Internetowy magazyn katolewicy spo艂ecznej. Piszemy o 艣wiecie, czerpi膮c inspiracje z nauki spo艂ecznej Ko艣cio艂a

Boska ekonomia

B贸g, kt贸ry wyprowadzi艂 Izraelit贸w z niewoli egipskiej i kt贸ry na pustyni uformowa艂 z nich wsp贸lnot臋 opart膮 na radykalnej mi艂o艣ci, jest antidotum na 偶膮dz臋 pieni膮dza i w艂adzy.

ilustr.: Piotr Karski

ilustr.: Piotr Karski


Tekst pochodzi z聽36. numeru聽papierowego Magazynu 鈥濳ontakt鈥 pod tytu艂em 鈥濨iblia dziesi臋ciolecia鈥.
By膰 mo偶e najwspanialszym prezentem, jaki otrzyma艂em z okazji pi臋膰setlecia Reformacji, by艂a rosn膮ca solidarno艣膰 katolickich i lutera艅skich chrze艣cijan 鈥 solidarno艣膰 uosabiaj膮ca si臋 w postaci papie偶a Franciszka. Nie pisz臋 o tym w duchu 鈥瀍kumenizmu dobrego samopoczucia鈥, lecz po to, 偶eby zwr贸ci膰 uwag臋 na skupienie Ojca 艢wi臋tego na radykalnej 艂asce wcielonej w ewangeliczn膮 solidarno艣膰 z ubogimi i uciskanymi. Przes艂anie papie偶a opiera si臋 na fundamencie s艂贸w Chrystusa, kt贸ry wezwa艂 nas do stawania si臋 wra偶liwymi s艂ugami nie tyle 鈥瀌la鈥, ile 鈥瀢raz鈥 z tymi, kt贸rych Biblia nazywa 鈥瀗ajmniejszymi鈥 (Mt 25,40).
Niestety, protestantyzm, szczeg贸lnie w Stanach Zjednoczonych, skutecznie redukuje biblijny radykalizm do przekonania, 偶e fundamentalnym wymogiem Pisma jest osobista i indywidualna wiara, kt贸ra ma przynie艣膰 wierz膮cemu 偶ycie wieczne po 艣mierci. I chocia偶 mo偶na wskaza膰 ten czy inny fragment Biblii, kt贸ry uzasadnia艂by taki pogl膮d, to 偶aden z tych fragment贸w nie mo偶e pretendowa膰 do bycia centralnym w膮tkiem biblijnej narracji.
B贸g znany z Pisma 艢wi臋tego jest 鈥 dla mnie i dla wielu innych 鈥 Tym, kt贸ry identyfikuje si臋 z przymusowo migruj膮cymi ubogimi przeciwko ludziom, kt贸rzy s膮 odpowiedzialni za ich ub贸stwo. Nasz B贸g jest mieszkaj膮cym w namiocie Bogiem diaspory; Bogiem uciele艣niaj膮cym przeciwie艅stwo imperialnej pot臋gi wraz z jej bo偶kami bogactwa, sukcesu i przywilej贸w; Bogiem, kt贸ry przyj膮艂 posta膰 ubogiego galilejskiego ch艂opa i jako w臋drowny dzia艂acz wyst膮pi艂 przeciwko w艂adzy Cezara, za co zosta艂 w majestacie prawa zamordowany. Ten w艂a艣nie B贸g oczekuje, a nawet 偶膮da, 偶eby艣my w naszym indywidualnym i wsp贸lnotowym 偶yciu realizowali te same antyimperialne warto艣ci, kt贸re w swoim 偶yciu 鈥 i w swojej 艣mierci 鈥 realizowa艂 Jezus z Nazaretu. Chrze艣cijanie g艂osz膮cy 鈥瀗owin臋 dobrobytu鈥 maj膮 wi臋c racj臋 co do jednego: ekonomia jest jednym z zasadniczych wymiar贸w biblijnego przes艂ania. Wnioski, kt贸re st膮d wyci膮gaj膮, s膮 jednak przeciwne do tego, co B贸g og艂osi艂 w 艣wi臋tych tekstach.
Radykalny egalitaryzm
Fundamentem wiary starotestamentowego Izraela jest prawo nadane przez Boga, kt贸ry wyzwoli艂 sw贸j lud spod w艂adzy faraona i oczekiwa艂, 偶e ten wyzwolony lud b臋dzie przyjmowa艂 wszystkich innych bezbronnych i uciskanych 鈥 z wewn膮trz i z zewn膮trz 鈥 tworz膮c now膮 spo艂eczno艣膰 opart膮 na dzieleniu si臋. We fragmentach 24. rozdzia艂u Ksi臋gi Powt贸rzonego Prawa nakre艣lony zosta艂 projekt radykalnego ekonomicznego egalitaryzmu: po偶yczki pozbawione odsetek, jubileuszowe umorzenie d艂ug贸w, wy艂膮czna przynale偶no艣膰 ziemi do Jahwe, korzystanie z jej owoc贸w przez wszystkich we wzajemnym zaufaniu, dzielenie si臋 po偶ywieniem przez 鈥瀙ok艂osie鈥, priorytetowa solidarno艣膰 z 鈥瀘bcym, sierot膮 i wdow膮鈥.
W艣r贸d chrze艣cijan istnieje tendencja do postrzegania prorockiej tradycji przede wszystkim jako zapowiedzi nadej艣cia Chrystusa. Uwa偶na lektura Pisma wskazuje jednak na co艣 zupe艂nie innego: pot臋piaj膮c obecne niepowodzenia lub og艂aszaj膮c przysz艂e nadzieje, prorocy m贸wi膮 bardzo wyra藕nie o ekonomii Boga. Na przyk艂ad przywo艂ywane cz臋sto s艂owa proroka Amosa: 鈥瀗iech sprawiedliwo艣膰 wyst膮pi jak woda z brzeg贸w鈥 (Am 5,24) trzeba czyta膰 w kontek艣cie ca艂ej ksi臋gi, w kt贸rej prorok pi臋tnuje: eksploatowanie ludzi potrzebuj膮cych i ubogich, kt贸rzy staj膮 si臋 jedynie towarem do spieni臋偶enia (Am 2,6-7); finansowanie wystawnego 偶ycia bogatych z tego, co zosta艂o wcze艣niej ukradzione ubogim (Am 5,11); wykorzystywanie struktur prawnych do tego, 偶eby s艂u偶y艂y zamo偶nym (Am 5,12-15); przekszta艂canie nale偶膮cej do Boga ziemi w kapita艂 skupiony w r臋kach nielicznych posiadaczy (Am 8,4-6); usprawiedliwianie takich dzia艂a艅 przez podejmowanie pr贸b przekupienia Boga (Am 5,21-24). To w艂a艣nie w tym szczeg贸lnym, ekonomicznym kontek艣cie Amos wo艂a: 鈥濶iech sprawiedliwo艣膰 wyst膮pi jak woda z brzeg贸w i prawo艣膰 jak potok niewysychaj膮cy wyleje!鈥.
Drugiego przyk艂adu dostarcza nieco m艂odszy od Amosa prorok Ozeasz. Przez lata wi臋kszo艣膰 interpretator贸w skupia艂a swoj膮 uwag臋 na osobie jego 偶ony, Gomer, kt贸ra wykonywa艂a zaw贸d pracownicy seksualnej. Ksi臋ga Ozeasza opowiada jednak przede wszystkim o 鈥瀗ierz膮dzie鈥 narodu wybranego, kt贸ry podda艂 si臋 imperialnej w艂adzy i religii dobrobytu. Uwag臋 zwraca wzmianka o chciwo艣ci i ba艂wochwalstwie, kt贸rych dopu艣ci艂 si臋 Izrael, przyzwalaj膮c na komercyjne wykorzystanie upraw zbo偶a, winogron i oliwek (Oz 2,8-13; 12,7-8) oraz pok艂adaj膮c ufno艣膰 w strategicznych sojuszach politycznych (Oz 5,13-14; 7,4-16; 10,13-14; 12,1). Podobnie jak Amos, Ozeasz pot臋pia religi臋 wojny i bogactwa g艂oszon膮 przez fa艂szywych prorok贸w i kap艂an贸w. Nawet odniesienia do faktycznych niegodziwo艣ci seksualnych (Oz 4,12-15; 7,5-7; 8,2-6) s膮 wymierzone raczej w m臋skie poczucie bycia uprawnionym do podejmowania przemocowych dzia艂a艅 w zwi膮zku z posiadaniem w艂adzy i pieni臋dzy ni偶 w zachowania niew艂a艣ciwe w sensie jedynie obyczajowym. Antidotum na 偶膮dz臋 pieni膮dza i w艂adzy jest ten sam B贸g, kt贸ry wyprowadzi艂 Izraelit贸w z niewoli egipskiej i kt贸ry na pustyni uformowa艂 z nich now膮 wsp贸lnot臋 opart膮 na radykalnej mi艂o艣ci (Oz 2,14-23; 11,8-9; 14,4-7).
B贸g po艣r贸d uci艣nionych
Nie powinno budzi膰 zdziwienia, 偶e wychowany w艣r贸d ch艂op贸w i robotnik贸w galilejski radyka艂 inspirowa艂 si臋 utrwalon膮 w wierze Izraela tradycj膮 ekonomicznego egalitaryzmu. Wyra藕nie wida膰 to w czterech kr贸tkich wypowiedziach na temat Jego pos艂ugi, spo艣r贸d kt贸rych trzy pochodz膮 od Niego samego (艁k 4,18-19; 艁k 7,22 i Mt 11,4-5; 艁k 6,20-21.24-25), czwarta za艣 鈥 od Jego matki Maryi (艁k 1,46-55). Ci臋偶arna Maryja og艂osi艂a misj臋 maj膮cego si臋 dopiero narodzi膰 Syna w nast臋puj膮cych s艂owach: 鈥瀃B贸g] przejawia moc ramienia swego, rozprasza [ludzi] pyszni膮cych si臋 zamys艂ami serc swoich. Str膮ca w艂adc贸w z tronu, a wywy偶sza pokornych. G艂odnych nasyca dobrami, a bogatych z niczym odprawia鈥 (艁k 1,51-53). Gdy doros艂y Jezus zacz膮艂 przeciwstawia膰 si臋 imperialnej w艂adzy i bogactwu, powt贸rzy艂 przes艂anie swojej matki w tak zwanym Kazaniu na R贸wninie: 鈥濨艂ogos艂awieni jeste艣cie wy, ubodzy, albowiem do was nale偶y kr贸lestwo Bo偶e. B艂ogos艂awieni wy, kt贸rzy teraz g艂odujecie, albowiem b臋dziecie nasyceni. B艂ogos艂awieni wy, kt贸rzy teraz p艂aczecie, albowiem 艣mia膰 si臋 b臋dziecie. [鈥 Natomiast biada wam, bogaczom, bo odebrali艣cie ju偶 pociech臋 wasz膮. Biada wam, kt贸rzy teraz jeste艣cie syci, albowiem g艂贸d cierpie膰 b臋dziecie. Biada wam, kt贸rzy si臋 teraz 艣miejecie, albowiem smuci膰 si臋 i p艂aka膰 b臋dziecie鈥 (艁k 6,20-21.24-25).
Zar贸wno s艂owa wypowiadane przez Jezusa, jak i przyj臋te przez Niego metody dzia艂ania by艂y radykalne i egalitarne. Pomy艣lmy o w臋drownym charakterze Jego nauczania, kt贸ry wyklucza艂 mo偶liwo艣膰 gromadzenia d贸br (Mt 9,35-10.16; Mk 6,8-11; Mt 6,25-33; 艁k 12,22-34); pomy艣lmy o Jego zwolennikach, kt贸rzy wywodzili si臋 przede wszystkim z wyzyskiwanego ch艂opstwa i z miejskiej biedoty (Mk 1,16-20; Mk 2,13-17); pomy艣lmy o fakcie uznania przez Niego kobiet 鈥 w tym tak偶e kobiet o bardzo w膮tpliwej reputacji 鈥 za wa偶ne na艣ladowczynie (艁k 8,1-3; Mk 5,25-34; Mk 7,24-30; Mt 11,21-28; 艁k 18,1-8; Mk 12,41-44); pomy艣lmy o komunalistycznym spojrzeniu Jezusa na ekonomi臋 i o formu艂owanej przez Niego krytyce bogactwa (Mt 6,19-21; 艁k 12,33-34; Mt 18,23-35; 艁k 12,13-21; 艁k 14,15-24; 艁k 15,11-32; 艁k 16,1-13; 艁k 1,19-31; Mk 10,17-31; Mt 20,1-16); pomy艣lmy o Jego 偶yciu sp臋dzonym w艣r贸d ubogich i wyzyskiwanych, a nie w艣r贸d bogatych cz艂onk贸w elit (Mt 10,34-36; 艁k 12,51-53; Mk 8,27-38; Mk 9,33-37; Mk 12,1-12; Mk 12,13-17), czego wyrazem by艂 Jego demonstracyjny wjazd do 艢wi臋tego Miasta, kt贸ry poprzedzi艂 Jego 鈥瀉tak鈥 na 艢wi膮tyni臋 (Mk 11,1-19).
Pierwsze艅stwo dla ubogich
Bior膮c pod uwag臋 dominuj膮c膮 rol臋, jak膮 we wczesnym chrze艣cija艅stwie odgrywa艂 aposto艂 Pawe艂, zwr贸膰my uwag臋 na jego wysi艂ki na rzecz wcielenia radykalnego pos艂annictwa Jezusa. Za feministyczn膮 badaczk膮 Elisabeth Sch眉ssler Fiorenz膮 uwa偶am, 偶e s艂ynny fragment Listu do Galat贸w 鈥 鈥濶ie ma ju偶 呕yda ani poganina, nie ma ju偶 niewolnika ani cz艂owieka wolnego, nie ma ju偶 m臋偶czyzny ani kobiety, wszyscy bowiem jeste艣cie kim艣 jednym w Chrystusie Jezusie鈥 (3,28) 鈥 definiuje pe艂n膮 r贸wno艣膰聽jako fundament nowej wsp贸lnoty wierz膮cych. Chodzi o r贸wno艣膰 przekraczaj膮c膮 granice podzia艂贸w etnicznych (呕ydzi鈥損oganie), ekonomicznych (niewolnicy鈥搘olni) i p艂ciowych (m臋偶czy藕ni鈥搆obiety). Spo艂eczno艣ci skupione wok贸艂 nauki Jezusa zmaga艂y si臋 z 偶yciem na takich w艂a艣nie zasadach, osi膮gaj膮c w tym wzgl臋dzie wymierne sukcesy, chocia偶 droga ta cz臋sto okazywa艂a si臋 trudna.
Warto podkre艣li膰 czysto ekonomiczn膮 istot臋 przes艂ania 艣wi臋tego Paw艂a. Ko艣ci贸艂-Matka w Jerozolimie by艂 bardzo podejrzliwy wobec swojego dawnego prze艣ladowcy. Pawe艂 twierdzi艂, 偶e zmartwychwsta艂y Pan nie tylko go nawr贸ci艂, lecz tak偶e poinstruowa艂, by przekroczy艂 dotychczasowe granice wyznaniowe i zwr贸ci艂 si臋 do pogan, co tylko t臋 nieufno艣膰 pog艂臋bia艂o. Na szcz臋艣cie dla nas, os贸b z zewn膮trz, Jakub z Jerozolimy i jego wsp贸艂przyw贸dcy, Piotr i Jan, podali Paw艂owi 鈥瀙rawic臋 na znak wsp贸lnoty鈥, b艂ogos艂awi膮c w ten spos贸b jego misj臋, pod tym wszak偶e warunkiem, 偶e b臋dzie 鈥瀙ami臋ta艂 o ubogich鈥 (Gal 2,9-10).
Pomimo ci膮g艂ych napi臋膰 i r贸偶nic zda艅, w odniesieniu do misji w艣r贸d pogan Pawe艂 przyj膮艂 to ekonomiczne wezwanie jako konkretny wymiar g艂oszonej przez siebie Ewangelii. Czytamy o tym w Dziejach Apostolskich, ale z du偶膮 cz臋stotliwo艣ci膮 pojawia si臋 ona tak偶e w Paw艂owej korespondencji. Pod膮偶aj膮c 艣ladami zmartwychwsta艂ego Pana, aposto艂 walczy艂 usilnie przeciwko wszelkim przejawom bogactwa i w艂adzy w obr臋bie niewielkich hellenistycznych ko艣cio艂贸w domowych, w kt贸rych pe艂ni艂 s艂u偶b臋. Najwa偶niejsze warto艣ci, kt贸re przekazywa艂, mia艂y podtekst ekonomiczny i w wi臋kszo艣ci przypadk贸w dotyczy艂y problem贸w materialnych. Sam Pawe艂 m贸wi艂 o nich w ten spos贸b: 鈥濶ie o to bowiem idzie, 偶eby innym sprawia膰 ulg臋, a sobie utrapienie, lecz 偶eby by艂a r贸wno艣膰. Teraz wi臋c niech wasz dostatek przyjdzie z pomoc膮 ich potrzebom, aby ich bogactwo by艂o wam pomoc膮 w waszych niedostatkach i aby nasta艂a r贸wno艣膰鈥 (2 Kor 8,13-14). Wygl膮da na to, 偶e nawet Karol Marks m贸g艂by by膰 jego uczniem!
Kolejnego przyk艂adu na to, jak kwestie ekonomiczne tworz膮 kontekst dla ksi膮g Nowego Testamentu, dostarcza List 艣wi臋tego Jakuba, kt贸ry czyni solidarno艣膰 z ubogimi centrum wiary chrze艣cija艅skiej. Aposto艂 z w艣ciek艂o艣ci膮 wyst臋puje przeciwko tym cz艂onkom wsp贸lnoty, kt贸rzy okazuj膮 pierwsze艅stwo bogatym i pot臋偶nym, a sw贸j os膮d opiera na Bo偶ym 鈥瀙ierwsze艅stwie dla ubogich鈥 (Jk 2,1-25). W ten spos贸b wynosi wiar臋 poza obr臋b osobistych wierze艅 lub doktryn w obszar dzia艂a艅 o charakterze ekonomicznym. Niezale偶nie od tego, czy dzieje si臋 to wewn膮trz spo艂eczno艣ci wierz膮cych, czy te偶 poza jej granicami 鈥 w 艣wiecie wycie艅czaj膮cego ucisku klasowego 鈥 autor przeciwstawia si臋 nadu偶yciom spotykaj膮cym pracownik贸w fizycznych ze strony ludzi bogatych: 鈥濧 teraz wy, bogacze, zap艂aczcie w艣r贸d narzeka艅 na utrapienia, jakie was czekaj膮. Bogactwo wasze zbutwia艂o, szaty wasze sta艂y si臋 偶erem dla moli, z艂oto wasze i srebro zardzewia艂o, a rdza ich b臋dzie 艣wiadectwem przeciw wam i toczy膰 b臋dzie cia艂a wasze niby ogie艅. Zebrali艣cie w dniach ostatecznych skarby. Oto wo艂a zap艂ata robotnik贸w, 偶niwiarzy p贸l waszych, kt贸r膮 zatrzymali艣cie, a krzyk ich doszed艂 do uszu Pana Zast臋p贸w. 呕yli艣cie beztrosko na ziemi i w艣r贸d dostatk贸w tuczyli艣cie serca wasze w dniu rzezi. Pot臋pili艣cie i zabili sprawiedliwego: nie stawia wam oporu鈥 (Jk 5,1-6).
***
Zaledwie kilka dni temu przewodnicz膮cy 艢wiatowej Federacji Lutera艅skiej, arcybiskup Panti Filibus Musa z Nigerii, spotka艂 si臋 w Watykanie z Jego 艢wi膮tobliwo艣ci膮 papie偶em Franciszkiem w celu wsp贸lnego uczczenia obchod贸w reformacji. Zamiast toczy膰 stare bitwy, obydwaj dali wyraz wsp贸lnemu pragnieniu jedno艣ci pod przewodnictwem Ducha Bo偶ego. Czy jest lepszy spos贸b, 偶eby to osi膮gn膮膰, ni偶 unikni臋cie rozproszenia doktrynalnego i zwr贸cenie si臋 ku wsp贸lnej i radykalnej w swoim egalitaryzmie ekonomii Ewangelii, kt贸ra jest rdzeniem tradycji kanonicznej? O艣wiadczenie papie偶a Franciszka, kt贸re towarzyszy艂o temu wydarzeniu, w najcelniejszy spos贸b podsumuje nasze rozwa偶ania: 鈥濧by i艣膰 naprz贸d [ku Chrystusowi], nie wystarcz膮 pi臋kne idee; potrzeba konkretnych krok贸w i wyci膮gni臋tych r膮k. Oznacza to, przede wszystkim, zaanga偶owanie w prac臋 spo艂eczn膮, trosk臋 o ubogich i najmniejszych braci [i siostry] Pana; oni reprezentuj膮 drogowskazy na drodze鈥.
t艂umaczenie: Zuzanna Morawska
***

Pozosta艂e teksty z聽bie偶膮cego numeru dwutygodnika 鈥濳ontakt鈥 mo偶na znale藕膰聽tutaj.

***

Polecamy tak偶e:

 

D艂ug albo krytyka ekonomii politycznej

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Wybieram sam/a
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie - w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej Polityka prywatno艣ci zamknij