Internetowy magazyn katolewicy spo艂ecznej. Piszemy o 艣wiecie, czerpi膮c inspiracje z nauki spo艂ecznej Ko艣cio艂a

Czasy ub贸stwa i nier贸wno艣ci

Czy agendy Ko艣cio艂a katolickiego mog膮 w sprawach spo艂ecznych m贸wi膰 j臋zykiem innym ni偶 nazbyt konkretny j臋zyk dzia艂aczy dobroczynnych i nazbyt abstrakcyjny j臋zyk akademickich teolog贸w? Mog膮. Idea艂em by艂aby pr贸ba dokonania syntezy obydwu j臋zyk贸w: teologiczno-moralnego i spo艂eczno-ekonomicznego.

caritas

鈥濸overty and inequalities on the rise鈥 鈥 taki tytu艂 nosi dokument opublikowany przed kilkoma tygodniami przez Caritas Europa. Kto 偶ywi艂 nadziej臋, 偶e ma do czynienia z organizacj膮 skupion膮 na pe艂nieniu uczynk贸w mi艂osierdzia, trzymaj膮c膮 si臋 na bezpieczny dystans od formu艂owania metapolitycznych postulat贸w, ten srogo si臋 zawiedzie. Kto za艣 zw膮tpi艂 ju偶 w to, 偶e Ko艣ci贸艂 鈥 cho膰by nawet m贸wi膮cy g艂osem papie偶a Franciszka 鈥 zdolny jest do pos艂ugiwania si臋 j臋zykiem i narz臋dziami nauk spo艂ecznych, pozwoli si臋 zaskoczy膰.
Dokument jest trzecim z cyklu raport贸w Caritasu opisuj膮cych sytuacj臋, kt贸ra panuje w do艣wiadczaj膮cej skutk贸w kryzysu gospodarczego Europie. Opr贸cz przekrojowej diagnozy problem贸w spo艂ecznych 鈥 spot臋gowanych na skutek przyj臋cia strategii opieraj膮cych si臋 na stosowaniu drastycznych 艣rodk贸w oszcz臋dno艣ciowych 鈥 nowy raport przynosi r贸wnie偶 przegl膮d inicjatyw podejmowanych przez organizacje cz艂onkowskie w siedmiu najci臋偶ej dotkni臋tych kryzysem pa艅stwach Unii Europejskiej, propozycje reform polityk publicznych oraz oparte na unikalnym do艣wiadczeniu Caritasu rekomendacje dla instytucji europejskich, rz膮d贸w poszczeg贸lnych pa艅stw i organizacji pozarz膮dowych. 鈥濺aport zosta艂 oparty na przekonaniu, 偶e w艂adze zawsze maj膮 wyb贸r w decydowaniu o tym, jak膮 polityk臋 wdro偶y膰 i jak ukierunkowa膰 艣rodki 鈥 innymi s艂owy o tym, kto powinien zap艂aci膰 najwi臋cej鈥 (s. 10).
Z punktu widzenia autor贸w dokumentu nie ulega w膮tpliwo艣ci, kto p艂aci najwi臋cej dzi艣, gdy priorytetem dla instytucji mi臋dzynarodowych (tak zwanej 鈥濼roiki鈥), kt贸re kontroluj膮 polityk臋 prowadzon膮 przez europejskie rz膮dy, sta艂o si臋 to, by za wszelk膮 cen臋 zmniejszy膰 deficyty bud偶etowe poszczeg贸lnych pa艅stw. Efekty? 鈥濻ystemy os艂ony socjalnej znajduj膮 si臋 pod ostrza艂em, luki w systemach zabezpieczenia spo艂ecznego prowadz膮 do pozostawienia samym sobie wielu ludzi znajduj膮cych si臋 w skrajnych sytuacjach, ci臋cia koszt贸w w us艂ugach publicznych uderzaj膮 przede wszystkim w ludzi o ni偶szych dochodach, a szanse 偶yciowe wielu dzieci zmniejszaj膮 si臋 na skutek prekaryzacji warunk贸w pracy ich rodzic贸w鈥 鈥 pisze w przedmowie do raportu sekretarz generalny Caritas Europa, Jorge Nu帽o Mayer (s. 6).
Diagnoza
Oceniaj膮c spo艂eczne skutki kryzysu gospodarczego, autorzy raportu skoncentrowali si臋 na trzech obszarach: (1) rynku pracy, (2) 艣wiadczeniach spo艂ecznych i (3) us艂ugach publicznych.
(1) W ci膮gu ostatnich pi臋ciu lat pe艂nowymiarowe zatrudnienie w krajach Unii Europejskiej zmniejszy艂o si臋 o ponad 5 procent, to znaczy o dziesi臋膰 milion贸w miejsc pracy. W 2013 roku poziom bezrobocia osi膮gn膮艂 niemal 11 procent, a poziom bezrobocia w艣r贸d ludzi m艂odych 鈥 ponad 23 procent. Prawie po艂owa bezrobotnych obywateli Unii, bagatela 13 milion贸w ludzi, to bezrobotni przez d艂u偶ej ni偶 rok. 鈥濪艂ugotrwa艂e bezrobocie jest powa偶nym problemem ze wzgl臋du na swoje negatywne oddzia艂ywanie na 偶ycie ludzi i spo艂eczno艣ci, a tak偶e na sw贸j finansowy koszt oraz mo偶liwy wp艂yw na sp贸jno艣膰 spo艂eczn膮. D艂ugie okresy bezrobocia zmniejszaj膮 szans臋 na znalezienie nowego zatrudnienia i w ten spos贸b d艂ugotrwa艂e bezrobocie mo偶e sta膰 si臋 problemem o charakterze strukturalnym鈥 (s. 34).
(2) Jedna czwarta populacji Unii Europejskiej jest dzi艣 zagro偶ona ub贸stwem lub wykluczeniem spo艂ecznym. W spos贸b szczeg贸lny dotyczy to ludzi w wieku produkcyjnym i ich dzieci. Oko艂o 9 procent obywateli Unii to tak zwani working poor, to znaczy osoby posiadaj膮ce zatrudnienie, ale zarabiaj膮ce zbyt ma艂o, by m贸c samodzielnie wyd藕wign膮膰 si臋 z ub贸stwa. Znaczna ich cz臋艣膰 鈥 nie wspominaj膮c ju偶 o osobach bezrobotnych, a tak偶e niepe艂nosprawnych, kt贸re s膮 niedoreprezentowane w grupie ludzi zatrudnionych, a nadreprezentowane w grupie ludzi dotkni臋tych ub贸stwem 鈥 nie mo偶e liczy膰 na to, 偶e ich ekonomiczny upadek zostanie z艂agodzony przez sieci bezpiecze艅stwa w rodzaju zasi艂k贸w dla bezrobotnych lub wydolnego systemu pomocy spo艂ecznej.
(3) W ostatnich latach wymuszone przez polityk臋 oszcz臋dno艣ci ci臋cia nie omijaj膮 r贸wnie偶 unijnego sektora us艂ug publicznych: s艂u偶by zdrowia, edukacji, mieszkalnictwa socjalnego. Nie jest tajemnic膮, 偶e konsekwencje tych decyzji w spos贸b szczeg贸lny dotykaj膮 ludzi biednych. Jak podsumowuj膮 dzia艂acze w艂oskiego Caritasu, 鈥瀞po艂eczne koszty oszcz臋dno艣ci ponosz膮 przede wszystkim jednostki i rodziny 偶yj膮ce na granicy ub贸stwa, wykluczone z interwencji publicznej lub otrzymuj膮ce niewystarczaj膮ce wsparcie socjalne鈥 (s. 41).
Z powy偶szej diagnozy wy艂ania si臋 ponury obraz europejskiej 艣redniej ostatnich kilku lat. Warto jednak pami臋ta膰 o tym, 偶e raport Caritasu po艣wi臋cony jest przede wszystkim siedmiu gospodarkom, kt贸re najbardziej ucierpia艂y na skutek kryzysu: Cyprowi, Grecji, Hiszpanii, Irlandii, Portugalii, Rumunii i W艂ochom. Poziom bezrobocia w艣r贸d obywateli Unii Europejskiej, cho膰 relatywnie wysoki (10,9 procent w kwietniu 2013) nie robi na czytelniku du偶ego wra偶enia w zestawieniu z poziomem bezrobocia w Grecji (26,5 procent) lub Hiszpanii (25,1 procent). Podobnie ma si臋 rzecz z bezrobociem w艣r贸d ludzi m艂odych (23,4 procent w Unii, 58,3 procent w Grecji, 55,5 procent w Hiszpanii) oraz zagro偶eniem ub贸stwem i wykluczeniem spo艂ecznym (24,5 procent w Unii, 35,7 procent w Grecji). W wi臋kszo艣ci zgromadzonych przez autor贸w raportu statystyk (dane pochodz膮 z Eurostatu) Polska plasuje si臋 poni偶ej unijnej 艣redniej, cho膰 na og贸艂 daleko jej do siedmiu wspomnianych pa艅stw. Wyj膮tek stanowi ranking, w kt贸rym pod uwag臋 brany jest procentowy udzia艂 working poor w og贸lnej liczbie os贸b zatrudnionych. Z wynikiem na poziomie 10,7 procent wypadamy gorzej ni偶 ci臋偶ko do艣wiadczone kryzysem Hiszpania, Portugalia i W艂ochy, wci膮偶 jednak lepiej ni偶 Grecja i Rumunia.
Wizja
Przyjmuj膮c za punkt wyj艣cia rekomendacje przyj臋te przez Komisj臋 Europejsk膮 w 2008 roku, autorzy raportu wskazuj膮 na trzy g艂贸wne p艂aszczyzny przeciwdzia艂ania skutkom kryzysu: (1) tworzenie inkluzywnych rynk贸w pracy, (2) prowadzenie polityki odpowiedniego wspierania dochod贸w oraz (3) umo偶liwianie dost臋pu do wysokiej jako艣ci us艂ug. Postuluj膮 r贸wnie偶 zwi臋kszenie udzia艂u obywateli Unii Europejskiej w procesie podejmowania decyzji i zr贸wnowa偶enie rozwoju w wymiarach: spo艂ecznym, ekonomicznym i 艣rodowiskowym.
(1) 鈥濶iezwykle istotne jest to, 偶eby stworzy膰 tak wiele sta艂ych miejsc pracy o wysokiej jako艣ci i dobrym wynagrodzeniu, jak to tylko mo偶liwe. Ka偶dy musi mie膰 prawo do pobierania dochod贸w, kt贸re pozwol膮 mu wie艣膰 godne 偶ycie, niezale偶nie od tego, czy kiedykolwiek wykonywa艂 p艂atn膮 prac臋, czy te偶 nie鈥 鈥 czytamy (s. 61). Autorzy dokumentu postuluj膮: (a) dowarto艣ciowanie wszelkiej pracy, w tym r贸wnie偶 pracy nieodp艂atnej, wykonywanej w tak zwanej 鈥瀝贸偶owej strefie鈥; (b) wej艣cie przez pa艅stwo w rol臋 鈥瀙racodawcy ostatniej szansy鈥, oferuj膮cego zatrudnienie przy zr贸wnowa偶onych ekonomicznie zaj臋ciach osobom, kt贸re utraci艂y prac臋 w sektorze prywatnym i nie s膮 w stanie znale藕膰 nowej; (c) skr贸cenie tygodnia pracy; (d) prowadzenie inwestycji rz膮dowych, kt贸re 鈥 w duchu ekonomii Keynesowskiej 鈥 umo偶liwi艂yby stworzenie nowych miejsc pracy w czasie kryzysu gospodarczego.
(2) 鈥濪obrze zaprojektowane systemy os艂ony socjalnej s膮 kluczowe nie tylko dla zapewnienia socjalnego dobrobytu, ale r贸wnie偶 dla umo偶liwienia rozwoju gospodarczego鈥 (s. 63). W drugiej grupie postulat贸w autor贸w raportu Caritas Europa znalaz艂y si臋 mi臋dzy innymi: (a) ochrona p艂acy minimalnej (i ewentualne uzupe艂nienie ustawodawstwa o prawo dotycz膮ce p艂acy maksymalnej); (b) rozszerzenie program贸w p艂acy minimalnej na ludzi, kt贸rzy z r贸偶nych powod贸w nie s膮 nimi obj臋ci; podniesienie p艂acy minimalnej w pa艅stwach, w kt贸rych nie wystarcza ona do wyd藕wigni臋cia si臋 z ub贸stwa; (c) wprowadzenie dochodu podstawowego.
Raport zamykaj膮 rekomendacje dla instytucji r贸偶nego rodzaju i szczebla. W艣r贸d postulat贸w skierowanych do instytucji europejskich warto wspomnie膰 o: zwi臋kszeniu transparentno艣ci inicjatyw podejmowanych przez instytucje zrzeszone w Troice, zagwarantowaniu odpowiedniej p艂acy minimalnej mieszka艅com ca艂ej Unii Europejskiej, uwa偶nym monitorowaniu problemu ub贸stwa w艣r贸d dzieci i bardziej aktywnym wspieraniu podmiot贸w ekonomii spo艂ecznej. Wyb贸r postulat贸w skierowanych do rz膮d贸w pa艅stw: przyznanie wy偶szego priorytetu inwestycjom w us艂ugi publiczne, podporz膮dkowanie decyzji podejmowanych przez rz膮dy programowi walki z ub贸stwem, wzmocnienie system贸w opieki spo艂ecznej, wprowadzenie progresywnych system贸w opodatkowania, podj臋cie aktywnej walki z uchylaniem si臋 od p艂acenia podatk贸w, zapewnienie p艂acy minimalnej wszystkim pracownikom. Na koniec postulaty skierowane do organizacji pozarz膮dowych: towarzyszenie ludziom potrzebuj膮cym pomocy i bycie ich g艂osem, wp艂ywanie na procesy stanowi膮ce o kszta艂cie ustawodawstwa, monitorowanie sytuacji socjoekonomicznej i praca na rzecz spo艂ecznej zmiany.
***
Czy agendy Ko艣cio艂a katolickiego mog膮 w sprawach spo艂ecznych m贸wi膰 j臋zykiem innym ni偶 nazbyt konkretny j臋zyk dzia艂aczy dobroczynnych i nazbyt abstrakcyjny j臋zyk akademickich teolog贸w? Mog膮. Idea艂em by艂aby pr贸ba dokonania syntezy obydwu j臋zyk贸w: teologiczno-moralnego i spo艂eczno-ekonomicznego. W omawianym raporcie wzmianka o katolickiej nauce spo艂ecznej, a konkretnie o papie偶u Franciszku, pojawia si臋 tylko we wst臋pie, jak gdyby z grzeczno艣ci. Autorom udaje si臋 zebra膰 dost臋pne dane i sformu艂owa膰 na ich podstawie zestaw metapolitycznych rekomendacji (niby nic nowego, a jednak dobrze s艂ysze膰 takie postulaty z ust przedstawicieli Ko艣cio艂a), nie udaje im si臋 jednak przerzuci膰 pomostu nad mentaln膮 przepa艣ci膮, kt贸ra 鈥 przynajmniej w Polsce 鈥 oddziela problemy wiary i moralno艣ci od problem贸w spo艂ecznych i ekonomicznych. Czujemy si臋 wywo艂ani do tablicy!

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Wybieram sam/a
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij