Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Co czyta─ç, a czego nie trzeba

O lekturach polecanych ÔÇô i mniej ÔÇô na jesienne wieczory pisze Hubert Walczy┼äski.
Co czyta─ç, a czego nie trzeba

Maciej Topolski ÔÇô ÔÇ×Ni┼╝ÔÇŁ, wydawnictwo Ha!art

Ksi─ů┼╝ka wybitna i zapomniana. Urodzona we wrze┼Ťniu 2020 roku, zgin─Ö┼éa tego samego dnia ┼Ťmierci─ů tragiczn─ů z r─ůk jakiego┼Ť pracownika marketingu Ha!artu, kt├│ry przyklei┼é jej ┼éatk─Ö ÔÇ×proza poetyckaÔÇŁ. Szkoda, bo to jedna z najbardziej ┼╝ywych opowie┼Ťci o pracy ostatnich lat, w jednym szeregu z niedawno wydanym ÔÇ×PogoÔÇŁ Jakuba Sieczki. Z t─ů r├│┼╝nic─ů, ┼╝e u Sieczki mamy temat samograj (brudne realia pracy w pogotowiu ratunkowym) wzbogacony ┼Ťwietnym j─Özykiem i narracj─ů. W ÔÇ×Ni┼╝uÔÇŁ temat sam nie zagra┼éby nawet w bierki, bo i co ciekawego mo┼╝na powiedzie─ç o pracy w gastronomii, poza rytualnym (i s┼éusznym) narzekaniem na gburowatych klient├│w, skandaliczne warunki pracy czy fizyczne zm─Öczenie.

Gra wi─Öc Topolski i wida─ç, ┼╝e jest zawodnikiem pierwszej ligi. W kr├│tkich, g─Östych, napisanych ze swad─ů esejach poznajemy wymiary ┼╝ycia kelnera, ┼╝ycia cz┼éowieka w p├│┼║nym kapitalizmie i terminalnym stadium wyczerpania tym ┼╝yciem. S┼éu┼╝alczo┼Ť─ç, niewidzialno┼Ť─ç, zm─Öczenie, zapachy, uleg┼éo┼Ť─ç i smaki, mia┼╝d┼╝yca, kurwica, seks w toalecie w godzinach pracy. Znajdziesz, czego szukasz.

Wy┼Ťmienita lektura, pokorna obj─Öto┼Ťci─ů (nieco ponad sto stron), nies┼éusznie skazana na zapomnienie.

Wojciech Orli┼äski ÔÇô ÔÇ×Kopernik. RewolucjeÔÇŁ, wydawnictwo Agora

Dzi─Ökujmy bogom, ┼╝e Orli┼äski nie jest historykiem, bo zrobi┼é rzecz, kt├│ra historykom nie przystoi ÔÇô napisa┼é ciekaw─ů ksi─ů┼╝k─Ö. O Koperniku, o kt├│rym, jak si─Ö okazuje, wiemy bardzo niewiele, nie mamy nawet pewno┼Ťci, kiedy si─Ö urodzi┼é, nie wiadomo, kiedy dok┼éadnie umar┼é. Mamy za to tysi─ůce poszlak, podejrze┼ä i zbieg├│w okoliczno┼Ťci, po kt├│rych prowadzi Orli┼äski, snuj─ůc przypuszczenia i intrygi polityczne. Miejscami sprowadza si─Ö to do spekulacji detektywistycznej, uczciwej wobec czytelnika, kt├│ry wie, kiedy autor referuje ustalenia historyk├│w, a kiedy ze swad─ů macha r─Ökoma, przedstawiaj─ůc swoje fantastyczne teorie (nie wiem, czy Wojciech Orli┼äski zwyk┼é macha─ç r─Ökami, ale zawsze tak go sobie wyobra┼╝a┼éem).

Dzi─Öki temu udaje mu si─Ö pokaza─ç Kopernika jako cz┼éowieka, a nie pos─ůg na postumencie ÔÇô daje przestrze┼ä, ┼╝eby wyobrazi─ç sobie, co astronom m├│g┼é my┼Ťle─ç, czu─ç i jak zapatrywa┼é si─Ö na ┼Ťwiat. ┼Üwiat, kt├│rego realia autor odmalowuje sprawnie i jasno, przek┼éadaj─ůc problemy polityczno-spo┼éeczne na j─Özyk i realia wsp├│┼éczesnej rzeczywisto┼Ťci.

Szkoda, ┼╝e Orli┼äski nie umie pisa─ç powie┼Ťci, bo mieliby┼Ťmy drug─ů ÔÇ×Trylogi─Ö Husyck─ůÔÇŁ ÔÇô taki to jest materia┼é. Ale mamy ciekaw─ů biografi─Ö postaci, kt├│ra nikogo na co dzie┼ä nie obchodzi poza licealistami przed matur─ů z historii, co samo w sobie jest godnym osi─ůgni─Öciem.

ÔÇŽa czego czyta─ç nie trzeba?

Kasper Bajon ÔÇô ÔÇ×Gambit Orangutana. Opowie┼Ť─ç o polskich szachachÔÇŁ, wydawnictwo Czarne

Szachy to wdzi─Öczny temat, szczeg├│lnie gdy autor nie planuje pokrywa─ç trzystu stron notacjami partii arcymistrz├│w. Kasper Bajon chcia┼é zrobi─ç co┼Ť innego, niestety nie spos├│b dociec, co to w┼éa┼Ťciwie mia┼éo by─ç. By─ç mo┼╝e chodzi┼éo wy┼é─ůcznie o to, ┼╝eby opowiedzie─ç wszystkie znane mu anegdoty i historie o wielkich polskich szachistach i szachistkach ostatnich dwustu lat.

ÔÇ×Gambit OrangutanaÔÇŁ to sprawna literacko mozaika kr├│tkich form, kt├│r─ů zawiod┼éa redakcja. Struktura jest niejasna i chaotyczna, rzekoma ÔÇ×szachowaÔÇŁ konstrukcja zapowiedziana nazwami poszczeg├│lnych rozdzia┼é├│w okazuje si─Ö wydmuszk─ů, a wszystko to boli tym bardziej, ┼╝e rzecz tyczy si─Ö gry, kt├│rej kluczowym elementem jest porz─ůdek.

S─ů w ksi─ů┼╝ce momenty lepsze, w kt├│rych Bajon szkicuje spo┼éeczno-polityczn─ů histori─Ö szach├│w. Na przyk┼éad gdy pisze o tym, dlaczego i kiedy zosta┼éy zdominowane przez m─Ö┼╝czyzn, czy t┼éumaczy, jak spo┼éeczne postrzeganie szachistek zmienia┼éo si─Ö w zale┼╝no┼Ťci od przypisywanej tej grze w danym czasie roli i wagi. Albo gdy spekuluje o merytokratycznym charakterze rozgrywek, kt├│ry pozwala┼é na wyci─ůgni─Öcie szyi ponad zabetonowane podzia┼éy klasowe. Niestety s─ů to tylko marginesy, niepewnie snute narracje, ucinane zanim uda si─Ö postawi─ç ciekaw─ů tez─Ö i zacz─ů─ç j─ů rozwija─ç. Dominuj─ů anegdoty o wielkich szachistach albo o dziadkach, babciach i prababciach autora, kawiarniach i klubach szachowych, przetykane sprawozdaniami z literatury: opowiada┼ä i powie┼Ťci, w kt├│rych istotn─ů┬árol─Ö pe┼éni─ů szachy. Wszystko to przybiera nieraz formy komiczne:

ÔÇ×W Marienbadzie Nabokov napisa┼é dziwaczne opowiadanie ┬źOb┼éok, jezioro, zamek┬╗, b─Öd─ůce przez klimat, statyczno┼Ť─ç i oniryzm starszym bratem s┼éynnego ┬źZesz┼éego roku w Marienbardzie┬╗, do kt├│rego Sebald nawi─ůzuje w ┬źAusterlitzu┬╗, a w bardziej zawoalowany spos├│b r├│wnie┼╝ w ┬źElegii┬╗. Ciekawe te┼╝, ┼╝e film Alaina ResnaisÔÇÖgo odczytuje si─Ö niekiedy jako dialog z ┬źDociekaniami filozoficznymi┬╗ WittgensteinaÔÇŁ.

Tak w┼éa┼Ťnie biegnie Bajon, slalomem olimpijskim mi─Ödzy nazwiskami, tytu┼éami, nazwiskami i tytu┼éami. Trudno nie odnie┼Ť─ç wra┼╝enia, ┼╝e chodzi tu wy┼é─ůcznie o pokazanie, ile tych nazwisk i tytu┼é├│w autor zna i pami─Öta.

Mo┼╝na czyta─ç ÔÇ×Gambit orangutanaÔÇŁ jako mozaik─Ö historii wielkich szachist├│w rozbit─ů przez wielk─ů polityk─Ö, kt├│ra na przestrzeni XX wieku przetacza si─Ö przez szachownic─Ö i na o┼Ťlep zbija figury ÔÇô spora cz─Ö┼Ť─ç bohater├│w jest pochodzenia ┼╝ydowskiego, wielu z nich nie prze┼╝yje wojny. Tylko je┼Ťli tak zinterpretujemy g┼é├│wn─ů o┼Ť ksi─ů┼╝ki, to szachy b─Öd─ů w niej pe┼éni─ç co najwy┼╝ej rol─Ö trzecioplanow─ů. Ksi─ů┼╝ek o wojnie i jej ofiarach wydano ju┼╝ bardzo wiele, tych o polityczno-spo┼éecznym uwik┼éaniu szach├│w bardzo niewiele.

To po prostu mog┼éa by─ç znacznie ciekawsza ksi─ů┼╝ka.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś