Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

"Chciwo┼Ť─ç" – recenzja

"Chciwo┼Ť─ç" to wi─Öc ani thriller, ani moralitet, ani dramat psychologiczny. Tych, kt├│rzy spodziewali si─Ö ┼éatwych emocji albo ┼éatwych odpowiedzi film wytr─ůci z r├│wnowagi - i bardzo dobrze. Bo d─ů┼╝enie za wszelk─ů cen─Ö do r├│wnowagi wcale nie musi by─ç dzisiaj w┼éa┼Ťciw─ů drog─ů. Pokazany w filmie kryzys w ko┼äcu nadal trwa i wci─ů┼╝ nie wiadomo dok─ůd zmierza.

Id─ůc na film ÔÇ×Chciwo┼Ť─çÔÇŁ spodziewa┼éem si─Ö uwsp├│┼écze┼Ťnionej wersji ÔÇ×Wall StreetÔÇŁ Olivera StoneÔÇÖa: niez┼éego thrillera o szczytach ┼Ťwiatowej finansjery, zachowuj─ůcego nut─Ö krytycyzmu wobec ┼Ťwiata, o kt├│rym opowiada, ale mimo wszystko upajaj─ůcego si─Ö nim jak ┼Ťwiatem z ba┼Ťni o Z┼éej Kr├│lowej. Zawiod┼éem si─Ö. Ale mo┼╝e o to w┼éa┼Ťnie chodzi┼éo?
***
Jak przekonuj─ů lewicowi krytycy wsp├│┼éczesno┼Ťci (m.in. Slavoj Zizek), specyfik─ů dzisiejszej odmiany kapitalizmu jest to, ┼╝e wszelkie pr├│by sprzeciwu i podwa┼╝enia jego┬ástatus quo┬ás─ů natychmiast wch┼éaniane i przetwarzane przez system. Potrzeba buntu wobec rzeczywisto┼Ťci opanowanej przez korporacje i globalny rynek jest po prostu kolejn─ů ÔÇ×nisz─ůÔÇŁ w owym rynku, kt├│r─ů przy odrobinie sprawno┼Ťci mo┼╝na zagospodarowa─ç. I nie┼║le na tym zarobi─ç. Zw┼éaszcza, ┼╝e ci,kt├│rzy si─Ö buntuj─ů, do najbiedniejszych raczej nie nale┼╝─ů. Symbolem tego zjawiska mog─ů by─ç znane wszystkim koszulki z Che Guevar─ů, kt├│ry w latach 90. sta┼é si─Ö nie tylko ikon─ů popkultury, ale czym┼Ť w rodzaju ÔÇ×logoÔÇŁ gwarantuj─ůcego dobr─ů sprzeda┼╝ t-shirt├│w. Ma┼éo kt├│ry nabywca zastanawia┼é si─Ö nad tym, czy koszulka z symbolem rewolucji nie jest przypadkiem wyprodukowana r─Ökami dzieci z fabryki w Bangladeszu. Mo┼╝na s┼éucha─ç Rage Against The Machine, ekscytowa─ç si─Ö Banksym, z uwag─ů ┼Ťledzi─ç ÔÇ×sztuk─Ö krytyczn─ůÔÇŁ, a jednocze┼Ťnie nosi─ç buty Nike, pi─ç coca-col─Ö i posiada─ç konto w wielkim mi─Ödzynarodowym banku. Dla przyt┼éaczaj─ůcej wi─Ökszo┼Ťci ludzi nie ma w tym ┼╝adnej sprzeczno┼Ťci. R├│wnie┼╝ dlatego,┼╝e nienoszenie „najk├│w” by┼éoby traktowane jako pusty gest: i tak, co by┼Ťmy nie zrobili, system b─Ödzie dzia┼éa┼é tak, jak dzia┼éa: jak dobrze naoliwiona machina. A kontestowanie go to tylko wentyl bezpiecze┼ästwa, kt├│ry co jaki┼Ť czas trzeba odkr─Öci─ç.
Wybuch ┼Ťwiatowego kryzysu finansowego w 2008 roku, o kt├│rym opowiada film ÔÇ×Chciwo┼Ť─çÔÇŁ, by┼é pierwszym momentem, w kt├│rym mo┼╝na by┼éo w ten mechanizm zw─ůtpi─ç. Od chwili, gdy poznali┼Ťmy rzeczywiste rozmiary kryzysu (a raczej przekonali┼Ťmy si─Ö, ┼╝e nikt do ko┼äca tych rozmiar├│w nie zna), na ┼Ťwiecie trwa dyskusja, czy obecny kryzys jest po prostu jednym z wielu ÔÇ×do┼ék├│wÔÇŁ nale┼╝─ůcych do ┼╝elaznej logiki rynku, ale r├│┼╝ni─ůcym si─Ö jedynie rozmiarami, czy te┼╝ jest to wydarzenie, kt├│re wychodzi poza t─Ö logik─Ö i przekonuje, ┼╝e (parafrazuj─ůc jednego z najwybitniejszych my┼Ťlicieli schy┼éku XX wieku TonyÔÇÖego Judta) ÔÇ×w naszym sposobie ┼╝ycia jest co┼Ť g┼é─Öboko b┼é─ÖdnegoÔÇŁ? Odpowiedzi na to pytanie na razie nie poznali┼Ťmy, ale wiemy ju┼╝, ┼╝e kryzys spowodowa┼é nie tylko odwr├│cenie si─Ö od neoliberalizmu jego wybitnych przedstawicieli (m.in. Jeffreya Sachsa), ale tak┼╝e masowe protesty m┼éodych ludzi w krajach bogatego Zachodu, kt├│rzy po raz pierwszy nie boj─ů si─Ö powiedzie─ç g┼éo┼Ťno tego samego, co napisa┼é Judt w swojej ksi─ů┼╝ce-testamencie pt. ÔÇ×┼╣le ma si─Ö krajÔÇŁ.
A jak na to wszystko reaguje machina rynku? Czy kryzys, protesty Ruchu 99% i zachwianie ┼Ťwiatowej gospodarki mo┼╝na przerobi─ç na kolejny ÔÇ×produktÔÇŁ – symbol, kt├│ry ma szans─Ö si─Ö dobrze sprzeda─ç, bo wszyscy go znaj─ů i o nim rozmawiaj─ů? Zanim zobaczy┼éem film ÔÇ×Chciwo┼Ť─çÔÇŁ, widzia┼éem ju┼╝ reklam─Ö dezodorantu AXE z has┼éem ÔÇ×anarchy is comingÔÇŁ, w czytelny spos├│b nawi─ůzuj─ůc─ů do ulicznych protest├│w 2011 roku. Wprawdzie film J.C. Chandora to nie komercyjna hollywoodzka superprodukcja – raczej ameryka┼äskie „ambitne kino”, ale z gwiazdorsk─ů obsad─ů i pewnie niez┼éym bud┼╝etem.
Okazuje si─Ö, ┼╝e pierwszy film o kryzysie jest kameralnym, stonowanym dramatem, pokazuj─ůcym ludzi uwik┼éanych w system, kt├│ry jest do tego stopnia pe┼éen paradoks├│w, ┼╝e dawno utracili nad nim jak─ůkolwiek kontrol─Ö. M┼éodzi maklerzy, odkrywaj─ůcy, ┼╝e ich bank handluje papierami warto┼Ťciowymi, kt├│re w rzeczywisto┼Ťci s─ů bezwarto┼Ťciowe (zjawisko znane pod nazw─ů ÔÇ×ba┼äki spekulacyjnejÔÇŁ, od kt├│rego zacz─ů┼é si─Ö krach 2008 roku), to bohaterowie jakby ┼╝ywcem wyj─Öci z prozy Franza Kafki. Przemieszczaj─ů si─Ö po kolejnych, coraz bardziej niedost─Öpnych pi─Ötrach swojego biurowca, informuj─ůc o swoim odkryciu kolejnych szef├│w, a┼╝ dotr─ů do Tego na Samej G├│rze. Wiedz─ů, ┼╝e zaraz pewnie sami wylec─ů, ale s─ů bezsilni, nie chc─ů by─ç bohaterami, ale staraj─ů si─Ö po prostu dobrze wykonywa─ç swoj─ů prac─Ö. Z kolei „u g├│ry” rozgrywa si─Ö i┼Ťcie szekspirowski dramat w┼éadzy ÔÇô szefowie maj─ů ┼Ťwiadomo┼Ť─ç nadchodz─ůcego krachu, ale s─ů na tyle skorumpowane przez w┼éadz─Ö i pieni─ůdze, ┼╝e gra toczy si─Ö tylko o to, kto z nich przetrwa (lub odejdzie z najwy┼╝sz─ů premi─ů ÔÇô o nie w┼éa┼Ťnie najbardziej oburzali si─Ö ludzie protestuj─ůcy na Wall Street).
Akcja filmu toczy si─Ö na tyle powoli i jest fotografowana tak statycznie, ┼╝e chwilami przypomina raczejÔÇŽ polski Teatr Telewizji , a nie ameryka┼äskie kino. Ca┼éo┼Ť─ç akcji rozgrywa si─Ö w dialogach, ale nawet one nie s─ů tak b┼éyskotliwe jak to zwykle bywa ÔÇ×w ameryka┼äskich filmachÔÇŁ ÔÇô bohaterowie s─ů zbyt zm─Öczeni i zrezygnowani, by rzuca─ç ┼éatwo zapadaj─ůcymi w pami─Ö─ç frazesami. Jedyny ┼Ťlad ÔÇ×american dreamÔÇŁ wida─ç w postaci g┼é├│wnego analityka ÔÇô z pochodzenia hindusa, dzi─Öki kt├│remu zachowana zostaje z┼éota zasada poprawno┼Ťci politycznej. Nie ma seksu ÔÇô cho─ç jest pi─Ökna kobieta (grana przez Demi Moore), ale i ona jest wyra┼║nie zniszczona przez ┼╝ycie, a kamera jak na z┼éo┼Ť─ç co i rusz pokazuje jej pomarszczone d┼éonie. Pieni─ůdze to tylko liczby; bohaterowie ci─ůgle zastanawiaj─ů si─Ö, kto ile w firmie zarabia i jak─ů dosta┼é premi─Ö, ale te niewiarygodne kwoty przyjmowane s─ů przez nich z du┼╝─ů oboj─Ötno┼Ťci─ů. Re┼╝yser w bardzo sprytny spos├│b ucieka od os─ůdzania bohater├│w – nie s─ů ani dobrzy ani ┼║li, nie wiemy nic o ich ┼╝yciu prywatnym, oni tylko „przepychaj─ů cyfry na ekranie”. „Ten film powsta┼é po to, ┼╝eby pokaza─ç, ┼╝e tam te┼╝ pracuj─ů normalni ludzie, a nie jakie┼Ť potwory” – us┼éysza┼éem od jednego ze znajomych po seansie. Nie do ko┼äca: re┼╝yser nie rozgrzesza anie nie os─ůdza bohater├│w, a je┼╝eli kogo┼Ť oskar┼╝a, to raczej system, w kt├│rym mo┼╝na „przepycha─ç cyfry na ekranie” udaj─ůc, ┼╝e s─ů warte miliony dolar├│w, i nie przejmowa─ç si─Ö konsekwencjami tego procesu dla „normalnych ludzi” („pieprzy─ç normalnych ludzi!” – m├│wi jeden z bohater├│w, gdy drugi zaczyna prawi─ç mora┼éy.)
„Chciwo┼Ť─ç” to wi─Öc ani thriller, ani moralitet, ani dramat psychologiczny. Tych, kt├│rzy spodziewali si─Ö ┼éatwych emocji albo ┼éatwych odpowiedzi film wytr─ůci z r├│wnowagi – i bardzo dobrze. Bo d─ů┼╝enie za wszelk─ů cen─Ö do r├│wnowagi wcale nie musi by─ç dzisiaj w┼éa┼Ťciw─ů drog─ů. Pokazany w filmie kryzys w ko┼äcu nadal trwa i wci─ů┼╝ nie wiadomo dok─ůd zmierza. To, ┼╝e nawet popkultura opowiada o nim w tak dziwny, niepokoj─ůcy i niestandardowy spos├│b, jest kolejnym powodem, by powa┼╝nie zastanowi─ç si─Ö nad s┼éowami TonyÔÇÖego Judta. I zamiast oczekiwa─ç, ┼╝e za jaki┼Ť czas ÔÇ×wszystko wr├│ci do normyÔÇŁ, przemy┼Ťle─ç jeszcze raz, co powinni┼Ťmy za t─Ö norm─Ö uwa┼╝a─ç.
ÔÇ×Chciwo┼Ť─çÔÇŁ (Margin Call), re┼╝. J.C.Chandor, USA 2011

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś