Internetowy magazyn katolewicy spo艂ecznej. Piszemy o 艣wiecie, czerpi膮c inspiracje z nauki spo艂ecznej Ko艣cio艂a

Czy Jezus poszed艂by na manif臋?

Czy Jezus poszed艂by na manif臋? Nie wiem. Z pewno艣ci膮 by艂by przej臋ty dyskryminacj膮 pracownic, losem migrantek i uchod藕czy艅, nier贸wno艣ciami w p艂acach i dost臋pie do stanowisk, funkcji i urz臋d贸w, molestowaniem, seksizmem, patriarchalnym porz膮dkiem spo艂ecze艅stwa, pa艅stwa czy Ko艣cio艂a.
Czy Jezus poszed艂by na manif臋?
ilustr.: Ania Libera

鈥濧 oto Jezus stan膮艂 przed nimi, m贸wi膮c: Witajcie! One podesz艂y do Niego, obj臋艂y Go za nogi i odda艂y Mu pok艂on. A Jezus rzek艂 do nich: Nie b贸jcie si臋! Id藕cie i oznajmijcie moim braciom: niech udadz膮 si臋 do Galilei, tam mnie zobacz膮.鈥

Mt 28, 9-10

By艂a ubrana w d偶insow膮 sukienk臋 i jasnoniebiesk膮 koszul臋. Do tego sanda艂y i chustka zakrywaj膮ca siwiej膮ce w艂osy. Gdyby nie krzy偶 na sznurku 鈥 bardzo prosty, drewniany, zawieszony na szyi kobiety 鈥 nie wiedzia艂bym, 偶e jest zakonnic膮.

Wr贸ci艂em do warsztatu ikon prowadzonego przez Ma艂e Siostry Jezusa podczas mojego kolejnego przyjazdu do Jerozolimy. Mie艣ci si臋 on przy sz贸stej stacji drogi krzy偶owej, miejscu, w kt贸rym wed艂ug tradycji Chrystus w drodze na Golgot臋 spotka艂 Weronik臋. W niewielkim pomieszczeniu, przy dobiegaj膮cym zza okien gwarze pobliskiego targowiska, w skupieniu pracuje jedna z si贸str. Jest tak oddana chwili, 偶e nie dostrzega mojego pojawienia si臋 w warsztacie. Czuj臋, jakby by艂a 偶ywym centrum tego, co j膮 otacza 鈥 dziesi膮tek malutkich, kolorowych ikon przedstawiaj膮cych ewangeliczne sceny z 偶ycia Jezusa z Nazaretu. To ona nadaje 偶ycie i znaczenie ka偶dej z miniatur, dodaje opowie艣ci zwyk艂ej, drewnianej desce. 鈥濵aluje Ewangeli臋鈥 鈥 my艣l臋.

Ogl膮dam ikony i staram si臋 zrozumie膰 przedstawione przez nie sceny, wr贸ci膰 my艣lami do ich ewangelicznych 藕r贸de艂. Jestem jakby w duchowym i estetycznym rozproszeniu otaczaj膮cego mnie pi臋kna i prostoty. Po chwili siostra pyta, czego szukam. Odpowiadam, 偶e ikony Zmartwychwstania. Kobieta chwyta mnie za r臋k臋 i prowadzi do kolejnego pomieszczenia w niewielkim warsztacie. 鈥濼o ikona o nas鈥, m贸wi, pokazuj膮c mi jedn膮 z miniatur, a nast臋pnie, kieruj膮c palec wskazuj膮cy w swoj膮 stron臋, dodaje: 鈥濷 kobietach Jezusa鈥.

Ikona przedstawia spotkanie Jezusa i Marii Magdaleny tu偶 po Zmartwychwstaniu. Znacznie r贸偶ni si臋 od tradycyjnych przedstawie艅 tej biblijnej sceny. Jezus wyci膮ga r臋ce, chc膮c u艣cisn膮膰 Mari臋 z Magdali, ona z kolei pada do Jego st贸p. Otoczeni s膮 ro艣linno艣ci膮, wkomponowan膮 w bardzo jasne, 偶贸艂te t艂o.

S艂owa siostry zapisa艂em na odwrocie ikony, kt贸ra stoi dzisiaj na moim biurku. Patrz膮c na ni膮, wci膮偶 u艣wiadamiam sobie, 偶e Jezus wyznaczy艂 przedstawicielk臋 spo艂ecznego marginesu, pozbawion膮 pe艂ni obywatelstwa i spo艂ecznego uznania, do przekazania 艣wiatu najwa偶niejszej ewangelicznej prawdy 鈥 o swoim Zmartwychwstaniu. To tylko jedna z wielu, a by膰 mo偶e najwa偶niejsza i kulminacyjna ewangeliczna scena upomnienia si臋 Jezusa o kobiety. Jednak tak偶e w wielu innych, wcze艣niejszych, Jezus zostawia Ko艣cio艂owi lekcje do odrobienia.

Inicjatywa kobiet

Kobiety Ewangelii podejmuj膮 w艂asn膮 i autonomiczn膮 inicjatyw臋, a tym samym s膮 aktywnymi uczestniczkami 偶ycia i pos艂annictwa Jezusa. Przyk艂adem tej niezale偶no艣ci decyzyjnej i sprawczo艣ci jest rola Matki Jezusa podczas pierwszego wspomnianego w Ewangelii cudu. W trakcie odbywaj膮cego si臋 wesela w Kanie Galilejskiej brakuje wina. Matka Jezusa 鈥 jak opisuje ewangelista Jan 鈥 zwraca si臋 do Syna z informacj膮 o k艂opocie, a nast臋pnie wydaje polecenie s艂ugom, aby s艂uchali Jezusa. St膮gwie zostaj膮 nape艂nione wod膮, kt贸r膮 nast臋pnie Jezus zamienia w wino. Ten pierwszy cud dokonuje si臋 zatem za spraw膮 Maryi. To ona jest jego inicjatork膮. Innym ewangelicznym obrazem kobiecej inicjatywy jest wskrzeszenie 艁azarza, r贸wnie偶 opisane przez Jana. Marta i Maria informuj膮 Jezusa o chorobie swojego brata. Jezus decyduje si臋 na drog臋 do Judei, aby dotrze膰 do zmartwionych si贸str, jednak szybko orientuje si臋, 偶e jest ju偶 za p贸藕no, i kiedy dociera do Betanii (miejsca rodzinnego 艁azarza), okazuje si臋, 偶e ten umar艂. Tutaj r贸wnie偶 warto zwr贸ci膰 uwag臋 na kobiec膮 inicjatyw臋 鈥 informacj臋 si贸str o chorobie brata, a nast臋pnie wypowiedziane do Jezusa s艂owa pretensji. Kobiety dwukrotnie podkre艣laj膮: 鈥濸anie, gdyby艣 tu by艂, m贸j brat by nie umar艂鈥. Jezus wskrzesza 艁azarza, a kobiety po raz kolejny zostaj膮 inicjatorkami dokonanego przez Jezusa cudu, nadaj膮c charakter Jego pos艂annictwu.

Wsp贸艂obywatelstwo

Post臋powanie Jezusa wzgl臋dem kobiet stanowi redefinicj臋 przyj臋tych i tradycyjnie utrwalanych r贸l przypisanych p艂ciom, a zarazem wyznacza drog臋 w kierunku pe艂noprawnego obywatelstwa kobiet. Kluczow膮 ewangeliczn膮 scen膮, b臋d膮c膮 zwie艅czeniem pos艂annictwa Jezusa, jest jego Zmartwychwstanie. Maria Magdalena jest pierwsz膮 osob膮, kt贸rej Chrystus ukazuje si臋 po wyj艣ciu z grobu. To jej poleca, aby wie艣膰 o Zmartwychwstaniu przekaza艂a pozosta艂ym uczniom.

Ameryka艅ski teolog Leonard Swidler zwraca uwag臋 na historyczny kontekst powierzenia kobiecie prawdy o Zmartwychwstaniu. Jak podkre艣la, 贸wczesnym 偶ydowskim kobietom nie wolno by艂o sk艂ada膰 publicznych zezna艅. Mia艂y status obywatelek drugiej kategorii, nie mog膮c w pe艂ni uczestniczy膰 w 偶yciu publicznym. Misja powierzona Marii Magdalenie przez Jezusa ma wi臋c charakter spo艂ecznego i kulturowego fenomenu. Przekazanie wie艣ci o Zmartwychwstaniu odbywa si臋 wbrew panuj膮cym 偶ydowskim normom, a poprzez ten czyn zr贸wnuje pozycj臋 kobiet z pe艂noprawn膮 pozycj膮 m臋偶czyzn, przecieraj膮c drog臋 emancypacji.

Dialog r贸wnych sobie

Stosunek Jezusa do kobiet ods艂ania r贸wnie偶 charakter Jego dialogu z nimi. Zwr贸膰my uwag臋 na rzecz elementarn膮 z dzisiejszego punktu widzenia, jednak nie tak oczywist膮, kiedy oczyma ludzi wsp贸艂czesnych Jezusowi spojrzymy na pozycj臋 kobiet w Palestynie. Chodzi o dialog, w kt贸rym kobiety uznawane i traktowane s膮 przez Jezusa jako partnerki. Ewangeliczn膮 ilustracj膮 tej r贸wno艣ciowej postawy Jezusa jest Jego spotkanie z Samarytank膮. Mimo 偶e 呕ydzi i mieszka艅cy Samarii pozostawali w skonfliktowanych relacjach, Jezus podejmuje rozmow臋 z kobiet膮 spotkan膮 przy studni Jakuba. Pocz膮tkowo prosi j膮 tylko o wod臋, a jej w膮tpliwo艣膰 co do tej pro艣by staje si臋 podstaw膮 do kontynuacji dialogu. Przekroczone zostaj膮 kulturowe uprzedzenia, a rozmowa prowadzi do uznania Jezusa jako Mesjasza przez Samarytank臋. Uczniowie dziwi膮 si臋, 偶e Jezus rozmawia艂 z kobiet膮, a rezultatem dialogu przy studni jest misja Samarytanki jako tej, kt贸ra og艂asza ludziom obecno艣膰 Mesjasza, przez co staje si臋 inicjatork膮 przyj臋cia pos艂annictwa Jezusa przez innych.

Momentem tego r贸wno艣ciowego dialogu jest r贸wnie偶 spotkanie Jezusa z Mart膮 i Mari膮 w ich domu. Podczas gdy Maria siada u st贸p Jezusa i s艂ucha Go, Marta poch艂oni臋ta jest domowymi obowi膮zkami i zwraca uwag臋 Jezusowi na bezczynno艣膰 swej siostry. Jezus odwraca perspektyw臋, wskazuj膮c na s艂uszn膮 wed艂ug Niego postaw臋 Marii, jako tej, kt贸ra s艂ucha, wchodzi w dialog z Mesjaszem odwiedzaj膮cym ich dom. W tym fragmencie Ewangelii r贸wnie偶 zauwa偶amy r贸wno艣ciowy charakter dialogu Jezusa z kobietami, a ponadto Jego pouczenie o tym, aby kobieta nie by艂a wy艂膮cznie poch艂oni臋ta obowi膮zkami domowymi. W tamtych czasach by艂o to przes艂anie wywrotowe, cho膰 niestety i dzi艣 bywa tak wci膮偶 postrzegane.

Feminizm Jezusa pozostaje wyzwaniem interpretacyjnym. Jednak Jego postawy i zachowania odczytane w kontek艣cie historycznym pozostawa艂y w opozycji wobec panuj膮cych w贸wczas norm, przekona艅 czy przypisanych p艂ciom r贸l. Jezus rozmawia艂, s艂ucha艂, naucza艂, powierza艂 misj臋 czy nawet kierowa艂 si臋 zdaniem tych, kt贸re wykluczone by艂y z pe艂ni obywatelstwa czy spo艂ecznego uznania na mocy panuj膮cych zwyczaj贸w. Naruszanie przez Jego zachowanie status quo mo偶e zatem by膰 wyrazem r贸wno艣ciowej i godno艣ciowej postawy wobec obywatelek. Kwesti膮 w膮tpliw膮 i zastanawiaj膮c膮 jest stanowisko dzisiejszych Ko艣cio艂贸w chrze艣cija艅skich i ich wiernych, kt贸rzy wyznaj膮 wiar臋 w Jezusa 鈥 czy tak jak Mesjasz post臋puj膮 w spos贸b opozycyjny wobec tego, co odbiera pe艂ni臋 obywatelstwa i spo艂eczn膮 r贸wno艣膰? Czy te偶 utrwalaj膮 status quo nier贸wno艣ci?

Odda膰 g艂os kobietom

Nie mam co do tego w膮tpliwo艣ci, 偶e tak jak jedna z jerozolimskich zakonnic sprzedaj膮ca mi ikon臋 zmartwychwsta艂ego Chrystusa odwa偶nie przypomina o kobiecym wymiarze Ewangelii, podobnie i dzisiejszy katolicyzm wr贸ci膰 musi do tego (zapomnianego, przynajmniej w Polsce) sposobu jej lektury. Obok stawiania kolejnych pyta艅 o role kobiet w Ko艣ciele i spo艂ecze艅stwie (bardzo cz臋sto i tu, i tu okre艣lane przez m臋偶czyzn) pilniej nale偶y si臋 ws艂ucha膰 w kobiece do艣wiadczenia, herstorie, dramaty, opowie艣ci o niesprawiedliwo艣ci w spo艂ecze艅stwie, pa艅stwie, pracy, rodzinie czy Ko艣ciele. Na pierwszym miejscu odda膰 g艂os katoliczkom, matkom, feministkom, teolo偶kom, c贸rkom, pracownicom, migrantkom. Czy nie do tego wzywa nas dzisiaj Ewangelia?

Jezus w swoim post臋powaniu upomnia艂 si臋 o kobiety, ich prawa, obywatelstwo, spo艂eczn膮 godno艣膰 i r贸wno艣膰. To one, pozbawione obywatelstwa i spo艂ecznego uznania, by艂y inicjatorkami dokonanych przez Niego cud贸w. To Jezus z Nazaretu, wbrew panuj膮cym normom, traktowa艂 kobiety jako wsp贸艂obywatelki i partnerki w dialogu. To one pierwsze pos艂ane zosta艂y do g艂oszenia Zmartwychwstania 鈥 prawdy pozostaj膮cej w centrum Ewangelii i wiary chrze艣cija艅skiej.

Czy Jezus poszed艂by dzisiaj na manif臋? Nie wiem. Z pewno艣ci膮 by艂by przej臋ty dyskryminacj膮 pracownic, losem migrantek i uchod藕czy艅, nier贸wno艣ciami w p艂acach i dost臋pie do stanowisk, funkcji i urz臋d贸w, molestowaniem, seksizmem, patriarchalnym porz膮dkiem spo艂ecze艅stwa, pa艅stwa czy Ko艣cio艂a. By膰 mo偶e, tak jak w Ewangelii, stan膮艂by w dialogu z tymi, kt贸rych obowi膮zuj膮ce prawo, normy i spo艂eczne przekonania pozbawiaj膮 g艂osu, uznania i uniemo偶liwiaj膮 dzia艂ania. Swoim post臋powaniem radykalnie wyznaczy艂by inny kierunek.

Taki wyznacza na malutkiej ikonie przedstawiaj膮cej spotkanie po Zmartwychwstaniu z Mari膮 Magdalen膮, kt贸ra stoi na moim biurku. Jego Ewangelii nie mo偶na jednak zamkn膮膰 tylko w ramach ikony. Jest przecie偶 wezwaniem, spo艂ecznym rachunkiem sumienia, opowie艣ci膮 o praktykowaniu zmiany i podwa偶aniu pozornie niezmiennego status quo. Jest wreszcie 偶yciem i jego lekcj膮, nieustannie domagaj膮c膮 si臋 odrobienia.

Marzec 2019 roku

Do napisania tekstu sk艂oni艂y mnie refleksje po przeczytaniu fragment贸w ksi膮偶ki Leonarda Swidlera 鈥 鈥濲esus Was a Feminist: What the Gospels Reveal about His Revolutionary Perspective鈥.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Wybieram sam/a
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij