Internetowy magazyn katolewicy spo艂ecznej. Piszemy o 艣wiecie, czerpi膮c inspiracje z nauki spo艂ecznej Ko艣cio艂a

Charyzmaty bez p艂ci. Wok贸艂 decyzji papie偶a Franciszka

Nie by艂oby tej zmiany, gdyby nie kobiety, kt贸re mia艂y odwag臋 zaufa膰 mocy i godno艣ci swojego chrztu. Decyzja Franciszka powinna umocni膰 wszystkich, kt贸rzy boj膮 si臋 zaufa膰 swojemu rozeznaniu. Oficjalne pozwolenie nigdy nie przyjdzie, p贸ki o nie nie zapytacie.
Charyzmaty bez p艂ci. Wok贸艂 decyzji papie偶a Franciszka
ilustr.: Anna Libera

S膮 katoliczki, kt贸re zgodnie z katolick膮 teologi膮 i nie zwa偶aj膮c na kulturowe przyzwyczajenia i przes膮dy, widz膮 swoje powo艂anie w miejscach, w kt贸re Ko艣ci贸艂 w praktyce niech臋tnie je wpuszcza. Kobiety, kt贸re chc膮 zawodowo zajmowa膰 si臋 teologi膮, kt贸re podzieli艂yby si臋 wiedz膮 i do艣wiadczeniem w procesie podejmowania decyzji w Ko艣ciele, albo te, kt贸re gotowe s膮 odwiedza膰 chorych i przynosi膰 im Komuni臋. Zadaj膮 pytania nie na miejscu, s艂ysz膮 w odpowiedzi 偶arciki lub oskar偶enia o 偶膮dz臋 w艂adzy. A najcz臋艣ciej chyba zachowuj膮 te pytania dla siebie. Od teraz b臋dzie im troszk臋 艂atwiej te pytania zadawa膰.

Jak by艂o dot膮d?

W poniedzia艂ek za pomoc膮 motu proprio 鈥濻piritus Domini鈥 (Duch Pa艅ski) papie偶 Franciszek zmieni艂 brzmienie pierwszego paragrafu kanonu 230 Kodeksu prawa kanonicznego, dopuszczaj膮c kobiety do pos艂ug lektora i akolity 鈥 na r贸wni z dotychczas do tego uprawnionymi 艣wieckimi m臋偶czyznami. Od 1972 roku lektorat i akolitat s膮 tak zwanymi pos艂ugami 艣wieckimi, czyli nie s膮 zwi膮zane z sakramentalnymi 艣wi臋ceniami, ale wynikaj膮 z powszechnego kap艂a艅stwa, kt贸re jest udzia艂em ka偶dego ochrzczonego i ka偶dej ochrzczonej. Dotychczas, z nieznanych teologii katolickiej przyczyn, prawo kanoniczne precyzowa艂o, 偶e powierzane mog膮 by膰 tylko m臋偶czyznom.

Zgodnie z paragrafem drugim tego偶 kanonu, do funkcji lektora 艣wieccy p艂ci obojga mog膮 by膰 natomiast czasowo wyznaczeni. Trzeci paragraf dodatkowo dopuszcza 艣wieckich do 鈥瀙os艂ugi s艂owa, przewodniczenia modlitwom liturgicznym, udzielania chrztu, a tak偶e rozdzielania Komunii 艣wi臋tej鈥 w sytuacji konieczno艣ci i braku szafarzy. Dotychczasowa sytuacja opisywana przez prawo kanoniczne dopuszcza艂a wi臋c 艣wieckich do tych funkcji jedynie dora藕nie lub awaryjnie 鈥 pos艂uga lektora i akolity (od poniedzia艂ku r贸wnie偶 lektorek i akolitek zatem) udzielana jest natomiast na sta艂e przez biskupa lub prze艂o偶onego zakonnego.

Ta dora藕no艣膰, zw艂aszcza je艣li chodzi o lektur臋 czyta艅 oraz udzielanie Komunii czy noszenie jej do chorych, w wielu krajach od lat jest fikcj膮. Czasami przy malej膮cej liczebno艣ci ksi臋偶y, ale przecie偶 nie tylko z tego powodu, 艣wieccy w du偶ym stopniu dziel膮 odpowiedzialno艣膰 za 偶ycie wsp贸lnoty parafialnej 鈥 decyduj膮 o kszta艂cie katechezy, przygotowuj膮 liturgi臋, prowadz膮 modlitwy. W du偶ej cz臋艣ci zadania te wykonuj膮 w艂a艣nie kobiety. Nic wi臋c dziwnego, 偶e komentatorzy z tych kraj贸w cz臋sto nie widz膮 w papieskiej decyzji du偶ej zmiany 鈥 ot, rych艂o w czas, potwierdzone zosta艂o co艣, co dla nich od lat by艂o oczywiste.

Ku 艣wiadomemu zaanga偶owaniu

Jednak bardzo dobrze wiemy, 偶e gotowo艣膰 do w艂膮czania 艣wieckich, a zw艂aszcza kobiet w kszta艂towanie formacji intelektualnej, sakramentalnej i liturgicznej, nie jest udzia艂em wszystkich Ko艣cio艂贸w partykularnych. Te przywi膮zane do kulturowych wzorc贸w nieobecno艣ci kobiet w 偶yciu publicznym, sklerykalizowane lub po prostu boj膮ce si臋 zmian, z oporem wpuszczaj膮 kobiety do prezbiterium. Tak jest w wi臋kszo艣ci przypadk贸w w Ko艣ciele w Polsce. I cho膰 w wielu ko艣cio艂ach kobiety czytaj膮 ju偶 na Mszach modlitwy i czytania, to akolitka, kt贸ra udziela艂aby Komunii 艣wi臋tej czy wystawia艂a sakrament Eucharystii do adoracji, b臋dzie prawdopodobnie dla wielu wiernych w Polsce widokiem bez precedensu. Na podstawie komentarzy do decyzji papie偶a mo偶na r贸wnie偶 przypuszcza膰, 偶e widok ten wywo艂a pewne emocje.

Z perspektywy kraj贸w takich jak Polska i ze wzgl臋du na r贸偶nice mi臋dzy Ko艣cio艂ami w r贸偶nych regionach decyzja papieska jest bardzo wa偶na. Jest wyra藕n膮 wskaz贸wk膮, w kt贸rym kierunku praktyka ko艣cielna powinna zmierza膰, a tak偶e ujednolica podstaw臋 prawn膮 dla ca艂ego Ko艣cio艂a. I bardzo dobrze r贸wnie偶, 偶e zosta艂a przyj臋ta z du偶ym zainteresowaniem i opatrzona wieloma komentarzami. Prawdopodobnie wielu katolik贸w dopiero teraz zwr贸ci艂o uwag臋 na te kanony prawa ko艣cielnego, kt贸re opisuj膮 r贸偶ne formy ich potencjalnego w艂膮czenia w 偶ycie parafii. Pozostaje mie膰 nadziej臋, 偶e przyczyni si臋 to do ich bardziej 艣wiadomego funkcjonowania we wsp贸lnocie ko艣cielnej 鈥 zar贸wno kobiet, jak i m臋偶czyzn.

Praktyka przed prawodawstwem

Wr贸膰my jednak na chwil臋 do kraj贸w, w kt贸rych kobiety od lat pe艂ni膮 funkcje lektor贸w i akolit贸w. Ta kolejno艣膰 zdarze艅, wedle kt贸rej praktyka poprzedza prawodawstwo, nie jest tutaj bez znaczenia. Od swoich pocz膮tk贸w Ko艣ci贸艂 funkcjonowa艂 w艂a艣nie tak, 偶e wierni odpowiadaj膮c na wyzwania czasu i kulturowych okoliczno艣ci podejmowali nowe wybory, wypracowywali rozwi膮zania, kt贸re wed艂ug ich przekonania by艂y po prostu nowym odczytaniem Ewangelii. Je艣li wzbudza艂o to kontrowersje lub powodowa艂o problemy, w艂adze ko艣cielne spraw臋 bada艂y i wydawa艂y wyrok. Albo negowano w艂a艣ciwo艣膰 tej interpretacji, albo zmieniano prawo i praktyk臋 ko艣cieln膮.

Tak te偶 sta艂o si臋 i w tym przypadku. Wypada wi臋c stwierdzi膰 z du偶膮 doz膮 prawdopodobie艅stwa, 偶e nie by艂oby tej zmiany, gdyby nie kobiety, kt贸re id膮c za swoim powo艂aniem, krok po kroku przejmowa艂y wsp贸艂odpowiedzialno艣膰 za biblijn膮 formacj臋 i sakramentalne 偶ycie w艂asnych wsp贸lnot. Kt贸re, pewnie na pocz膮tku mimo przeciwno艣ci i zdziwienia otoczenia, mia艂y odwag臋 zaufa膰 mocy i godno艣ci swojego chrztu. Decyzja Franciszka powinna wi臋c umocni膰 wszystkich, kt贸rzy boj膮 si臋 zaufa膰 swojemu rozeznaniu, kt贸rzy z ka偶dym krokiem czekaj膮 na inicjatyw臋 i zaproszenie wy艂o偶one najch臋tniej w oficjalnych dokumentach, kt贸rzy jeszcze boj膮 si臋 zadawa膰 pytania i g艂o艣no wypowiada膰 w膮tpliwo艣ci. Oficjalne pozwolenie nigdy nie przyjdzie, p贸ki o nie nie zapytacie.

Oczywi艣cie cieszy fakt, 偶e 鈥瀋enny wk艂ad [kobiet] w 偶ycie i misj臋 Ko艣cio艂a鈥 zosta艂 zauwa偶ony i uwzgl臋dniony w prawodawstwie. Oczywi艣cie zdumiewa fakt, 偶e dopiero teraz. Jak Franciszek sam pisze, decyzja o usuni臋ciu kryterium p艂ciowego z warunk贸w koniecznych do pe艂nienia pos艂ug lektora i akolity poprzedzona zosta艂a badaniem teologicznym i przynaglana by艂a dyskusjami synodalnymi. Prawdopodobnie najmocniej do opinii publicznej przebi艂y si臋 informacje z niedawnego synodu po艣wi臋conego Amazonii i z nim tak偶e wi膮zane by艂y najwi臋ksze nadzieje na zmiany klerykalnego modelu prowadzenia Ko艣cio艂贸w lokalnych. Natomiast potrzeba korekty kanonu 230 sygnalizowana by艂a ju偶 trzyna艣cie lat temu, podczas synodu po艣wi臋conego s艂owu Bo偶emu w 2008 roku.

Nieustanna korekta

Obecna zmiana w kodeksie prawa kanonicznego pokazuje, 偶e s膮 funkcje, kt贸re pozostaj膮 zamkni臋te dla kobiet nie z powodu opinii teologicznych, ale jako proste zaleg艂o艣ci historyczne lub kulturowe. Z punktu widzenia teologii, je艣li jaka艣 funkcja jest przeznaczona dla 艣wieckich, nie ma 偶adnego powodu, 偶eby wykonywali j膮 tylko m臋偶czy藕ni. Podstaw膮 ich wykonywania jest bowiem chrzest i charyzmaty, kt贸re zostaj膮 cz艂owiekowi indywidualnie udzielone. A one w chrze艣cija艅stwie nie maj膮 p艂ci. P艂ci nie powinny mie膰 wi臋c r贸wnie偶 decyzje, czyje charyzmaty uznaje si臋 za wa偶ne dla wsp贸lnoty. Zadaniem teolog贸w, prawnik贸w kanonicznych i biskup贸w jest tak u艂o偶y膰 ko艣cieln膮 rzeczywisto艣膰, by umo偶liwi膰 woln膮 ekspresj臋 charyzmat贸w we wsp贸lnocie wierz膮cych. Nie s膮 one bowiem kaprysem cz艂owieka, ale darem Boga, kt贸ry trzeba bra膰 jak najbardziej na powa偶nie. Jak trafnie to ujmuje o艣wiadczenie, kt贸re w reakcji na motu proprio wyda艂a Mi臋dzynarodowa Unia Prze艂o偶onych Generalnych 偶e艅skich zgromadze艅 zakonnych, papieska decyzja 鈥瀟o znak dynamiki, kt贸ra charakteryzuje natur臋 Ko艣cio艂a, i odpowied藕 na ni膮; dynamiki, kt贸ra pochodzi w艂a艣nie od Ducha 艢wi臋tego, kt贸ry nieustannie motywuje Ko艣ci贸艂 do pos艂usze艅stwa Objawieniu i rzeczywisto艣ci鈥.

Ta nieustanna korekta mo偶e objawia膰 si臋 w艂a艣nie w zmianach w prawie kanonicznym, kt贸re, jak pisze Franciszek, okre艣la r贸wnie偶 funkcje i zadania ustanowione przez cz艂owieka w toku historii Ko艣cio艂a. Pozostaje wi臋c pytanie, co jeszcze zmieni膰 si臋 mo偶e w prawie kanonicznym, by kobiety mog艂y by膰 rzeczywi艣cie na r贸wni z m臋偶czyznami w艂膮czone w 偶ycie swojego Ko艣cio艂a. Jakie zmiany s膮 ju偶 dost臋pne, bez konieczno艣ci rewizji teologicznej, gdzie wystarczy papieska decyzja? Do kwestii bardziej z艂o偶onych nale偶y pytanie o diakonat kobiet, o kt贸rym trudno nie my艣le膰 w kontek艣cie omawianych zmian. Papie偶 wyra藕nie podkre艣la przy tej okazji zamkni臋t膮 drog臋 do 艣wi臋ce艅, tymczasem jednak w Watykanie pracuje komisja dotycz膮ca dopuszczenia kobiet do diakonatu, a w wielu regionach kobiety de facto funkcje diakon贸w staraj膮 wype艂nia膰 w sytuacjach braku wy艣wi臋conych m臋偶czyzn.

Co zrobi polski episkopat?

Dla Ko艣cio艂a w Polsce najwa偶niejsze tymczasem b臋d膮 kroki, jakie podejmie polski episkopat w odpowiedzi na papiesk膮 decyzj臋. Skorygowany pierwszy paragraf kanonu 230 zak艂ada bowiem, 偶e konkretne warunki przyjmowania do pos艂ugi lektoratu i akolitatu okre艣laj膮 episkopaty poszczeg贸lnych pa艅stw. Jak szybko i z jakimi obostrzeniami Ko艣ci贸艂 instytucjonalny w Polsce zaktualizuje obecne przepisy szczeg贸艂owe? Co zrobi, by zach臋ci膰 kobiety do podj臋cia pos艂ug lektorek i akolitek oraz by rzeczywi艣cie umo偶liwi膰 im formacj臋 w tym kierunku? Czy prowadzone w niekt贸rych diecezjach kursy zostan膮 ju偶 teraz otwarte r贸wnie偶 dla s艂uchaczek? Czy nowe przepisy faktycznie zmieni膮 偶ycie codzienne w 偶e艅skich zgromadzeniach zakonnych, czy sprawi膮, 偶e siostry zaczn膮 by膰 traktowane na serio jako wsp贸艂odpowiedzialne za prowadzenie duszpasterstwa?

Koniec ko艅c贸w najwa偶niejsze w ca艂ym procesie b臋d膮 konkretne kobiety, gotowe ju偶 teraz przyj膮膰 na siebie nowe zadania. Ile jest ich w polskich parafiach? Czy na tyle du偶o, by i polscy biskupi dostrzegli w ko艅cu ich 鈥瀋enny wk艂ad w 偶ycie i misj臋 Ko艣cio艂a鈥?

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Wybieram sam/a
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij