Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Dokumenty polskiej transformacji po ÔÇś89. CSW

Pytanie, o ile wzros┼éaby frekwencja na wystawach w centrach sztuki, gdyby kolumny jej po┼Ťwi─Öcone pisano z ostro┼Ťci─ů pazura w┼éa┼Ťciw─ů Jackowi ┼╗akowskiemu, swad─ů i dystansem charakterystycznym dla Krzysztofa Vargi? O ile wzros┼éoby znaczenie artysty, fotografa jako przenikliwego obserwatora rzeczywisto┼Ťci, je┼Ťli uda┼éoby si─Ö wydawa─ç og├│lnopolski dodatek ÔÇ×Sztuki wizualneÔÇŁ, tak jak np. Agora wydaje ÔÇ×Ksi─ů┼╝kiÔÇŁ?

Carl De Keyzer, Warszawa... z serii East of Eden, 1995, ┬ęCarl De Keyzer. Fot. reprodukowana dzi─Öki uprzejmo┼Ťci artysty


 
Bazar pod Pa┼éacem. Kto pami─Öta wyprawy do prowizorycznych pawilon├│w, gdzie w latach 90. kupowali┼Ťmy wszystko: od puch├│wek po kuchenne no┼╝e do dekoracyjnego wycinania og├│rk├│w? Bazar pod Pa┼éacem obfitowa┼é w produkty o niskiej cenie i sta┼é si─Ö jednym ze znak├│w wolnorynkowej gospodarki. D┼éugo by┼é alternatyw─ů dla zakup├│w na lewobrze┼╝nym Jarmarku Europa, zagnie┼╝d┼╝onym pomi─Ödzy dworcem autobusowym a koron─ů stadionu. W┼éa┼Ťnie bazar pod Pa┼éacem, ten k┼éopotliwy relikt transformacji, sta┼é si─Ö bohaterem plakatu nowej wystawy w Centrum Sztuki Wsp├│┼éczesnej w Warszawie.
Wystawa pt. ÔÇ×┼Üwiat nie przedstawionyÔÇŁ zawiera prace dwudziestu czterech dokumentalist├│w i fotoreporter├│w ÔÇô jak nazywa ich kurator, Adam Mazur, ┼╝yj─ůcych klasyk├│w polskiej fotografii dokumentalnej.
Pokazane zdj─Öcia to dokumenty naszej codzienno┼Ťci wykonane po ÔÇÖ89 roku: obrazy spo┼éecze┼ästwa zach┼éy┼Ťni─Ötego zachodnimi trendami, widoki nowobogackich wn─Ötrz, krajobrazy ÔÇô wizualny rozgardiasz polskiej ulicy, kt├│ry m├│g┼éby ┼Ťmia┼éo wygra─ç plebiscyt portalu internetowego wszystkozle.pl. Drugim g┼éosem wystawy s─ů humanistyczne reporta┼╝e Macieja Pisuka, Jerzego Wierzbickiego czy duetu Andrzej Kramarz/Weronika ┼üodzi┼äska. Swoje cykle zadedykowali grupom wykluczonym spo┼éecznie lub nara┼╝onym na szczeg├│lnie trudne warunki egzystencji: mieszka┼äcom dzikich osiedli na warszawskim wybrze┼╝u Wis┼éy, bezdomnym i g├│rnikom ze ┼Ül─ůska.
Materia┼éy o ambicjach artystycznych i fotografie reporterskie, robione na prasowe zam├│wienie wymieszano ze sob─ů. Skutecznie zatarto granic─Ö pomi─Ödzy fotoreporta┼╝em, dokumentem i fotografi─ů zaanga┼╝owan─ů. Ukryty pod tymi sformu┼éowaniami podzia┼é na sztuk─Ö i dziennikarstwo zosta┼é tym samym uniewa┼╝niony.
Wystawa nie rozlicza si─Ö z polsk─ů transformacj─ů, chocia┼╝ wyst─Öpuj─ů tu niemal wszyscy jej bohaterowie: Lech Wa┼é─Ösa, politycy, pozostali prezydenci, stoczniowcy, kobiety robi─ůce zakupy, ruch obywatelski obecny na r├│┼╝nych manifestacjach ulicznych (od parady r├│wno┼Ťci po manifestacje Wszechpolak├│w), rolnicy, bezrobotni, oraz urodzeni po ÔÇś89. Nie wyczerpuje zbioru temat├│w pt. ÔÇ×zaw├│d po transformacjiÔÇŁ. Chocia┼╝ wystawa jest pe┼éna trudnych obraz├│w, nie jest ┬ásensacyjnym krzykiem o sprawiedliwo┼Ť─ç dla wykluczonych spo┼éecznie. Dzi─Öki profesjonalizmowi fotograf├│w udaje jej si─Ö tak┼╝e unikn─ů─ç pob┼éa┼╝liwego spojrzenia na polsk─ů prowincj─Ö.
Jest zbiorem niezwykle ciekawych i, jak m├│wi angielski tytu┼é ÔÇ×brakuj─ůcychÔÇŁ dokument├│w ┼╝ycia codziennego. Ich dotychczasowa nieobecno┼Ť─ç na wystawach, w publikacjach lub opracowaniach monograficznych wynika z niskiego statusu jaki utrzymuje fotografia dokumentalna w ┼Ťwiecie sztuki. Jeszcze do niedawna nie mia┼éa ona bowiem wst─Öpu na salony. Teraz zaczyna by─ç pokazywana i komentowana ch─Ötniej ni┼╝ kiedykolwiek.
Nie bez znaczenia dla tego procesu jest fakt, ┼╝e rynek wydawniczy kipi od reporta┼╝y, wznowie┼ä, coraz to nowych antologii, czy publikacji zagranicznych autor├│w.┬á Wci─ů┼╝ wzrasta popularno┼Ť─ç ksi─ů┼╝ek biograficznych, wspomnie┼ä i dziennik├│w. To t─Ösknota za faktami, za bezpo┼Ťredni─ů relacj─ů, za pewn─ů iluzj─ů szczero┼Ťci.
Reporta┼╝ pisany i fotografia cz─Östo splataj─ů si─Ö ze sob─ů, chocia┼╝ nie zawsze na r├│wnych prawach. W przypadku tekstu prasowego, materia┼é zdj─Öciowy zwykle zostaje zdegradowany do roli informacji pomocniczej, jest po prostu ilustracj─ů. Fotoreporta┼╝ (w kt├│rej gazecie mo┼╝na teraz obejrze─ç dobry fotoreporta┼╝?!) daje szans─Ö wydostania si─Ö z tej pu┼éapki. Jednak najbardziej tw├│rcz─ů mieszank─ů tych dw├│ch gatunk├│w s─ů teksty pisane jako r├│wnoleg┼éy zapis fotografowanej rzeczywisto┼Ťci. Codzienne wpisy pracuj─ůcych w terenie reporter├│w ÔÇô lakoniczne i wymowne ÔÇô s─ů doskona┼éym dope┼énieniem obrazu. Kr├│tkie i proste, pozbawione zb─Ödnych przymiotnik├│w i metafor. Na wystawie w CSW komentarze Jerzego Wierzbickiego, Macieja Pisuka, Marii Zb─ůskiej czyta si─Ö lepiej ni┼╝ kuratorskie wyja┼Ťnienia.
Znamienne, ┼╝e wystawa fotografii, przez sw├│j dokumentalny charakter, opr├│cz ogl─ůdania, wymaga czytania. Niestety niekt├│re z odautorskich tekst├│w utraci┼éy reporterskie sznyty, a prostot─Ö zamieni┼éy na przero┼Ťni─Öt─ů autointerpretacj─Ö. Odmawiam. To znaczy, chcia┼éabym odmawia─ç czytania takich tekst├│w. Fotografia jako obraz wiele rzeczy wyra┼╝a znacznie szybciej i celniej. Niepotrzebna jej obstawa krytycznych s┼é├│w. Arty┼Ťci, w tym fotografowie, niestety zarazili si─Ö od krytyk├│w hermetyczn─ů nowomow─ů. To komunikacyjna katastrofa. Lepiej by┼éoby czerpa─ç z literatury reporta┼╝owej.
 
***
W polskiej krytyce artystycznej mamy bowiem kryzys. Te same osoby prowadz─ů dzia┼éalno┼Ť─ç jako akademicy, kuratorzy oraz krytycy, co prowadzi do kompletnego pomieszania j─Özyk├│w. To, co m─ůdre, refleksyjne, i, uwaga, s┼éowo klucz ÔÇô ÔÇ×krytyczneÔÇŁ ÔÇô wypowiadane jest humanistycznym ┼╝argonem, niestrawnym dla widz├│w i uczestnik├│w ┼╝ycia kulturalnego. W polskiej krytyce artystycznej znikn─ů┼é model dobrej publicystyki.
Pytanie, o ile wzros┼éaby frekwencja na wystawach w centrach sztuki, gdyby kolumny jej po┼Ťwi─Öcone pisano z ostro┼Ťci─ů pazura w┼éa┼Ťciw─ů Jackowi ┼╗akowskiemu, swad─ů i dystansem charakterystycznym dla Krzysztofa Vargi? O ile wzros┼éoby znaczenie artysty, fotografa jako przenikliwego obserwatora rzeczywisto┼Ťci, je┼Ťli uda┼éoby si─Ö wydawa─ç og├│lnopolski dodatek ÔÇ×Sztuki wizualneÔÇŁ, tak jak np. Agora wydaje ÔÇ×Ksi─ů┼╝kiÔÇŁ? Czy wp┼éyw literatury faktu i reporta┼╝u na j─Özyk komentowania sztuki by┼éby ozdrowie┼äczy?
 
Wystawa: Post-dokument. ┼Üwiat nieprzedstawiony. Dokumenty Polskiej transformacji po 1989 roku. Centrum Sztuki Wsp├│┼éczesnej Zamek Ujazdowski, 3 lutego ÔÇô 15 kwietnia 2012. Czynna codziennie opr├│cz poniedzia┼ék├│w 12-19, w pi─ůtki do 21.
Informacje o programie filmowym towarzysz─ůcym wystawie znajd─ů Pa┼ästwo na: www.csw.art.pl

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie - w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej Polityka prywatno┼Ťci zamknij ├Ś