Internetowy magazyn katolewicy spo艂ecznej. Piszemy o 艣wiecie, czerpi膮c inspiracje z nauki spo艂ecznej Ko艣cio艂a

Dlaczego Zjednoczone Kr贸lestwo wybra艂o skok w nieznane

Co zatem doprowadzi艂o mieszka艅c贸w Wysp do tak radykalnego wyboru, opuszczenia pewnego, cho膰 stawiaj膮cego wiele problem贸w status quo, dla zupe艂nie nieznanej i niepewnej przysz艂o艣ci? Pozwoli艂 na to aktualny kszta艂t systemu politycznego Wielkiej Brytanii. Zdeterminowa艂 on przedreferendalny krajobraz sceny partyjnej oraz spos贸b, w jaki by艂y prowadzone kampanie po obu stronach debaty.

ilustr.: Nicolas Raymond

ilustr.: Nicolas Raymond


Stereotypowy mieszkaniec Zjednoczonego Kr贸lestwa nie ma w sobie nic z rewolucjonisty. Mieszkaj膮c na Wyspach Brytyjskich przez ostatnie dwa lata, obserwuj臋, 偶e tutaj problemy rozwi膮zuje si臋 przede wszystkim metod膮 rozmowy przy herbacie i przeczekania (tak zwane 鈥muddle through鈥). 艢wiadczy o tym r贸wnie偶 zbi贸r brytyjskich praw konstytucyjnych (stworzony z r贸偶nych dokument贸w), oparty mi臋dzy innymi na niepisanych konwenansach konstytucyjnych, kt贸rych zawarto艣膰 zmienia si臋 wraz ze zmianami w prowadzeniu polityki. Uog贸lniaj膮c, zasada, kt贸ra jest pod艂o偶em systemu konstytucyjnego, a co si臋 z tym 艂膮czy, r贸wnie偶 mentalno艣ci wielu mieszka艅c贸w Zjednoczonego Kr贸lestwa, to punkt widzenia, wedle kt贸rego: je偶eli taki by艂 zwyczaj, to tak powinno pozosta膰.
Z tego powodu 24 czerwca by艂 dla mnie, jak i dla wielu moich znajomych, kt贸rzy g艂osowali za pozostaniem w Unii Europejskiej, ogromnym szokiem. Mimo tego, 偶e sonda偶e wskazywa艂y na bardzo niewielkie r贸偶nice pomi臋dzy stronami referendum, wydawa艂o si臋 nieprawdopodobnym, 偶e Brytyjczycy podejm膮 decyzj臋 wbrew opinii wielu ekonomist贸w, wbrew przekonaniom lider贸w zar贸wno konserwatyst贸w, jak i laburzyst贸w, wbrew ostrze偶eniom znacznej ilo艣ci uznanych autorytet贸w. Wyj艣cie z UE to zaprzeczenie ciesz膮cego si臋 tutaj szczeg贸lnym powa偶aniem 鈥瀦drowego rozs膮dku鈥, to skok w nieznane, gdy偶 Brytyjczykom nie zosta艂a zaproponowana 偶adna sp贸jna wizja wyj艣cia z Unii. Kampania oparta sloganach takich jak 鈥Take back control鈥 (Odzyskajmy w艂adz臋) stawia艂a wiele pustych obietnic. Niekt贸re z nich, nie do艣膰, 偶e oparte na w膮tpliwych faktach, zaledwie kilka dni po referendum zosta艂y porzucone przez swoich promotor贸w. Nigel Farage zaprzeczy艂, 偶e kampania kiedykolwiek obiecywa艂a przekazanie 350 milion贸w funt贸w, kt贸re UK podobno wp艂aca艂o do Unii ka偶dego tygodnia, na system opieki zdrowotnej, mimo 偶e taki slogan znalaz艂 si臋 na ulotkach, bilboardach czy autobusach.
Co zatem doprowadzi艂o mieszka艅c贸w Wysp do tak radykalnego wyboru, opuszczenia pewnego, cho膰 stawiaj膮cego wiele problem贸w status quo, dla zupe艂nie nieznanej i niepewnej przysz艂o艣ci?
Unia bez obro艅cy
Pozwoli艂 na to aktualny kszta艂t systemu politycznego Wielkiej Brytanii. Zdeterminowa艂 on przedreferendalny krajobraz sceny partyjnej oraz spos贸b, w jaki by艂y prowadzone kampanie po obu stronach debaty.
Jacy byli g艂贸wni przedstawiciele kampanii za pozostaniem? David Cameron, premier, kt贸ry obieca艂 referendum, pr贸bowa艂 wynegocjowa膰 z Uni膮 Europejsk膮 koncesje dla Zjednoczonego Kr贸lestwa, a gdy ju偶 nie mia艂 nic nowego do zaoferowania wyborcom, opar艂 swoj膮 kampani臋 g艂贸wnie na straszeniu Brytyjczyk贸w skutkami, jakie mo偶e przynie艣膰 Brexit . Kampani臋 Jeremiego Corbyn鈥檃 mo偶na by z kolei interpretowa膰 jako prowadzon膮 niejako wbrew sobie. Lider laburzyst贸w znany jest z tego, 偶e posiada znacznie bardziej lewicowe pogl膮dy od wi臋kszo艣ci cz艂onk贸w jego partii, a przed referendum w 1975 roku聽wyra偶a艂 pogl膮dy zdecydowanie eurosceptyczne.聽Cho膰 oficjalnie popar艂 pozostanie w Unii, wielu cz艂onk贸w jego partii zakwestionowa艂o jego szczero艣膰 i entuzjazm w prowadzeniu kampanii. Tak wielu, 偶e po wynikach referendum wp艂yn臋艂o kilkadziesi膮t rezygnacji z jego Shadow Cabinet (ang. Rz膮d Cieni, oficjalna opozycja dla partii rz膮dz膮cej) oraz z艂o偶ony zosta艂 wniosek o jego rezygnacj臋. Jeremy Corbyn, mimo gasn膮cego poparcia w艣r贸d parlamentarzyst贸w z w艂asnej partii, nadal jej przewodniczy, podpieraj膮c si臋 tym, 偶e zosta艂 wybrany przez wszystkich cz艂onk贸w Partii Pracy (w brytyjskim systemie ka偶dy, kto posiada cz艂onkostwo danej partii, mo偶e g艂osowa膰 na jej przewodnicz膮cego). W efekcie partia podzielona jest pomi臋dzy sprzeciwiaj膮cych si臋 przewodnictwu Corbyn鈥檃 parlamentarzyst贸w a tych, kt贸rzy poparli go w wyborach, i wygl膮da na to, 偶e dopiero kolejne wybory przewodnicz膮cego wyja艣ni膮 przysz艂o艣膰 Partii Pracy.
W wyniku sytuacji politycznej kampania Remain (za pozostaniem) prowadzona by艂a przez osoby, kt贸re w przesz艂o艣ci wielokrotnie krytykowa艂y Uni臋, a co za tym idzie nie zosta艂a stworzona 偶adna pozytywna wizja pozostania we wsp贸lnocie. Kampania wpisa艂a si臋 w og贸lny ton debaty, kt贸ra przezwana zosta艂a w mediach Project Fear (Projekt strach)聽, gdy偶 obie strony opiera艂y swoje argumenty na wzbudzaniu kolejnych obaw. Jako 偶e obawy, na kt贸rych oparta zosta艂a kampania Leave (za wyj艣ciem), by艂y tym, co doprowadzi艂o do obiecania samego referendum, Remain by艂o ju偶 na starcie w gorszej pozycji, gdy偶 to na nich spad艂o odpieranie argument贸w Leave. Zag艂uszanie argument贸w Leave nowymi obawami, tym razem dotycz膮cymi zagro偶e艅 zwi膮zanych z opuszczeniem Unii, by艂o niewystarczaj膮ce.
Determinuj膮ce regu艂y gry
Zastanawiaj膮c si臋 g艂臋biej nad tym, dlaczego kampania Remain prowadzona by艂a w taki spos贸b, dochodz臋 do wniosku, 偶e najbardziej pewnym winowajc膮 jest鈥 wi臋kszo艣ciowy i jednookr臋gowy system wyborczy do Izby Gmin.聽Gdyby wybory do izby ni偶szej by艂y proporcjonalne, Corbyn m贸g艂by stworzy膰 w艂asn膮 parti臋 lewicow膮, a Partia Pracy nie by艂aby zlepkiem pogl膮d贸w ca艂ego spektrum lewicy. M贸g艂by wtedy prowadzi膰 kampani臋 za opuszczeniem wsp贸lnoty i przedstawi膰 antykapitalistyczn膮 alternatyw臋 dla Brexitu, pozostawiaj膮c innemu liderowi laburzyst贸w bardziej autentyczn膮聽kampani臋 za pozostaniem w UE, pozostaj膮c膮 w zgodzie z przekonaniami wi臋kszo艣ci parlamentarzyst贸w z tej partii. Dzi臋ki temu wyborcy zyskaliby zar贸wno odwa偶ne argumenty za Remain z punktu widzenia lewicy, jak i inn膮 perspektyw臋 wyj艣cia z UE ni偶 t臋 naszkicowan膮 przez torys贸w.
Aby alternatywna wizja wyj艣cia mia艂a sens, odpowiednim rozwi膮zaniem by艂oby obiecanie nowych wybor贸w parlamentarnych po referendum. Wtedy wyborcy mogliby faktycznie podj膮膰 decyzj臋 na temat przysz艂o艣ci Kr贸lestwa. Corbyn m贸g艂by przedstawi膰 program negocjacji, kt贸re doprowadzi艂yby do wyj艣cia UK ze wsp贸lnego rynku Unii i przewidywania, jak wp艂yn臋艂oby to na sytuacj臋 gospodarcz膮 na Wyspach. Torysi musieliby przedstawi膰 sp贸jn膮 wizj臋 pogodzenia ograniczenia imigracji z wolnym rynkiem europejskim.
W zamian obserwujemy przypominaj膮ce serial聽鈥濰ouse of Cards鈥澛爓alki w Partii Konserwatywnej o to, kto b臋dzie jej nast臋pnym liderem, a zatem kto zadecyduje o kszta艂cie negocjacji z UE. Tym, co 艂膮czy wszystkich kandydat贸w, jest to, 偶e chc膮 um贸w o wolnym handlu z Uni膮. Cho膰 wci膮偶 wspominaj膮 o ograniczeniu imigracji, jasne jest, 偶e takie umowy musz膮 zawiera膰 w sobie porozumienia o (przynajmniej cz臋艣ciowym) wolnym przep艂ywie os贸b. B臋d膮 r贸wnie偶 zawiera艂y zobowi膮zania zwi膮zane z przestrzeganiem prawa Unii Europejskiej w zwi膮zku z prawami pracownik贸w. To ironiczne, 偶e g艂osuj膮c za 鈥瀘dzyskaniem kontroli鈥, mieszka艅cy Wysp w praktyce wybrali negocjacje o co艣 mocno przypominaj膮cego Uni臋 Europejsk膮, z jedn膮 istotn膮 r贸偶nic膮: brakiem przedstawicieli Kr贸lestwa w organach tworz膮cych prawo Unii Europejskiej, a zatem聽鈥撀燽rakiem kontroli nad prawem, na kt贸rym oparte b臋d膮 nowe umowy.
System polityczny pozwoli艂 na referendum i nakre艣li艂 kszta艂t debaty o nim, stworzy艂 zatem warunki konieczne, aby Brexit by艂 realn膮 mo偶liwo艣ci膮. Warunki konieczne, ale nie decyduj膮ce聽鈥撀燾o zatem sk艂oni艂o Brytyjczyk贸w, aby zdecydowali聽si臋 na skok w nieznane?
Oczywi艣cie, 偶adna opinia聽na ten temat nie wyczerpie聽wszystkich mo偶liwych powod贸w, jakie kierowa艂y聽zwolennikami Brexitu, s膮 one oczywi艣cie bardzo r贸偶ne i Anne Applebaum聽ma racj臋, twierdz膮c, 偶e przedstawianie wyniku referendum jako walki klas jest zbyt daleko id膮c膮 generalizacj膮. Mo偶na jednak聽postawi膰 pewne og贸lne tezy, kt贸re wyja艣niaj膮 to, co zasz艂o na Wyspach, b臋d膮ce jednocze艣nie聽odbiciem proces贸w maj膮cych miejsce r贸wnie偶 w innych krajach.
Strach przed wielko艣ci膮
Jednym z tych proces贸w jest powszechny spadek zaufania do autorytet贸w, zwi膮zany z centralizacj膮 w艂adzy i og贸lnym odczuciem oddalenia si臋 w艂adzy od jednostek. Bloomberg聽przedstawia badanie spo艂eczne zwi膮zane z zaufaniem, jakim zwolennicy聽obu聽stron referendum darz膮 r贸偶ne autorytety. Wyniki przedstawione na grafice jednoznacznie wskazuj膮, 偶e w艣r贸d wybieraj膮cych Leave brak zaufania obejmuje ca艂e spektrum spo艂ecznych autorytet贸w.
 
Michael Gove, jeden z g艂贸wnych przedstawicieli kampanii Leave, rozumia艂 ten sentyment doskonale, gdy stwierdzi艂 w wywiadzie, 偶e 鈥瀕udzie maj膮 ju偶 dosy膰 ekspert贸w鈥.
Spadek zaufania do wielkich instytucji, zar贸wno politycznych, jak i biznesowych i naukowych, nie jest nowym procesem. Ju偶 w latach 70. Hannah Arendt pisa艂a w swoim eseju聽鈥濷 Przemocy鈥, 偶e ro艣nie聽鈥瀗owa, dziwna forma nacjonalizmu, zazwyczaj rozumiana jako ruch prawicowy, ale wskazuj膮ca raczej na rosn膮c膮, 艣wiatow膮 niech臋膰 do聽芦wielko艣ci禄聽jako takiej鈥澛(str. 181, Crises of the Republic, Nowy Jork/San Diego 1972; t艂. w艂asne). Wed艂ug Arendt powi臋kszaj膮cy si臋 podzia艂 pomi臋dzy tym, co jest mo偶liwe dla ludzko艣ci, a tym, co jest dost臋pne pojedynczym osobom, jest odpowiedzialny za narastaj膮ce poczucie braku kontroli. W tamtych czasach brak kontroli odnosi艂 si臋 mi臋dzy innymi do rozwoju technologii, nap臋dzanego g艂贸wnie聽przez Zimn膮 Wojn臋.聽Obecnie wiele proces贸w zachodz膮cych w otaczaj膮cym nas 艣wiecie wydaje si臋 zupe艂nie wyj臋tych z poza naszej kontroli, a nawet zrozumienia. Kryzys rynk贸w finansowych, kryzys uchod藕c贸w w Europie, globalne ocieplenie, to procesy, kt贸rych efekt odczuwamy wszyscy, a na kt贸re wp艂yn膮膰 samodzielnie, jako jednostka, nie jeste艣my w stanie w艂a艣ciwie w 偶aden spos贸b. Kampania o 鈥瀘dzyskaniu kontroli鈥 trafia zatem w sedno problemu, apeluje do poczucia strachu i niepewno艣ci zwi膮zanej z 鈥瀢ielko艣ci膮鈥, kt贸rej g艂贸wnym urzeczywistnieniem sta艂a si臋 Unia Europejska.
Jedynym realnym sposobem na stawienie czo艂a wymienionym wy偶ej kryzysom 聽jest mi臋dzynarodowa wsp贸艂praca, wi臋c ponownie, g艂osowanie na Leave w danej sytuacji politycznej jest krokiem w niew艂a艣ciwym kierunku. Z drugiej strony nie zmienia to faktu, 偶e procesy polityczne zachodz膮ce w Unii Europejskiej s膮 postrzegane jako oderwane od decyzyjno艣ci mieszka艅c贸w wsp贸lnoty聽i przez to fundamentalnie niedemokratyczne. Za takie przekonanie po cz臋艣ci odpowiedzialne s膮 koszty wymiany informacji, gdy偶 wielu obywateli UE ma niewielk膮 wiedz臋 na temat tego, jak dzia艂aj膮 instytucje Unii (艣wiadczy o tym chocia偶by 艂atwo艣膰, z jak膮 by艂y manipulowane informacje w kampanii w UK).
Jednak sama wiedza nie wystarczy, by odzyska膰 zaufanie do instytucji europejskich i ratowa膰 form臋 wsp贸艂pracy, kt贸ra jest konieczna, by rozwi膮zywa膰 problemy globalnej skali. W Unii Europejskiej konieczne s膮 reformy, by膰 mo偶e drastyczne. Przede wszystkim forma wsp贸艂pracy ekonomicznej zar贸wno wewn膮trz wsp贸lnoty, jak i na poziomie mi臋dzynarodowym musi by膰 poddana wi臋kszej kontroli w pa艅stwowych procesach politycznych. Nie jest akceptowalne, aby transatlantycki traktat o wolnym handlu TTIP wszed艂 w 偶ycie bez konsultacji w parlamentach mi臋dzynarodowych. W tym wypadku Brexit mo偶e mie膰 paradoksalnie pozytywne skutki dla reformy UE. Jak pisze Rafa艂 Wo艣,wynik referendum mo偶e nak艂oni膰 Komisj臋 Europejsk膮 do przemy艣lenia zasady subsydiarno艣ci w obliczu narastaj膮cej krytyki swojej dzia艂alno艣ci. Co wi臋cej Unia mo偶e zyska膰 wi臋ksz膮 wolno艣膰 w przeprowadzaniu reform, gdy偶 (co nie zosta艂o wspomniane w 偶adnej z kampanii referendalnych), UK by艂o jednym z cz艂onk贸w UE aktywnie blokuj膮cych reformy anty-neoliberalne, takie jak podatek od transakcji finansowych. Brexit mo偶e zatem by膰 impulsem do reform socjalnych oraz zmian w funkcjonowaniu instytucji w UE.
Skutki wyniku referendum dla Zjednoczonego Kr贸lestwa s膮 w tej chwili bardzo niepewne. Jednak okre艣lenie niekt贸rych przyczyn, czyli problem贸w systemu wyborczego i politycznego, oraz szerz膮cego si臋 spadku zaufania do autorytet贸w i 鈥瀢ielkich鈥 instytucji, jest istotne dla zapobie偶enia podobnym procesom w innych krajach Unii. Cho膰 Brytyjczykom by膰 mo偶e uda si臋 zastosowa膰 metod臋 muddle through i przebrn膮膰 przez okres niepewno艣ci z efektami du偶o mniej radykalnymi ni偶 spodziewane, Unia Europejska musi wzi膮膰 na siebie nauki p艂yn膮ce z Brexitu i odwa偶nie podj膮膰 si臋 du偶o bardziej zdecydowanych reform.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Wybieram sam/a
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie - w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej Polityka prywatno艣ci zamknij