Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Demokracja ÔÇô kryzys formalny

W dzisiejszej polityce brakuje ┼Ťmia┼éych wizji, nie wyznaczamy sobie odleg┼éych cel├│w i nie marzymy o nowo┼Ťciach. Zupe┼énie nie my┼Ťlimy o tym, ┼╝e mechanizmy demokratyczne mo┼╝na poprawia─ç albo i nawet wymienia─ç.
Demokracja ÔÇô kryzys formalny
ilustr.: Zuzia Wojda

W Szwajcarii najgor─Ötszym dniem 2021 roku by┼éa z ca┼é─ů pewno┼Ťci─ů niedziela 28 listopada. Odby┼éo si─Ö wtedy federalne referendum, w kt├│rym zadano obywatelom trzy pytania, w tym jedno budz─ůce wyj─ůtkowe emocje: dotycz─ůce ustawy o przeciwdzia┼éaniu epidemii. To na jej podstawie opracowano szwajcarski certyfikat covidowy i to na niej bazuje obowi─ůzek u┼╝ywania tego certyfikatu w miejscach publicznych, na przyk┼éad w restauracjach. Ustaw─Ö wcze┼Ťniej uchwali┼é parlament, ale ÔÇô zgodnie ze szwajcarskim ustrojem ÔÇô grupa obywateli wyst─ůpi┼éa z inicjatyw─ů referendaln─ů, zmierzaj─ůc─ů do odrzucenia parlamentarnego aktu. Gdyby do tego dosz┼éo, certyfikat sta┼éby si─Ö bezu┼╝yteczny. Poza tym ustawa reguluje inne aspekty walki z epidemi─ů, na przyk┼éad finansow─ů amortyzacj─Ö ca┼ékowitych lockdown├│w z czasu pierwszej fali koronawirusa. Konsekwencje wycofania tych przepis├│w by┼éyby trudne do przewidzenia.

W Szwajcarii wiele os├│b g┼éosuje korespondencyjnie, wi─Öc ju┼╝ od po┼éudnia by┼éo wiadomo, ┼╝e referendum przynios┼éo utrzymanie ustawy: 62 procent g┼éosuj─ůcych odda┼éo g┼éos za jej obowi─ůzywaniem, przy do┼Ť─ç wysokiej, 65-procentowej frekwencji. Tym samym Szwajcaria jest jedynym pa┼ästwem na ┼Ťwiecie, w kt├│rym polityka epidemiologiczna zyska┼éa bardzo konkretn─ů, wymiern─ů aprobat─Ö obywateli. Od dnia referendum zmniejszy┼éa si─Ö zatem liczba i skala wszelkich protest├│w, bo doskonale wiadomo, ┼╝e w takich warunkach ka┼╝dy sprzeciw nie by┼éby ju┼╝ tylko krytyk─ů w┼éadz federalnych, a wyrazem pogardy dla szwajcarskiej ┼Ťwi─Öto┼Ťci ÔÇô demokracji bezpo┼Ťredniej. W┼éadza niew─ůtpliwie otrzyma┼éa mocny mandat i musi mie─ç g┼é─Öbok─ů ┼Ťwiadomo┼Ť─ç, ┼╝e wszelkie potkni─Öcia b─Öd─ů w takim przypadku bardzo dotkliwe. Referendum da┼éo w┼éadzy szerokie pole manewru, ale zarazem zmniejszy┼éo tolerancj─Ö opinii publicznej na b┼é─Ödy. Na szcz─Ö┼Ťcie sporo wskazuje na to, ┼╝e szwajcarskie w┼éadze (federalne i kantonalne) nie stan─ů ju┼╝ przed ┼╝adnym powa┼╝niejszym egzaminem, bo wariant omikron, mimo ogromnego przyrostu liczby zainfekowanych, nie prowadzi do przeci─ů┼╝enia szpitali. Zdaniem wielu ekspert├│w koronawirus staje si─Ö poma┼éu patogenem endemicznym, wywo┼éuj─ůcym sezonowe, niezbyt powa┼╝ne infekcje. Tym samym 2 lutego rz─ůd federalny zapowiedzia┼é rych┼ée zniesienie wi─Ökszo┼Ťci obostrze┼ä (do czego ostatecznie dosz┼éo 17 lutego, ju┼╝ po wys┼éaniu tego tekstu do redakcji). Wynik referendum, nadzieje zwi─ůzane z ┼éagodnym przebiegiem infekcji wariantem omikron, do┼Ť─ç sprawna kampania szczepie┼ä przypominaj─ůcych, a tak┼╝e relatywnie dobra kondycja gospodarki, wolnej cho─çby od problemu wysokich cen energii, najprawdopodobniej zostawi─ů wi─Ökszo┼Ť─ç mieszka┼äc├│w z poczuciem, ┼╝e Szwajcaria z pandemi─ů poradzi┼éa sobie ca┼ékiem nie┼║le.

Co mo┼╝e nam da─ç demokratyczna legitymizacja┬á

Jest tu jednak miejsce na szersz─ů refleksj─Ö, wykraczaj─ůc─ů poza kwestie epidemiologiczne i poza realia szwajcarskie. Wynik listopadowego referendum ÔÇô ale te┼╝ tego z roku 2020 w sprawie utrzymania swobodnego przep┼éywu os├│b mi─Ödzy Szwajcari─ů a Uni─ů Europejsk─ů ÔÇô wyra┼║nie zadaje k┼éam rozmaitym spiskowym (m├│wi─ůc j─Özykiem naszych czas├│w: foliarskim) przekonaniom o ÔÇ×prze┼Ťladowanej, st┼éamszonej wi─Ökszo┼Ťci, kt├│rej utrudnia si─Ö dost─Öp do przestrzeni publicznejÔÇŁ. R├│┼╝ne ekscentryczne, ultrakonserwatywne kr─Ögi w r├│┼╝nych krajach lubi─ů powtarza─ç, ┼╝e ┼Ťwiat wygl─ůda┼éby ÔÇ×po staremuÔÇŁ, gdyby dopuszczono do g┼éosu ÔÇ×u┼Ťpion─ů konserwatywn─ů wi─Ökszo┼Ť─çÔÇŁ, jednak transparentno┼Ť─ç szwajcarskiej demokracji zupe┼énie nie potwierdza tych alt-rightowych fantazmat├│w. Instytucja powszechnych referend├│w pokazuje, ┼╝e ÔÇô po pierwsze ÔÇô wcale nie istnieje ┼╝aden ÔÇ×zniewolony prawdziwy nar├│dÔÇŁ oraz ÔÇô po drugie ÔÇô to ┼╝ywi i prawdziwi mieszka┼äcy, a nie jacy┼Ť tajemniczy demiurgowie, wybieraj─ů kierunek spraw pa┼ästwowych i sami z siebie decyduj─ů si─Ö na ewolucyjny progres.

Obserwuj─ůc te korzy┼Ťci p┼éyn─ůce ze szwajcarskiej demokracji bezpo┼Ťredniej (ale absolutnie nie twierdz─ůc, ┼╝e jest to system, kt├│ry powinni┼Ťmy sobie wszyscy zaaplikowa─ç z dnia na dzie┼ä), zyskuj─Ö przekonanie, ┼╝e zmiany we wsp├│┼éczesnym ┼Ťwiecie nale┼╝y zacz─ů─ç od uzdrawiania i przebudowywania instrument├│w demokracji: procedur, instytucji i sposob├│w kontroli. Wiele niedobrych rzeczy ÔÇô na przyk┼éad zwyci─Östwo Donalda Trumpa ÔÇô dokona┼éo si─Ö w rezultacie m─Ötnych, przekombinowanych, archaicznych i nieadekwatnych system├│w wyborczych, kt├│re rozmywaj─ů najwa┼╝niejsz─ů demokratyczn─ů ide─Ö, zgodnie z kt├│r─ů ka┼╝dy g┼éos musi znaczy─ç tyle samo, a wi─Ökszo┼Ť─ç g┼éos├│w to rzeczywi┼Ťcie wi─Ökszo┼Ť─ç g┼éos├│w, bez ┼╝adnych przypis├│w, zastrze┼╝e┼ä i groteskowych przelicznik├│w. Dobrze by by┼éo, gdyby obywatele i politycy wielu pa┼ästw zdali sobie spraw─Ö z tych usterek, a potem przemy┼Ťleli na przyk┼éad granice okr─Ög├│w wyborczych, systemy przeliczania g┼éos├│w na mandaty, zakres urz─Öd├│w wymagaj─ůcych bezpo┼Ťredniego mandatu wyborczego i tak dalej. Nale┼╝y zatroszczy─ç si─Ö tak┼╝e o frekwencj─Ö. Wszystko po to, ┼╝eby w demokracji rzeczywi┼Ťcie by┼éo sporo samej demokracji.

Polska demokracja w praktyce

Sp├│jrzmy w tym kontek┼Ťcie na Polsk─Ö. Nasza demokracja ujawnia liczne niedostatki formalne. Na przyk┼éad szeroko otwiera furtk─Ö dla klientelizmu deputowanych: po otrzymaniu mandatu mog─ů dowolnie zmienia─ç przynale┼╝no┼Ť─ç partyjn─ů; mog─ů zosta─ç wybrani przez jeden elektorat, a chwil─Ö p├│┼║niej by─ç ju┼╝ w innym obozie politycznym. W takim uk┼éadzie pose┼é nie jest nikim wi─Öcej, jak dyspozycyjn─ů maszynk─ů do g┼éosowania, niereprezentuj─ůc─ů obywateli, ale ┼Ťwiadcz─ůc─ů us┼éugi konkretnym partiom. Rzuca si─Ö te┼╝ w oczy problem demokratycznego umocowania rz─ůdu: premierem i ministrami mog─ů by─ç ludzie zaanga┼╝owani z ulicy, kt├│rzy nie wygrali ┼╝adnych wybor├│w. Oczywi┼Ťcie parlament przyznaje im wotum zaufania, ale fakt, ┼╝e ich nazwiska poznajemy dopiero po wyborach parlamentarnych, mo┼╝e wypacza─ç proces wyborczy. Nie by┼ébym wcale pewien wysokiego wyniku PiS-u, gdyby ludzie od razu, jeszcze przed oddaniem g┼éosu, wiedzieli, ┼╝e w rz─ůdzie znajdzie si─Ö Antoni Macierewicz.

Istotnym mankamentem by┼éa te┼╝ konstrukcja listy wyborczej tego obozu politycznego. Wszyscy kandydaci startowali z jednej ÔÇô pisowskiej listy, mimo ┼╝e w istocie nale┼╝eli do trzech r├│┼╝nych partii: Prawa i Sprawiedliwo┼Ťci, Porozumienia i Solidarnej Polski. Koalicja tych trzech ugrupowa┼ä by┼éa wy┼é─ůcznie spraw─ů wewn─Ötrznych porozumie┼ä, mia┼éa wymiar polityczny, nie prawny. Nie by┼éa to oficjalna koalicja w rozumieniu prawa wyborczego. Dzi─Öki takiemu zabiegowi PiS wytworzy┼é w wyborcach poczucie, ┼╝e jest monolitem, ┼Ťrodowiskiem bez r├│┼╝nic i podzia┼é├│w, o bardzo sp├│jnym programie, nieb─Öd─ůcym zak┼éadnikiem ┼╝adnych przepychanek. Czy gdyby wyborcy otrzymali klarown─ů informacj─Ö, ┼╝e w istocie jest inaczej, ┼╝e nie ma jednego pot─Ö┼╝nego PiS-u, ale koalicja Zjednoczonej Prawicy, mocno zale┼╝na do Ziobry i Gowina, to czy uda┼éoby si─Ö wygra─ç tak przekonuj─ůco? Czy nazwa PiS na karcie do g┼éosowania, zamiast nazwy Zjednoczonej Prawicy, nie by┼éa niedemokratycznym fortelem?

Spor─ů s┼éabo┼Ťci─ů polskiej demokracji jest te┼╝ istnienie szarej eminencji, wyra┼║nego pozakonstytucyjnego o┼Ťrodka decyzji. Lider rz─ůdz─ůcej partii wycofa┼é si─Ö do drugiego rz─Ödu i kieruje sprawami pa┼ästwa zza czyich┼Ť plec├│w, nie bior─ůc (przynajmniej do czasu zostania wicepremierem) na siebie urz─Ödowej odpowiedzialno┼Ťci na miar─Ö swojej rangi. Silna pozycja Nowogrodzkiej ÔÇô i jej przewaga wobec Alej Ujazdowskich czy Wiejskiej ÔÇô jest te┼╝ problematyczna dlatego, ┼╝e jest ca┼ékiem prawdopodobne, ┼╝e gdyby Kaczy┼äski w 2015 roku by┼é naturalnym kandydatem na premiera, to PiS wcale nie zdoby┼éby wi─Ökszo┼Ťci parlamentarnej. Partia sprawuj─ůca rz─ůdy dlatego, ┼╝e umiej─Ötnie ukry┼éa swojego lidera ÔÇô to nie jest na pewno wzorzec demokratycznego my┼Ťlenia.

Takie zrakowacenie demokratycznej tkanki napotykamy na ka┼╝dym kroku, w skali ca┼éej republiki, jak i w skali samorz─ůd├│w. Mo┼╝na tu wspomnie─ç cho─çby o ma┼éej reprezentatywno┼Ťci rozmaitych cia┼é. W jakiej┼Ť radzie, kt├│ra zajmuje si─Ö sprawami edukacji, nie zasiadaj─ů czynni nauczyciele, tylko urz─Ödnicy, podatni na polityczn─ů koniunktur─Ö. W jakim┼Ť kolegium konsultuj─ůcym standardy opieki oko┼éoporodowej nie ma ┼╝adnych kobiet. W radzie gminy dzia┼éaj─ů ludzie, kt├│rzy w tej gminie od lat nie mieszkaj─ů, s─ů w niej tylko zameldowani. I tak dalej… Takich spraw s─ů tysi─ůce, o ro┼╝nym kalibrze.

Na pewno do┼Ť─ç komiczne jest to, ┼╝e jedynym polskim politykiem, kt├│ry w ostatnich latach szed┼é do wybor├│w w┼éa┼Ťnie z has┼éem, ┼╝e sporo w demokracji zale┼╝y od zagadnie┼ä formalnych, od procedur, by┼éÔÇŽ Pawe┼é Kukiz, o kt├│rego politykowaniu trudno powiedzie─ç cho─ç jedno dobre s┼éowo. Jego pomys┼é jednomandatowych okr─Ög├│w wyborczych nie by┼é zbyt szcz─Ö┼Ťliwy, ale dotyka┼é w┼éa┼Ťnie tej materii, o kt├│rej tu m├│wi─Ö: konieczno┼Ťci zmian w samej bazie, w samych mechanizmach. Dobrze by by┼éo, gdyby te w─ůtki podj─Öli politycy ÔÇô m├│wi─ůc eufemistycznie ÔÇô powa┼╝niejsi ni┼╝ Kukiz.

Wymy┼Ťli─ç republik─Ö na nowo

Demokracja wydaje si─Ö by─ç na wira┼╝u i w wielu miejscach wypad┼éa ju┼╝ z toru jazdy albo wypadnie za moment. W reakcji na ten stan rzeczy pi─Ötrz─ů si─Ö powa┼╝ne debaty o kryzysie demokracji i o mo┼╝liwych formach terapii, wszystkie jednak dotykaj─ů┬áraczej duchowej nadbudowy: kwestii aksjologicznych, zmian mentalnych i kulturowych, a nie demokratycznych technikali├│w. Takie debaty ┼Ťwiatopogl─ůdowe i ideowe s─ů oczywi┼Ťcie wa┼╝ne, ale mog─ů nie mie─ç dostatecznego prze┼éo┼╝enia na realia w┼éa┼Ťnie z powodu wadliwych tryb├│w ustroju. Poza tym spory ┼Ťwiatopogl─ůdowe s─ů ogromnie konfliktogenne i rozwi─ůzuje si─Ö je bardzo trudno. W zasadzie nie rozwi─ůzuje si─Ö ich w og├│le. Ka┼╝dy z nas doskonale wie, ┼╝e wiele dyskusji spo┼éeczno-politycznych, a tym bardziej filozoficznych nie prowadzi do ┼╝adnego rezultatu. Ulokowanie ca┼éego naszego kapita┼éu intelektualnego i interpersonalnego w wojnach cywilizacyjnych jest wi─Öc wyczerpuj─ůce czy wr─Öcz wyniszczaj─ůce. O wiele ┼éatwiej usprawnia─ç demokratyczne technologie i szuka─ç w obr─Öbie demokracji coraz doskonalszych technologii sprawowania w┼éadzy, dba─ç o wi─Öksz─ů reprezentatywno┼Ť─ç i silnie demokratyczne umocowanie urz─Öd├│w. By─ç mo┼╝e wiele dramat├│w wsp├│┼éczesno┼Ťci rozwi─ů┼╝e si─Ö przez to samodzielnie, oddolnymi si┼éami, dzi─Öki lepszemu zespoleniu obywateli i pa┼ästwa. Zw┼éaszcza je┼Ťli do udoskonalanych narz─Ödzi demokratycznych dodaliby┼Ťmy lepsz─ů┬áedukacj─Ö┬ái lepsze media.

W poszukiwaniu reprezentacji

Czytelnik tego kr├│tkiego tekstu ma oczywi┼Ťcie prawo zapyta─ç mnie na koniec: a jak ty naprawi┼éby┼Ť demokratyczne struktury i procedury? Czy twoje oczekiwania i pomys┼éy zasadzaj─ů si─Ö wy┼é─ůcznie na fascynacji szwajcarsk─ů demokracj─ů bezpo┼Ťredni─ů i na reperowaniu tego, co ju┼╝ istnieje, czy mo┼╝e masz w g┼éowie wyobra┼╝enie jakiego┼Ť zupe┼énie nowego silnika demokracji?

Na pewno nale┼╝y rozpocz─ů─ç od udoskonalania form, kt├│rymi ju┼╝ dysponujemy (wy┼╝ej zasygnalizowa┼éem, co mo┼╝na by w pierwszej kolejno┼Ťci naprawi─ç w Polsce), ale oczywi┼Ťcie ÔÇô m├│wi─ůc p├│┼é┬á┼╝artem, p├│┼é serio: jak na poet─Ö przysta┼éo ÔÇô mam sw├│j futurystyczny plan, swoj─ů┬ádalece przysz┼éo┼Ťciow─ů wizj─Ö. Ot├│┼╝ rozwa┼╝a┼éem jaki┼Ť czas temu, czy nie nale┼╝a┼éoby zast─ůpi─ç g┼éosowania wyborczego losowaniem, wszak w demokracji nie chodzi wcale o to, by g┼éosowa─ç, a chodzi o reprezentatywno┼Ť─ç w┼éadzy. G┼éosowanie wyborcze to tylko jedna z mo┼╝liwych metod osi─ůgania reprezentatywno┼Ťci, obarczona bardzo du┼╝─ů wad─ů: w gruncie rzeczy nie wybiera si─Ö w┼éadzy spo┼Ťr├│d wszystkich obywateli, tylko spo┼Ťr├│d zawodowych polityk├│w ukszta┼étowanych przez system partyjny. Ten system partyjny werbuje i formuje polityk├│w wed┼éug okre┼Ťlonych kryteri├│w i te kryteria, niestety, bywaj─ů niezbyt szlachetne. W ten spos├│b w┼Ťr├│d polityk├│w mo┼╝e wyst─ůpi─ç nadreprezentacja osobowo┼Ťci zale┼╝nych, s┼éu┼╝alczych, g┼é─Öboko sfrustrowanych, tym samym gotowych zag┼éosowa─ç w parlamencie za czymkolwiek dla danych korzy┼Ťci osobistych. Albo z drugiej strony: nadreprezentacja zimnych drani, cynik├│w i narcyz├│w forsuj─ůcych rozwi─ůzania fanatyczne. Partyjny dob├│r kandydat├│w, na kt├│rych nast─Öpnie g┼éosujemy, jest ┼Ťci┼Ťle zdeterminowany i to mocno zaburza jego reprezentatywno┼Ť─ç. Losowanie w┼éadz spo┼Ťr├│d og├│┼éu obywateli uwolni┼éoby nas od tego determinizmu. Nie byliby┼Ťmy skazani na wyb├│r polityk├│w wywodz─ůcych si─Ö z partyjnej ku┼║ni, mieliby┼Ťmy u w┼éadzy ludzi r├│┼╝norodnych, wywodz─ůcych si─Ö bogatego zbioru. Ten zbi├│r by┼éby do┼Ť─ç bliski zbiorowi, jakim jest ca┼ée spo┼éecze┼ästwo.

Oczywi┼Ťcie musi tu wybrzmie─ç nast─Öpuj─ůce zagadnienie: czy losowanie nie grozi┼éoby tym, ┼╝e w┼éadz─Ö m├│g┼éby sprawowa─ç nadmiar ludzi o wyj─ůtkowo s┼éabym wykszta┼éceniu, z zerowym kapita┼éem kulturowym, dysfunkcyjnych spo┼éecznie, z nieleczonymi chorobami psychicznymi? M├│wi─ůc brutalnie: czy losowanie nie przesun─Ö┼éoby doboru reprezentant├│w w kierunku ludzi niezdolnych do troski nawet o samych siebie? Wydaje mi si─Ö, ┼╝e problematyka losowania nie ma zupe┼énie natury politycznej, a matematyczn─ů. Wyobra┼║my sobie, ┼╝e losujemy 460-osobowy Sejm z grona 30 milion├│w obywateli. Jakie jest prawdopodobie┼ästwo, ┼╝e wylosujemy w wi─Ökszo┼Ťci osoby skrajnie niew┼éa┼Ťciwe, ze wszech miar gorzej predysponowane do rz─ůd├│w ni┼╝┬áobecne, dotkni─Öte skaz─ů┬ápartyjniactwa kadry? Czy takie losowanie ÔÇô w┼éa┼Ťnie dzi─Öki temu, ┼╝e dokonywane by┼éoby na wielomilionowej grupie ÔÇô nie przynios┼éoby nam znacznie wi─Öcej szans i wi─Öcej urozmaice┼ä, wi─Öcej ludzi z naszego otoczenia, z naturalnymi talentami, ugodowych, cz─Ö┼Ťciej wsp├│┼épracuj─ůcych ze sob─ů, ch─Ötniej rozmawiaj─ůcych ni┼╝ politycy zamkni─Öci w partyjnych interesach? Ale i ludzi teraz zupe┼énie niekojarzonych z w┼éadz─ů, a przecie┼╝ mog─ůcych j─ů ubogaci─ç? Dzi┼Ť, w demokracji partyjnej, nie wyobra┼╝amy sobie pos┼é├│w spo┼Ťr├│d os├│b dotkni─Ötych kryzysem bezdomno┼Ťci, a przecie┼╝ ich obecno┼Ť─ç w parlamencie mog┼éaby przynie┼Ť─ç istotne poszerzenie wra┼╝liwo┼Ťci spo┼éecznej. Nigdy nie losowa┼éem 460 os├│b spo┼Ťr├│d 30 milion├│w. Naprawd─Ö nie wiem, jakie wyniki mogliby┼Ťmy otrzyma─ç. Na jakie pr├│by ludzi by┼Ťmy trafiali. Niech prognozuj─ů to specjali┼Ťci. Ja zupe┼énie intuicyjnie stawiam na to, ┼╝e przy takiej skali losowania trudno spodziewa─ç si─Ö wyboru 460 os├│b skrajnie nieodpowiednich. Podejrzewam, ┼╝e takie losowanie doprowadzi┼éoby raczej do tego, ┼╝e nasza w┼éadza bardziej przypomina┼éaby relacje, kt├│re budujemy na co dzie┼ä w szko┼éach i w miejscach pracy, a kt├│re przecie┼╝ dzia┼éaj─ů i przynosz─ů wiele korzy┼Ťci. Oczywi┼Ťcie niekt├│rych obywateli rzeczywi┼Ťcie nale┼╝a┼éoby z losowania wykluczy─ç, cho─çby dzieci czy osoby ubezw┼éasnowolnione, a tak┼╝e skazanych przest─Öpc├│w. A przede wszystkim tych, kt├│rzy odm├│wiliby wzi─Öcia w nim udzia┼éu. Sfera wykluczenia musia┼éaby jednak pozosta─ç do┼Ť─ç w─ůska, zredukowana do koniecznego minimum.

***

Uspokoj─Ö czytelnik├│w: powy┼╝sza spekulacja, rzecz jasna, nie jest manifestem i programem. Nie zamierzam nikogo do niej przekonywa─ç i popularyzowa─ç jej, nie jestem przecie┼╝ pewien jej s┼éuszno┼Ťci. To ledwie (a┼╝?) spontaniczna fantazja, kt├│ra w zasadzie ma tylko jeden cel: zwr├│ci─ç uwag─Ö na to, ┼╝e w dzisiejszej polityce bardzo brakuje nam ┼Ťmia┼éych wizji, nie wyznaczamy sobie odleg┼éych cel├│w i nie marzymy o nowo┼Ťciach. Ten marazm dosi─Ögn─ů┼é te┼╝ form i procedur demokracji. Zupe┼énie nie my┼Ťlimy o tym, ┼╝e mechanizmy demokratyczne┬ámo┼╝na poprawia─ç┬áalbo i nawet wymienia─ç na nowe. Nie mamy lepszego sposobu sprawowania w┼éadzy ni┼╝┬ádemokracja, a zapomnieli┼Ťmy o remontach i inwestycjach w obr─Öbie samej konstrukcji. A dach coraz bardziej przecieka.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś