Internetowy magazyn katolewicy spo┼éecznej. Piszemy o ┼Ťwiecie, czerpi─ůc inspiracje z nauki spo┼éecznej Ko┼Ťcio┼éa

Brexit w cieniu Ska┼éy. Co z granic─ů brytyjsko-hiszpa┼äsk─ů?

ÔÇ×Spotkamy si─Ö, jak wr├│c─Ö, bo w┼éa┼Ťnie wyskoczy┼éem na obiad do HiszpaniiÔÇŁ ÔÇô napisa┼é do mnie Blythe, trzydziestokilkuletni Gibraltarczyk, kt├│ry na Skale prowadzi w┼éasn─ů dzia┼éalno┼Ť─ç w bran┼╝y rozrywkowej. Je┼Ťli Brexit dojdzie do skutku, mieszka┼äcy brytyjskiej enklawy silnie odczuj─ů jego konsekwencje. S─ů tego ┼Ťwiadomi, dlatego w ostatnim referendum w 2016 roku a┼╝ 96 proc. z nich opowiedzia┼éo si─Ö za pozostaniem w Unii.

fot.: Anna Mikulska

fot.: Anna Mikulska


Tekst został ukończony 29 marca.
Raj podatkowy i andaluzyjski pracodawca
Gibraltar, czyli niewielka nadmorska miejscowo┼Ť─ç na po┼éudniowym wybrze┼╝u P├│┼éwyspu Iberyjskiego, ma status brytyjskiego terytorium zamorskiego. Ta enklawa granicz─ůca od p├│┼énocy z Hiszpani─ů s┼éynie z braku podatku VAT i z bukmacherskich zak┼éad├│w online. Jest tak┼╝e domem dla ponad 30┬átys. os├│b. Wiele z nich nazywa siebie Gibraltarczykami, chocia┼╝ oficjalnie s─ů obywatelami Wielkiej Brytanii. Wed┼éug danych gibraltarskiego rz─ůdu oko┼éo 14 tys. os├│b z okolicznych miejscowo┼Ťci przekracza dziennie hiszpa┼äsko-brytyjsk─ů granic─Ö w drodze do pracy, z czego ponad 60 proc. to Hiszpanie.
Obecnie przej┼Ťcie z jednego kraju do drugiego nie sprawia wi─Ökszych problem├│w. Po pobie┼╝nym sprawdzeniu mojego paszportu szybko przechodz─Ö na teren Wielkiej Brytanii. W drug─ů stron─Ö, do Hiszpanii, sprawa wygl─ůda podobnie. Przy znaku ÔÇ×kontrola baga┼╝yÔÇŁ nie ma ┼╝adnego stra┼╝nika, ca┼éa pi─ůtka mundurowych siedzi w rogu pomieszczenia i plotkuje. Samochodem jest nieco trudniej. W sobot─Ö po po┼éudniu udaje nam si─Ö przejecha─ç przez granic─Ö w pi─Ötna┼Ťcie minut, ale w godzinach szczytu mo┼╝e to zaj─ů─ç nawet godzin─Ö. Najwi─Öcej pyta┼ä w sprawie Brexitu, zar├│wno po stronie Gibraltaru, jak i Hiszpanii, rodzi w┼éa┼Ťnie kwestia przekraczania granicy.
Jeszcze w autobusie do La L├şnea de la Concepci├│n, niewielkiego miasta granicz─ůcego z Gibraltarem, spotykam Matta, 26-letniego Brytyjczyka, kt├│ry trzy dni p├│┼║niej rozpocznie bicie rekordu Guinnessa w przej┼Ťciu najd┼éu┼╝szego dystansu boso. Trasa prowadzi od Gibraltaru do Preston, miejscowo┼Ťci niedaleko Manchesteru. Pieni─ůdze z ka┼╝dej przekroczonej mili zostan─ů przekazane na hospicjum St Catherine, w kt├│rym ojciec Matta walczy┼é z rakiem.
ÔÇô┬áNajbardziej martwi mnie to, czy Brexit nie pokrzy┼╝uje moich plan├│w. Na trasie mam do przej┼Ťcia cztery granice. Czy to znaczy, ┼╝e za ka┼╝dym razem b─Öd─Ö musia┼é za┼éatwia─ç wiz─Ö? ÔÇô┬ám├│wi mi m─Ö┼╝czyzna, gdy zagaduj─Ö go o wyj┼Ťcie Zjednoczonego Kr├│lestwa z Unii. ÔÇô┬áNikt w zasadzie nie wie, jak to b─Ödzie wygl─ůda─ç. Za wyj┼Ťciem z UE g┼éosowali przede wszystkim starsi ludzie, ale to my, m┼éodzi, odczujemy tego konsekwencje najmocniej. No i ┼╝al mi Hiszpan├│w pracuj─ůcych na Gibraltarze. Mieszka┼éem w La L├şnea kilkana┼Ťcie miesi─Öcy i codziennie przekracza┼éem granic─Ö w drodze do pracy, podobnie jak tysi─ůce innych mieszka┼äc├│w. Czy b─Öd─ů musieli teraz p┼éaci─ç za wizy? Ile? I jak d┼éugo b─Öd─ů czeka─ç na granicy, je┼Ťli kontrola b─Ödzie wzmo┼╝ona? Podobno niekt├│re z zagranicznych firm z siedzib─ů na Gibraltarze maj─ů da─ç pracownikom laptopy, ┼╝eby mogli pracowa─ç zdalnie z domu w Hiszpanii. Nawet je┼Ťli to prawda, to i tak b─Ödzie dotyczy─ç tylko wielkich korporacji. A co z reszt─ů?
W podobnym tonie wypowiadaj─ů si─Ö mieszka┼äcy Gibraltaru. Z BlytheÔÇÖem rozmawiamy w pi─ůtek wieczorem, 8 marca. Ma bardzo wyra┼║ny brytyjski akcent. Kiedy opowiada o Brexicie, w r─Öce trzyma tinto de verano, typowego hiszpa┼äskiego drinka na bazie czerwonego wina.
ÔÇô┬áLudzie przekraczaj─ů granic─Ö z bardzo r├│┼╝nych powod├│w. Jednym z nich jest to, ┼╝e Gibraltarczycy nie mog─ů pozwoli─ç sobie na ┼╝ycie na Skale [ÔÇ×RockÔÇŁ ÔÇô tak czasami okre┼Ťla si─Ö Gibraltar ÔÇô przyp. A.M.], bo ceny wynajmu mieszka┼ä s─ů bardzo wysokie. Nie zarabiamy te┼╝ wystarczaj─ůco du┼╝o, ┼╝eby kupi─ç tutaj dom, dlatego wiele os├│b woli mieszka─ç w Hiszpanii. Stwarza to jednak problemy na granicy.
Wielka Brytania nie nale┼╝y do strefy Schengen, ale mieszka┼äcy zd─ů┼╝yli si─Ö przyzwyczai─ç do kontroli paszportowej. Czasem wystarczy tylko machn─ů─ç zza szyby dokumentem, stra┼╝nicy sporo mieszka┼äc├│w poznaj─ů po twarzy, z wieloma znaj─ů si─Ö osobi┼Ťcie.
ÔÇô┬áWydaje mi si─Ö, ┼╝e os├│b, kt├│re dziennie przekraczaj─ů granic─Ö, mo┼╝e by─ç nawet 15ÔÇô20 tysi─Öcy, w ko┼äcu nie wszyscy pracuj─ůcy na Skale s─ů zarejestrowani. To nie tylko Hiszpanie, ale r├│wnie┼╝ Polacy, ich te┼╝ jest mn├│stwo. Zazwyczaj ludzie zarabiaj─ů tutaj 1100ÔÇô1200 funt├│w. To dobre wynagrodzenie, ale je┼Ťli za mieszkanie musisz miesi─Öcznie zap┼éaci─ç 800 funt├│w, to nie jeste┼Ť w stanie z tego wy┼╝y─ç. A ta cena i tak jest stosunkowo niskaÔÇô m├│wi Blythe i dodaje:
ÔÇô┬áM├│j przyjaciel ma kilka nieruchomo┼Ťci, kt├│re kupi┼é z zamiarem wynajmu. Moim zdaniem pope┼éni┼é b┼é─ůd. Niekt├│re sp├│┼éki hazardowe z powodu wy┼é─ůczenia Gibraltaru z Unii b─Öd─ů si─Ö przenosi─ç do kraj├│w cz┼éonkowskich, kt├│re zapewni─ů im dost─Öp do rynku europejskiego. Oznacza to, ┼╝e zapotrzebowanie na nieruchomo┼Ťci spadnie, wi─Öc spadn─ů te┼╝ ceny, a w┼éa┼Ťciciele nie b─Öd─ů mieli komu wynaj─ů─ç mieszka┼ä. Brexit ju┼╝ wp┼éywa na gibraltarski rynek nieruchomo┼Ťci. A jest on tutaj bardzo znacz─ůcy.
Granica zamo┼╝no┼Ťci
Raquel pracuje w punkcie informacji turystycznej w La L├şnea zaraz przy granicy. Ma oko┼éo┬átrzydziestu lat, bujne w┼éosy farbowane na czarno i mocny makija┼╝. M├│wi bardzo szybko, nieco nerwowo, gdy zaczynamy temat Brexitu.
ÔÇô Mnie osobi┼Ťcie jego konsekwencje nie dotycz─ů. Na szcz─Ö┼Ťcie, bo akurat pracuj─Ö tutaj. Ale mam rodzin─Ö zatrudnion─ů na Gibraltarze, m─Ö┼╝a i matk─Ö. S─ů w┼Ťr├│d kilku tysi─Öcy tutejszych pracownik├│w transgranicznych. Prawdopodobnie b─Ödziemy potrzebowali wiz, ale procedury b─Öd─ů bardzo skomplikowane. Mo┼╝na je odebra─ç w ambasadzie lub konsulacie, tylko ┼╝e ka┼╝da jednostka ma swoj─ů polityk─Ö. Sporo mieszka┼äc├│w pracuje w rafineriach, ale prawda jest taka, ┼╝e nie ma tu du┼╝o pracy ÔÇô stwierdza Raquel i kontynuuje:
ÔÇô W rozmowach ci─ůgle wraca temat Brexitu. Ludzie si─Ö martwi─ů. Nie organizuj─ů ┼╝adnych manifestacji, p├│ki co czekaj─ů, co si─Ö stanie. W┼éadze Hiszpanii zapewniaj─ů, ┼╝e troszcz─ů si─Ö o przysz┼é─ů sytuacj─Ö pracownik├│w, ale tak naprawd─Ö w historii by┼éo ju┼╝ wiele problem├│w zwi─ůzanych z sytuacj─ů gibraltarsko-hiszpa┼äsk─ů i nigdy nic w tej kwestii nie robiono.
Zatargi hiszpa┼äsko-brytyjskie o zwierzchnictwo nad Gibraltarem trwaj─ů od ponad trzystu lat, kiedy przez podpisanie porozumienia w Utrechcie terytorium zosta┼éo przekazane Koronie ÔÇ×na wieczno┼Ť─çÔÇŁ. Konflikt zaostrza fakt, ┼╝e Gibraltar znajduje si─Ö w otoczeniu jednego z najbiedniejszych region├│w Hiszpanii. R├│┼╝nica w stopniu zamo┼╝no┼Ťci jest widoczna ju┼╝ kilka metr├│w po przekroczeniu granicy. Budynki miejscowo┼Ťci La L├şnea, kt├│ra zmaga si─Ö z ogromnym bezrobociem (33 proc. w 2018 roku), s─ů kolorowe, ale odrapane. Mimo to w obskurnych barach tapas pe┼éno jest klient├│w. Kiedy przychodz─Ö tutaj w niedzielne popo┼éudnie, w ca┼éym mie┼Ťcie trwa karnawa┼é, rodziny nosz─ů przebrania, lokalne zespo┼éy wygrywaj─ů na b─Öbnach rytm, do kt├│rego t┼éum ta┼äczy na ulicach. Ale jest te┼╝ druga strona La L├şnea. Miasto s┼éynie z przemytu narkotyk├│w, g┼é├│wnie z Afryki do Europy. Maroko jest tak blisko, ┼╝e bez problemu wida─ç je z Gibraltaru. Jak podaje jeden z najwi─Ökszych hiszpa┼äskich dziennik├│w ÔÇ×El Pa├şsÔÇŁ, w La L├şnea mieszka oko┼éo 63 tys. os├│b, z czego nawet 3 tys. jest zwi─ůzanych z narkobiznesem. Tymczasem w cieniu Ska┼éy pi─Ötrz─ů si─Ö luksusowe jachty, hotele i kasyna. Wielu Brytyjczyk├│w przyje┼╝d┼╝a tutaj na wakacje, ┼╝eby za┼╝y─ç promieni s┼éo┼äca, ale nadal ÔÇ×czu─ç si─Ö jak w domuÔÇŁ. Alternatyw─ů dla nielegalnego biznesu jest praca za granic─ů, czyli na Gibraltarze, gdzie bezrobocie wynosi jedynie 1 proc. (dane za 2017 rok).
ÔÇô Potrzebujemy si┼éy roboczej┬áÔÇô stwierdza Blythe, dopijaj─ůc tinto de verano. ÔÇô Potrzebujemy tych kilkunastu tysi─Öcy zagranicznych pracownik├│w, ┼╝eby nasza gospodarka dalej trwa┼éa. Je┼Ťli Hiszpanie zdecyduj─ů si─Ö zdusi─ç nas gospodarczo, a staraj─ů si─Ö o to od d┼éugiego czasu, jedyne, co b─Öd─ů musieli zrobi─ç, to zatrzyma─ç nap┼éyw si┼éy roboczej. By┼éby to jednak strza┼é w stop─Ö, bo ci ludzie dzi─Öki pracy na Gibraltarze mog─ů wykarmi─ç swoje rodziny. Ci, kt├│rzy potencjalnie najbardziej ucierpi─ů na Brexicie, to przede wszystkim klasa pracuj─ůca.
Blythe zajmuje si─Ö organizacj─ů imprez, ale z jego us┼éug korzystaj─ů g┼é├│wnie miejscowi, dzi─Öki czemu Brexit nie b─Ödzie dla niego du┼╝ym problemem. Mimo to g┼éosowa┼é za pozostaniem w UE, poniewa┼╝ podobnie jak niemal wszyscy Gibraltarczycy cz─Östo wyje┼╝d┼╝a do Hiszpanii, przewa┼╝nie┬ádla rozrywki.
fot.: Anna Mikluska

fot.: Anna Mikluska


Nauczy─ç si─Ö samodzielno┼Ťci
Spo┼Ťr├│d g┼éosuj─ůcych w ostatnim referendum w sprawie Brexitu tylko 4 proc. Gibraltarczyk├│w opowiedzia┼éo si─Ö wyj┼Ťciem z Unii. W tym 29-letni Joseph, urodzony i wychowany na Skale, pracuj─ůcy jako rysownik dla jednej z portugalskich firm budowlanych, kt├│re dzia┼éaj─ů na Gibraltarze. Siedzimy u niego w mieszkaniu, pal─ůc szisz─Ö, kiedy przyznaje si─Ö, ┼╝e g┼éosowa┼é za Brexitem.
ÔÇô┬áKr─ů┼╝─ů plotki, ┼╝e Portugalia zaoferuje paszporty obywatelom Wielkiej Brytanii, ┼╝eby mogli ┼éatwo przekracza─ç granic─Ö, bo wielu z nich przyje┼╝d┼╝a tam na wakacje, podobnie jak na hiszpa┼äskie Costa del Sol. Chcia┼ébym wierzy─ç, ┼╝e takie┬ázasady b─Öd─ů obowi─ůzywa─ç mi─Ödzy Hiszpani─ů i Gibraltarem. Jednym z ju┼╝ widocznych wp┼éyw├│w Brexitu jest to, ┼╝e m├│j paszport musi by─ç wa┼╝ny jeszcze przez co najmniej p├│┼é roku, inaczej nie mog─Ö wjecha─ç na teren HiszpaniiÔÇô m├│wi Joseph. Zaci─ůga si─Ö dymem, po czym stwierdza:
ÔÇô┬áMy┼Ťl─Ö, ┼╝e wp┼éynie to te┼╝ og├│lnie na sytuacj─Ö Gibraltaru, bo mamy tutaj wiele zagranicznych firm hazardowych. Po Brexicie sytuacja podatkowa raczej si─Ö u nas nie zmieni, ale nie b─Ödziemy ju┼╝ mieli tych samych przywilej├│w jako cz┼éonek Unii, wi─Öc spodziewam si─Ö, ┼╝e wiele zewn─Ötrznych firm zamknie tutaj swoje interesy. Brexit dotknie te┼╝ mnie samego, bo pracuj─Ö dla portugalskiej firmy, kt├│ra nadal b─Ödzie nale┼╝e─ç do UE, a Gibraltar nie. I jeste┼Ťmy zawieszeni, bo nikt nie wie tak naprawd─Ö, co si─Ö wydarzy.
ÔÇô┬áAle mimo to g┼éosowa┼ée┼Ť za Brexitem? ÔÇô┬ádopytuj─Ö.
ÔÇô┬áTak, bo uwa┼╝am, ┼╝e ostatecznie wyj┼Ťcie z Unii przyniesie dla Gibraltaru pozytywny skutek. B─Ödziemy musieli by─ç bardziej samodzielni, co oznacza, ┼╝e przestaniemy polega─ç w tak du┼╝ym stopniu na ludziach z zewn─ůtrz, je┼Ťli chodzi o zwi─Ökszanie naszej gospodarki. W tym momencie opieramy si─Ö praktycznie w stu procentach na imporcie. Po Brexicie b─Ödziemy musieli by─ç bardziej ┼Ťwiadomi, ludzie zaczn─ů my┼Ťle─ç: ÔÇ×o, jedzenie nie przychodzi tak ┼éatwo, wi─Öc musimy wzi─ů─ç si─Ö za uprawyÔÇŁ.
ÔÇô Ale gdzie, przecie┼╝ nie macie na to miejsca? ÔÇô nie daj─Ö za wygran─ů.
ÔÇô┬áNo w┼éa┼Ťnie! Jest ju┼╝ za p├│┼║no, ale b─Ödziemy musieli znale┼║─ç jakie┼Ť rozwi─ůzanie. Zdaj─Ö sobie z tego spraw─Ö, ┼╝e nie jeste┼Ťmy w stanie produkowa─ç 100 proc. ┼╝ywno┼Ťci, jakiej potrzebujemy, ale cho─çby 20 proc. w┼éasnej produkcji by┼éoby dla nas dobre. Powinni┼Ťmy budowa─ç te┼╝ wi─Öcej mieszka┼ä dla Gibraltarczyk├│w. My┼Ťl─Ö, ┼╝e wtedy wi─Öcej z obrotu pieni─Ödzy zosta┼éoby na Gibraltarze, nasz kraj by┼éby bardziej samowystarczalny.
Walka z czasem
W drodze na spotkanie z Robertem Vasquezem, lokalnym prawnikiem, dziennikarzem oraz cz┼éonkiem opozycyjnej partii GSD, mijam na ulicy Main Street sklepy z pami─ůtkami. Kolorowe maskotki w kszta┼écie ma┼ép, symbolu Gibraltaru, maj─ů na sobie wyszyte flagi Wielkiej Brytanii i Unii Europejskiej.
Porozumienie w sprawie Brexitu mi─Ödzy Uni─ů Europejsk─ů i Zjednoczonym Kr├│lestwem jest nadal negocjowane. W pi─ůtek Izba Gmin ponownie odrzuci┼éa umow─Ö rozwodow─ů zaproponowan─ů przez Theres─Ö May. Sytuacja zmienia si─Ö dynamicznie, scenariusze mno┼╝─ů si─Ö niemal z dnia na dzie┼ä.
ÔÇô W mi─Ödzyczasie Hiszpania opublikowa┼éa ustaw─Ö Unilateral Law, kt├│ra mo┼╝e pozwoli─ç na unormowanie sytuacji na granicy gibraltarsko-hiszpa┼äskiej, nawet je┼Ťli dojdzie do Brexitu bez porozumienia. Jest┬áto┬ájednak uzale┼╝nione od przestrzegania przez Wielk─ů Brytani─Ö takich samych warunk├│w dla obywateli Hiszpanii w Wielkiej Brytanii i na Gibraltarze ÔÇô twierdzi Vasquez.
Niekt├│re z punkt├│w ustawy to utrzymanie obecnej sytuacji zwi─ůzanej z ubezpieczeniem Brytyjczyk├│w ┼╝yj─ůcych lub podr├│┼╝uj─ůcych do Hiszpanii, mo┼╝liwo┼Ť─ç przyspieszenia┬ápewnych procedur celnych w celu unikni─Öcia zator├│w w pierwszych dniach po wyj┼Ťciu Korony z Unii oraz ochrona brytyjskich pracownik├│w przygranicznych pracuj─ůcych w Hiszpanii.
4 marca Wielka Brytania, Gibraltar i Kr├│lestwo Hiszpanii podpisa┼éy umow─Ö podatkow─ů (Tax Treaty), kt├│ra wejdzie w ┼╝ycie dopiero po zako┼äczeniu wszystkich procedur rz─ůdu brytyjskiego i hiszpa┼äskiego. W notatce prasowej czytamy: ÔÇ×Niniejsza Umowa uznaje istnienie odr─Öbnego organu podatkowego na GibraltarzeÔÇŁ. Dokument ma potwierdzi─ç, a tym samym dodatkowo zabezpieczy─ç, obecn─ů sytuacj─Ö pracownik├│w transgranicznych, kt├│rzy dzi─Öki prawu hiszpa┼äskiemu unikaj─ů podw├│jnego opodatkowania. Ponadto po wej┼Ťciu w ┼╝ycie umowy podatkowej ka┼╝da osoba lub firma hiszpa┼äska dzia┼éaj─ůca na Gibraltarze b─Ödzie traktowana jako rezydent podatkowy w Hiszpanii.
ÔÇô┬áUmowa nie spowoduje, ┼╝e nie b─Öd─ů p┼éaci─ç podatku na Gibraltarze. Oznacza to, ┼╝e b─Öd─ů p┼éaci─ç podatek nale┼╝ny w Hiszpanii po odliczeniu wszelkich podatk├│w zap┼éaconych w Gibraltarze ÔÇô komentuje Vasquez.
fot.: Anna Mikluska

fot.: Anna Mikluska


Co dalej?
Z Robertem Vasquezem spotykamy si─Ö w kafejce Piazza. Dooko┼éa nas tury┼Ťci, w wi─Ökszo┼Ťci Brytyjczycy, zamawiaj─ů ┼Ťniadanie. Kelnerzy opr├│cz churros, tradycyjnego hiszpa┼äskiego t┼éustego wypieku, przynosz─ů klientom English breakfast. Zamawiam calentit─Ö, narodowe danie gibraltarskie, rodzaj ciasta robionego z m─ůki z ciecierzycy. W smaku przypomina papier zamoczony w oleju.
Jak podaje lokalny dziennik ÔÇ×Gibraltar ChronicleÔÇŁ, szef ministr├│w Gibraltaru Fabian Picardo zapewnia, ┼╝e ÔÇ×Niezale┼╝nie od tego, w jaki spos├│b parlament Wielkiej Brytanii i premier ostatecznie zdecyduj─ů si─Ö wyj┼Ť─ç z Unii, bez wzgl─Ödu na przed┼éu┼╝enie terminu, na kt├│re UE mo┼╝e si─Ö zgodzi─ç lub nie, mamy plan na przysz┼éo┼Ť─ç dla GibraltaruÔÇŁ.
ÔÇô┬áW tej chwili┬áludzie nie wydaj─ů si─Ö zbyt zmartwieni sytuacj─ů, akceptuj─ů mo┼╝liwe konsekwencje. Z pewno┼Ťci─ů nie czu─ç paniki ani strachu, ale jest niepok├│j ÔÇô komentuje Vasquez. Dopowiada jednak:┬áÔÇô Gibraltar jest troch─Ö bezsilny w szerszym kontek┼Ťcie tej politycznej rozgrywki i mo┼╝e jedynie reagowa─ç na okre┼Ťlone sytuacje, kiedy ju┼╝ si─Ö pojawi─ů. Nadal nikt tak naprawd─Ö nie wie, co si─Ö wydarzy. Nie wie te┼╝ sama Wielka Brytania.

***

Dobry tekst? Pom├│┼╝ nam pisa─ç wi─Öcej! Dzia┼éalno┼Ť─ç Kontaktu mo┼╝na wspiera─ç finansowo w┬áserwisie┬áPatronite.

Pozosta┼ée teksty z┬ábie┼╝─ůcego numeru dwutygodnika ÔÇ×KontaktÔÇŁ mo┼╝na znale┼║─ç┬átutaj.

***

Polecamy tak┼╝e:

Popielawska: Od lider├│w Europy mo┼╝emy oczekiwa─ç wi─Öcej

Dlaczego Zjednoczone Kr├│lestwo wybra┼éo skok w nieznane

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Wybieram sam/a
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie - w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej Polityka prywatno┼Ťci zamknij ├Ś