Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Czy Polska jest jeszcze krajem katolickim?

Ju偶 za kilka dni, z okazji 艢wiatowych Dni M艂odzie偶y, do Polski przyb臋dzie papie偶 Franciszek. W艣r贸d komentator贸w i teolog贸w mno偶膮 si臋 dyskusje o tematach, jakie podejmie w swoim nauczaniu. Prezentujemy wyb贸r my艣li, jakie na spotkaniu w Klubie Inteligencji Katolickiej wyg艂osi艂 Giovanni Maria Vian, redaktor naczelny 鈥濴鈥橭sservatore Romano鈥. Dyskusja odby艂a si臋 9 czerwca br. Poprowadzi艂 j膮 red. Jacek Moskwa (鈥濿i臋藕鈥).

DSCF2978
O wyborze kard. Bergoglio na papie偶a
By艂o to dla mnie ca艂kowite zaskoczenie. Z dw贸ch powod贸w: po pierwsze z powodu wieku elekta. Kardyna艂 Bergoglio mia艂 ju偶 sko艅czone siedemdziesi膮t pi臋膰 lat. Wydaje si臋, 偶e otrzyma艂 du偶o g艂os贸w z poprzednich konklawe, co te偶 jest swego rodzaju niespodziank膮. Kilka dni po wyborze Bergoglio zapytano mnie, czego mo偶na si臋 spodziewa膰 po nowym papie偶u. Por贸wnanie, kt贸re si臋 pojawi艂o, dotyczy艂o osoby Jana Paw艂a II. Papie偶 Wojty艂a z pewno艣ci膮 przyczyni艂 si臋 do upadku podzia艂u mi臋dzy wschodem a zachodem. Je艣li zdarzy艂o si臋 to pomi臋dzy wschodem a zachodem, to by膰 mo偶e teraz papie偶, kt贸ry przychodzi z po艂udnia, z dalekiego po艂udnia, mo偶e przyczyni膰 si臋 do tego, 偶eby obali膰 ten wysoki, coraz wy偶szy mur mi臋dzy p贸艂noc膮 a po艂udniem.
O tym, czy pontyfikat Franciszka to rewolucja czy kontynuacja
I jedno i drugie. Oczywi艣cie sam fakt rezygnacji Benedykta XVI i obietnicy podporz膮dkowania si臋 nast臋pcy, bez wzgl臋du na jego personalia, by艂 rewolucyjny. Rewolucyjny by艂 tak偶e fakt wyboru papie偶a z zupe艂nie innego kr臋gu kulturowego, o zupe艂nie innym do艣wiadczeniu ni偶 poprzednik. Benedykt XVI mia艂 olbrzymie do艣wiadczenie pracy kurialnej i intelektualnej. By艂 profesorem i prefektem kongregacji. Tymczasem Franciszek przez d艂ugie lata by艂 szefem archidiecezji. Dodajmy, bardzo 鈥瀟rudnej鈥 archidiecezji, z olbrzymi膮 ilo艣ci膮 problem贸w spo艂ecznych, ekonomicznych, duszpasterskich. Co ciekawe, dwaj papie偶e wcze艣niej prawie zupe艂nie si臋 nie znali, a teraz zadzierzgn臋li mi臋dzy sob膮 ni膰 przyja藕ni. Bardzo cz臋sto rozmawiaj膮. No i zdarzy艂o si臋 co艣 niezwyk艂ego: Franciszek podpisa艂 jako swoj膮 encyklik臋 podpisan膮 przez poprzednika. Tak偶e elementy rewolucyjne paradoksalnie s艂u偶膮 w tym wypadku kontynuacji.
O przewodniej my艣li pontyfikatu
My艣l臋, 偶e jest teraz tylko jedno s艂owo, kt贸rym mo偶na podsumowa膰 ten pontyfikat 鈥撀爉isja. Oczywi艣cie Bergoglio jest niezwyk艂y przez histori臋 swojej drogi do Rzymu, swoj膮 osobist膮 histori臋. Jest synem w艂oskich imigrant贸w, jest zwyczajnym, najzwyczajniejszym cz艂owiekiem, odebra艂 wychowanie od salezjan贸w, ale zosta艂 jezuit膮, jest jezuit膮 od st贸p do g艂贸w i to starym jezuit膮. Jest tradycjonalist膮 w ka偶dym calu, m贸wi, 偶e jest synem 艢wi臋tej Matki 鈥撀燢o艣cio艂a, ale prze偶y艂 wiele trudno艣ci w 偶yciu. W Argentynie prze偶y艂 wiele problem贸w politycznych, mi臋dzy innymi okrutn膮 dyktatur臋. Nauczy艂 si臋 wychodzi膰 do ludzi. Jezuici s膮 takim zgromadzeniem, kt贸re wychodzi naprz贸d, kt贸re chce dotrze膰 tam, gdzie jeszcze nikt nie dotar艂. Misjonarze-jezuici, kt贸rzy je藕dzili do Japonii, Indii i innych zak膮tk贸w 艣wiata. Ale zdaj膮 sobie spraw臋 r贸wnie偶 z tego, 偶e te 鈥濱ndie鈥 znajduj膮 si臋 cz臋sto w Rzymie, Warszawie, Krakowie, Buenos Aires. Jak m贸wi艂 nasz, m贸j przyjaciel: Polska jest dzisiaj krajem misyjnym. Jest to zreszt膮 tytu艂 bardzo znanej ksi膮偶ki, kt贸ra wysz艂a w Pary偶u w 1943 roku: 鈥濬rancja kraj misyjny鈥. Papie偶 Leon XIII m贸wi艂, 偶e Francja ma jecha膰 do Chin, ale te Chiny znajduj膮 si臋 tutaj. Ta misja, kt贸ra tak interesuje Bergoglio w miejscach tych, kt贸re on lubi nazywa膰 鈥瀟erytoriami鈥. To s膮 terytoria geograficzne, ale te偶 moralne, egzystencjalne, nie tylko Niemcy, ale tak偶e Polska. To peryferia, o kt贸rych cz臋sto m贸wi papie偶. Gdzie s膮 peryferia? Tam, gdzie nie ma nadziei. Gdzie ludzie trac膮 nadziej臋.
O 鈥瀕iberalizmie鈥 papie偶a Franciszka
Z pewno艣ci膮 zmiana nast膮pi艂a na poziomie j臋zyka. Wydaje si臋, 偶e j臋zyk Ko艣cio艂a hierarchicznego w du偶ej mierze 鈥瀘dklei艂 si臋鈥 od tego, kt贸rego na co dzie艅 u偶ywaj膮 zwykli ludzie. Zatka艂o mnie, kiedy Pawe艂 VI jeszcze jako kardyna艂 powiedzia艂: 鈥濩zemu s艂u偶y m贸wienie o tym, co jest prawd膮, je艣li ludzie naszych czas贸w nas nie rozumiej膮?鈥. W kwestii j臋zyka papie偶 jest na pewno liberalny, cho膰 mo偶e lepiej u偶y膰 s艂owa 鈥瀢yrozumia艂y鈥? Istnieje z pewno艣ci膮 problem, 偶e j臋zyk staje si臋 w naszych czasach coraz ubo偶szy. Bergoglio wyk艂ada艂 literatur臋 i by艂 bardzo zaniepokojony stanem j臋zyka hiszpa艅skiego, ale to samo dotyczy te偶 j臋zyka w艂oskiego i my艣l臋, 偶e r贸wnie偶 j臋zyka polskiego. Trzeba z jednej strony stara膰 si臋 to zmienia膰, z drugiej jednak trzeba m贸wi膰 do ludzi takim j臋zykiem, w jakim nas zrozumiej膮鈥
Niemniej jednak cz臋sto w przekazie medialnym pokazuje si臋 tylko urywki, fragmenciki z tego, o czym m贸wi papie偶, nie wnikaj膮c g艂臋biej w tre艣膰 jego wyst膮pie艅. I na takich podstawach media 鈥瀠stawiaj膮 go sobie鈥 w roli libera艂a. To jest szerszy problem. Kiedy zosta艂 wybrany Ratzinger, media uzna艂y, 偶e jest fundamentalist膮, pancernym kardyna艂em, wielkim inkwizytorem, postaci膮 niemal偶e 艣redniowieczn膮. Nikt go nie widzia艂 jako cz艂owieka 艂agodnego, uprzejmego, wra偶liwego, jakim by艂 naprawd臋, o czym mog臋 osobi艣cie za艣wiadczy膰.
Bergoglio ma zupe艂nie inny wizerunek. Od razu zdecydowano, 偶e jest to papie偶 post臋powy, lewicowy, wr臋cz 鈥瀙apie偶-komunista鈥. Taka 艂atka zosta艂a mu przypi臋ta i media nie toleruj膮 偶adnych informacji, kt贸re mog艂yby przeczy膰 temu wizerunkowi. Tymczasem poza niew膮tpliwie wieloma wypowiedziami w sprawach spo艂ecznych Ojciec 艢wi臋ty du偶o cz臋艣ciej ni偶 jego poprzednicy m贸wi o szatanie, natomiast w gazetach, dziennikach nawet 艣ladu po tym wszystkim nie ma. Papie偶 wypowiada si臋 przeciwko aborcji, przeciwko eutanazji: czasem pojawia si臋 jakie艣 jedno zdanie, linijka, ale tak poza tym prawie nic. Kiedy papie偶 zwraca uwag臋 na zupe艂ny kryzys rodziny, zw艂aszcza w Europie, kryzys, kt贸ry mo偶e nas zaprowadzi膰 wr臋cz do samob贸jstwa demograficznego, tak偶e niewiele o tym s艂ycha膰. A m贸wi艂 o tym cho膰by w Parlamencie Europejskim. Pr贸buje si臋 pokaza膰 papie偶a jako zmieniaj膮cego doktryn臋, tymczasem to jest absurd. Oczywi艣cie k艂adzie olbrzymi nacisk na przyk艂ad na spraw臋 migrant贸w, ale gwarantuj臋, 偶e ka偶dy papie偶 na jego miejscu powiedzia艂by to samo. To po prostu wynika z Ewangelii. Papie偶 nie ma innego programu ni偶 Ewangelia鈥
O obrazie wsp贸艂czesnego Ko艣cio艂a polskiego widzianym z Watykanu
Nie jestem specjalist膮 od tego zagadnienia, ale uwa偶am, 偶e sytuacja polskiego Ko艣cio艂a jest bardzo podobna do sytuacji w innych krajach, kt贸re wysz艂y spod d艂ugotrwa艂ej w艂adzy re偶imu komunistycznego. Katolicy w Polsce maj膮 przesz艂o艣膰, kt贸r膮 mo偶emy nazwa膰 przesz艂o艣ci膮 heroiczn膮. Oczywi艣cie tak jak we wszystkim tym, co jest ludzkie, s膮 blaski i cienie tej historii. Nie nale偶y tutaj budowa膰 偶adnych mit贸w, tak jak robiono w latach 70., na mod艂臋 romantyczn膮. S艂ysza艂em je dosy膰 cz臋sto w czasach Jana Paw艂a II. Nigdy nie zapomn臋, kiedy na pocz膮tku jego pontyfikatu przyjecha艂 do Asy偶u. Nowy papie偶: silny, m艂ody, pi臋kny, z Ko艣cio艂a prze艣ladowanego鈥 I s艂ysz臋 g艂osy, g艂osy z ludu, kt贸re wo艂aj膮: 鈥濿asza 艢wi臋tobliwo艣膰, Wasza 艢wi臋tobliwo艣膰, czy pami臋ta Wasza 艢wi臋tobliwo艣膰 o ciszy, o Ko艣ciele milczenia?鈥. Tak nazywano Ko艣ci贸艂 w krajach komunistycznych. Jan Pawe艂 II odwr贸ci艂 si臋 natychmiast, tak jakby zosta艂 uderzony w policzek. Odwr贸ci艂 si臋 i powiedzia艂: 鈥濼en Ko艣ci贸艂 milczenia zwraca si臋 do was i m贸wi przeze mnie; przez moje usta鈥. By艂o to oczywi艣cie zdanie retoryczne, bohaterskie, ale nios艂o w sobie g艂臋bok膮 prawd臋.
Problem polega na tym, 偶e min臋艂o 38 lat i wyra藕nie wida膰, 偶e komunizm zostawi艂 po sobie ruiny w ca艂ej Europie 艢rodkowej i Wschodniej. Zostawi艂 materializm, nazywam go materializmem praktycznym. Kraje dawnego Bloku Wschodniego to te kraje, kt贸re najbardziej przeciwstawiaj膮 si臋 migrantom, kt贸re nie chc膮 przyj膮膰 imigrant贸w, takie jak Polska, S艂owenia. Czy to jest kraj katolicki? Czy Polska jest jeszcze dzisiaj krajem katolickim? Ma oczywi艣cie przesz艂o艣膰 katolick膮, ale ten materializm praktyczny jest jeszcze bardziej niebezpieczny od materializmu marksistowskiego i rozumia艂 to bardzo dobrze ju偶 papie偶 Jan Pawe艂 II. A papie偶 Franciszek g艂osi przes艂anie przeciwko temu materializmowi, chce, 偶eby on znikn膮艂. Rzeczywi艣cie, wygl膮da na to, 偶e Ko艣ci贸艂 tak wa偶ny, ze wszystkimi swoimi silnymi strukturami, Ko艣ci贸艂 w Polsce, jest dosy膰 zdezorientowany.
Ale trzeba pami臋ta膰, 偶e Ko艣cio艂a nie tworzy jedynie hierarchia. Ko艣cio艂em jeste艣my my wszyscy. Ko艣ci贸艂 to przede wszystkim ludzie, Ko艣ci贸艂 to przede wszystkim kobiety! Papie偶 napisa艂 list do katolik贸w z kraj贸w latynoameryka艅skich, gdzie czytamy, 偶e 鈥瀟o jest czas ludzi 艣wieckich鈥. Ale wygl膮da na to, 偶e w wielu miejscach, a tak偶e tu, zegar si臋 zatrzyma艂 i to jest bardzo du偶y problem. Trzeba odda膰 g艂os ludziom 艣wieckim, trzeba przywr贸ci膰 g艂os kobietom.
O zbli偶aj膮cej si臋 pielgrzymce papie偶a do Polski
My艣l臋, 偶e ta podr贸偶 do Polski papie偶a Franciszka b臋dzie bardzo wa偶na, chocia偶 oczywi艣cie nie wiem, co dok艂adnie papie偶 powie. R贸wnie偶 dlatego, 偶e cz臋sto w przem贸wieniach, kt贸re s膮 przygotowane, papie偶 zmienia je w trakcie ich g艂oszenia. Tak偶e przed pielgrzymk膮 do Stan贸w Zjednoczonych by艂o wiele obaw, episkopat podzielony, trudna sytuacja polityczna, nie wiadomo by艂o, czego si臋 spodziewa膰. Prawica niezadowolona, lewica m贸wi艂a, 偶e nic si臋 nie zmieni. Papie偶 m贸wi艂, spotyka艂 si臋 z lud藕mi i wszystkie te zw膮tpienia, obawy gdzie艣 znikn臋艂y. Oczywi艣cie Ojciec 艢wi臋ty nie ma czarodziejskiej r贸偶d偶ki, nie jest przecie偶 偶adnym magiem, ale papie偶 odwo艂uje si臋 do odpowiedzialno艣ci ka偶dego cz艂owieka; wzywa do odpowiedzialno艣ci. Posy艂a ka偶dego na misj臋; on ma swoj膮 misj臋 do spe艂nienia i ka偶dy z nas te偶 ma swoj膮 misj臋 do spe艂nienia. Nie wyobra偶am sobie, aby papie偶 zajmowa艂 si臋 podzia艂ami politycznymi. Na tematy spo艂eczne z pewno艣ci膮 b臋dzie si臋 wypowiada艂. Ale ja chcia艂em zauwa偶y膰, 偶e on nie m贸wi na te tematy nic innego, tylko powtarza nauki swoich poprzednik贸w, ubieraj膮c je w inne, nieco mocniejsze s艂owa. I nie jest dla niego wa偶ne, czy zostanie zapisany przy okazji do prawicy, czy do lewicy. Mam nadziej臋, 偶e papie偶 wstrz膮艣nie Polsk膮. Pami臋tam bardzo dobrze pierwsz膮 podr贸偶 do Polski Jana Paw艂a II, kiedy w Dniu Zes艂ania Ducha 艢wi臋tego wzywa艂 Ducha 艢wi臋tego i m贸wi艂: 鈥濸rzyjd藕 Duchu 艣wi臋ty i odn贸w oblicze Ziemi, tej Ziemi鈥. Papie偶 Franciszek nie jest takim m贸wc膮 jak Jan Pawe艂 II, ale z tak膮 sam膮 pasj膮 kocha Ewangeli臋, a dzi臋ki temu mo偶e zmieni膰 艣wiat, a przede wszystkim mo偶e zmieni膰 serca ludzi. Ale musi by膰 to taka zmiana bardzo jednostkowa, bardzo osobista; po kolei ka偶de z tych serc.
***
Giovanni Maria Vian 鈥 profesor filologii patrystycznej, dziennikarz, redaktor naczelny 鈥濴’Osservatore Romano鈥 od 2007 roku. Musia艂 zmierzy膰 si臋 z krytyk膮 za nieuzasadnione wsparcie gazety dla Baracka Obamy. Jego gazeta przyci膮gn臋艂a r贸wnie偶 uwag臋, chwal膮c seri臋 o Harrym Potterze i publikuj膮c pochwa艂臋 dla Michaela Jacksona (za polsk膮 Wikipedi膮).
***
wyb贸r i edycja: Stanis艂aw Zakroczymski
t艂umaczenie z j臋zyka w艂oskiego:聽Ewa Nicewicz-Staszowska

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij