwa, jednak w trakcie przes┼éuchania m├│wi┼é, ┼╝e nie pami─Öta, co si─Ö sta┼éo. Podczas specjalnie zorganizowanej konferencji prasowej prokuratura poda┼éa kolejne szczeg├│┼éy dotycz─ůce sprawy ÔÇô m─Ö┼╝czyzna leczy┼é si─Ö neurologicznie. Pojawi┼éy si─Ö r├│wnie┼╝ doniesienia o guzie m├│zgu.

ÔÇ×DAJCIE MI TO ┼ÜCIERWO !!!!ÔÇŁ ÔÇô piekli si─Ö pod informacj─ů dotycz─ůc─ů ataku no┼╝ownika u┼╝ytkownik P. ÔÇ×I w takich sytuacjach prawo linczu powinno by─ç dopuszczone. Cho─ç zawi┼Ťni─Öcie na ga┼é─Özi to ma┼éa kara za co┼Ť takiego. ┼Üredniowieczne tortury by┼éyby na miejscu. Mo┼╝e gdyby prawo dawa┼éo nam swobodniejszy dost─Öp do broni i gwarantowa┼éo mo┼╝liwo┼Ť─ç obrony siebie i innych takie rzeczy by si─Ö nie dzia┼éy bo by go kto┼Ť odstrzeli┼éÔÇŁ ÔÇô stwierdza na Facebooku G. ÔÇ×SAMOS─äD, szubienica w publicznym miejscu. Jedyne rozwi─ůzanieÔÇŁ ÔÇô dorzuca w komentarzu T. ÔÇ×To jest ten moment, w kt├│rym lincz rodem z afryka┼äskich kraj├│w 3 ┼Ťwiata by┼éby jedynym, s┼éusznym rozwi─ůzaniemÔÇŁ ÔÇô komentuje spraw─Ö D., a jego wpis zbiera ponad 500 polubie┼ä. Swoim pomys┼éem na wymierzenie sprawiedliwo┼Ťci dzieli si─Ö te┼╝ G.: ÔÇ×Zn─Öca┼ébym si─Ö tak d┼éugo nad dziadyg─ů, dop├│ki fantazji by mi starczy┼éo na metody, a fantazji mi naprawd─Ö nie brakujeÔÇŁ.

Wszystkie przytoczone komentarze zosta┼éy zamieszczone przez u┼╝ytkownik├│w, kt├│rzy podaj─ů w sieci swoje imiona i nazwiska. Ich konta nierzadko zawieraj─ů informacje dotycz─ůce wykszta┼écenia i miejsca pracy, a tak┼╝e du┼╝o zdj─Ö─ç i post├│w z opisami codziennych aktywno┼Ťci. S─ů te┼╝ tacy, kt├│rzy chc─ů zabra─ç g┼éos bardziej anonimowo i nie podaj─ů pe┼énych personali├│w. Ich komentarze s─ů jednak bardzo podobne i brzmi─ů na przyk┼éad tak: ÔÇ×Nabi─ç na pal i czeka─ç na powolne zej┼Ťcie w miejscu publicznymÔÇŁ lub ÔÇ×┼╗adna kara ┼Ťmierci. Do┼╝ywocie i ka┼╝dy dzie┼ä odsiadki to katorga, zn─Öcanie si─Ö, gwa┼éty, pobicia. Tylko z wyczuciem, ┼╝eby ┼╝y┼é jak najd┼éu┼╝ej, a jego jedynym wybawieniem by┼éo samob├│jstwo… Do kt├│rego za wszelka cen─Ö nie wolno dopu┼Ťci─ç. Niech ┼╝yje 100 lat, a ka┼╝dy jego dzie┼ä b─Ödzie udr─Ök─ůÔÇŁ.

Tu┼╝ po zatrzymaniu 71-letni m─Ö┼╝czyzna by┼é badany przez psychiatr├│w, kt├│rzy orzekli, ┼╝e jest poczytalny. Pojawiaj─ůce si─Ö w sieci wiadomo┼Ťci na ten temat uruchomi┼éy kolejn─ů lawin─Ö komentarzy: ÔÇ×A ja bym chcia┼éa, ┼╝eby tacy zbrodniarze zast─Öpowali zwierz─Öta we wszelkich laboratoriach, w kt├│rych przeprowadzane s─ů na nich badania lek├│w, kosmetyk├│w, u┼╝ywekÔÇŽ Przynajmniej przys┼éu┼╝yliby si─Ö spo┼éecze┼ästwu. A cierpienia, jakich przy tym by doznawali zdecydowanie bardziej nale┼╝─ů si─Ö im ni┼╝ niczemu niewinnym myszom, kotom, psom, ┼ŤwiniomÔÇŽÔÇŁ ÔÇô dzieli si─Ö swoim sposobem na sprawiedliwo┼Ť─ç Z.

Inne rozwi─ůzanie tej sprawy ma W.: ÔÇ×Przywr├│ci─ç kar─Ö ┼Ťmierci albo da─ç go ludziom to sami wymierz─ů kar─ÖÔÇŁ ÔÇô apeluje.

Oko za oko, z─ůb za z─ůb┬á

Cz─Ö┼Ť─ç zasad, kt├│rymi kieruj─ů si─Ö osoby nawo┼éuj─ůce do samos─ůdu, jest zbli┼╝ona do przepis├│w powsta┼éego prawie 4000 lat temu Kodeksu Hammurabiego: ÔÇ×┬ž 22 Je┼Ťli obywatel dokona┼é rabunku i zosta┼é z┼éapany, cz┼éowiek ten zostanie zabity; ┬ž 196 Je┼Ťli obywatel oko obywatelowi wybi┼é, oko mu wybij─ů; ┬ž 197 Je┼╝eli obywatel z┼éama┼é ko┼Ť─ç, ko┼Ť─ç z┼éami─ů jemu; ┬ž 200 Je┼Ťli obywatel wybi┼é z─ůb obywatelowi r├│wnemu sobie, z─ůb wybij─ů jemuÔÇŁ.

Patrz─ůc na te i inne zapisy, mo┼╝na zauwa┼╝y─ç, ┼╝e kary s─ů bardzo surowe, a w wielu przypadkach identyczne z pope┼énionym czynem. Kodeks Hammurabiego nie zak┼éada┼é jednak, ┼╝e kar─Ö trzeba wykona─ç natychmiast. Najpierw nale┼╝a┼éo udowodni─ç win─Ö.

Internetowi sprawiedliwi bywaj─ů bardziej radykalni ni┼╝ zapisy powsta┼éego w Babilonie kodeksu. Zazwyczaj nie chc─ů czeka─ç na rozpraw─Ö s─ůdow─ů, kt├│ra powinna odby─ç si─Ö przed ukaraniem domniemanego winnego.

Nierzadko komentuj─ůcy spraw─Ö dotkliwego pobicia lub gwa┼étu domagaj─ů si─Ö natychmiastowego u┼Ťmiercenia (domniemanego) sprawcy. Kara nie musi by─ç te┼╝ identyczna z pope┼énionym czynem. Powinna by─ç przede wszystkim surowa, najlepiej powoduj─ůca d┼éugotrwa┼ée cierpienie, a przy tym upokarzaj─ůca.

ÔÇ×Jakie dozywocie to samo, co zrobi┼é temu niewinnemu dziecku, ale bolesnie, zeby zdycha┼é po woli i bolesnieÔÇŁ ÔÇô komentuje spraw─Ö z Poznania u┼╝ytkownik F. Pod jednym z post├│w upust poczuciu niesprawiedliwo┼Ťci daje r├│wnie┼╝ S.: ÔÇ×Obci─ů─ç mu r─Öce za ┼éokciami. Niech ┼╝re z miski jak pies. A jak nie da rady, to niech zdechnie jak pies. To dziecko prze┼╝y┼éo tylko PI─ś─ć lat! Mia┼éo ca┼ée ┼╝ycie przed sob─ů. Rodzicie mieli dzieli─ç z nim ka┼╝d─ů chwil─Ö, patrze─ç jak ro┼Ťnie. A ten ┼Ťmie─ç zako┼äczy┼é to ┼╝ycie w jednej sekundzieÔÇŁ. ÔÇ×Wesz┼éabym tam na jego sal─Ö najch─Ötniej z no┼╝em albo z siekier─ů. Przywr├│ci─ç kar─Ö ┼ŤmierciÔÇŽ albo skaza─ç na publiczny lincz!ÔÇŁ ÔÇô komentuje inny wpis dotycz─ůcy no┼╝ownika u┼╝ytkowniczka G. Do sprawy postanowi┼éa si─Ö r├│wnie┼╝ odnie┼Ť─ç M., kt├│ra w swoim wpisie wprost odwo┼éuje si─Ö do babilo┼äskiego kodeksu: ÔÇ×Powinno wr├│ci─ç prawo hammurabiego, cho─ç w takich przypadkach ze 100 x gorszymi karamiÔÇŽ Niewyobra┼╝alna tragediaÔÇŽÔÇŁ. ÔÇ×Z─ůb za Z─ůb!!!ÔÇŁ ÔÇô dorzuca L.

Co pobudza wyobra┼║ni─Ö t┼éumu?┬á

Potrzeba tworzenia tego typu komentarzy mo┼╝e wynika─ç z wielu czynnik├│w. Poczucia, ┼╝e wymiar sprawiedliwo┼Ťci nie dzia┼éa prawid┼éowo, ┼Ťrodowiska i kapita┼éu spo┼éeczno-kulturowego, kt├│ry w taki, a nie inny spos├│b wp┼éyn─ů┼é na radzenie sobie ze strachem, napi─Öciem i gwa┼étownymi emocjami, czy te┼╝ nadmiernego obcowania z nienawistnymi tre┼Ťciami, kt├│re w ko┼äcu mog─ů sta─ç si─Ö nam oboj─Ötne. Du┼╝─ů rol─Ö mog─ů odgrywa─ç r├│wnie┼╝ media, kt├│re prze┼Ťcigaj─ů si─Ö w nag┼éa┼Ťnianiu brutalnych przest─Öpstw.

Ada Tymi┼äska, badaczka i prawniczka od wielu lat zajmuj─ůc─ů si─Ö tematem mowy nienawi┼Ťci, uwa┼╝a, ┼╝e autorzy nawo┼éuj─ůcy do samos─ůd├│w mog─ů by─ç przekonani, ┼╝e to, co robi─ů, jest w┼éa┼Ťciwe:

ÔÇô My┼Ťl─Ö, ┼╝e osoby, kt├│re przywo┼éuj─ů kar─Ö ┼Ťmierci w komentarzach, nawet nie s─ůdz─ů, ┼╝e jest to co┼Ť niemoralnego. Raczej przeciwnie ÔÇô sytuuj─ů siebie po tej stronie, kt├│ra czyni dobro, kt├│ra chce naprawi─ç ┼Ťwiat w┼éasnymi r─Ökami. Podejrzewam, ┼╝e cz─Ö┼Ť─ç tego rodzaju komentarzy bierze si─Ö z niezgody na to, ┼╝e takie tragiczne wydarzenia maj─ů miejsce.

Mam wra┼╝enie, ┼╝e tutaj dochodzi element spo┼éecznej frustracji, spowodowanej poczuciem, ┼╝e pa┼ästwo nie dzia┼éa dostatecznie w tych sprawach. Samos─ůd mo┼╝e jawi─ç si─Ö jako moralne zast─Öpstwo dzia┼éania pa┼ästwa, kt├│re nie domaga ÔÇô twierdzi.

Podobne spostrze┼╝enia ma psychoterapeutka Izabela Trybus. Jej zdaniem autorzy nawo┼éuj─ůcych do samos─ůd├│w komentarzy mog─ů w bardzo szczeg├│lny spos├│b patrze─ç na rzeczywisto┼Ť─ç: ÔÇô Osoba publikuj─ůca takie tre┼Ťci wyst─Öpuje jako kto┼Ť, kto ma moralne prawo do wyra┼╝enia opinii, bo to jest jej zdaniem w┼éa┼Ťciwe. To odwr├│cenie rzeczywisto┼Ťci ÔÇô twierdzi i dodaje ÔÇô my┼Ťl─Ö, ┼╝e taka osoba w ┼╝yciu by nie powiedzia┼éa, ┼╝e jej komentarze nawo┼éuj─ů do nienawi┼Ťci, ┼╝e s─ů niew┼éa┼Ťciwe. S─ůdzi┼éaby raczej, ┼╝e ma moralny obowi─ůzek bronienia wspomnianego wcze┼Ťniej 5-letniego dziecka i pot─Öpienia sprawcy.

Zdaniem kryminologa prof. Brunona Ho┼éysta nawo┼éywanie do samos─ůd├│w mo┼╝e by─ç odpowiedzi─ů na konkretn─ů sytuacj─Ö i wynikaj─ůce z niej poczucie zagro┼╝enia: ÔÇô Moim zdaniem w Polsce nie ma du┼╝ej akceptacji spo┼éecznej dla samos─ůd├│w. Ch─Ö─ç samodzielnego wymierzenia kary mo┼╝e pojawi─ç si─Ö w lokalnych ┼Ťrodowiskach, kt├│re s─ů wzburzone i znajduj─ů si─Ö w stanie niebezpiecze┼ästwa. Mo┼╝e nie tyle realnego, ile perspektywicznego poczucia, ┼╝e sprawca przest─Öpstwa mo┼╝e dzisiaj nie zabije, ale ju┼╝ jutro mo┼╝e. A je┼╝eli zabi┼é, to dlaczego ma d┼éu┼╝ej ┼╝y─ç? Po prostu taka sytuacja rodzi pewne reakcje obronne ÔÇô wyja┼Ťnia prof. Ho┼éyst i dodaje, ┼╝e du┼╝e znaczenie w przypadku ch─Öci samodzielnego wymierzenia kary ma te┼╝ to, kim by┼éa ofiara, a kim sprawca: ÔÇô Gdy w gr─Ö wchodzi zab├│jstwo dziecka, to ta samonap─Ödzaj─ůca si─Ö agresja jest jeszcze wi─Öksza. Jeste┼Ťmy mniej wra┼╝liwi na ┼Ťmier─ç osoby starszej, ale gdy w sprawie pojawi si─Ö osoba nieletnia, a sprawc─ů jest na przyk┼éad pijany kierowca, to kumulacja tych czynnik├│w sprawia, ┼╝e tendencja do ch─Öci samodzielnego ukarania sprawcy znacznie wzrasta ÔÇô twierdzi.

┬áÔÇ×Jaka kara powinna by─ç dla kierowcy BMW?ÔÇŁ┬á

Autostrada A1 w Sieros┼éawiu. 16 wrze┼Ťnia 2023 roku w po┼╝arze auta zgin─Ö┼éa trzyosobowa rodzina: rodzice oraz ich 5-letni syn. W sieci pojawi┼éy si─Ö informacje, ┼╝e w zdarzeniu bra┼é udzia┼é kto┼Ť jeszcze ÔÇô Sebastian M. To on sta┼é si─Ö podejrzanym o spowodowanie wypadku. Internauci byli wstrz─ů┼Ťni─Öci, zacz─Öli oskar┼╝a─ç policj─Ö o zatajanie fakt├│w, publikowa─ç wizerunek m─Ö┼╝czyzny i tropi─ç jego miejsce zamieszkania. Ruszy┼éa medialna nagonka. Pod postami zawieraj─ůcymi nowe ustalenia w sprawie pojawi┼éy si─Ö tysi─ůce komentarzy nawo┼éuj─ůcych do samodzielnego wymierzenia kary. Tymczasem policja zatrzyma┼éa Sebastiana M. w Dubaju. M─Ö┼╝czyzna chce unikn─ů─ç ekstradycji. Powody? Jak podaje ÔÇ×RzeczpospolitaÔÇŁ, chodzi mi─Ödzy innymi o hejt i ch─Ö─ç zemsty.

5 pa┼║dziernika 2023 roku na fanpageÔÇÖu jednej z codziennych gazet pojawia si─Ö pytanie: ÔÇ×Jaka kara powinna by─ç dla kierowcy BMW?ÔÇŁ. Internauci nie pozostawiaj─ů go bez odpowiedzi. Komentarze zamie┼Ťci┼éo 991 os├│b.

ÔÇ×Do┼╝ywocie i katowanie codziennieÔÇŁ ÔÇô grzmi pod postem M. Za kar─ů do┼╝ywocia jest r├│wnie┼╝ kilkuset innych u┼╝ytkownik├│w, ale dla B. to za ma┼éo: ÔÇ×Warunki i tak za dobre dla takiego zwyrola. A tam do┼╝ywocie, powinien si─Ö sma┼╝y─ç na wolnym ogniu jak ta biedna rodzina w tym p┼éon─ůcym aucieÔÇŁ. ÔÇ×Jedyn─ů rozs─ůdn─ů kar─ů by by┼éo go odda─ç w r─Öce rodziny zabitychÔÇŁ ÔÇô dodaje u┼╝ytkownik R. ÔÇ×Jakie Do┼╝ywocie za nasze b─Ödzie utrzymywany. Do kamienio┼éomu z nim za kromk─Ö chleba i szklank─Ö wody dziennie, albo na rynku postawi─ç da─ç ludziom skalpel nacinac i sol─ů sypacÔÇŁ ÔÇô daje upust z┼éo┼Ťci S.

Liczy si─Ö tu i teraz

Co jeszcze wp┼éywa na ch─Ö─ç nawo┼éywania do samos─ůd├│w? Istotny jest brak poczucia bezpiecze┼ästwa, wywo┼éany przez wspomniane wcze┼Ťniej przekazy medialne. To media tworz─ů informacje i maj─ů kontrol─Ö nad przekazem, kt├│ry dociera do odbiorc├│w. W ten spos├│b kszta┼étuj─ů opini─Ö publiczn─ů i jej poczucie tego, co jest w danej chwili najbardziej istotne. W efekcie odbiorcy przyjmuj─ů rzeczywisto┼Ť─ç kreowan─ů przez media za prawdziw─ů, cho─ç cz─Östo r├│┼╝ni si─Ö ona znacz─ůco od realnego ┼Ťwiata.

Media kszta┼étuj─ů r├│wnie┼╝ obraz przest─Öpczo┼Ťci. Telewizja, prasa i portale informacyjne prze┼Ťcigaj─ů si─Ö w nag┼éa┼Ťnianiu zbrodni pope┼énionych ze szczeg├│lnym okrucie┼ästwem i agresj─ů, przez co ludzie mog─ů odczuwa─ç l─Ök i mie─ç wra┼╝enie, ┼╝e brutalne przest─Öpstwa s─ů coraz bardziej powszechne, a ich liczba nieustannie ro┼Ťnie. Potwierdzaj─ů to badania socjologiczne przywo┼éane mi─Ödzy innymi w pracy Aleksandry Szymanowskiej ÔÇ×Polacy wobec przest─Öpstw i karaniaÔÇŁ, kt├│re wskazuj─ů, ┼╝e l─Ök przed przest─Öpczo┼Ťci─ů jest zjawiskiem powszechnym w wielu krajach, w tym w Polsce. Tymczasem Polska w por├│wnaniu do innych pa┼ästw europejskich nie nale┼╝y do kraj├│w o wysokich wska┼║nikach przest─Öpczo┼Ťci. Opr├│cz opracowa┼ä naukowych pokazuj─ů to r├│wnie┼╝ statystyki policyjne. Warto jednak zauwa┼╝y─ç, ┼╝e niekt├│rzy badacze, jak kryminolodzy prof. Andrzej Siemaszko i prof. Brunon Ho┼éyst, podchodz─ů z rezerw─ů do danych publikowanych przez policj─Ö, przypisuj─ůc du┼╝e znaczenie badaniom wiktymizacyjnym. Dzi─Öki nim mo┼╝na dotrze─ç do os├│b, kt├│re wcze┼Ťniej nie zg┼éosi┼éy tego, ┼╝e pad┼éy ofiar─ů przest─Öpstwa, lub ich zg┼éoszenie zosta┼éo odrzucone przez policj─Ö.

Dzi┼Ť szczeg├│lny wp┼éyw na kreowanie okre┼Ťlonego obrazu rzeczywisto┼Ťci i tego, jak ludzie postrzegaj─ů ┼Ťwiat, maj─ů te┼╝ informacje publikowane w mediach spo┼éeczno┼Ťciowych, a te rz─ůdz─ů si─Ö wyj─ůtkowymi prawami. Wi─Ökszo┼Ť─ç portali informacyjnych czy stacji telewizyjnych ma na nich swoje strony, kt├│re daj─ů przestrze┼ä do swobodniejszego publikowania kontrowersyjnych, generuj─ůcych wysokie zasi─Ögi tre┼Ťci. Spos├│b ich konsumpcji wymusza tymczasowo┼Ť─ç. Liczy si─Ö tu i teraz. Posty serwowane w odpowiedniej oprawie chwytliwego nag┼é├│wka czy szokuj─ůcej grafiki maj─ů jedno zadanie ÔÇô przyci─ůgn─ů─ç wzrok ÔÇô szansa na skupienie uwagi czytelnika jest zazwyczaj tylko jedna.

Ka┼╝dy komunikat mo┼╝e zosta─ç przedstawiony na wiele r├│┼╝nych sposob├│w, a to, jak zaprezentowana zostanie informacja, wp┼éywa na to, jak j─ů zinterpretujemy.

Platformy, takie jak Facebook czy X, umo┼╝liwiaj─ů nie tylko publikacj─Ö tego typu informacji, ale te┼╝ dzielenie si─Ö nawet najbardziej krzywdz─ůcymi i agresywnymi komentarzami. Media spo┼éeczno┼Ťciowe sta┼éy si─Ö miejscem, w kt├│rym u┼╝ytkownicy mog─ů promowa─ç swoje uprzedzenia i publikowa─ç nienawistne tre┼Ťci w┼éa┼Ťciwie bez konsekwencji.

Kszta┼étowanie komunikat├│w w okre┼Ťlony spos├│b mo┼╝e nie┼Ť─ç za sob─ů bardzo powa┼╝ne skutki. Psychoterapeutka Izabela Trybus przytacza przyk┼éad Rwandy, w kt├│rej tu┼╝ przed ludob├│jstwem do ÔÇ×wzi─Öcia sprawy w swoje r─ÖceÔÇŁ nawo┼éywa┼éo Radio Tysi─ůca Wzg├│rz: ÔÇô W przypadku Rwandy napi─Öcie by┼éo budowane latami. W pewnym momencie, r├│wnie┼╝ w radiu, pojawi┼éa si─Ö narracja, ┼╝e Tutsi to nie s─ů ludzie, tylko karaluchy, w─Ö┼╝e ÔÇô czyli zwierz─Öta, kt├│re kojarz─ů si─Ö z zagro┼╝eniem albo z czym┼Ť, co jest obrzydliwe i wstr─Ötne. Nast─ůpi┼éo odcz┼éowieczenie ÔÇô wyja┼Ťnia Trybus.

Nied┼éugo po emisji pierwszych nawo┼éuj─ůcych do nienawi┼Ťci audycji dosz┼éo do masakry. Jej ofiar─ů pad┼éo ponad kilkaset tysi─Öcy ludzi.

Podobny mechanizm pod┼╝egania do nienawi┼Ťci Izabela Trybus obserwuje w zwi─ůzku z kryzysem humanitarnym na granicy polsko-bia┼éoruskiej: ÔÇô Tutaj wobec uchod┼║c├│w pojawi┼éa si─Ö narracja, ┼╝e to s─ů pedofile, zoofile… R├│wnie┼╝ nast─ůpi┼éo odcz┼éowieczenie i budowanie narracji o obcym, kt├│ry jest zagro┼╝eniem. W┼éa┼Ťciwie p├│┼║niej dochodzi do takiego momentu, ┼╝e wystarczy iskra, ┼╝eby dosz┼éo do eskalacji agresji ÔÇô podsumowuje.

┼Üwiadomo┼Ť─ç siebie

Istotnym czynnikiem, kt├│ry mo┼╝e budowa─ç potrzeb─Ö pisania nienawistnych tre┼Ťci, w tym nawo┼éuj─ůcych do samos─ůd├│w komentarzy, jest te┼╝ kapita┼é spo┼éeczno-kulturowy. Nie bez znaczenia jest ┼Ťrodowisko, w kt├│rym si─Ö wychowujemy, tre┼Ťci, kt├│re przyswajamy, czy wykszta┼écony spos├│b radzenia sobie z trudnymi emocjami. Gdy w mediach pojawiaj─ů si─Ö informacje dotycz─ůce na przyk┼éad tego, ┼╝e Polsk─Ö zalewa fala brutalnych przest─Öpstw, cz─Ö┼Ť─ç os├│b mo┼╝e nie radzi─ç sobie z l─Ökiem czy z┼éo┼Ťci─ů i odczuwa─ç potrzeb─Ö natychmiastowego wyrzucenia z siebie emocji. Naj┼éatwiej mo┼╝na zrobi─ç to w mediach spo┼éeczno┼Ťciowych. Co┼Ť, czego nie powiedzieliby┼Ťmy na ┼╝ywo, du┼╝o swobodniej wyra┼╝amy w komentarzu. Mo┼╝e to by─ç spowodowane mi─Ödzy innymi tym, ┼╝e nie mamy bezpo┼Ťredniego kontaktu z drug─ů osob─ů, przez co mo┼╝emy czu─ç si─Ö w jaki┼Ť spos├│b bezkarni i anonimowi.

Dodatkowo, gdy mamy do czynienia z b┼éyskawiczn─ů konsumpcj─ů tre┼Ťci, du┼╝o ┼éatwiej jest nam da─ç upust swoim, nawet najbardziej sadystycznym fantazjom.

ÔÇô My┼Ťl─Ö, ┼╝e ┼éatwo┼Ť─ç dost─Öpu i szybko┼Ť─ç rozwoju medi├│w jest wi─Öksza ni┼╝ rozw├│j emocjonalny i spo┼éeczny ludzi. Du┼╝y wp┼éyw na to, w jaki spos├│b odczytujemy i generujemy komunikaty, ma te┼╝ to, czy i w jaki spos├│b mamy rozwini─Öt─ů zdolno┼Ť─ç rozumienia w┼éasnych emocji. Cz─Ö┼Ť─ç os├│b, kt├│ra przeczyta lub us┼éyszy informacj─Ö dotycz─ůc─ů jakiej┼Ť zbrodni, nie zastanawia si─Ö, dlaczego do niej dosz┼éo lub czy informacje podane w mediach wyczerpuj─ů temat, tylko reaguje bardzo impulsywnie, agresywnie i bezrefleksyjnie i w spos├│b dos┼éowny ┼╝─ůda natychmiastowego wymierzenia kary ÔÇô wyja┼Ťnia Izabela Trybus.

Wed┼éug niej na taki obraz sytuacji mo┼╝e si─Ö sk┼éada─ç mi─Ödzy innymi brak edukacji emocjonalnej: ÔÇô Wiele obowi─ůzk├│w przerzucono na psychoterapeut├│w, zaniedbuj─ůc edukacj─Ö i profilaktyk─Ö. Brakuje edukacji rodzic├│w, dotycz─ůcej emocji ich dzieci, ale tak┼╝e ich w┼éasnych. Dzieci uczone s─ů o rozwoju biologicznym, ale ju┼╝ nie o emocjonalnym. Gdyby┼Ťmy byli bardziej ┼Ťwiadomi siebie i mieli wi─Öcej mo┼╝liwo┼Ťci wyra┼╝ania swoich emocji, to by─ç mo┼╝e cz─Ö┼Ť─ç os├│b nie musia┼éaby i┼Ť─ç na psychoterapi─Ö. Tak─ů baz─Ö wiedzy na temat funkcjonowania emocjonalnego i spo┼éecznego, my┼Ťlenia i wyra┼╝ania siebie mog┼éaby zapewnia─ç szko┼éa ÔÇô podsumowuje Trybus.

Opr├│cz edukacji wa┼╝ny jest te┼╝ wp┼éyw autorytet├│w. To one mog─ů legitymizowa─ç niekt├│re dzia┼éania i dawa─ç podstaw─Ö do ich odtwarzania.

ÔÇô Autorytet ma swoj─ů ustalon─ů pozycj─Ö intelektualn─ů i spo┼éeczn─ů ÔÇô podkre┼Ťla prof. Brunon Ho┼éyst. ÔÇô Je┼╝eli autorytet co┼Ť m├│wi, niejako daje przyzwolenie i sprawia, ┼╝e dany czyn jest uwa┼╝any za sprawiedliwy. Nie poddajemy analizie tego, w jakiej sytuacji i do kogo dane s┼éowa zosta┼éy wypowiedziane. Traktujemy to bardzo dos┼éownie ÔÇô autorytet zyskuje dzi─Öki temu na┼Ťladowc├│w i status wzoru ÔÇô dodaje.

Wp┼éyw autorytet├│w na pos┼éusze┼ästwo opisuje mi─Ödzy innymi eksperyment Milgrama, w kt├│rym ochotnicy wcielali si─Ö w rol─Ö nauczyciela, kt├│ry odpytywa┼é ucznia (w tej roli by┼é pomocnik eksperymentatora) z zapami─Ötanych par s┼é├│w. Obok nauczyciela siedzia┼é eksperymentator, kt├│rego gra┼é zawodowy aktor. Kar─ů za b┼é─Ödn─ů odpowied┼║ by┼éo ra┼╝enie pr─ůdem. Wolta┼╝ wzrasta┼é wraz z liczb─ů pope┼énionych b┼é─Öd├│w. Pocz─ůtkow─ů dawk─ů by┼éo 15 wolt├│w. Ka┼╝dy kolejny wstrz─ůs by┼é rzekomo silniejszy o 15 V. Ostatni─ů dawk─ů mia┼éo by─ç 450 V. Do progu 450 V, czyli dawki ┼Ťmiertelnej, dotar┼éo 65 procent badanych. Przez ca┼éy czas trwania eksperymentu ochotnicy nie wiedzieli, ┼╝e przez pod┼é─ůczone do przegub├│w uczni├│w elektrody nie przep┼éywa pr─ůd.

Oddzia┼éywa─ç na spo┼éecze┼ästwo mog─ů r├│wnie┼╝ s┼éowa wypowiedziane przez polityk├│w. W 2015 roku Ludwik Dorn w jednej ze swoich wypowiedzi nawi─ůza┼é do has┼éa ÔÇ×Giertych do wora, a w├│r do jezioraÔÇŁ, kt├│re w latach 2006-2007 skandowa┼éa niezgadzaj─ůca si─Ö decyzjami ├│wczesnego ministra edukacji polska m┼éodzie┼╝. S┼éowa wy┼éapali u┼╝ytkownicy portali spo┼éeczno┼Ťciowych i zacz─Öli u┼╝ywa─ç ich jako propozycji kary, kt├│ra powinna spotyka─ç przest─Öpc├│w: ÔÇ×Dziada do wora a w├│r do jezioraÔÇŁ ÔÇô komentuje jeden z wpis├│w G. ÔÇ×Do wora i do Warty, szkoda czasu i pieni─Ödzy na takiego skÔÇŽÔÇŽlaÔÇŁ ÔÇô dorzuca inny u┼╝ytkownik.

Czy mamy narz─Ödzia?

W Polskim prawie jest niewiele przepis├│w, kt├│re umo┼╝liwia┼éyby karanie autor├│w komentarzy nawo┼éuj─ůcych do samos─ůd├│w. Cz─Ö┼Ť─ç komentarzy wpisuje si─Ö w tzw. mow─Ö nienawi┼Ťci ÔÇô je┼Ťli pojawia si─Ö w nich na przyk┼éad propagowanie ideologii zbrodniczych, dyskryminacja na tle narodowo┼Ťciowym, etnicznym czy rasowym, to wtedy mo┼╝na zastosowa─ç przepisy zawarte mi─Ödzy innymi w art. 119, 256 i 257 Kodeksu karnego, jednak takie tre┼Ťci publikowane s─ů stosunkowo rzadko.

Zdaniem badaczki i prawniczki Ady Tymi┼äskiej innym rozwi─ůzaniem mo┼╝e by─ç zastosowanie przepis├│w dotycz─ůcych gro┼║by karalnej i znies┼éawienia, jednak ich stosowanie ma pewne ograniczenia: ÔÇô Gro┼║ba karalna to przest─Öpstwo wnioskowe, co oznacza, ┼╝e nie mo┼╝na zg┼éosi─ç go bez wniosku pokrzywdzonego. Nawet je┼╝eli widz─Ö w internecie komentarz nawo┼éuj─ůcy do tego, ┼╝eby kogo┼Ť zabi─ç, to nie mog─Ö zg┼éosi─ç go samodzielnie ÔÇô musi to zrobi─ç osoba, kt├│ra zosta┼éa t─ů gro┼║b─ů dotkni─Öta. Bez jej wniosku, bez jej woli i udzia┼éu zg┼éoszenie nie ma racji bytu ÔÇô wyja┼Ťnia.

Kolejnym problemem prawnym jest te┼╝ to, ┼╝e policja nadal nie ma wystarczaj─ůcych narz─Ödzi do ┼Ťledzenia przest─Öpstw w internecie. Chocia┼╝ komentarze nie s─ů zazwyczaj anonimowe, to dziennie pojawiaj─ů si─Ö ich miliony, je┼╝eli nie miliardy, co utrudnia szybkie reagowanie, a autorzy rzadko poci─ůgani s─ů do odpowiedzialno┼Ťci karnej. Sami internauci niezbyt cz─Östo zg┼éaszaj─ů wype┼énione nienawi┼Ťci─ů i agresj─ů komentarze, a administratorzy stron w mediach spo┼éeczno┼Ťciowych unikaj─ů odpowiedzialno┼Ťci za pojawiaj─ůce si─Ö tam tre┼Ťci.

ÔÇô Je┼╝eli chodzi o egzekwowanie odpowiedzialno┼Ťci administrator├│w stron, istnieje Ustawa o ┼Ťwiadczeniu us┼éug drog─ů elektroniczn─ů i zawarty w niej art. 14 ust. 1. W my┼Ťl tego przepisu, je┼╝eli administrator wie o bezprawnym charakterze publikowanych wpis├│w, powinien uniemo┼╝liwi─ç do nich dost─Öp. Oczywi┼Ťcie zar├│wno wspomniana ustawa, jak i art. 119, 256 i 257 czy przepisy o znies┼éawieniu i gro┼║bie karalnej to s─ů tylko ewentualne ┼Ťcie┼╝ki prawne, ale nie s─ů one szczeg├│lnie skuteczne, bo te┼╝ charakter tych dzia┼éa┼ä jest mocno rozproszony ÔÇô twierdzi Ada Tymi┼äska.

W 2016 roku firmy takie jak Meta czy Google zawar┼éy porozumienie z Komisj─ů Europejsk─ů (chodzi o tak zwany Kodeks Post─Öpowania w sprawie przeciwdzia┼éania nielegalnemu nawo┼éywaniu do nienawi┼Ťci w internecie), w kt├│rym zobowi─ůza┼éy si─Ö do usuwania nienawistnych tre┼Ťci w ci─ůgu doby od otrzymania zg┼éoszenia. Chocia┼╝ w poprzednich latach skuteczno┼Ť─ç w tym zakresie wzrasta┼éa, w 2022 roku nast─ůpi┼é spadek liczby podejmowanych dzia┼éa┼ä ÔÇô w ci─ůgu 24 godzin platformy zareagowa┼éy ┼Ťrednio na 64,4 procent zg┼éosze┼ä. To znacznie mniej ni┼╝ w latach poprzednich, bo jeszcze w 2021 roku w ci─ůgu doby platformy rozpatrywa┼éy ich ┼Ťrednio 81 procent. W 2022 roku najszybciej reaguj─ůc─ů platform─ů by┼é TikTok, kt├│ry odpowiedzia┼é b┼éyskawicznie na niemal 92 procent zg┼éosze┼ä.

Warto doda─ç, ┼╝e pod koniec stycznia 2024 roku Parlament Europejski wezwa┼é Rad─Ö Unii Europejskiej do uznania mowy i przest─Öpstw z nienawi┼Ťci za przest─Öpstwo, kt├│re b─Ödzie ┼Ťcigane w jednakowy spos├│b we wszystkich pa┼ästwach cz┼éonkowskich. Dotychczas wci─ů┼╝ nie ma jeszcze decyzji Rady w tej sprawie.

Sk─ůd wiadomo, ┼╝e ÔÇ×to ju┼╝ÔÇŁ?

Czy od pisania do czynu jest tylko jeden krok? A mo┼╝e jest ich znacznie wi─Öcej, a droga jest bardzo d┼éuga i wyboista?

Zdaniem Izabeli Trybus, je┼╝eli jaka┼Ť narracja wrasta w nasz─ů codzienno┼Ť─ç, to rzeczywi┼Ťcie mo┼╝e doj┼Ť─ç do odwra┼╝liwienia. Wtedy wystarczy impuls, ┼╝eby dosz┼éo do przekroczenia granicy i przej┼Ťcia od pisania nienawistnych tre┼Ťci do pope┼éniania nienawistnych czyn├│w: ÔÇô Nie znam bada┼ä, kt├│re potwierdza┼éyby, ┼╝e mo┼╝na wskaza─ç jaki┼Ť konkretny moment, ┼╝e ÔÇ×to ju┼╝ÔÇŁ. Moim zdaniem osoba, kt├│ra zacznie dzia┼éa─ç, niekoniecznie musi by─ç aktywna na forach. Mo┼╝e za to du┼╝o czyta─ç i budowa─ç w sobie przekonanie, ┼╝e b─Ödzie tym jedynym sprawiedliwym, kt├│ry we┼║mie i nabije sprawc─Ö na pal: wy tylko gadacie, a ja jestem odwa┼╝ny i to zrealizuj─Ö ÔÇô wyja┼Ťnia psychoterapeutka.

Podobnego zdania jest prof. Dariusz Jemielniak, badacz spo┼éeczny, analizuj─ůcy dezinformacj─Ö w sieci i ruchy antynaukowe, kt├│ry uwa┼╝a, ┼╝e przej┼Ťcie od s┼é├│w do czyn├│w jest jak najbardziej prawdopodobne: ÔÇô By┼éy ju┼╝ takie przypadki. Poczynaj─ůc od wymierzania samos─ůd├│w fizycznych, ale te┼╝ przez tak─ů anatem─Ö spo┼éeczn─ů. Przychodzi mi do g┼éowy taka sytuacja: Koreanka zosta┼éa nagrana w poci─ůgu, jak jej pies zrobi┼é kup─Ö, a ona tego nie sprz─ůtn─Ö┼éa. Po tym, jak wideo z tym zdarzeniem sta┼éo si─Ö viralem, kobieta straci┼éa prac─Ö, znajomych, znalaz┼éa si─Ö na marginesie ┼╝ycia. Brak posprz─ůtania po swoim psie jest oczywi┼Ťcie naganny, ale chyba jednak nie na tyle, ┼╝eby wymierzy─ç a┼╝ tak surow─ů kar─Ö.

T┼éum my┼Ťli niespecjalnie racjonalnie, dlatego trzeba mie─ç ┼Ťwiadomo┼Ť─ç, ┼╝e ujawnianie danych sprawc├│w, nawo┼éywanie do surowszych kar mo┼╝e mie─ç niestety bardzo powa┼╝ne konsekwencje ÔÇô twierdzi.

Podobnego zdania jest r├│wnie┼╝ prof. Brunon Ho┼éyst, kt├│ry uwa┼╝a, ┼╝e przej┼Ťcie od s┼é├│w do czyn├│w jest jak najbardziej mo┼╝liwe i w niekt├│rych przypadkach mo┼╝e by─ç na przyk┼éad spowodowane d┼éugotrwa┼éym obcowawanie z nienawistnymi i brutalnymi tre┼Ťciami: ÔÇô Cz┼éowiek, czytaj─ůc i ogl─ůdaj─ůc obrazy, uczy si─Ö dobrego i z┼éego. Niestety z┼éo jest mimo wszystko atrakcyjniejsze od dobra, bardziej przykuwa nasz─ů uwag─Ö i niekt├│re osoby mog─ů si─Ö takimi tre┼Ťciami po prostu inspirowa─ç ÔÇô zauwa┼╝a.

Na d┼éugotrwa┼é─ů ekspozycj─Ö na negatywne, szokuj─ůce i brutalne tre┼Ťci nara┼╝aj─ů nas przede wszystkim wspomniane wcze┼Ťniej media spo┼éeczno┼Ťciowe. Po opublikowaniu wpisu na portalu tre┼Ť─ç lub grafika, kt├│r─ů algorytm uzna za ┼éami─ůc─ů standardy platformy, mo┼╝e znikn─ů─ç, jednak algorytmy cz─Östo niezbyt trafnie kategoryzuj─ů tre┼Ťci, wi─Öc zdarza si─Ö, ┼╝e na przyk┼éad zdj─Öcia zw┼éok zostan─ů zakwalifikowane jako zgodne z regulaminem. Warto zaznaczy─ç, ┼╝e za selekcj─Ö odpowiadaj─ů nie tylko algorytmy ÔÇô przede wszystkim nadal dokonuj─ů jej ludzie. Selekcjonerzy ka┼╝dego dnia zalewani s─ů pot─Ö┼╝n─ů fal─ů brutalnych tre┼Ťci, a szansa na to, ┼╝e algorytmy zast─ůpi─ů prac─Ö ludzi, jest w najbli┼╝szej przysz┼éo┼Ťci raczej niewielka. G┼é├│wnie ze wzgl─Ödu na wyst─Öpowanie dw├│ch zjawisk ÔÇô false negatives i false positives.

ÔÇô False positives to na przyk┼éad ironia, kt├│rej algorytm nie wykryje i potraktuje j─ů w spos├│b dos┼éowny. Z kolei false negatives mo┼╝e pojawi─ç si─Ö wtedy, kiedy chcemy por├│wna─ç kogo┼Ť do Hitlera i napiszemy Hltlr ÔÇô ludzkie oko mo┼╝e to zrozumie─ç bez problemu, ale algorytm ju┼╝ nie. S─ů sposoby obchodzenia algorytmicznych rozwi─ůza┼ä i grupy, kt├│re specjalizuj─ů si─Ö w trollingu i mowie nienawi┼Ťci, doskonale sobie z tym radz─ů ÔÇô wyja┼Ťnia prof. Dariusz Jemielniak i dodaje ÔÇô W przypadku os├│b, kt├│re pracuj─ů centrach zapobiegania szerzeniu mowy nienawi┼Ťci, bardzo cz─Östo pojawia si─Ö depresja i r├│┼╝nego rodzaju zaburzenia psychiczne zwi─ůzane z ekspozycj─ů na przemoc. Osoby, kt├│re j─ů przeprowadzaj─ů, musz─ů na co dzie┼ä obcowa─ç z tre┼Ťciami pedofilskimi, zoofilskimi, radykalnie nazistowskimi, makabrycznymi obrazami i rzeczywi┼Ťcie bardzo ci─Ö┼╝ko to znosz─ů. Osoby na tym stanowisku pracuj─ů zazwyczaj tylko przez kilka miesi─Öcy.

Ja bym tego nie zrobi┼éÔÇŽ┬á

Czy mo┼╝na za┼éo┼╝y─ç, ┼╝e nigdy nie byliby┼Ťmy w stanie pope┼éni─ç ┼╝adnej zbrodni? Czy zbrodnie pope┼éniaj─ů jedynie osoby o konkretnym profilu osobowo┼Ťci? A mo┼╝e kluczow─ů rol─Ö odgrywa co┼Ť zupe┼énie innego?

Wed┼éug Izabeli Trybus nie da si─Ö jednoznacznie stwierdzi─ç, ┼╝e kto┼Ť nigdy nie by┼éby w stanie dopu┼Ťci─ç si─Ö zabronionego czynu. Historia pokazuje, ┼╝e o tym, jak zareagujemy na jakie┼Ť wydarzenie, ostatecznie dowiemy si─Ö dopiero w momencie jego zaj┼Ťcia: ÔÇô Jest w nas zar├│wno dobro, jak i z┼éo ÔÇô twierdzi psychoterapeutka. ÔÇô Mamy zdolno┼Ť─ç do dbania o kogo┼Ť, mo┼╝emy kogo┼Ť ratowa─ç, robi─ç dobre rzeczy, ale te┼╝ jeste┼Ťmy w stanie mordowa─ç. Co zostanie w nas uruchomione w sytuacji ekstremalnej, jak─ů jest na przyk┼éad wojna? Tego nie wiemy, dop├│ki si─Ö w niej nie znajdziemy ÔÇô podsumowuje.

Zdaniem specjalist├│w sprzyjaj─ůce do pope┼énienia zbrodni warunki mog─ů tworzy─ç z pozoru b┼éahe zdarzenia. Spojrzenie, gest czy jakiekolwiek s┼éowa, kt├│re mog─ů zosta─ç ┼║le zinterpretowane. Ludzie podejmuj─ů wi─Ökszo┼Ť─ç swoich decyzji na poziomie prze┼╝y─ç emocjonalnych, dlatego odpowiednio zbudowana narracja wok├│┼é jakiej┼Ť sprawy mo┼╝e spowodowa─ç, ┼╝e b─Ödziemy w stanie zrobi─ç co┼Ť, czego nigdy by┼Ťmy si─Ö po sobie nie spodziewali.

Du┼╝e znaczenie ma te┼╝ to, czy dana narracja lub wydarzenie ┼é─ůczy wi─Öksz─ů liczb─Ö os├│b. B─Öd─ůc w t┼éumie, zw┼éaszcza kiedy jeste┼Ťmy pod wp┼éywem gwa┼étownych emocji, du┼╝o ┼éatwiej jest nam podda─ç si─Ö jakiej┼Ť sugestii i skoro t┼éum krzyczy, ┼╝e za pope┼éniony czyn nale┼╝y kogo┼Ť zabi─ç, to widocznie ma racj─Ö i tak powinno wygl─ůda─ç wymierzenie sprawiedliwo┼Ťci. Wed┼éug Gustava Le Bona, autora ÔÇ×Psychologii t┼éumuÔÇŁ, w t┼éumie zanika ┼Ťwiadomo┼Ť─ç w┼éasnej odr─Öbno┼Ťci, a uczucia i my┼Ťli jednostek maj─ů jeden wsp├│lny kierunek. Dzi─Öki temu powstaje co┼Ť na kszta┼ét zbiorowej duszy, nazywanej przez Le Bona t┼éumem psychologicznym. Czynnikiem, kt├│ry jednoczy ludzi, s─ů r├│┼╝nego rodzaju zdarzenia (impulsy), kt├│re sprawiaj─ů, ┼╝e w jednej chwili t┼éum z okrutnego i krwio┼╝erczego mo┼╝e zamieni─ç si─Ö w szlachetny i bohaterski.

ÔÇô Rzeczywi┼Ťcie jest tak, ┼╝e t┼éum awansuje i t┼éum linczuje. Je┼╝eli jeste┼Ťmy w rozemocjonowanym t┼éumie i kto┼Ť krzyknie: Zabi─ç go! ÔÇô to wszyscy lec─ů i zabijaj─ů. Raczej nikt nie powie: Dajcie spok├│j ÔÇô m├│wi prof. Ho┼éyst i dodaje: ÔÇô Samos─ůdy s─ů w skutkach bardzo niebezpieczne, bo tworz─ů narracj─Ö, ┼╝e skoro w jednym przypadku si─Ö uda┼éo, to mo┼╝na to powtarza─ç, bo taka metoda wymierzania sprawiedliwo┼Ťci daje efekty.

Nie tylko s┼éowa

Chocia┼╝ wydawa─ç by si─Ö mog┼éo, ┼╝e w XXI wieku samos─ůd to zjawisko rzadkie i dotyka jedynie obszar├│w, w kt├│rych nie istniej─ů jasne regu┼éy prawa, okazuje si─Ö, ┼╝e w wielu pa┼ästwach jest to nadal powszechna forma wymierzenia sprawiedliwo┼Ťci. Samos─ůdy s─ů powszechne chocia┼╝by w Argentynie, Brazylii, Meksyku czy w Rosji. Do samodzielnego wymierzania kary dochodzi r├│wnie┼╝ w Europie, w tym w Polsce.

Przyk┼éadem mo┼╝e by─ç brutalny samos─ůd, kt├│ry wydarzy┼é si─Ö w 2014 roku w Be┼échatowie. 25-latek kieruj─ůcy pod wp┼éywem alkoholu uderzy┼é w stoj─ůcy na parkingu samoch├│d. Niegro┼║na st┼éuczka wywo┼éa┼éa burzliw─ů sprzeczk─Ö pomi─Ödzy znajduj─ůcymi si─Ö wtedy w pobli┼╝u kilkoma m─Ö┼╝czyznami, a nietrze┼║wym sprawc─ů kolizji. M─Ö┼╝czyzna zosta┼é brutalnie pobity i zmar┼é w wyniku uraz├│w g┼éowy. Prokuratura postawi┼éa zatrzymanym zarzuty pobicia ze skutkiem ┼Ťmiertelnym.

Do pr├│by samodzielnego wymierzenia sprawiedliwo┼Ťci mia┼éo te┼╝ doj┼Ť─ç w pa┼║dzierniku 2023 roku w Wielkiej Brytanii. Sprawa dotyczy┼éa dzia┼éaj─ůcego przez wiele lat na polskim YouTube Stuarta ÔÇ×StuuÔÇŁ. To w┼éa┼Ťnie w pa┼║dzierniku Polsk─Ö obieg┼éa informacja, ┼╝e cz─Ö┼Ť─ç youtubowych tw├│rc├│w, w tym Stuart B., mia┼éa dopu┼Ťci─ç si─Ö ÔÇ×niestosownych zachowa┼ä o charakterze pedofilskimÔÇŁ. Afera o nazwie ÔÇ×Pandora GateÔÇŁ wywo┼éa┼éa publiczn─ů debat─Ö. Cz─Ö┼Ť─ç u┼╝ytkownik├│w medi├│w spo┼éeczno┼Ťciowych nie kry┼éa oburzenia i domaga┼éa si─Ö natychmiastowego wymierzenia sprawiedliwo┼Ťci. Wkr├│tce na wielu portalach pojawi┼éa si─Ö informacja o tym, ┼╝e ÔÇ×StuuÔÇŁ zosta┼é zatrzymany przez policj─Ö w jednym ze sklep├│w w Wielkiej Brytanii, co potwierdzi┼éa polska policja. Mecenas Tytus Jab┼éo┼äski, pe┼énomocnik prawny Stuarta B., przedstawi┼é portalowi i.pl dok┼éadniejszy opis wydarze┼ä. Wed┼éug niego ÔÇ×StuuÔÇŁ zosta┼é dotkliwie pobity przez Polaka, kt├│ry w trakcie napa┼Ťci nawi─ůzywa┼é do afery ÔÇ×Pandora GateÔÇŁ, a nast─Öpnie trafi┼é do szpitala. Prokuratura bada spraw─Ö, chocia┼╝ wielu internaut├│w kwestionuje przedstawion─ů w mediach wersj─Ö zdarze┼ä.

Innym przyk┼éadem jest pr├│ba samos─ůdu na basenie miejskim w Bytomiu, do kt├│rej dosz┼éo w 2023 roku. Kilku przebywaj─ůcych na k─ůpielisku m─Ö┼╝czyzn mia┼éo przejawia─ç ÔÇ×nieakceptowane spo┼éecznie zachowaniaÔÇŁ wobec os├│b nieletnich. Mimo szybkiej reakcji policji grupa os├│b korzystaj─ůcych w tym czasie z basenu sama zatrzyma┼éa podejrzanych i pr├│bowa┼éa wymierzy─ç im kar─Ö. Dosz┼éo do przepychanek i wyzwisk. Ostatecznie zarzuty us┼éysza┼é jeden z czterech m─Ö┼╝czyzn.

Jednak najg┼éo┼Ťniejszy w XXI wieku w Polsce samos─ůd mia┼é miejsce we W┼éodowie. 1 lipca 2005 roku mieszka┼äcy tej wsi zaatakowali n─Ökaj─ůcego ich recydywist─Ö J├│zefa Ciechanowicza i sami wymierzyli mu sprawiedliwo┼Ť─ç. Ciechanowicz by┼é przest─Öpc─ů, kt├│ry sp─Ödzi┼é w wi─Özieniach ┼é─ůcznie ponad 27 lat. W przerwach mi─Ödzy wyrokami regularnie pojawia┼é si─Ö we wsi. By┼é skonfliktowany z niemal ca┼éym otoczeniem. M─Ö┼╝czyzna zachowywa┼é si─Ö agresywnie, dochodzi┼éo do pobi─ç i wymusze┼ä. Tu┼╝ przed samos─ůdem mieszka┼äcy prosili o pomoc policj─Ö ÔÇô Ciechanowicz biega┼é po wsi z tasakiem i wda┼é si─Ö w kolejn─ů awantur─Ö. Policja odm├│wi┼éa interwencji. Nied┼éugo po tym mieszka┼äcy udali si─Ö w po┼Ťcig za agresorem, kt├│ry zako┼äczy┼é si─Ö brutaln─ů egzekucj─ů.

W 2009 roku, po tocz─ůcych si─Ö przez kilka lat procesach, ├│wczesny prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Lech Kaczy┼äski podpisa┼é akt ┼éaski wobec skazanych za zab├│jstwo we W┼éodowie. W sprawie wypowiedzia┼é si─Ö, wtedy podsekretarz stanu w Kancelarii Prezydenta, Andrzej Duda ÔÇô Prezydent mia┼é na wzgl─Ödzie szczeg├│lno┼Ť─ç tej sytuacji, ludzi, kt├│rzy znale┼║li si─Ö pod wielk─ů presj─ů, odczuwali wielkie niebezpiecze┼ästwo, kt├│re zagra┼╝a ich rodzinie ÔÇô poinformowa┼é. ÔÇô Ten czyn jest absolutnie naganny, ale trzeba bra─ç pod uwag─Ö to, w jakiej sytuacji znale┼║li si─Ö ci ludzie. Ka┼╝dy chce broni─ç w┼éasnej rodziny. Pan prezydent zdecydowa┼é o tym, ┼╝e skorzysta z prawa ┼éaski, bo chce, ┼╝eby ci ludzie sp─Ödzili ┼Ťwi─Öta spokojnie z rodzinami ÔÇô doda┼é. W ramach u┼éaskawienia wykonanie kar pozbawienia wolno┼Ťci warunkowo zawieszono na okres 10 lat pr├│by.

W tym przypadku samos─ůd zosta┼é potraktowany przez s─ůd jako forma samoobrony, jednak czy nie stwarza to precedensu do wymierzania sprawiedliwo┼Ťci w┼éa┼Ťnie w taki spos├│b?

Wyzwania

Ca┼éy ┼Ťwiat stoi dzi┼Ť przed konieczno┼Ťci─ů zmierzenia si─Ö z dynamicznie zmieniaj─ůc─ů si─Ö rzeczywisto┼Ťci─ů, kt├│ra w du┼╝ej mierze sta┼éa si─Ö ju┼╝ rzeczywisto┼Ťci─ů wirtualn─ů. Potrzebujemy nowych narz─Ödzi i redefinicji utartych poj─Ö─ç, kt├│re pozwol─ů nam budowa─ç przestrze┼ä, w kt├│rej agresywne, przepe┼énione brutalno┼Ťci─ů komentarze nie s─ů definiowane jako ÔÇ×prywatna opiniaÔÇŁ, a media, w tym platformy spo┼éeczno┼Ťciowe, przestan─ů by─ç tylko no┼Ťnikiem tre┼Ťci i stan─ů si─Ö wsp├│┼éodpowiedzialne za tworzenie bezpiecznego i przyjaznego u┼╝ytkownikom miejsca.

Dzi┼Ť nie jeste┼Ťmy ju┼╝ tylko biernymi odbiorcami i konsumentami informacji ÔÇô jeste┼Ťmy tak┼╝e aktywnymi nadawcami i producentami tre┼Ťci, co oznacza, ┼╝e wsp├│┼étworzymy otaczaj─ůc─ů nas rzeczywisto┼Ť─ç wirtualn─ů i ponosimy za ni─ů odpowiedzialno┼Ť─ç. Nie powinni┼Ťmy zatem z g├│ry zak┼éada─ç, ┼╝e narracje, kt├│re s─ů budowane w internecie, nie mog─ů przerodzi─ç si─Ö w realne dzia┼éania. Chocia┼╝ pewne scenariusze mog─ů wydawa─ç si─Ö zupe┼énie nieprawdopodobne, nikt nie jest w stanie przewidzie─ç, do czego mo┼╝e prowadzi─ç pisanie nawo┼éuj─ůcych do samos─ůd├│w komentarzy.

***

Tekst powsta┼é w┬áramach projektu Spi─Öcie ÔÇô┬áÔÇ×Dzia┼é Krajowy LokalnyÔÇŁ.┬áProjekt realizowany z┬ádotacji programu Aktywni Obywatele ÔÇô Fundusz Krajowy finansowanego z┬áFunduszy Norweskich.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Od ponad 15 lat tworzymy jedyny w Polsce magazyn lewicy katolickiej i budujemy ┼Ťrodowisko zaanga┼╝owane w walk─Ö z podzia┼éami religijnymi, politycznymi i ideologicznymi. Robimy to tylko dzi─Öki Waszemu wsparciu!
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś