fbpx Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Dlaczego kochamy z艂ych ludzi, gdy s膮 biznesmenami?

To doprawdy znamienne, 偶e wizerunkowo bardziej ryzykowne jest wyj艣cie na imprez臋 przez fi艅sk膮 premierk臋 Sann臋 Marin ni偶 kilkuletnie korzystanie z pracy dzieci przez technologicznego giganta.
Dlaczego kochamy z艂ych ludzi, gdy s膮 biznesmenami?
ilustr.: Christina Yavorchuk

Przyw贸dca pewnego pa艅stwa przez lata korzysta艂 z pracy dzieci do budowy swojego imperium. Na bazie wyprodukowanych przez m艂odocianych pracownik贸w towar贸w pomna偶a艂 swoje bogactwo. Jednocze艣nie przekonywa艂, 偶e jest czempionem innowacyjnej gospodarki. O tym, 偶e na jego mi臋dzynarodowe sukcesy pracuj膮 r臋ce ma艂ych ch艂opc贸w i dziewczynek, wiedzia艂 znakomicie, ale zanim 鈥 po poznaniu raportu na ten temat 鈥 zrezygnowa艂 z dalszego ich wykorzystywania, min臋艂y trzy lata. Ten sam przyw贸dca 鈥 w ramach 鈥瀏ospodarczej wymiany鈥 鈥 cz臋艣膰 bogactwa swojego pa艅stwa budowa艂 tak偶e na wykorzystywaniu niewolniczej pracy Ujgur贸w, represjonowanej i wi臋zionej w obozach 鈥瀝eedukacji鈥 grupy etnicznej w Chinach.

Gdy w innym pa艅stwie w zak艂ady pracy uderza艂y ekstremalne zjawiska pogodowe, pracuj膮cy tam ludzie nie mogli opu艣ci膰 ich terenu, gdy偶 nie pozwalali na to prze艂o偶eni. Pow贸d藕? Tornado? Nieistotne. Miejsca pracy mia艂y dzia艂a膰 do ostatniej chwili: zbli偶a艂 si臋 bowiem czas szczeg贸lnego popytu na ich us艂ugi, od kt贸rych zale偶a艂a wa偶na ga艂膮藕 krajowej gospodarki. W przypadku jednego z tornad pod gruzami zak艂ad贸w zgin臋艂o kilkana艣cie os贸b, a kilkadziesi膮t innych zosta艂o rannych. Tego samego dnia przyw贸dca pa艅stwa 艣wi臋towa艂 odpalenie rakiety, powsta艂ej w ramach pa艅stwowego programu.

W jednym z europejskich kraj贸w brutalnie mordowani s膮 le艣nicy sprzeciwiaj膮cy si臋 wycinaniu obj臋tych ochron膮 las贸w. Zgin臋艂o ich przynajmniej sze艣ciu, a kilkuset zosta艂o pobitych lub zastraszonych. Nie przejmuj膮c si臋 wezwaniami mi臋dzynarodowych organizacji pozarz膮dowych czy europejskim prawem, pa艅stwo tnie na pot臋g臋 jedne z najbardziej dziewiczych drzewostan贸w na kontynencie. Zyski czerpie z tego szereg ludzi, ale przede wszystkim 鈭 przyw贸dca pa艅stwa. Nie ma jednoznacznych dowod贸w, 偶e to on stoi za zab贸jstwami, ale w praktyce gin膮 ludzie, kt贸rzy wchodz膮 mu w drog臋. Pr贸bowa艂 nawet otru膰 ministr臋, kt贸ra walczy艂a z wycink膮. Nie przejmuje si臋 te偶 skal膮 zatruwania powietrza przez zak艂ady, z kt贸rych pracy czerpie zyski.

Inny przyw贸dca o dyktatorskich zap臋dach dozbraja s艂u偶by mundurowe, by sprawniej pacyfikowa膰 protesty przeciwko swoim dzia艂aniom. Policja ze specjalnie przekazanych im przez niego 艣rodk贸w kupuje sprz臋t do inwigilacji, drony i urz膮dzenia og艂uszaj膮ce do rozp臋dzania demonstracji.

W r贸偶nych miejscach 艣wiata na zlecenie w艂adz s膮 zastraszani, bici, a tak偶e zabijani aktywi艣ci ekologiczni, dzia艂aj膮cy na rzecz ochrony 艣rodowiska oraz miejscowych spo艂eczno艣ci. Rz膮dz膮cym przeszkadzaj膮 ich protesty, poniewa偶 nara偶aj膮 na szwank interesy gospodarcze pa艅stwa.

Gdy przyw贸dca jednego z kraj贸w postanowi艂 stworzy膰 kolejn膮 plantacj臋 banan贸w, przej膮艂 tereny i wyburzy艂 oko艂o dwustu dom贸w, kt贸re si臋 na nich znajdowa艂y. Kto nie godzi艂 si臋 na wysiedlenie, by艂 zastraszany. Niekt贸rzy protestuj膮cy przeciwko jego dzia艂aniom zostali po prostu zastrzeleni przez policj臋. 呕aden z odpowiedzialnych za to funkcjonariuszy nie poni贸s艂 konsekwencji.

W niekt贸rych pa艅stwach ochrona przyrody to jedno z najbardziej niebezpiecznych zaj臋膰 鈥 nawet dla stra偶nik贸w park贸w narodowych. Przyw贸dcy niekt贸rych pa艅stw nie wahaj膮 si臋, by wysy艂a膰 przeciwko nim uzbrojone grupy.

Gdy pewien obywatel wypowiedzia艂 si臋 krytycznie o przyw贸dcy kolejnego pa艅stwa, ten zorganizowa艂 przeciw niemu medialn膮 nagonk臋, napuszczaj膮c na niego swoich zwolennik贸w. Korzystaj膮c ze swoich zasi臋g贸w w mediach spo艂eczno艣ciowych, wypu艣ci艂 w 艣wiat szereg wpis贸w oczerniaj膮cych obywatela, na koniec pisz膮c: 鈥濻am si臋 o to prosi艂e艣, pedofilu鈥.

Stoi za tym biznes

Jak nazwa膰 takich przyw贸dc贸w pa艅stw? Niekt贸rych mo偶e zbrodniarzami? Innych: zlecaj膮cymi zab贸jstwa bezdusznymi draniami? Kolejnych 鈥 tyranami, czerpi膮cymi zyski z oboz贸w pracy przymusowej? A mo偶e 鈥 przynajmniej 鈥 lud藕mi bez skrupu艂贸w ograniczaj膮cymi cudz膮 wolno艣膰 oraz wykorzystuj膮cymi popularno艣膰 i wp艂ywy do utrwalania swojej w艂adzy? Tak przecie偶 m贸wimy cho膰by o Alaksandrze 艁ukaszence czy Rodrigo Duterte.

O co powinni艣my ich oskar偶a膰? O wielokrotne naruszanie praw cz艂owieka? Nieczu艂o艣膰 na ludzk膮 krzywd臋? Przedk艂adanie w艂asnego interesu nad tak fundamentalne sprawy jak 偶ycie i zdrowie drugiego cz艂owieka czy zakaz wykorzystywania pracy dzieci? Czy nie powinni艣my protestowa膰 przed ambasadami tych pa艅stw, sygnalizowa膰 naruszenia praw cz艂owieka, domaga膰 si臋 poszanowania praw mniejszo艣ci i 鈥 c贸偶 za niezwyk艂y postulat 鈥 niezabijania ludzi, kt贸rzy obna偶aj膮 ich niecne praktyki?

Tyle tylko, 偶e wszystkie powy偶sze opisy nie dotycz膮 polityk贸w i przyw贸dc贸w pa艅stw. Dotycz膮 firm. To nie opowie艣膰 o przemocy pa艅stwa, lecz o przemocy kapita艂u.

I tak: wed艂ug raportu The Information oraz doniesie艅 Washington Post z pracy dzieci i przymusowej pracy Ujgur贸w przez lata korzysta艂a firma Apple. Trzy lata zaj臋艂o jej zerwanie wsp贸艂pracy z podwykonawcami, wykorzystuj膮cymi prac臋 m艂odocianych pracownik贸w.

W grudniu 2021 roku tornado zniszczy艂o fabryk臋 艣wiec w Mayfield oraz jedno z centr贸w logistycznych Amazona. W pierwszym zak艂adzie zgin臋艂o osiem os贸b, w drugim 鈥 sze艣膰 kolejnych. Jedna z ofiar wys艂a艂a do swojej dziewczyny wiadomo艣膰, 偶e 鈥濧mazon nie pozwoli mi odej艣膰鈥. Wed艂ug dzia艂aczy zwi膮zkowych nie by艂 to pierwszy raz, gdy Amazon nie pozwala艂 przerwa膰 pracy i ewakuowa膰 zak艂adu w wypadku nag艂ych zjawisk pogodowych. Pracownicy niekt贸rych centr贸w logistycznych dzia艂ali dalej w czasie powodzi i ekstremalnych upa艂贸w, a tak偶e po偶ar贸w.

Do zab贸jstw le艣nik贸w oraz pr贸by otrucia minister le艣nictwa dosz艂o w Rumunii, gdzie kilka firm drzewnych 鈥 mi臋dzy innymi Schweighofer (w 2019 roku przemianowane na HS Timber Group), Kronospan oraz Egger 鈥 pozyskuj膮 znaczn膮 cz臋艣膰 surowca do wytwarzania swoich produkt贸w. Wed艂ug raport贸w mi臋dzynarodowych organizacji oraz doniesie艅 aktywist贸w i medi贸w, wielokrotnie nie respektowano przy tym granic obszar贸w chronionych w ramach park贸w narodowych czy obszar贸w Natura 2000. Schweighofer na kilka lat straci艂 certyfikat zr贸wnowa偶onej produkcji drewna, wystawiany przez Forest Stewardship Council. Z raportu, kt贸ry do tego doprowadzi艂, wynika艂o, 偶e s膮 jasne dowody na systematyczne uczestnictwo firmy w handlu pozyskanym nielegalnie drewnem. Ameryka艅ska organizacja pozarz膮dowa Agencja Bada艅 艢rodowiska (EIA) oskar偶a za艣 firm臋 Schweighofer o bycie 鈥瀗ajwi臋kszym odbiorc膮 nielegalnego drewna鈥 oraz ukrywanie pochodzenia swoich produkt贸w. Oskar偶enia dotycz膮ce nieprzestrzegania prawa ochrony 艣rodowiska padaj膮 cz臋sto tak偶e pod adresem Egger i Kronospanu 鈥 r贸wnie偶 w Polsce. Wed艂ug aktywist贸w proceder 鈥 z niewielkimi zmianami 鈥 trwa dalej. W 2018 roku minister le艣nictwa w Rumunii, Doina Pan膬, zrezygnowa艂a ze stanowiska, ust臋puj膮c z pola walki z nielegalnym pozyskiwaniem drewna. Po pewnym czasie poinformowa艂a, 偶e by艂a truta du偶ymi dawkami rt臋ci.

Sponsorami policyjnych fundacji w Stanach Zjednoczonych s膮 firmy paliwowe i gazowe, w tym tacy giganci jak Chevron czy Shell, co wykaza艂o 艣ledztwo przeprowadzone przez Public Accountability Initiative. To mi臋dzy innymi z pieni臋dzy tych prywatnych firm s艂u偶by mundurowe kupuj膮 sprz臋t s艂u偶膮cy do rozp臋dzania demonstrant贸w protestuj膮cych w imi臋 ochrony klimatu czy interes贸w lokalnych spo艂eczno艣ci, sprzeciwiaj膮cym si臋 kolejnym inwestycjom.

Tylko w 2017 roku na 艣wiecie zamordowano 197 aktywist贸w ochrony przyrody. W 2018 鈥 164. To g艂贸wnie przedstawiciele lokalnych spo艂eczno艣ci walcz膮cych o swoj膮 ziemi臋, a tak偶e dzia艂acze i dzia艂aczki organizacji spo艂ecznych. Cz臋艣膰 z nich zgin臋艂a z r膮k s艂u偶b pa艅stwowych lub na zlecenie polityk贸w, cz臋艣膰 zab贸jstw zleca艂 biznes. Statystyki w tej sprawie od lat prowadzi organizacja Global Witness.

Plantacj臋 banan贸w na Filipinach za艂o偶y艂o nie pa艅stwo, lecz firma Dole. To ona przej臋艂a tereny, wysiedla艂a i burzy艂a znajduj膮ce si臋 na nich domy. To nie funkcjonariusze policji, lecz wynaj臋ci przez firm臋 ochroniarze zastrzelili protestuj膮cych. Wed艂ug doniesie艅 organizacji Global Witness nie zostali postawieni za to przed s膮dem.

W Afryce i Azji w 2017 roku zgin臋艂o 107 stra偶nik贸w park贸w narodowych. Rok wcze艣niej 鈥 101. W przeci膮gu ostatniej dekady 鈥 900 os贸b. Regularnie informuje o tym WWF. Cho膰 stra偶nicy s膮 coraz lepiej wyszkoleni i uzbrojeni, wci膮偶 gin膮 w starciach. Niekiedy z grupami rebeliant贸w w niespokojnych regionach. Niekiedy z k艂usownikami. Niekiedy 鈥 z boj贸wkami, wynajmowanymi przez firmy naftowe.

W 2018 roku Elon Musk postanowi艂 zaanga偶owa膰 siebie i swoj膮 firm臋 SpaceX do akcji ratunkowej w tajlandzkiej jaskini, w kt贸rej utkn臋艂o trzyna艣cie os贸b, w tym dwunastka dzieci. W bardzo kr贸tkim czasie in偶ynierowie z firm Muska stworzyli mini-艂贸d藕 podwodn膮. Ostatecznie nie zosta艂a u偶yta, bo鈥 nie by艂a potrzebna. Na antenie CNN jeden z g艂贸wnych doradc贸w tajlandzkich s艂u偶b w czasie akcji ratunkowej 鈥 nurek znakomicie znaj膮cy tamtejsze jaskinie 鈥 skrytykowa艂 Muska, uznaj膮c, 偶e jego zaanga偶owanie nie mia艂o sensu, by艂o tylko zabiegiem marketingowym, a 艂贸d藕 mo偶na 鈥瀢sadzi膰 sobie tam, gdzie boli鈥. W odpowiedzi Musk przypu艣ci艂 zmasowany atak na Twitterze, podwa偶aj膮c zaanga偶owanie Vernona Unswortha w akcj臋 ratunkow膮 i oskar偶aj膮c go o pedofili臋. Po paru dniach linczu 鈥 dokonywanego tak偶e przez wielbicieli Muska 鈥 miliarder przeprosi艂.

Musk 鈥 wz贸r czy despota?

Tymi firmami kieruj膮 konkretni ludzie. S膮 nazywani inaczej, ni偶 gdyby na to samo, co oni, pozwalali sobie politycy. W przeciwie艅stwie do tych ostatnich nie trac膮 stanowisk, gdy te praktyki zostaj膮 ujawnione. Nie ponosz膮 odpowiedzialno艣ci za swoje czyny. Licz膮 zyski, wci膮偶 przyjmowani na salonach, nazywani 鈥瀢izjonerami鈥, 鈥瀌obroczy艅cami鈥, 鈥瀌aj膮cymi prac臋鈥, 鈥瀞ol膮 ziemi鈥, 鈥瀕ud藕mi sukcesu鈥.

Cz臋艣膰 opisanych wy偶ej praktyk i zachowa艅 to wynik wsp贸艂pracy biznesu z politykami. Masowa, nielegalna wycinka rumu艅skich las贸w nie by艂aby mo偶liwa, gdyby nie skorumpowani urz臋dnicy. Demonstracje przeciw inwestycjom naftowym nie musia艂yby wcale by膰 brutalnie t艂umione, gdyby policja nie by艂a tak wyrywna do okazywania wdzi臋czno艣ci swoim darczy艅com. Pracownik贸w firmy ochroniarskiej, strzelaj膮cych do mieszka艅c贸w filipi艅skiego osiedla powinno os膮dzi膰 pa艅stwo, kt贸re tego nie zrobi艂o.

Dlaczego jednak mia艂oby to umniejsza膰 odpowiedzialno艣膰 ludzi biznesu za te zbrodnie, nadu偶ycia, przemoc i wyzysk?

Podobne dw贸jmy艣lenie o odpowiedzialno艣ci moralnej 鈥瀢ielkich tego 艣wiata鈥 wida膰 tak偶e w innych sferach. Nie musi przy tym chodzi膰 o mordowanie ludzi stoj膮cych im na drodze. Gdy dochodzi do procederu korupcyjnego, polityk przyjmuj膮cy 艂ap贸wk臋 w oczach opinii publicznej cz臋sto jest sko艅czony. Podobny los 鈥 ostracyzmu i infamii 鈥 nie spotyka na og贸艂 wr臋czaj膮cych te pieni膮dze biznesmen贸w. 艢wiadczy o tym prosty eksperyment my艣lowy: warto spr贸bowa膰 przypomnie膰 sobie nazwiska polityk贸w, kt贸rym proceder korupcyjny zako艅czy艂 (i s艂usznie) kariery, oraz nazwiska ludzi biznesu, kt贸rych spotka艂o to samo. Jestem pewien, 偶e tych pierwszych b臋dzie wi臋cej.

Inaczej r贸wnie偶 traktowany jest wyzysk ludzi pracy przez pa艅stwo, a inaczej, gdy robi to biznes. Pozycji Elona Muska jako 鈥瀏eniusza鈥, 鈥瀢izjonera鈥 czy 鈥瀎ilantropa鈥 nie s膮 w stanie podwa偶y膰 r贸偶norodne i powtarzaj膮ce si臋 doniesienia o tym, jak traktuje podw艂adnych, rugaj膮c publicznie zar贸wno dyrektor贸w wysokiego szczebla, jak i pracownik贸w ta艣my monta偶owej. Wed艂ug licznych relacji dyrektor generalny Tesli nie jest w stanie nikomu zaufa膰, nie umie delegowa膰 zada艅, wytwarza atmosfer臋 strachu, umniejsza osi膮gni臋cia swoich pracownik贸w, wyznacza im nierealne do spe艂nienia cele, zwalnia ludzi pod wp艂ywem kaprysu, a tak偶e inwigiluje podw艂adnych. W jednym z ujawnionych przez Reutersa maili oczekiwa艂 od podw艂adnych 鈥瀞uperhardkorowego鈥 trybu pracy, kt贸ry mia艂 przynie艣膰 鈥瀗adzwyczaj wysok膮鈥 liczb臋 dostaw. Zapytany przez dziennikarzy New York Timesa, dlaczego nie przekazuje zada艅 innym, odpowiedzia艂: 鈥濶ie jestem w stanie przekaza膰 zada艅 innym osobom, bo nie mog臋 znale藕膰 ludzi, kt贸rzy byliby wystarczaj膮co kompetentni鈥. Akceptowa艂 sytuacj臋, gdy w fabrykach jego firm ludzie pracowali 艣rednio po 72 godziny tygodniowo, co ko艅czy艂o si臋 interwencjami pogotowia. Wed艂ug Toniego Sacconaghiego, analityka AllianceBernstein, poziom rotacji w艣r贸d kadry kierowniczej Tesli w trzech kwarta艂ach 2019 roku wyni贸s艂 44%, podczas gdy w firmach takich jak Uber, Netflix czy Snap wynosi艂 on 9% na przestrzeni 6-20 miesi臋cy.

To tylko wyb贸r doniesie艅. Mimo to zarz膮dzaj膮cy w ten spos贸b 鈥 w stylu w zasadzie psychopatycznym 鈥 szef uchodzi w oczach wielu za wz贸r nowoczesnego biznesmena. W mediach spo艂eczno艣ciowych 艣ledz膮 go setki milion贸w ludzi, a on sam ch臋tnie poucza polityk贸w, jak powinni rz膮dzi膰 pa艅stwami czy urz膮dza膰 relacje mi臋dzynarodowe (ostatnio sugeruj膮c, 偶e Ukraina powinna odda膰 cz臋艣膰 swojego terytorium barbarzy艅skiemu naje藕d藕cy).

Twarz biznesu, twarz polityka

Sk膮d si臋 bierze ta, do艣膰 powszechna, tendencja do tego, by nie widzie膰 nadu偶y膰 biznesu? By nie reagowa膰 na jego zbrodnie? By traktowa膰 stosowany przez firmy wyzysk jako wz贸r innowacyjno艣ci i sukcesu? By 鈭 jako powa偶nych komentator贸w rzeczywisto艣ci spo艂ecznej, politycznej i mi臋dzynarodowej 鈭 traktowa膰 ludzi, kt贸rzy maj膮 wyra藕ne problemy z odr贸偶nieniem tego, co jest dobre, a co z艂e? By fetowa膰 ludzi, kt贸rzy pieni膮dze zarobili na ludzkiej krzywdzie?

Dlaczego, gdyby to przyw贸dca pa艅stwa zachowywa艂 si臋 podobnie, z ca艂膮 pewno艣ci膮 nie doczeka艂by si臋 takiego uwielbienia t艂um贸w na Zachodzie? Gdyby rz膮dzi艂 silnym pa艅stwem, pewnie by艂by traktowany powa偶nie, ale nie m贸g艂by liczy膰 na splendor, jakim ciesz膮 si臋 niekt贸rzy z szef贸w wy偶ej wymienionych firm.

Niemo偶liwym jest, by odpowied藕 na te pytania ograniczy膰 do jednego czynnika. Kapitalizm jest pot臋偶n膮 struktur膮: nie tylko ekonomiczn膮, ale tak偶e kulturow膮, symboliczn膮 i polityczn膮. W efekcie wytwarza i przeobra偶a powszechn膮 wyobra藕ni臋, rozumienie poj臋膰 i wzorce moralne. Sam podlega przy tym zmianom. Gdyby chcie膰 zrzuci膰 t臋 my艣low膮 hipokryzj臋 na to, 偶e dzia艂ania biznesu trudniej spersonifikowa膰 ni偶 dzia艂ania tyran贸w stoj膮cych na czele pa艅stw, to by膰 mo偶e by艂oby to prawd膮 鈭 kiedy艣 albo tylko w niekt贸rych przypadkach. Czy szefowie firm Dole czy Chevron s膮 powszechnie rozpoznawalni? Nie. Ale ju偶 Musk, Zuckerberg, Bezos, a wcze艣niej Steve Jobs? Wszyscy oni nie s膮 tylko szefami firm. To milionerzy-celebryci; ich firmy maj膮 ich twarze. Rodzina Schweighofer贸w przez lata umieszcza艂a swoje nazwisko w nazwie firmy, a rodzina Egger贸w czyni to do dzi艣. Celebryctwo niekt贸rych z wy偶ej wymienionych ludzi wytworzy艂o te偶 wok贸艂 nich grono sekciarsko lojalnych zwolennik贸w i obro艅c贸w, gotowych ka偶d膮 pojawiaj膮c膮 si臋 w膮tpliwo艣膰 uzna膰 za atak na idola.

Mimo to wci膮偶 silne jest przekonanie, 偶e biznes jednak nie ma twarzy, a skoro tak, to jest bytem nieco abstrakcyjnym 鈭 wyj臋tym spod ocen moralnych. Owszem, kto艣 stoi na czele tych podmiot贸w prawnych, tych wielkich struktur, ale je艣li ujawniane s膮 nadu偶ycia czy zbrodnie, to ostatecznie okazuje si臋, 偶e dokonuje ich w艂a艣nie bli偶ej nieokre艣lona 鈥瀎irma鈥 (jeszcze ch臋tniej: jej podwykonawcy). A szefowie? Wr臋cz przeciwnie: oni 鈥瀢dra偶aj膮 plany naprawcze鈥, 鈥瀙rzygl膮daj膮 si臋 sytuacji鈥, deklaruj膮, 偶e podobne akty s膮 鈥瀗iezgodne z warto艣ciami firmy i jej za艂o偶ycieli鈥, ewentualnie wyra偶aj膮 鈥炁糰l鈥. Ocieraj膮 przy tym 艂zy banknotami, kt贸rych dostarczy艂 im tak 鈥瀗iezgodny z warto艣ciami firmy鈥 proceder.

Rzecz wygl膮da zupe艂nie inaczej w przypadku polityk贸w. Oni 鈥 zw艂aszcza ci czo艂owi 鈥 maj膮 w zasadzie tylko swoj膮 twarz, niezale偶nie od afiliacji partyjnych. Czy pope艂niaj膮 przest臋pstwo jako urz臋dnicy, czy wykraczaj膮 przeciw normom moralnym jako ludzie (zdradzaj膮c na przyk艂ad swoje partnerki czy partner贸w) 鈭 w ka偶dej chwili mog膮 straci膰 pozycj臋, nie b臋d膮c w stanie przerzuci膰 odpowiedzialno艣ci za swoje zachowanie na nikogo. To doprawdy znamienne, 偶e wizerunkowo bardziej ryzykowne jest wyj艣cie na imprez臋 przez fi艅sk膮 premierk臋 Sann臋 Marin ni偶 kilkuletnie korzystanie z pracy dzieci przez technologicznego giganta.

Przemoc kapita艂u

Trudno te偶 argumentowa膰, 偶e za r贸偶nymi ocenami moralnymi stoi r贸偶nica w skali sprawowanej w艂adzy. Giganci technologiczni 鈥 zw艂aszcza inwestuj膮cy w media spo艂eczno艣ciowe 鈥 maj膮 dzi艣 cz臋sto wi臋ksz膮 w艂adz臋 ni偶 przyw贸dcy wielu pa艅stw 艣wiata. To nie dyktator tego czy innego kraju, znajduj膮cego si臋 tysi膮ce kilometr贸w od nas, decyduje o tym, co zobaczymy, a czego nie, w ramach przegl膮dania naszej tablicy na Facebooku. To nie on arbitralnie tnie zasi臋gi nieop艂aconych tre艣ci, wp艂ywaj膮c na losy debaty publicznej. Taki dyktator ma znacznie mniejszy wp艂yw na mi臋dzynarodow膮 opini臋 publiczn膮 ni偶 jeden czy drugi co bardziej popularny milioner-celebryta. Je艣li Musk ostatecznie przejmie Twittera, to skala jego w艂adzy nad narracjami jeszcze znacz膮co wzro艣nie. A szefowie firm paliwowych? Mo偶e i nie maj膮 statusu celebryt贸w, ale ich w艂adza nad strategicznymi obszarami gospodarki oraz si艂a ich lobbingu jest trudna do przecenienia. To samo dotyczy firm farmaceutycznych, wydobywczych czy sektora finansowego. Najwi臋ksze firmy 艣wiata maj膮 bud偶ety wy偶sze ni偶 PKB wielu pa艅stw, nawet tych stosunkowo du偶ych.

Inn膮 odpowiedzi膮 jest zauwa偶enie, 偶e kapitalizm wytworzy艂 opowie艣膰 o sobie samym jako o ramie, kt贸ra organizuje 偶ycie spo艂eczne oraz gospodarcze i w kt贸rej mo偶liwe s膮 oczywi艣cie nadu偶ycia jednostek, ale kt贸ry 鈥 jako rama sama w sobie 鈭 jest moralnie neutralny. Opowie艣膰 ta sk膮din膮d nie r贸偶nicuje r贸偶nych form kapitalizmu, dalece odmiennych pod k膮tem rozwi膮za艅 podatkowych, obecno艣ci pa艅stwa w gospodarce czy spo艂ecznej kontroli nad biznesem. W tym sensie kapitalizm nie jest postrzegany jako 藕r贸d艂o systemowej przemocy, o czym pisa艂 na naszych 艂amach Hubert Walczy艅ski. Jego superbohaterowie mog膮 by膰 wi臋c oskar偶ani o stosowanie indywidualnej przemocy (mobbingu czy molestowania seksualnego), ale s膮 w istocie impregnowani na zarzuty o odpowiedzialno艣膰 za krzywd臋, b臋d膮c膮 wynikiem dzia艂ania kierowanych przez nich firm. Zupe艂nie inaczej ni偶 politycy, kt贸rzy w tej optyce reprezentuj膮 pa艅stwo, niejako z definicji opresyjne.

Sprzyja temu tak偶e wci膮偶 pot臋偶ny kult w艂asno艣ci i indywidualizmu oraz wizja, 偶e 鈥瀕udzie bogac膮 si臋 oszcz臋dno艣ci膮 i prac膮鈥. Lojalno艣膰 internetowych t艂um贸w wobec biznesowych celebryt贸w wzmacniana jest przez poczucie, jakoby dzi臋ki swojemu zaanga偶owaniu internauci bronili potencjalnie samych siebie. Mo偶e dzi艣 jeszcze nie s膮 tak bogaci jak ci, kt贸rych broni膮 przed zarzutami, ale kto wie 鈥 mo偶e niebawem? To dlatego ludzie obarczeni kredytami, kt贸rym bli偶ej do nag艂ej utraty p艂ynno艣ci finansowej ni偶 do listy najbogatszych Polak贸w, broni膮 interes贸w najzamo偶niejszych. Zjawisko to bierze si臋 z si艂y obietnic, jakie daje kapitalizm, cho膰 nie jest w stanie ich zrealizowa膰.

Przed odpowiedzialno艣ci膮 za ich praktyki broni tyran贸w, zbrodniarzy albo bardziej pospolitych drani tak偶e narracja, jakoby dzia艂ali oni 鈥瀦a swoje鈥, a nie 鈥瀦a moje鈥. Soczewka spo艂ecznej oceny znacznie silniej ogniskuje si臋 na politykach, kt贸rzy dysponuj膮 i zarabiaj膮 鈥瀗asze鈥 pieni膮dze. To narracja, kt贸ra ignoruje fakt, 偶e r贸wnie偶 firmy, o kt贸rych tutaj rozmawiamy, ch臋tnie korzystaj膮 z publicznych 艣rodk贸w 鈥 w postaci ulg podatkowych, udzia艂u bud偶etu pa艅stwa w prowadzonych przez nie badaniach czy pomocy w przypadku problem贸w, czego najlepszym przyk艂adem jest ratowanie prywatnych bank贸w za pa艅stwowe pieni膮dze w 2008 roku. A zreszt膮: co to zmienia? Gdy kto艣 zarabia na mordowaniu le艣nik贸w, trudno przekonywa膰, 偶e jest to bardziej moralne, tylko dlatego, 偶e p艂aci za to z prywatnych pieni臋dzy.

Za ma艂o wiemy

Ostatecznie jednym z najbardziej sprzyjaj膮cych niedostrzeganiu win ludzi biznesu zjawisk jest deficyt informacji na ich temat. S膮 organizacje spo艂eczne czy media 鈥 a niekiedy pojedynczy dziennikarze 鈥 kt贸rzy patrz膮 im na r臋ce. Jest ich jednak niepor贸wnywalnie mniej ni偶 tych, kt贸re staraj膮 si臋 (i s艂usznie) kontrolowa膰 nadu偶ycia w艂adz pa艅stwowych. Politykom na r臋ce patrz膮 r贸wnie偶鈥 chc膮cy przej膮膰 od nich w艂adz臋 inni politycy 鈥 przynajmniej w tej mierze, w jakiej nie obawiaj膮 si臋 鈥瀝ewan偶u鈥.

Je艣li jednak chcemy urz膮dza膰 spo艂ecze艅stwo i 艣wiat w spos贸b bardziej sprawiedliwy, musimy to zmieni膰. Musimy patrze膰 na r臋ce silnym 鈭 nie tylko, gdy piastuj膮 pa艅stwowe stanowiska. Musimy zobaczy膰, ile krzywd powoduje prywatny kapita艂 i jak wielk膮 w艂adz臋 zgromadzi艂 przez lata w swoich r臋kach. Musimy przesta膰 wynosi膰 na piedesta艂 ludzi, kt贸rych g艂贸wn膮 zas艂ug膮 jest to, 偶e bez ogl膮dania si臋 na innych zgromadzili wiele zer na koncie.

Pieni膮dze, s艂awa czy nimb innowacyjno艣ci nie mog膮 dawa膰 immunitetu od odpowiedzialno艣ci za realne z艂o.

 

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Od ponad 15 lat tworzymy jedyny w Polsce magazyn lewicy katolickiej i budujemy 艣rodowisko zaanga偶owane w walk臋 z podzia艂ami religijnymi, politycznymi i ideologicznymi. Robimy to tylko dzi臋ki Waszemu wsparciu!
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij