Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Bia艂oru艣 nadal w obj臋ciach Rosji

Rosja ma teraz jedynego sojusznika w postaci Bia艂orusi, wi臋c tylko Bia艂oru艣 prowadzi swoj膮 cyniczn膮 gr膮. Odmra偶a stosunki z Uni膮 Europejsk膮, ale to odmro偶enie jest kontrolowane przez Rosj臋.

ilustr.: Antek Sieczkowski


 

Po kilku latach izolacji Bia艂orusi przez 艣wiat Zachodni nast膮pi艂 nag艂y zwrot w postrzeganiu wschodniego s膮siada Polski. Teraz to Mi艅sk jest miejscem podpisywania rozejm贸w i porozumie艅 mi臋dzy stronami konfliktu, a bia艂oruski prezydent zbiera pochwa艂y za swoje dyplomatyczne inicjatywy od przedstawicieli w艂adz UE.

Publikujemy zapis fragmentu debaty, kt贸ra odby艂a si臋 12 listopada w pracowni Du偶y Pok贸j. Debat臋 poprowadzi艂 Mateusz Luft.

 

Z medialnych doniesie艅 w Polsce mo偶emy wywnioskowa膰, 偶e na najnowszych sankcjach wobec Rosji zarobi Bia艂oru艣. Chcia艂bym zapyta膰 Karolin臋 S艂owik o to, czy twoje obserwacje Bia艂orusi dzisiaj potwierdzaj膮 ten optymizm?

 

Karolina S艂owik: Chcia艂abym rozr贸偶ni膰 cztery rodzaje sankcji, z kt贸rymi mamy obecnie do czynienia. Pierwsze ci膮gn膮 si臋 od 2010 roku. Po sfa艂szowanych wyborach prezydenckich w grudniu 2010 roku i po rozgonieniu przez 艁ukaszenk臋 ca艂ej opozycji Unia Europejska zakaza艂a wjazdu do strefy Schengen ponad 200 osobom. Drugie i trzecie sankcje na艂o偶y艂y Unia Europejskiej i Stan贸w Zjednoczonych na Rosj臋 w zwi膮zku z kryzysem na Ukrainie. Czwarty rodzaj sankcji to te, kt贸re na艂o偶y艂a Rosja w odpowiedzi na sankcje ameryka艅skie i europejskie.

 

Bia艂oru艣 zarabia na czwartym rodzaju sankcji. Putin zabroni艂 wwozu do Rosji produkt贸w spo偶ywczych z Ameryki i z Unii Europejskiej. 艁ukaszenka przej膮艂 t臋 pul臋 do reeksportu. Pojawi艂a si臋 na przyk艂ad bia艂oruska krewetka czy 艂oso艣. Polskie jab艂ka s膮 przemetkowywane na Bia艂orusi i sprzedawane w Rosji. Ekonomi艣ci m贸wi膮, 偶e Bia艂oru艣 zarobi na tym oko艂o 400 milion贸w dolar贸w rocznie, co nie jest du偶膮 liczb膮, je艣li pomy艣limy, 偶e w roku 2014 Bia艂oru艣 musi sp艂aci膰 d艂ug zagraniczny w wysoko艣ci 2 miliard贸w dolar贸w. Te 2 miliardy dolar贸w Bia艂oru艣 ugra艂a sobie wchodz膮c znowu w romans z Rosj膮, kt贸ra da艂a Bia艂orusi kredyt na sp艂at臋 zad艂u偶enia.

 

Bia艂oru艣 ugra wi臋c co艣 na sankcjach rosyjskich na艂o偶onych na UE, ale to nie jest du偶a warto艣膰 dla gospodarki. Traci natomiast na niezale偶no艣ci, bo coraz bardziej wchodzi w uzale偶nienie od Rosji. To kredyt na 2 miliardy dolar贸w, ale te偶 Euroazjatycka Unia Gospodarcza, kt贸ra zacznie dzia艂a膰 od stycznia, ju偶 mowa jest o wsp贸lnej walucie Rosji i Bia艂orusi.

 

Czy Rosja w kt贸rym艣 momencie mo偶e poczu膰, 偶e jest poszkodowana w wyniku obchodzenia sankcji przez Bia艂oru艣 i b臋dzie chcia艂a ukr贸ci膰 ten proceder?

 

K.S.: Nie. Rosja jest bardzo m膮drym graczem, Putin jest bardzo wytrawnym graczem pozwalaj膮c na reeksport przez Bia艂oru艣. M贸g艂by to ukr贸ci膰 w ka偶dej chwili, ale grozi tylko palcem, bo on na tym te偶 przecie偶 zyskuje. Pozwala wi臋c 艁ukaszence na takie zagrywki. 艁ukaszenka m贸wi艂 w wywiadzie dla Euronews, 偶e trzeba zachowywa膰 integralno艣膰 terytorialn膮 Ukrainy. Ale w marcu na posiedzeniu Zgromadzenia Og贸lnego ONZ Bia艂oru艣 zag艂osowa艂a przeciwko integralno艣ci. 艁ukaszenka w oficjalnych wypowiedziach sprzeciwia si臋 aneksji Krymu, ale je艣li przychodzi do konkret贸w, to Rosja tak potrafi przycisn膮膰 Bia艂oru艣 kolanem, 偶e ona zrobi to, co Rosja ka偶e.

 

Mo偶e to naiwne pytanie, ale dlaczego 偶aden inny kraj nie mo偶e tak korzystnie zarabia膰 na tych sankcjach? Dlaczego nie mo偶e tego robi膰 Gruzja, Ukraina, Kazachstan?

 

K.S.: Ukraina jest w konflikcie, Gruzja jest najwi臋kszym przeciwnikiem Rosji. Rosja ma teraz jedynego sojusznika w postaci Bia艂orusi, wi臋c tylko Bia艂oru艣 prowadzi swoj膮 cyniczn膮 gr膮. Odmra偶a stosunki z Uni膮 Europejsk膮, ale to odmro偶enie jest kontrolowane przez Rosj臋. Wyj艣cie z izolacji mi臋dzynarodowej bardzo sprzyja 艁ukaszence na w艂asnym podw贸rku w kontek艣cie wybor贸w prezydenckich, kt贸re odb臋d膮 si臋 w 2015 roku. Widzia艂am w艂a艣nie w Centrum Nowaka, 偶e 45% Bia艂orusin贸w popiera teraz 艁ukaszenk臋鈥

 

45 procent?

 

K.S.: W 2010 roku to by艂o 53%, po grudniu 2010 spad艂o do 20 procent, w zesz艂ym roku to by艂o 39%. Teraz jest a偶 45. 艁ukaszenka jest teraz postrzegany jako kto艣, kto stabilizuje sytuacj臋 na Bia艂orusi. Mam wra偶enie, 偶e Bia艂orusini boj膮 si臋 Majdanu, tego co sta艂o si臋 na Ukrainie. Nie chc膮 destabilizacji na Bia艂orusi, nie chc膮 rewolucji.

 

Andriej Wardamacki: Do tych sonda偶y odnosi膰 si臋 mo偶e nie tyle sceptycznie, ale ostro偶nie. Nie chodzi o to, 偶e 艁ukaszenka jest dobry, a ale o to, 偶e jest Majdan i wojna. To kszta艂tuje my艣li spo艂eczne na Bia艂orusi. Sytuacja w Doniecku, 艁uga艅sku, na Majdanie kszta艂tuj膮 poczucie bezpiecze艅stwa ekonomicznego.

 

K.S.: 艁ukaszenka bardzo sprytnie rozegra艂 strach Bia艂orusin贸w przed destabilizacj膮. W marcu, to by艂o zaraz po aneksji Krymu, kiedy wybuch艂a najwi臋ksza panika, wprowadzi艂 nowelizacj臋 prawa, kt贸ra w razie stanu wojennego daje mu po pierwsze mo偶liwo艣膰 ograniczenia dzia艂ania medi贸w w kraju, po drugie wprowadzenia zakazu wyjazdu z Bia艂orusi dla wybranych os贸b, po trzecie rozszerza kompetencje s艂u偶b specjalnych i da im prawo do inwigilacji obywateli. To wszystko zrobi艂 w tym spo艂ecznym strachu, kt贸ry ukszta艂towa艂 Majdan, aneksja Krymu i sytuacja w Donbasie.

 

A.W.: W takich sytuacjach ludzie my艣l膮 bardziej o bezpiecze艅stwie w艂asnym, ani偶eli o warto艣ciach demokratycznych.

 

Olga Salomatova: 艁ukaszenka gra na tym, 偶e jest gwarantem stabilno艣ci, 偶e mo偶e gra膰 tak z Zachodem jak i z Rosj膮, by膰 pomi臋dzy i dawa膰 mo偶liwo艣膰 spotkania, jak w przypadku zawartych w Mi艅sku porozumie艅.

 

To co w艂adza bia艂oruska m贸wi i to co robi, to dwie zupe艂nie r贸偶ne rzeczy. Du偶o m贸wi o nawi膮zaniu relacji z UE, ale nadal nic si臋 nie dzieje. Zaczynaj膮c od podstawowego warunku UE, podstawowego warunku wej艣cia do Rady Europy, kt贸ry dotyczy kary 艣mierci. Znowu mamy potwierdzone trzy wyroki, a mo偶na m贸wi膰 o czterech, dlatego, 偶e z czwart膮 osob膮, kt贸ra by艂a skazana, ju偶 od dawna nie ma kontaktu.

 

A z drugiej strony, rozmawiaj膮c przed debat膮 wspominali艣my o tym, 偶e mo偶emy m贸wi膰 o quasi ociepleniu. W czerwcu wypuszczono Alesia Bielackiego, symbol opozycji.

 

O.S.: Nie wierz臋 w to, 偶e on by艂 wypuszczony w zwi膮zku z ociepleniem. Z mojego punktu widzenia Bielackiego trzeba by艂o wypu艣ci膰 przed mistrzostwami 艣wiata w hokeju. To by艂by symbol. Zmieniamy co艣, otwieramy pa艅stwo, mo偶na do nas wjecha膰 prawie bez wiz. Tyle 偶e przedtem kilka os贸b dostaje zakaz wjazdu, kilka os贸b na granicy musi walczy膰 o to, 偶eby wjecha膰.

 

Dlaczego Bia艂oru艣 pr贸buje pokazywa膰 ludzk膮 twarz w艂a艣nie teraz?

 

O.S.: Nie pokazuje ludzkiej twarzy. Nadal w bardzo okrutny spos贸b wykonywane s膮 wyroki 艣mierci.

 

Ale go艣ci wielostronne negocjacje OBWE. Dlaczego w tej sytuacji nie wykona tych kilku ruch贸w, kt贸re ociepli艂yby wizerunku Aleksandra 艁ukaszenki?

 

O.S.: Widz臋 s艂owa, nie widz臋 dzia艂a艅. Wyrzucili z kraju Jelen臋 Tonkaczow膮, przewodnicz膮c膮 Centrum Transformacji Prawnej (Tonkaczowa jest obywatelk膮 Federacji Rosyjskiej, od 30 lat mieszka艂a na Bia艂orusi, pod koniec pa藕dziernika pozbawiono j膮 prawa do sta艂ego zamieszkiwania 鈥 przypis red.). Pretekst by艂 taki, 偶e mog艂a spowodowa膰 szkody na zdrowiu albo 艣mier膰.

 

K.S.: Kilkakrotnie przekroczy艂a dozwolon膮 pr臋dko艣膰, takie by艂o t艂umaczenie.

 

O.S.: Ona sama m贸wi艂a, 偶e jecha艂a tylko troch臋 za szybko. To znaczy, 偶e zosta艂a ukarana za co艣, czego jeszcze nie zrobi艂a. I to jest robione w chwili, kiedy m贸wi si臋 o ociepleniu. Przedtem organizacja Jeleny, tak samo jak kilka innych organizacji, przygotowa艂a alternatywny raport dla ONZ o sytuacji praw cz艂owieka na Bia艂orusi. W tej chwili trwa Powszechny Okresowy Przegl膮d Praw Cz艂owieka, a raporty b臋d膮 rozpatrywane w ONZ w 2015 roku. Dlaczego wyrzucono Tonkaczow膮 z kraju wiedz膮c o tym, 偶e to b臋dzie g艂o艣ne na Zachodzie? Takie kroki na pewno nie daj膮 mo偶liwo艣ci powiedzie膰, 偶e stosunki Bia艂orusi do praw cz艂owieka, do demokracji, zmieniaj膮 si臋.

 

ilustr.: Antek Sieczkowski

Karolino, jakie twoim zdaniem b臋d膮 przysz艂e relacje rz膮du Bia艂orusi z nowym rz膮dem na Ukrainie? Premier Jaceniuk jest zwolennikiem ostrego kursu wobec Rosji, ale prezydent Poroszenko jest zwolennikiem negocjacji i ostro偶nego podej艣cia do konfliktu.

 

K.S.: Nadal b臋dzie to sytuacja, nad kt贸r膮 b臋dzie panowa艂 Kreml. 艁ukaszenka b臋dzie m贸g艂 lawirowa膰 na tyle, na ile Kreml pozwoli i na ile Jaceniuk b臋dzie si臋 ugina艂 wobec wschodu. To jest chyba kwintesencja polityki 艁ukaszenki na arenie mi臋dzynarodowej – lawirowanie. Tam gdzie jest jaka艣 okazja na ugranie czego艣, on si臋 w艣lizgnie. Z jednej strony zagra Rosji na nosie, 鈥瀉 poka偶臋 wam, 偶e jestem niezale偶ny, ale i tak poprosz臋 was o kredyt鈥, a z drugiej strony poka偶e te偶 Zachodowi, 偶e mo偶e wsp贸艂pracowa膰. Tak b臋dzie te偶 z Ukrain膮. Je偶eli Jaceniuk b臋dzie gra艂 ostro, to nie b臋dzie mia艂 pola manewru.

 

Powiedzcie, jaka atmosfera panuje w艣r贸d Bia艂orusin贸w, z kt贸rymi stykacie si臋 na co dzie艅? Jak patrz膮 na to, co dziej臋 si臋 wok贸艂 konfliktu i stosunk贸w z Rosj膮?

 

K.S.: Na Bia艂orusi by艂am w maju przy granicy z Rosj膮 w ko艂chozie. To jest ju偶 wschodnia Bia艂oru艣, ci臋偶ki region. To male艅ki ko艂choz gdzie ludzie raczej nie czytaj膮 gazet. Rzeczywi艣cie m贸wi艂o si臋 o tym, 偶e Ukrai艅cy to faszy艣ci, 偶e nasz bratni nar贸d zwariowa艂 i nie wiadomo, co si臋 tam dzieje.

 

Pojechali艣my tam w go艣ci do Bia艂orusina, kt贸ry jest z zachodniej cz臋艣ci kraju, kt贸ry musia艂 po studiach odpracowa膰 dwa lata w ko艂chozie. On wypowiada艂 si臋 diametralnie inaczej, m贸wi艂, 偶e boli go to, co robi Rosja – jakby nasze polskie spojrzenie. Ale to by艂 Bia艂orusin z zachodu, kt贸ry mieszka艂 blisko granicy z Polsk膮, wi臋c mia艂 zupe艂nie inn膮 perspektyw臋. Nie wiem, czy mo偶na m贸wi膰 o dw贸ch Bia艂orusiach, ale rzeczywi艣cie bli偶ej granicy ludzie maj膮 inn膮 perspektyw臋 ni偶 ci ze wschodu.

 

Olga, czy mia艂a艣 ostatnio okazj臋 by膰 na Bia艂orusi?

 

O.S.: Na Bia艂orusi nie, ale cz臋sto rozmawiam z lud藕mi z Bia艂orusi. Nie tylko ze 艣rodowiska, kt贸re zajmuje si臋 prawami cz艂owieka, ale te偶 ze zwyk艂ymi lud藕mi. Mo偶na znale藕膰 r贸偶ne pogl膮dy. Skrajne 鈥 偶e nie wiadomo co si臋 dzieje na Ukrainie, 偶e jest tam totalny chaos, a wojna by艂a spowodowana przez Majdan. Ale te偶 takie, 偶e jest zupe艂nie niezrozumia艂e dlaczego Rosja zrobi艂a wojn臋, dlaczego Majdan nie zosta艂 przyj臋ty jako co艣 dobrego, bo przecie偶 Majdan by艂 bardzo warto艣ciow膮 rzecz膮, ludzie wyszli ze swoj膮 ide膮, ze swoimi warto艣ciami. Ale s膮 ludzie, kt贸rym trudno to zrozumie膰. Jest du偶y nacisk telewizji rosyjskiej na idee, kt贸re przyjmuje pa艅stwowa telewizja bia艂oruska. Ludzie nie wiedz膮, gdzie szuka膰 prawdy, kto o co walczy, kto kogo wspiera, co dzieje si臋 na wschodzie.

 

By艂am nie tak dawno w Rosji, na Syberii, daleko od Moskwy. Tam jest jeszcze gorzej. Ludzie nie wiedz膮, gdzie mo偶na wej艣膰, 偶eby znale藕膰 informacje. A jak pr贸buj膮 szuka膰, to wyszukiwarka daje ten sam wyb贸r stron pisanych z perspektywy medi贸w pa艅stwowych. I ludzie my艣l膮: za daleko jeste艣my, nie chcemy tego ocenia膰, nie chcemy ju偶 ogl膮da膰 telewizji. Obserwuj臋 od kilku miesi臋cy, 偶e ludzie przestali m贸wi膰 na g艂os m贸wi膰 o swoich pogl膮dach, je艣li np. nie wspieraj膮 aneksji Krymu. Wiedz膮, co b臋dzie dalej i zaczynaj膮 si臋 ba膰. O pewnych kwestiach nie rozmawiaj膮 przez telefon. W zesz艂ym roku tego jeszcze w og贸le nie by艂o.

 

K.S.: Na Bia艂orusi 艁ukaszenka oficjalnie wypowiada si臋 bardzo otwarcie, 偶e nie wolno narusza膰 granic drugiego pa艅stwa, wi臋c tu swoboda jest narzucona troch臋 przez prezydenta.

 

O.S.: Tylko nie wolno przy tym na przyk艂ad wyj艣膰 na ulic臋 i manifestowa膰. Nie wierz臋 w to, 偶e mo偶na b臋dzie w tej chwili wyj艣膰 na ulic臋, du偶ym marszem przej艣膰 przez ulice w Mi艅sku wspieraj膮c Ukrain臋. A to by by艂 dobry krok, 偶eby pokaza膰 鈥 mamy ocieplenie i mo偶na pewne rzeczy robi膰. 鈥濸rosz臋 bardzo, chcecie wspiera膰 niezale偶no艣膰 Ukrainy, spr贸bujcie鈥. Ale to nie jest to mo偶liwe w tym momencie.

 

Olga Salomatova – Helsi艅ska Fundacja Praw Cz艂owieka
Andriej Wardamacki – prywatne laboratorium bada艅 aksjometrycznych 鈥濶OWAK”
Karolina S艂owik 鈥 Gazeta.pl, wsp贸艂pracuje z Now膮 Europ膮 Wschodni膮
Mateusz Luft – Inicjatywa Wolna Bia艂oru艣, redaktor 鈥濳ontaktu鈥
Organizatorem debaty by艂o stowarzyszenie Inicjatywa Wolna Bia艂oru艣, we wsp贸艂pracy z magazynem 鈥濳ontakt鈥.

 

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij