Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Dlaczego kochamy z┼éych ludzi, gdy s─ů biznesmenami?

To doprawdy znamienne, ┼╝e wizerunkowo bardziej ryzykowne jest wyj┼Ťcie na imprez─Ö przez fi┼äsk─ů premierk─Ö Sann─Ö Marin ni┼╝ kilkuletnie korzystanie z pracy dzieci przez technologicznego giganta.
Dlaczego kochamy z┼éych ludzi, gdy s─ů biznesmenami?
ilustr.: Christina Yavorchuk

Przyw├│dca pewnego pa┼ästwa przez lata korzysta┼é z pracy dzieci do budowy swojego imperium. Na bazie wyprodukowanych przez m┼éodocianych pracownik├│w towar├│w pomna┼╝a┼é swoje bogactwo. Jednocze┼Ťnie przekonywa┼é, ┼╝e jest czempionem innowacyjnej gospodarki. O tym, ┼╝e na jego mi─Ödzynarodowe sukcesy pracuj─ů r─Öce ma┼éych ch┼éopc├│w i dziewczynek, wiedzia┼é znakomicie, ale zanim ÔÇô po poznaniu raportu na ten temat ÔÇô zrezygnowa┼é z dalszego ich wykorzystywania, min─Ö┼éy trzy lata. Ten sam przyw├│dca ÔÇô w ramach ÔÇ×gospodarczej wymianyÔÇŁ ÔÇô cz─Ö┼Ť─ç bogactwa swojego pa┼ästwa budowa┼é tak┼╝e na wykorzystywaniu niewolniczej pracy Ujgur├│w, represjonowanej i wi─Özionej w obozach ÔÇ×reedukacjiÔÇŁ grupy etnicznej w Chinach.

Gdy w innym pa┼ästwie w zak┼éady pracy uderza┼éy ekstremalne zjawiska pogodowe, pracuj─ůcy tam ludzie nie mogli opu┼Ťci─ç ich terenu, gdy┼╝ nie pozwalali na to prze┼éo┼╝eni. Pow├│d┼║? Tornado? Nieistotne. Miejsca pracy mia┼éy dzia┼éa─ç do ostatniej chwili: zbli┼╝a┼é si─Ö bowiem czas szczeg├│lnego popytu na ich us┼éugi, od kt├│rych zale┼╝a┼éa wa┼╝na ga┼é─ů┼║ krajowej gospodarki. W przypadku jednego z tornad pod gruzami zak┼éad├│w zgin─Ö┼éo kilkana┼Ťcie os├│b, a kilkadziesi─ůt innych zosta┼éo rannych. Tego samego dnia przyw├│dca pa┼ästwa ┼Ťwi─Ötowa┼é odpalenie rakiety, powsta┼éej w ramach pa┼ästwowego programu.

W jednym z europejskich kraj├│w brutalnie mordowani s─ů le┼Ťnicy sprzeciwiaj─ůcy si─Ö wycinaniu obj─Ötych ochron─ů las├│w. Zgin─Ö┼éo ich przynajmniej sze┼Ťciu, a kilkuset zosta┼éo pobitych lub zastraszonych. Nie przejmuj─ůc si─Ö wezwaniami mi─Ödzynarodowych organizacji pozarz─ůdowych czy europejskim prawem, pa┼ästwo tnie na pot─Ög─Ö jedne z najbardziej dziewiczych drzewostan├│w na kontynencie. Zyski czerpie z tego szereg ludzi, ale przede wszystkim Ôłĺ przyw├│dca pa┼ästwa. Nie ma jednoznacznych dowod├│w, ┼╝e to on stoi za zab├│jstwami, ale w praktyce gin─ů ludzie, kt├│rzy wchodz─ů mu w drog─Ö. Pr├│bowa┼é nawet otru─ç ministr─Ö, kt├│ra walczy┼éa z wycink─ů. Nie przejmuje si─Ö te┼╝ skal─ů zatruwania powietrza przez zak┼éady, z kt├│rych pracy czerpie zyski.

Inny przyw├│dca o dyktatorskich zap─Ödach dozbraja s┼éu┼╝by mundurowe, by sprawniej pacyfikowa─ç protesty przeciwko swoim dzia┼éaniom. Policja ze specjalnie przekazanych im przez niego ┼Ťrodk├│w kupuje sprz─Öt do inwigilacji, drony i urz─ůdzenia og┼éuszaj─ůce do rozp─Ödzania demonstracji.

W r├│┼╝nych miejscach ┼Ťwiata na zlecenie w┼éadz s─ů zastraszani, bici, a tak┼╝e zabijani aktywi┼Ťci ekologiczni, dzia┼éaj─ůcy na rzecz ochrony ┼Ťrodowiska oraz miejscowych spo┼éeczno┼Ťci. Rz─ůdz─ůcym przeszkadzaj─ů ich protesty, poniewa┼╝ nara┼╝aj─ů na szwank interesy gospodarcze pa┼ästwa.

Gdy przyw├│dca jednego z kraj├│w postanowi┼é stworzy─ç kolejn─ů plantacj─Ö banan├│w, przej─ů┼é tereny i wyburzy┼é oko┼éo dwustu dom├│w, kt├│re si─Ö na nich znajdowa┼éy. Kto nie godzi┼é si─Ö na wysiedlenie, by┼é zastraszany. Niekt├│rzy protestuj─ůcy przeciwko jego dzia┼éaniom zostali po prostu zastrzeleni przez policj─Ö. ┼╗aden z odpowiedzialnych za to funkcjonariuszy nie poni├│s┼é konsekwencji.

W niekt├│rych pa┼ästwach ochrona przyrody to jedno z najbardziej niebezpiecznych zaj─Ö─ç ÔÇô nawet dla stra┼╝nik├│w park├│w narodowych. Przyw├│dcy niekt├│rych pa┼ästw nie wahaj─ů si─Ö, by wysy┼éa─ç przeciwko nim uzbrojone grupy.

Gdy pewien obywatel wypowiedzia┼é si─Ö krytycznie o przyw├│dcy kolejnego pa┼ästwa, ten zorganizowa┼é przeciw niemu medialn─ů nagonk─Ö, napuszczaj─ůc na niego swoich zwolennik├│w. Korzystaj─ůc ze swoich zasi─Ög├│w w mediach spo┼éeczno┼Ťciowych, wypu┼Ťci┼é w ┼Ťwiat szereg wpis├│w oczerniaj─ůcych obywatela, na koniec pisz─ůc: ÔÇ×Sam si─Ö o to prosi┼ée┼Ť, pedofiluÔÇŁ.

Stoi za tym biznes

Jak nazwa─ç takich przyw├│dc├│w pa┼ästw? Niekt├│rych mo┼╝e zbrodniarzami? Innych: zlecaj─ůcymi zab├│jstwa bezdusznymi draniami? Kolejnych ÔÇô tyranami, czerpi─ůcymi zyski z oboz├│w pracy przymusowej? A mo┼╝e ÔÇô przynajmniej ÔÇô lud┼║mi bez skrupu┼é├│w ograniczaj─ůcymi cudz─ů wolno┼Ť─ç oraz wykorzystuj─ůcymi popularno┼Ť─ç i wp┼éywy do utrwalania swojej w┼éadzy? Tak przecie┼╝ m├│wimy cho─çby o Alaksandrze ┼üukaszence czy Rodrigo Duterte.

O co powinni┼Ťmy ich oskar┼╝a─ç? O wielokrotne naruszanie praw cz┼éowieka? Nieczu┼éo┼Ť─ç na ludzk─ů krzywd─Ö? Przedk┼éadanie w┼éasnego interesu nad tak fundamentalne sprawy jak ┼╝ycie i zdrowie drugiego cz┼éowieka czy zakaz wykorzystywania pracy dzieci? Czy nie powinni┼Ťmy protestowa─ç przed ambasadami tych pa┼ästw, sygnalizowa─ç naruszenia praw cz┼éowieka, domaga─ç si─Ö poszanowania praw mniejszo┼Ťci i ÔÇô c├│┼╝ za niezwyk┼éy postulat ÔÇô niezabijania ludzi, kt├│rzy obna┼╝aj─ů ich niecne praktyki?

Tyle tylko, ┼╝e wszystkie powy┼╝sze opisy nie dotycz─ů polityk├│w i przyw├│dc├│w pa┼ästw. Dotycz─ů firm. To nie opowie┼Ť─ç o przemocy pa┼ästwa, lecz o przemocy kapita┼éu.

I tak: wed┼éug raportu The Information oraz doniesie┼ä Washington Post z pracy dzieci i przymusowej pracy Ujgur├│w przez lata korzysta┼éa firma Apple. Trzy lata zaj─Ö┼éo jej zerwanie wsp├│┼épracy z podwykonawcami, wykorzystuj─ůcymi prac─Ö m┼éodocianych pracownik├│w.

W grudniu 2021 roku tornado zniszczy┼éo fabryk─Ö ┼Ťwiec w Mayfield oraz jedno z centr├│w logistycznych Amazona. W pierwszym zak┼éadzie zgin─Ö┼éo osiem os├│b, w drugim ÔÇô sze┼Ť─ç kolejnych. Jedna z ofiar wys┼éa┼éa do swojej dziewczyny wiadomo┼Ť─ç, ┼╝e ÔÇ×Amazon nie pozwoli mi odej┼Ť─çÔÇŁ. Wed┼éug dzia┼éaczy zwi─ůzkowych nie by┼é to pierwszy raz, gdy Amazon nie pozwala┼é przerwa─ç pracy i ewakuowa─ç zak┼éadu w wypadku nag┼éych zjawisk pogodowych. Pracownicy niekt├│rych centr├│w logistycznych dzia┼éali dalej w czasie powodzi i ekstremalnych upa┼é├│w, a tak┼╝e po┼╝ar├│w.

Do zab├│jstw le┼Ťnik├│w oraz pr├│by otrucia minister le┼Ťnictwa dosz┼éo w Rumunii, gdzie kilka firm drzewnych ÔÇô mi─Ödzy innymi Schweighofer (w 2019 roku przemianowane na HS Timber Group), Kronospan oraz Egger ÔÇô pozyskuj─ů znaczn─ů cz─Ö┼Ť─ç surowca do wytwarzania swoich produkt├│w. Wed┼éug raport├│w mi─Ödzynarodowych organizacji oraz doniesie┼ä aktywist├│w i medi├│w, wielokrotnie nie respektowano przy tym granic obszar├│w chronionych w ramach park├│w narodowych czy obszar├│w Natura 2000. Schweighofer na kilka lat straci┼é certyfikat zr├│wnowa┼╝onej produkcji drewna, wystawiany przez Forest Stewardship Council. Z raportu, kt├│ry do tego doprowadzi┼é, wynika┼éo, ┼╝e s─ů jasne dowody na systematyczne uczestnictwo firmy w handlu pozyskanym nielegalnie drewnem. Ameryka┼äska organizacja pozarz─ůdowa Agencja Bada┼ä ┼Ürodowiska (EIA) oskar┼╝a za┼Ť firm─Ö Schweighofer o bycie ÔÇ×najwi─Ökszym odbiorc─ů nielegalnego drewnaÔÇŁ oraz ukrywanie pochodzenia swoich produkt├│w. Oskar┼╝enia dotycz─ůce nieprzestrzegania prawa ochrony ┼Ťrodowiska padaj─ů cz─Östo tak┼╝e pod adresem Egger i Kronospanu ÔÇô r├│wnie┼╝ w Polsce. Wed┼éug aktywist├│w proceder ÔÇô z niewielkimi zmianami ÔÇô trwa dalej. W 2018 roku minister le┼Ťnictwa w Rumunii, Doina Pan─â, zrezygnowa┼éa ze stanowiska, ust─Öpuj─ůc z pola walki z nielegalnym pozyskiwaniem drewna. Po pewnym czasie poinformowa┼éa, ┼╝e by┼éa truta du┼╝ymi dawkami rt─Öci.

Sponsorami policyjnych fundacji w Stanach Zjednoczonych s─ů firmy paliwowe i gazowe, w tym tacy giganci jak Chevron czy Shell, co wykaza┼éo ┼Ťledztwo przeprowadzone przez Public Accountability Initiative. To mi─Ödzy innymi z pieni─Ödzy tych prywatnych firm s┼éu┼╝by mundurowe kupuj─ů sprz─Öt s┼éu┼╝─ůcy do rozp─Ödzania demonstrant├│w protestuj─ůcych w imi─Ö ochrony klimatu czy interes├│w lokalnych spo┼éeczno┼Ťci, sprzeciwiaj─ůcym si─Ö kolejnym inwestycjom.

Tylko w 2017 roku na ┼Ťwiecie zamordowano 197 aktywist├│w ochrony przyrody. W 2018 ÔÇô 164. To g┼é├│wnie przedstawiciele lokalnych spo┼éeczno┼Ťci walcz─ůcych o swoj─ů ziemi─Ö, a tak┼╝e dzia┼éacze i dzia┼éaczki organizacji spo┼éecznych. Cz─Ö┼Ť─ç z nich zgin─Ö┼éa z r─ůk s┼éu┼╝b pa┼ästwowych lub na zlecenie polityk├│w, cz─Ö┼Ť─ç zab├│jstw zleca┼é biznes. Statystyki w tej sprawie od lat prowadzi organizacja Global Witness.

Plantacj─Ö banan├│w na Filipinach za┼éo┼╝y┼éo nie pa┼ästwo, lecz firma Dole. To ona przej─Ö┼éa tereny, wysiedla┼éa i burzy┼éa znajduj─ůce si─Ö na nich domy. To nie funkcjonariusze policji, lecz wynaj─Öci przez firm─Ö ochroniarze zastrzelili protestuj─ůcych. Wed┼éug doniesie┼ä organizacji Global Witness nie zostali postawieni za to przed s─ůdem.

W Afryce i Azji w 2017 roku zgin─Ö┼éo 107 stra┼╝nik├│w park├│w narodowych. Rok wcze┼Ťniej ÔÇô 101. W przeci─ůgu ostatniej dekady ÔÇô 900 os├│b. Regularnie informuje o tym WWF. Cho─ç stra┼╝nicy s─ů coraz lepiej wyszkoleni i uzbrojeni, wci─ů┼╝ gin─ů w starciach. Niekiedy z grupami rebeliant├│w w niespokojnych regionach. Niekiedy z k┼éusownikami. Niekiedy ÔÇô z boj├│wkami, wynajmowanymi przez firmy naftowe.

W 2018 roku Elon Musk postanowi┼é zaanga┼╝owa─ç siebie i swoj─ů firm─Ö SpaceX do akcji ratunkowej w tajlandzkiej jaskini, w kt├│rej utkn─Ö┼éo trzyna┼Ťcie os├│b, w tym dwunastka dzieci. W bardzo kr├│tkim czasie in┼╝ynierowie z firm Muska stworzyli mini-┼é├│d┼║ podwodn─ů. Ostatecznie nie zosta┼éa u┼╝yta, boÔÇŽ nie by┼éa potrzebna. Na antenie CNN jeden z g┼é├│wnych doradc├│w tajlandzkich s┼éu┼╝b w czasie akcji ratunkowej ÔÇô nurek znakomicie znaj─ůcy tamtejsze jaskinie ÔÇô skrytykowa┼é Muska, uznaj─ůc, ┼╝e jego zaanga┼╝owanie nie mia┼éo sensu, by┼éo tylko zabiegiem marketingowym, a ┼é├│d┼║ mo┼╝na ÔÇ×wsadzi─ç sobie tam, gdzie boliÔÇŁ. W odpowiedzi Musk przypu┼Ťci┼é zmasowany atak na Twitterze, podwa┼╝aj─ůc zaanga┼╝owanie Vernona Unswortha w akcj─Ö ratunkow─ů i oskar┼╝aj─ůc go o pedofili─Ö. Po paru dniach linczu ÔÇô dokonywanego tak┼╝e przez wielbicieli Muska ÔÇô miliarder przeprosi┼é.

Musk ÔÇô wz├│r czy despota?

Tymi firmami kieruj─ů konkretni ludzie. S─ů nazywani inaczej, ni┼╝ gdyby na to samo, co oni, pozwalali sobie politycy. W przeciwie┼ästwie do tych ostatnich nie trac─ů stanowisk, gdy te praktyki zostaj─ů ujawnione. Nie ponosz─ů odpowiedzialno┼Ťci za swoje czyny. Licz─ů zyski, wci─ů┼╝ przyjmowani na salonach, nazywani ÔÇ×wizjoneramiÔÇŁ, ÔÇ×dobroczy┼äcamiÔÇŁ, ÔÇ×daj─ůcymi prac─ÖÔÇŁ, ÔÇ×sol─ů ziemiÔÇŁ, ÔÇ×lud┼║mi sukcesuÔÇŁ.

Cz─Ö┼Ť─ç opisanych wy┼╝ej praktyk i zachowa┼ä to wynik wsp├│┼épracy biznesu z politykami. Masowa, nielegalna wycinka rumu┼äskich las├│w nie by┼éaby mo┼╝liwa, gdyby nie skorumpowani urz─Ödnicy. Demonstracje przeciw inwestycjom naftowym nie musia┼éyby wcale by─ç brutalnie t┼éumione, gdyby policja nie by┼éa tak wyrywna do okazywania wdzi─Öczno┼Ťci swoim darczy┼äcom. Pracownik├│w firmy ochroniarskiej, strzelaj─ůcych do mieszka┼äc├│w filipi┼äskiego osiedla powinno os─ůdzi─ç pa┼ästwo, kt├│re tego nie zrobi┼éo.

Dlaczego jednak mia┼éoby to umniejsza─ç odpowiedzialno┼Ť─ç ludzi biznesu za te zbrodnie, nadu┼╝ycia, przemoc i wyzysk?

Podobne dw├│jmy┼Ťlenie o odpowiedzialno┼Ťci moralnej ÔÇ×wielkich tego ┼ŤwiataÔÇŁ wida─ç tak┼╝e w innych sferach. Nie musi przy tym chodzi─ç o mordowanie ludzi stoj─ůcych im na drodze. Gdy dochodzi do procederu korupcyjnego, polityk przyjmuj─ůcy ┼éap├│wk─Ö w oczach opinii publicznej cz─Östo jest sko┼äczony. Podobny los ÔÇô ostracyzmu i infamii ÔÇô nie spotyka na og├│┼é wr─Öczaj─ůcych te pieni─ůdze biznesmen├│w. ┼Üwiadczy o tym prosty eksperyment my┼Ťlowy: warto spr├│bowa─ç przypomnie─ç sobie nazwiska polityk├│w, kt├│rym proceder korupcyjny zako┼äczy┼é (i s┼éusznie) kariery, oraz nazwiska ludzi biznesu, kt├│rych spotka┼éo to samo. Jestem pewien, ┼╝e tych pierwszych b─Ödzie wi─Öcej.

Inaczej r├│wnie┼╝ traktowany jest wyzysk ludzi pracy przez pa┼ästwo, a inaczej, gdy robi to biznes. Pozycji Elona Muska jako ÔÇ×geniuszaÔÇŁ, ÔÇ×wizjoneraÔÇŁ czy ÔÇ×filantropaÔÇŁ nie s─ů w stanie podwa┼╝y─ç r├│┼╝norodne i powtarzaj─ůce si─Ö doniesienia o tym, jak traktuje podw┼éadnych, rugaj─ůc publicznie zar├│wno dyrektor├│w wysokiego szczebla, jak i pracownik├│w ta┼Ťmy monta┼╝owej. Wed┼éug licznych relacji dyrektor generalny Tesli nie jest w stanie nikomu zaufa─ç, nie umie delegowa─ç zada┼ä, wytwarza atmosfer─Ö strachu, umniejsza osi─ůgni─Öcia swoich pracownik├│w, wyznacza im nierealne do spe┼énienia cele, zwalnia ludzi pod wp┼éywem kaprysu, a tak┼╝e inwigiluje podw┼éadnych. W jednym z ujawnionych przez Reutersa maili oczekiwa┼é od podw┼éadnych ÔÇ×superhardkorowegoÔÇŁ trybu pracy, kt├│ry mia┼é przynie┼Ť─ç ÔÇ×nadzwyczaj wysok─ůÔÇŁ liczb─Ö dostaw. Zapytany przez dziennikarzy New York Timesa, dlaczego nie przekazuje zada┼ä innym, odpowiedzia┼é: ÔÇ×Nie jestem w stanie przekaza─ç zada┼ä innym osobom, bo nie mog─Ö znale┼║─ç ludzi, kt├│rzy byliby wystarczaj─ůco kompetentniÔÇŁ. Akceptowa┼é sytuacj─Ö, gdy w fabrykach jego firm ludzie pracowali ┼Ťrednio po 72 godziny tygodniowo, co ko┼äczy┼éo si─Ö interwencjami pogotowia. Wed┼éug Toniego Sacconaghiego, analityka AllianceBernstein, poziom rotacji w┼Ťr├│d kadry kierowniczej Tesli w trzech kwarta┼éach 2019 roku wyni├│s┼é 44%, podczas gdy w firmach takich jak Uber, Netflix czy Snap wynosi┼é on 9% na przestrzeni 6-20 miesi─Öcy.

To tylko wyb├│r doniesie┼ä. Mimo to zarz─ůdzaj─ůcy w ten spos├│b ÔÇô w stylu w zasadzie psychopatycznym ÔÇô szef uchodzi w oczach wielu za wz├│r nowoczesnego biznesmena. W mediach spo┼éeczno┼Ťciowych ┼Ťledz─ů go setki milion├│w ludzi, a on sam ch─Ötnie poucza polityk├│w, jak powinni rz─ůdzi─ç pa┼ästwami czy urz─ůdza─ç relacje mi─Ödzynarodowe (ostatnio sugeruj─ůc, ┼╝e Ukraina powinna odda─ç cz─Ö┼Ť─ç swojego terytorium barbarzy┼äskiemu naje┼║d┼║cy).

Twarz biznesu, twarz polityka

Sk─ůd si─Ö bierze ta, do┼Ť─ç powszechna, tendencja do tego, by nie widzie─ç nadu┼╝y─ç biznesu? By nie reagowa─ç na jego zbrodnie? By traktowa─ç stosowany przez firmy wyzysk jako wz├│r innowacyjno┼Ťci i sukcesu? By Ôłĺ jako powa┼╝nych komentator├│w rzeczywisto┼Ťci spo┼éecznej, politycznej i mi─Ödzynarodowej Ôłĺ traktowa─ç ludzi, kt├│rzy maj─ů wyra┼║ne problemy z odr├│┼╝nieniem tego, co jest dobre, a co z┼ée? By fetowa─ç ludzi, kt├│rzy pieni─ůdze zarobili na ludzkiej krzywdzie?

Dlaczego, gdyby to przyw├│dca pa┼ästwa zachowywa┼é si─Ö podobnie, z ca┼é─ů pewno┼Ťci─ů nie doczeka┼éby si─Ö takiego uwielbienia t┼éum├│w na Zachodzie? Gdyby rz─ůdzi┼é silnym pa┼ästwem, pewnie by┼éby traktowany powa┼╝nie, ale nie m├│g┼éby liczy─ç na splendor, jakim ciesz─ů si─Ö niekt├│rzy z szef├│w wy┼╝ej wymienionych firm.

Niemo┼╝liwym jest, by odpowied┼║ na te pytania ograniczy─ç do jednego czynnika. Kapitalizm jest pot─Ö┼╝n─ů struktur─ů: nie tylko ekonomiczn─ů, ale tak┼╝e kulturow─ů, symboliczn─ů i polityczn─ů. W efekcie wytwarza i przeobra┼╝a powszechn─ů wyobra┼║ni─Ö, rozumienie poj─Ö─ç i wzorce moralne. Sam podlega przy tym zmianom. Gdyby chcie─ç zrzuci─ç t─Ö my┼Ťlow─ů hipokryzj─Ö na to, ┼╝e dzia┼éania biznesu trudniej spersonifikowa─ç ni┼╝ dzia┼éania tyran├│w stoj─ůcych na czele pa┼ästw, to by─ç mo┼╝e by┼éoby to prawd─ů Ôłĺ kiedy┼Ť albo tylko w niekt├│rych przypadkach. Czy szefowie firm Dole czy Chevron s─ů powszechnie rozpoznawalni? Nie. Ale ju┼╝ Musk, Zuckerberg, Bezos, a wcze┼Ťniej Steve Jobs? Wszyscy oni nie s─ů tylko szefami firm. To milionerzy-celebryci; ich firmy maj─ů ich twarze. Rodzina Schweighofer├│w przez lata umieszcza┼éa swoje nazwisko w nazwie firmy, a rodzina Egger├│w czyni to do dzi┼Ť. Celebryctwo niekt├│rych z wy┼╝ej wymienionych ludzi wytworzy┼éo te┼╝ wok├│┼é nich grono sekciarsko lojalnych zwolennik├│w i obro┼äc├│w, gotowych ka┼╝d─ů pojawiaj─ůc─ů si─Ö w─ůtpliwo┼Ť─ç uzna─ç za atak na idola.

Mimo to wci─ů┼╝ silne jest przekonanie, ┼╝e biznes jednak nie ma twarzy, a skoro tak, to jest bytem nieco abstrakcyjnym Ôłĺ wyj─Ötym spod ocen moralnych. Owszem, kto┼Ť stoi na czele tych podmiot├│w prawnych, tych wielkich struktur, ale je┼Ťli ujawniane s─ů nadu┼╝ycia czy zbrodnie, to ostatecznie okazuje si─Ö, ┼╝e dokonuje ich w┼éa┼Ťnie bli┼╝ej nieokre┼Ťlona ÔÇ×firmaÔÇŁ (jeszcze ch─Ötniej: jej podwykonawcy). A szefowie? Wr─Öcz przeciwnie: oni ÔÇ×wdra┼╝aj─ů plany naprawczeÔÇŁ, ÔÇ×przygl─ůdaj─ů si─Ö sytuacjiÔÇŁ, deklaruj─ů, ┼╝e podobne akty s─ů ÔÇ×niezgodne z warto┼Ťciami firmy i jej za┼éo┼╝ycieliÔÇŁ, ewentualnie wyra┼╝aj─ů ÔÇ×┼╝alÔÇŁ. Ocieraj─ů przy tym ┼ézy banknotami, kt├│rych dostarczy┼é im tak ÔÇ×niezgodny z warto┼Ťciami firmyÔÇŁ proceder.

Rzecz wygl─ůda zupe┼énie inaczej w przypadku polityk├│w. Oni ÔÇô zw┼éaszcza ci czo┼éowi ÔÇô maj─ů w zasadzie tylko swoj─ů twarz, niezale┼╝nie od afiliacji partyjnych. Czy pope┼éniaj─ů przest─Öpstwo jako urz─Ödnicy, czy wykraczaj─ů przeciw normom moralnym jako ludzie (zdradzaj─ůc na przyk┼éad swoje partnerki czy partner├│w) Ôłĺ w ka┼╝dej chwili mog─ů straci─ç pozycj─Ö, nie b─Öd─ůc w stanie przerzuci─ç odpowiedzialno┼Ťci za swoje zachowanie na nikogo. To doprawdy znamienne, ┼╝e wizerunkowo bardziej ryzykowne jest wyj┼Ťcie na imprez─Ö przez fi┼äsk─ů premierk─Ö Sann─Ö Marin ni┼╝ kilkuletnie korzystanie z pracy dzieci przez technologicznego giganta.

Przemoc kapitału

Trudno te┼╝ argumentowa─ç, ┼╝e za r├│┼╝nymi ocenami moralnymi stoi r├│┼╝nica w skali sprawowanej w┼éadzy. Giganci technologiczni ÔÇô zw┼éaszcza inwestuj─ůcy w media spo┼éeczno┼Ťciowe ÔÇô maj─ů dzi┼Ť cz─Östo wi─Öksz─ů w┼éadz─Ö ni┼╝ przyw├│dcy wielu pa┼ästw ┼Ťwiata. To nie dyktator tego czy innego kraju, znajduj─ůcego si─Ö tysi─ůce kilometr├│w od nas, decyduje o tym, co zobaczymy, a czego nie, w ramach przegl─ůdania naszej tablicy na Facebooku. To nie on arbitralnie tnie zasi─Ögi nieop┼éaconych tre┼Ťci, wp┼éywaj─ůc na losy debaty publicznej. Taki dyktator ma znacznie mniejszy wp┼éyw na mi─Ödzynarodow─ů opini─Ö publiczn─ů ni┼╝ jeden czy drugi co bardziej popularny milioner-celebryta. Je┼Ťli Musk ostatecznie przejmie Twittera, to skala jego w┼éadzy nad narracjami jeszcze znacz─ůco wzro┼Ťnie. A szefowie firm paliwowych? Mo┼╝e i nie maj─ů statusu celebryt├│w, ale ich w┼éadza nad strategicznymi obszarami gospodarki oraz si┼éa ich lobbingu jest trudna do przecenienia. To samo dotyczy firm farmaceutycznych, wydobywczych czy sektora finansowego. Najwi─Öksze firmy ┼Ťwiata maj─ů bud┼╝ety wy┼╝sze ni┼╝ PKB wielu pa┼ästw, nawet tych stosunkowo du┼╝ych.

Inn─ů odpowiedzi─ů jest zauwa┼╝enie, ┼╝e kapitalizm wytworzy┼é opowie┼Ť─ç o sobie samym jako o ramie, kt├│ra organizuje ┼╝ycie spo┼éeczne oraz gospodarcze i w kt├│rej mo┼╝liwe s─ů oczywi┼Ťcie nadu┼╝ycia jednostek, ale kt├│ry ÔÇô jako rama sama w sobie Ôłĺ jest moralnie neutralny. Opowie┼Ť─ç ta sk─ůdin─ůd nie r├│┼╝nicuje r├│┼╝nych form kapitalizmu, dalece odmiennych pod k─ůtem rozwi─ůza┼ä podatkowych, obecno┼Ťci pa┼ästwa w gospodarce czy spo┼éecznej kontroli nad biznesem. W tym sensie kapitalizm nie jest postrzegany jako ┼║r├│d┼éo systemowej przemocy, o czym pisa┼é na naszych ┼éamach Hubert Walczy┼äski. Jego superbohaterowie mog─ů by─ç wi─Öc oskar┼╝ani o stosowanie indywidualnej przemocy (mobbingu czy molestowania seksualnego), ale s─ů w istocie impregnowani na zarzuty o odpowiedzialno┼Ť─ç za krzywd─Ö, b─Öd─ůc─ů wynikiem dzia┼éania kierowanych przez nich firm. Zupe┼énie inaczej ni┼╝ politycy, kt├│rzy w tej optyce reprezentuj─ů pa┼ästwo, niejako z definicji opresyjne.

Sprzyja temu tak┼╝e wci─ů┼╝ pot─Ö┼╝ny kult w┼éasno┼Ťci i indywidualizmu oraz wizja, ┼╝e ÔÇ×ludzie bogac─ů si─Ö oszcz─Ödno┼Ťci─ů i prac─ůÔÇŁ. Lojalno┼Ť─ç internetowych t┼éum├│w wobec biznesowych celebryt├│w wzmacniana jest przez poczucie, jakoby dzi─Öki swojemu zaanga┼╝owaniu internauci bronili potencjalnie samych siebie. Mo┼╝e dzi┼Ť jeszcze nie s─ů tak bogaci jak ci, kt├│rych broni─ů przed zarzutami, ale kto wie ÔÇô mo┼╝e niebawem? To dlatego ludzie obarczeni kredytami, kt├│rym bli┼╝ej do nag┼éej utraty p┼éynno┼Ťci finansowej ni┼╝ do listy najbogatszych Polak├│w, broni─ů interes├│w najzamo┼╝niejszych. Zjawisko to bierze si─Ö z si┼éy obietnic, jakie daje kapitalizm, cho─ç nie jest w stanie ich zrealizowa─ç.

Przed odpowiedzialno┼Ťci─ů za ich praktyki broni tyran├│w, zbrodniarzy albo bardziej pospolitych drani tak┼╝e narracja, jakoby dzia┼éali oni ÔÇ×za swojeÔÇŁ, a nie ÔÇ×za mojeÔÇŁ. Soczewka spo┼éecznej oceny znacznie silniej ogniskuje si─Ö na politykach, kt├│rzy dysponuj─ů i zarabiaj─ů ÔÇ×naszeÔÇŁ pieni─ůdze. To narracja, kt├│ra ignoruje fakt, ┼╝e r├│wnie┼╝ firmy, o kt├│rych tutaj rozmawiamy, ch─Ötnie korzystaj─ů z publicznych ┼Ťrodk├│w ÔÇô w postaci ulg podatkowych, udzia┼éu bud┼╝etu pa┼ästwa w prowadzonych przez nie badaniach czy pomocy w przypadku problem├│w, czego najlepszym przyk┼éadem jest ratowanie prywatnych bank├│w za pa┼ästwowe pieni─ůdze w 2008 roku. A zreszt─ů: co to zmienia? Gdy kto┼Ť zarabia na mordowaniu le┼Ťnik├│w, trudno przekonywa─ç, ┼╝e jest to bardziej moralne, tylko dlatego, ┼╝e p┼éaci za to z prywatnych pieni─Ödzy.

Za ma┼éo wiemy

Ostatecznie jednym z najbardziej sprzyjaj─ůcych niedostrzeganiu win ludzi biznesu zjawisk jest deficyt informacji na ich temat. S─ů organizacje spo┼éeczne czy media ÔÇô a niekiedy pojedynczy dziennikarze ÔÇô kt├│rzy patrz─ů im na r─Öce. Jest ich jednak niepor├│wnywalnie mniej ni┼╝ tych, kt├│re staraj─ů si─Ö (i s┼éusznie) kontrolowa─ç nadu┼╝ycia w┼éadz pa┼ästwowych. Politykom na r─Öce patrz─ů r├│wnie┼╝ÔÇŽ chc─ůcy przej─ů─ç od nich w┼éadz─Ö inni politycy ÔÇô przynajmniej w tej mierze, w jakiej nie obawiaj─ů si─Ö ÔÇ×rewan┼╝uÔÇŁ.

Je┼Ťli jednak chcemy urz─ůdza─ç spo┼éecze┼ästwo i ┼Ťwiat w spos├│b bardziej sprawiedliwy, musimy to zmieni─ç. Musimy patrze─ç na r─Öce silnym Ôłĺ nie tylko, gdy piastuj─ů pa┼ästwowe stanowiska. Musimy zobaczy─ç, ile krzywd powoduje prywatny kapita┼é i jak wielk─ů w┼éadz─Ö zgromadzi┼é przez lata w swoich r─Ökach. Musimy przesta─ç wynosi─ç na piedesta┼é ludzi, kt├│rych g┼é├│wn─ů zas┼éug─ů jest to, ┼╝e bez ogl─ůdania si─Ö na innych zgromadzili wiele zer na koncie.

Pieni─ůdze, s┼éawa czy nimb innowacyjno┼Ťci nie mog─ů dawa─ç immunitetu od odpowiedzialno┼Ťci za realne z┼éo.

 

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś