Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Bo mesjanistom by┼é r├│wny

ilustr. Kuba Mazurkiewicz


Z ok┼éadki najnowszej teki ÔÇ×PressjiÔÇŁ wygl─ůda pokiereszowany Mickiewicz. Mija mnie wzrokiem, jakby kogo┼Ť wypatrywa┼é. Sk─ůd? Ze wschodu? Z zachodu? Z przesz┼éo┼Ťci, przysz┼éo┼Ťci? Usta z┼éo┼╝one w gorzkim grymasie, wielkie cienie wok├│┼é oczu. Karykaturalny portret nagrobny. Gdzie to, Cieniu, spogl─ůdasz?
 
Tu ostrze┼╝enie dla Czytelnik├│w. Z mesjanizmem jestem na bakier. Ale c├│┼╝, uk┼éady towarzysko-┼Ťrodowiskowe zobowi─ůzuj─ů, jak Polska d┼éuga i szeroka, zatem chc─ůc nie chc─ůc si─Ögn─ů┼éem po tekst Paw┼éa Rojka, redaktora naczelnego krakowskich ÔÇ×PressjiÔÇŁ. Pismo pod jego ja┼Ťnie o┼Ťwieconymi rz─ůdami dzier┼╝y palm─Ö pierwsze┼ästwa prawicowego rewizjonizmu doby dzisiejszej. Obywatel Rojek, o co go podejrzewam nie od dzi┼Ť, jest najpewniej chrze┼Ťcija┼äskim socjalist─ů, sprytnie maskuj─ůcym ten fakt nie tylko przed publik─ů z cesarsko-kr├│lewskiego miasta Krakowa. Nie musi to by─ç a┼╝ tak zaskakuj─ůce. Kto zna ten galicyjski gr├│d nieco lepiej, wie, ┼╝e pod krzepkimi konserwatywnymi deskami tli┼é si─Ö tu cz─Östo lewicowy ogie┼ä. Zdaje si─Ö, ┼╝e ten ogie┼ä kto┼Ť pod┼éo┼╝y┼é pod strome schody kamienicy ÔÇ×Pod Krzy┼╝ykiemÔÇŁ, gdzie rezyduje redakcja.
Zostawmy jednak personalia, cho─ç cz─Östo bywaj─ů najciekawsze. I nie o portalu pudelek.pl tu mowa. Bardziej o ┼Ťwi─Ötym Augustynie, fragmentach ÔÇ×Rozmy┼Ťla┼äÔÇŁ Marka Aureliusza, ÔÇ×Autobiografii filozoficznejÔÇŁ Bierdiajewa, pisanym w gettcie przez Janusza Korczaka pami─Ötniku. Mamy zreszt─ů rok korczakowski. Wiem, bo jecha┼éem poci─ůgiem ÔÇ×Janusz KorczakÔÇŁ, TLK albo InterRegio. Jakie┼Ť 50 z┼éotych za podr├│┼╝ z Warszawy do Krakowa, poci─ůg nie zatrzymuje si─Ö na Umschlagplatz ani w Treblince. Czy da si─Ö wpisa─ç Korczaka w poczet mesjanist├│w polskich? Kt├│┼╝ bardziej ni┼╝ ten polski ┼╗yd na to zas┼éuguje? Zdradzi┼é go ÔÇô niby Judasz ÔÇô wszech┼Ťwiat, filozofia, rachunek gwiazd i m─ůdro┼Ť─ç traw; ┼Ťwiat go zdradzi┼é, historia, rodzaj ludzki. Jakie to polskie, jakie mesjanistyczne: praca, by uczyni─ç ┼Ťwiat lepszym, przerwana niezas┼éu┼╝onym cierpieniem. W poci─ůgu ÔÇ×Janusz KorczakÔÇŁ nie by┼éo tak wznio┼Ťle ani tragicznie. By┼éo zwyczajnie, jak to w ojczystym sk┼éadzie dalekobie┼╝nym, ryzykuj─ůcym d┼éug─ů podr├│┼╝ przez kraj t─Öskni─ůcy za mesjaszami i ciep┼é─ů wod─ů w kranach. ÔÇ×Za oknem Polska w t─Öczy ÔÇô jed┼║my st─ůd!ÔÇŁ ÔÇô chcia┼éoby si─Ö krzykn─ů─ç za Kaczmarskim. Ale dok─ůd, Cieniu, odjecha─ç? Na bruk paryski czy londy┼äski? Za chlebem, Cieniu, za sensem?
 
Wr├│─çmy do ÔÇ×PressjiÔÇŁ. Pawe┼é Rojek opublikowa┼é w nich tekst ÔÇ×Mesjanizm integralnyÔÇŁ, w kt├│rym wyja┼Ťnia: ÔÇ×mesjanizm to nie tylko uznanie misji Polski i dostrzeganie sensu w naszych cierpieniach. To przede wszystkim pot─Ö┼╝ny program przebudowy cywilizacji i kultury w duchu chrze┼Ťcija┼äskimÔÇŁ. Zdaj─Ö sobie spraw─Ö, ┼╝e na takie dictum sporej cz─Ö┼Ťci Czytelnik├│w mo┼╝e zapali─ç si─Ö w g┼éowie ostrzegawcza lampka: zn├│w b─Öd─ů klopsiki z warto┼Ťci w sosie megalomanii narodowej (z torebki)! Nic z tych rzeczy. Tekst naczelnego ÔÇ×PressjiÔÇŁ ukazuje mesjanizm w ma┼éo znanym ┼Ťwietle: dalekim od podr─Öcznikowych i publicystycznych kalek. Wi─Öcej nawet: Rojek wprost pisze, ┼╝e to, co dzi┼Ť znamy pod nazw─ů ÔÇ×neomesjanizmuÔÇŁ, jest nieledwie karykatur─ů najlepszych, mesjanistycznych idei polskich XIX-tego wieku.
Millenaryzm, misjonizm, pasjonizm ÔÇô maj─ů to by─ç g┼é├│wne cechy pierwotnego mesjanizmu. Pasjonizm wprost odwo┼éuje si─Ö do cierpienia narodu/spo┼éecze┼ästwa: ma wymiar wsp├│lnotowego, jak indywidualnego do┼Ťwiadczenia. Wedle Rojka nie musi by─ç blu┼║niercz─ů uzurpacj─ů, je┼Ťli uznamy, ┼╝e cierpienie to nie zast─Öpuje, a jedynie dope┼énia pasj─Ö Chrystusa. Misjonizm z kolei ÔÇ×zak┼éada powszechne g┼éoszenie lub realizacj─Ö jakiej┼Ť idei, kt├│ra ma powszechnodziejowe znaczenieÔÇŁ. Wi─ů┼╝e si─Ö bezpo┼Ťrednio z teologi─ů polityczn─ů: misj─ů Polski mia┼éoby by─ç budowanie Kr├│lestwa Bo┼╝ego na ziemi. Tu przechodzimy do punktu, w kt├│rym zn├│w szczeg├│lnie ┼éatwo o przemieszanie ortodoksyjnej nauki Ko┼Ťcio┼éa z millenarystyczn─ů heterodoksj─ů, czyli pogl─ůdem, wedle kt├│rego ludzie w┼éasn─ů moc─ů zdolni s─ů osi─ůgn─ů─ç eschatologiczne spe┼énienie dziej├│w lub zast─ůpi─ç je jak─ů┼Ť form─ů ÔÇ×wewn─ůtrz┼Ťwiatowego zbawieniaÔÇŁ (utopie zsekularyzowanych millenaryzm├│w).
 

Tu jednak Rojek dokonuje pewnego zabiegu metodologicznego, kt├│ry ma przywr├│ci─ç millenaryzm ortodoksji: ÔÇ×wypowiedzi polskich mesjanist├│w mo┼╝na interpretowa─ç tak, i┼╝ post─Öp ziemski jest warunkiem nadej┼Ťcia transcendentnego Kr├│lestwa Bo┼╝ego. Pierwsze przyj┼Ťcie Chrystusa zak┼éada┼éo istnienie ludzko┼Ťci i pewien stopie┼ä jej rozwoju. Niewykluczone, ┼╝e powt├│rne przyj┼Ťcie b─Ödzie mo┼╝liwe dopiero wtedy, gdy ludzko┼Ť─ç osi─ůgnie pewien stopie┼ä rozwoju. By─ç mo┼╝e wi─Öc zrealizowanie immanentnego Kr├│lestwa Bo┼╝ego na ziemi jest warunkiem koniecznym, cho─ç niewystarczaj─ůcym, nastania transcendentnego Kr├│lestwa Bo┼╝egoÔÇŁ. Postaci─ů, w kt├│rej ┼╝yciu i nauczaniu mia┼éy si─Ö spotka─ç polski millenarystyczny mesjanizm i katolicki millenaryzm soborowy jest… Jan Pawe┼é II, dziedzic polskiego romantyzmu a r├│wnocze┼Ťnie jeden z ojc├│w, najwa┼╝niejszych interpretator├│w i wykonawc├│w Soboru Watyka┼äskiego II. ÔÇ×Konstruowanie cywilizacji mi┼éo┼Ťci jest w istocie wezwaniem millenarystycznymÔÇŁ, uwa┼╝a jeden z cytowanych przez Rojka komentator├│w nauk pochodz─ůcego z Polski papie┼╝a.
Tu pewna uwaga: uwa┼╝am t─Ö interpretacj─Ö za dalece niewystarczaj─ůc─ů i kontrowersyjn─ů, tym bardziej, ┼╝e w swojej argumentacji Pawe┼é Rojek si─Öga po autor├│w tak niejasnych i zdecydowanie heterodoksyjnych, jak Pierre Teilhard de Chardin SJ. To po pierwsze. Po drugie, bardzo skr├│towe, semantyczne zredefiniowanie terminu ÔÇ×millenaryzmÔÇŁ, kt├│rego jasno okre┼Ťlone znaczenie jest mocno zakorzenione w tradycji intelektualnej Zachodu, to efektowny zabieg publicystyczny, a nie faktyczne, naukowe przewarto┼Ťciowanie poj─Öcia. Po trzecie, tak pochopne przeniesienie millenaryzmu na grunt nauki soborowej mo┼╝e raczej stanowi─ç argument dla katolickich tradycjonalist├│w, odnosz─ůcych si─Ö mniej lub bardziej krytycznie do Vaticanum Secundum. Chyba ┼╝e autor ÔÇ×Mesjanizmu integralnegoÔÇŁ chcia┼é nie wprost przedstawi─ç argument za tym, i┼╝ Sob├│r Watyka┼äski II by┼é dzie┼éem ÔÇ×katolickiej lewicyÔÇŁ. W takim razie brawo ÔÇô ta sztuka w pe┼éni si─Ö uda┼éa…
 
W tek┼Ťcie Rojka najbardziej interesuj─ůce jest zwr├│cenie uwagi na spo┼éeczn─ů tre┼Ť─ç mesjanizmu, kt├│r─ů sam autor uznaje za realizacj─Ö chrze┼Ťcija┼äskiego socjalizmu. Nurt ten bowiem d─ů┼╝y┼é do ca┼éo┼Ťciowej przebudowy ┼╝ycia spo┼éecznego, gospodarczego, a ostatecznie geopolitycznego (do czego w┼éa┼Ťciwie zredukowano go w recepcji zbiorowej, a w ikonie Polski ÔÇô Chrystusa Narod├│w zosta┼é um─Öczony rozlicznymi wykwitami megalomanii i kontestacji). W swych najznakomitszych przejawach mesjanizm ÔÇ×mia┼é charakter tw├│rczy, podmiotowy, wr─Öcz prometejski, zak┼éada┼é panowanie cz┼éowieka nad przyrod─ů, spo┼éecze┼ästwem i histori─ů. (ÔÇŽ) Celem mesjanizmu nie by┼éo konstruowanie formalnej teokracji, lecz umoralnienie ┼╝ycia spo┼éecznego, polityki, gospodarki i stosunk├│w mi─Ödzynarodowych. Polscy mesjani┼Ťci byli raczej chrze┼Ťcija┼äskimi socjalistami, a nie religijnymi fundamentalistamiÔÇŁ.
W tym kluczu dzisiejszy neomesjanizm prawicy (zara┼╝onej r├│┼╝norakimi formami neoliberalizmu) jest na og├│┼é egzaltowan─ů albo ironiczn─ů zabaw─ů ÔÇ×czyst─ů form─ůÔÇŁ lub ekscentryczn─ů sztuk─ů, werbalizmem pozbawionym pa┼ästwowotw├│rczych i spo┼éecznych tre┼Ťci, prezentem dla tych, kt├│rzy znajduj─ů w nim potwierdzenie najostrzejszych krytyk mesjanizmu, z jego kultem cierpi─Ötnictwa i narodowej megalomanii. ┼╗eby zrozumie─ç lepiej t─Ö r├│┼╝nic─Ö warto przeczyta─ç jeszcze jeden tekst z aktualnego numeru ÔÇ×PressjiÔÇŁ: ÔÇ×Mesjanizm, neomesjanizm, apokaliptyzmÔÇŁ Rafa┼éa ┼ü─Ötochy, kt├│ry przypomina, ┼╝e jeden z g┼é├│wnych polskich mesjanist├│w, August Cieszkowski, by┼é tak┼╝e wybitnym praktykiem spo┼éecznym: ÔÇ×tworzy┼é gospodarstwa do┼Ťwiadczalne, rolnicze stacje naukowo-badawcze, promowa┼é swe pomys┼éy jako cz┼éonek Towarzystwa W┼éo┼Ťcia┼äskiego, Towarzystwa Agronomicznego czy Towarzystwa Rolnik├│w Pozna┼äsko-Szamotulskiego. (ÔÇŽ) Zainicjowa┼é sie─ç ochronek wiejskich, a wreszcie powo┼éa┼é do ┼╝ycia Szko┼é─Ö Rolnicz─ů (ÔÇŽ). W du┼╝ym stopniu w oparciu o jej dorobek naukowy i dydaktyczny oraz zasoby materialne powo┼éano w 1919 roku Wydzia┼é Rolno-Le┼Ťny Uniwersytetu Polskiego w Poznaniu, przekszta┼écony w 1951 roku w samodzieln─ů Wy┼╝sz─ů Szko┼é─Ö Rolnicz─ů, a dzi┼Ť ÔÇô Akademi─Ö Rolnicz─ůÔÇŁ.
 
Z ok┼éadki nowych ÔÇ×PressjiÔÇŁ wyziera ku mnie spostponowany Adam Mickiewicz. Z obwoluty ksi─ů┼╝ki Joanny Olczak-Ronikier ÔÇ×Korczak. Pr├│ba biografiiÔÇŁ patrzy stary doktor. Henryk Goldszmit, gdy wrzesie┼ä 1939 roku mia┼é sp┼éyn─ů─ç krwi─ů, w┼éo┼╝y┼é mundur polskiego ┼╝o┼énierza i nie zdj─ů┼é go w okupowanej Warszawie. Igor Newerley wspomina┼é w ÔÇ×┼╗ywym wi─ůzaniuÔÇŁ: ÔÇ×Wyrazi┼éem zdziwienie, ┼╝e wci─ů┼╝ widz─Ö [Korczaka] w tym uniformie, nigdy nie zdradza┼é do niego sentymentu, przeciwnie… ÔÇô Tak, dawniej. Teraz co innego. ÔÇô Panie doktorze, to nie ma sensu. Pan prowokuje wprost hitlerowc├│w, ┼Ťwiec─ůc im w oczy mundurem, w kt├│rym nikt ju┼╝ nie chodzi. ÔÇô W┼éa┼Ťnie, nikt ju┼╝ nie chodzi, to mundur zdradzonego ┼╝o┼énierza ÔÇô odrzek┼é, ucinaj─ůc dyskusj─Ö na ten temat. (ÔÇŽ) Warto odnotowa─ç, i┼╝ w latach okupacji by┼é ostatnim oficerem, kt├│ry nosi┼é mundur wojsk polskichÔÇŁ. Temat na osobn─ů rozprawk─Ö: Janusz Korczak a millenaryzm, misjonizm i pasjonizm mesjanist├│w polskich. Sapienti sat.
Panie, Panowie, w roku korczakowskim, 2012 od narodzin Jezusa Chrystusa, wnosz─Ö o wpisanie Henryka Goldszmita w poczet mesjanist├│w polskich. Bo by┼é im r├│wny.
 

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś