Internetowy magazyn katolewicy spo艂ecznej. Piszemy o 艣wiecie, czerpi膮c inspiracje z nauki spo艂ecznej Ko艣cio艂a

Bezradne pa艅stwo. O nieudanych pr贸bach regulowania zawodu psychologa

Ustawa o zawodzie psychologa przez osiemna艣cie lat nie doczeka艂a si臋 przepis贸w wykonawczych. Pozostaje wi臋c martwa. Psychologowie i osoby zmagaj膮ce si臋 z problemami psychicznymi nie maj膮 ram prawnych, kt贸re jasno wskazywa艂yby, kto ma prawo do okre艣lania si臋 mianem psychologa.
Bezradne pa艅stwo. O nieudanych pr贸bach regulowania zawodu psychologa
ilustr.: Ada Wawer

Jednym z przyk艂ad贸w negatywnych konsekwencji pr贸偶ni prawnej wok贸艂 zawodu psychologa jest dzia艂alno艣膰 tak zwanej Izby Psycholog贸w. Zgodnie z jej stron膮 internetow膮 sk艂adka cz艂onkowska wynosi 200 z艂otych, a cz艂onkiem izby mo偶e zosta膰 osoba, kt贸ra 鈥瀠ko艅czy艂a studia w dziedzinie psychologii, pedagogiki, socjoterapii鈥,聽鈥瀠ko艅czy艂a kursy zawodowe w dziedzinie terapii, doradztwa zawodowego鈥, 鈥瀙rowadzi dzia艂alno艣膰 psychologiczno-terapeutyczn膮鈥. Cho膰 sama nazwa i przywo艂ywane akty prawne sugeruj膮, 偶e organizacja ta funkcjonuje na podstawie zapis贸w Ustawy z dnia 8 czerwca 2001 roku o zawodzie psychologa i samorz膮dzie psycholog贸w, jednocze艣nie w paragrafie drugim statutu przeczytamy: 鈥濱zba dzia艂a na podstawie ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 roku prawo o stowarzyszeniach. (Dz.U. 1989 nr 20 poz. 104), postanowie艅 niniejszego statutu oraz uchwa艂 Izby鈥.

Osoby mniej zorientowane w zagadnieniach polskiego prawa 艂atwo mog膮 da膰 si臋 przekona膰 stronie internetowej i komunikatom Izby, kt贸re powo艂uj膮 si臋 na akty prawne maj膮ce w za艂o偶eniu regulowa膰 warunki wykonywania zawodu psychologa. Organizacja podszywa si臋 pod ustawowy samorz膮d i czerpie korzy艣ci z braku stosownych przepis贸w wykonawczych. W jaki spos贸b si臋 to odbywa? Pracodawcy, kt贸rzy zapoznaj膮 si臋 z obowi膮zuj膮cymi przepisami z ustawy z 2001 roku, mog膮 domaga膰 si臋 od psycholog贸w potwierdzenia prawa do wykonywania zawodu. Nikt jednak takiego za艣wiadczenia wyda膰 nie mo偶e, poniewa偶 nie powsta艂 samorz膮d zawodowy, kt贸ry mia艂 si臋 zajmowa膰 wpisywaniem psycholog贸w na odpowiedni膮 list臋. W tych okoliczno艣ciach cz臋艣膰 os贸b zainteresowana jest dokumentem potwierdzaj膮cym przynale偶no艣膰 do Izby 鈥 niekt贸re same wierz膮 w jego rzekom膮 moc prawn膮, innym zale偶y tylko na spokoju w relacjach z pracodawcami. W efekcie na lukach w prawie korzysta wy艂膮cznie fa艂szywa Izba Psycholog贸w.

Psychologowie protestuj膮

Jesieni膮 zesz艂ego roku odby艂 si臋 protest psycholog贸w przeciwko brakowi przepis贸w wykonawczych do ustawy z 2001 roku. Og贸lnopolski Zwi膮zek Zawodowy Psycholog贸w wystosowa艂 r贸wnie偶 wezwanie do Minister Rodziny, Pracy i Polityki Spo艂ecznej El偶biety Rafalskiej o wznowienie prac nad ustaw膮, kt贸ra regulowa艂aby zasady wykonywania zawodu psychologa. W wezwaniu tym czytamy:

鈥濷d siedemnastu lat psychologowie w Polsce bezskutecznie staraj膮 si臋 o stworzenie i przyj臋cie przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej uregulowa艅 prawnych zawodu zaufania publicznego, jakim jest zaw贸d psychologa. B臋d膮c organizacj膮 reprezentuj膮c膮 ten zaw贸d z du偶ym niepokojem i smutkiem przygl膮damy si臋 szkodom, jakie ponosz膮 polscy obywatele z powodu braku ustawy o zawodzie psychologa鈥.

Dyskusje nad ustaw膮 trwaj膮 od lat. Tak samo jak prace nad jej nowelizacj膮 oraz wezwania i listy do kolejnych ministr贸w, by wprowadzili przepisy prawne, na kt贸re mo偶na by艂oby si臋 powo艂a膰, gdy kto艣 nadu偶ywa miana psychologa, czy jasno okre艣lone zasady gwarantuj膮ce ochron臋 klientom psycholog贸w. Na stronach Polskiego Towarzystwa Psychologicznego mo偶na prze艣ledzi膰 kolejne ods艂ony tego dramatu.

Taki stan rzeczy jest tym bardziej zaskakuj膮cy w kontek艣cie pr臋dko艣ci, z jak膮 Sejm, Senat i Prezydent potrafi膮 si臋 upora膰 z wieloma innymi problemami 偶ycia spo艂ecznego. Na przyk艂ad od deklaracji o potrzebie przyj臋cia tak zwanej ustawy maturalnej do podpisu prezydenta min臋艂o mniej ni偶 trzy dni. Zdaj臋 sobie spraw臋, 偶e poziom komplikacji tych spraw jest zdecydowanie inny, ale trudno uwierzy膰 w dobr膮 wol臋 organ贸w, kt贸re w jednym przypadku nie s膮 w stanie podj膮膰 dzia艂a艅 przez wiele lat, a w innej sprawie potrafi膮 wprowadzi膰 zmiany w kilka dni.

Bezradno艣膰 pa艅stwa

W tej sprawie wida膰 wiele element贸w i patologii, z kt贸rymi zmaga si臋 Rzeczpospolita Polska, mi臋dzy innymi zjawisko okre艣lane cz臋sto mianem pa艅stwa z kartonu. Tutaj przyjmuje ono posta膰 wprowadzania przepis贸w, kt贸re nast臋pnie z powodu niedba艂o艣ci i braku procedur nie s膮 egzekwowane. Brak zapis贸w prawnych wydaje si臋 lepszy ni偶 sytuacja, w kt贸rej ustawy jedynie powi臋kszaj膮 zam臋t wok贸艂 tego, kto ma, a kto nie ma prawa pracowa膰 jako psycholog. W ten spos贸b utrwala si臋 obraz pa艅stwa jako biurokratycznej machiny, kt贸ra nie jest w stanie egzekwowa膰 w艂asnych regulacji i nie jest konsekwentna w tworzeniu porz膮dku prawnego. W jaki spos贸b budowa膰 szacunek do instytucji pa艅stwa i przepis贸w prawa, gdy ustawa uchwalona w 2001 roku zaczyna obowi膮zywa膰 w 2006 roku, a do roku 2019 nie mo偶e si臋 doczeka膰 wprowadzenia w 偶ycie i obowi膮zuje czysto teoretycznie?

Z punktu widzenia obywatela podwa偶a to zaufanie do psychologii i psycholog贸w, utrudniaj膮c poszukiwanie pomocy, poniewa偶 komu艣 nieobeznanemu z psychologi膮 trudno odnale藕膰 si臋 w istniej膮cych mo偶liwo艣ciach. Jaki nurt psychologii wybra膰? Na kt贸re certyfikaty zwraca膰 uwag臋? Jaka jest r贸偶nica mi臋dzy certyfikowanym psychoterapeut膮 a dyplomowanym psychologiem? Istniej膮cy stan prawny jest dodatkowym 藕r贸d艂em niepewno艣ci w tej i tak niepewnej i trudnej sytuacji.

Z punktu widzenia psycholog贸w niekorzystna jest konkurencja ze strony os贸b, kt贸re nie posiadaj膮 odpowiedniego wykszta艂cenia, a swoje certyfikaty zdobywaj膮 dzi臋ki weekendowym szkoleniom. Mimo to nierzadko pos艂uguj膮 si臋 obietnicami pomocy i znawstwa, mog膮cymi zach臋ci膰 cz臋艣膰 os贸b do szukania pomocy u kogo艣, kto nie ma w艂a艣ciwych kwalifikacji.

Kto艣 odpowie, 偶e wolny rynek zadba o odpowiednie standardy. Sytuacje kryzysowe nie sprzyjaj膮 jednak spokojnemu poszukiwaniu najlepszej us艂ugi. Osoby, kt贸re reklamuj膮 si臋 jako udzielaj膮ce pomocy psychologicznej, a w rzeczywisto艣ci szukaj膮 sposobu na eksploatacj臋 klient贸w, mog膮 czu膰 si臋 bezkarne.

W zesz艂ym roku ukaza艂a si臋 ksi膮偶ka Tomasza Witkowskiego 鈥濸sychoterapia bez makija偶u鈥, zawieraj膮ca wywiady z osobami poszkodowanymi przez psycholog贸w. Osobom tym bardzo trudno domaga膰 si臋 zado艣膰uczynienia i uniemo偶liwi膰 krzywdzicielom dalsze oferowanie us艂ug. Problem ma wiele 藕r贸de艂, ale jednym z nich jest brak ustawy. Nie u艂atwia on uzyskiwania odszkodowa艅 i wsp贸艂tworzy atmosfer臋 bezkarno艣ci w艣r贸d os贸b, kt贸re z cudzego nieszcz臋艣cia tworz膮 sobie spos贸b zarabiania na 偶ycie. Odbiorcom us艂ug nie daje te偶 mo偶liwo艣ci sprawnego zorientowania si臋, na jakiego rodzaju standardy pomocy mog膮 liczy膰 w zale偶no艣ci od tego, do kogo si臋 zwr贸c膮. Wreszcie upraszcza zrzucanie winy na ofiar臋, dla kt贸rej nieuregulowany stan prawny mo偶e by膰 kolejnym czynnikiem uniemo偶liwiaj膮cym wyra藕ne stwierdzenie, czy zosta艂a skrzywdzona przez osob臋 oferuj膮c膮 jej wsparcie.

Z punktu widzenia pa艅stwa problemy z ustaw膮 prowadz膮 do obni偶ania si臋 szacunku do prawa, przyczyniaj膮 si臋 do niejasnego statusu wykszta艂cenia psychologicznego, poszczeg贸lnych towarzystw psychologicznych i parapsychologicznych, a tak偶e sprawiaj膮 wra偶enie, 偶e pa艅stwo nie troszczy si臋 o standardy pomocy psychologicznej dla w艂asnych obywateli.

Powsta艂膮 przez pa艅stwowe zaniedbania przestrze艅 pr贸buj膮 wype艂nia膰 r贸偶ne instytucje certyfikuj膮ce. Brak jednak ustalonych standard贸w okre艣laj膮cych, kt贸re certyfikaty nale偶a艂oby uznawa膰 za potwierdzaj膮ce wa偶ne umiej臋tno艣ci, a kt贸re powsta艂y w celu wyci膮gania pieni臋dzy od os贸b bior膮cych udzia艂 w szkoleniach. Stwierdzenie tego nie jest 艂atwe dla specjalist贸w, a co dopiero dla kogo艣, kto poszukuje pomocy w trudnej sytuacji. Mimo 偶e Polskie Towarzystwo Psychologiczne zajmuje si臋 wydawaniem certyfikat贸w i rekomendacji, to wiedza na temat r贸偶nicy pomi臋dzy psychologiem, kt贸ry posiada certyfikaty PTP, a tymi, kt贸rzy posiadaj膮 certyfikaty innych organizacji, nie jest powszechna.

Sami psychologowie maj膮 tutaj jednak r贸wnie偶 wa偶n膮 rol臋 do odegrania. W istniej膮cych zapisach Ustawy o zawodzie psychologa i samorz膮dzie psycholog贸w w rozdziale 4 artykule 20 czytamy:

鈥濧rt. 20. Cz艂onkowie samorz膮du psycholog贸w podlegaj膮 odpowiedzialno艣ci dyscyplinarnej za:
1) zawinione naruszenie obowi膮zk贸w zawodowych,
2) czyny sprzeczne z zasadami etyki okre艣lonymi w Kodeksie Etyki Zawodowej, o kt贸rym mowa
w art. 40 pkt 3,
3) uporczywe uchylanie si臋 od p艂acenia sk艂adek cz艂onkowskich鈥,

a z artyku艂u 40 punktu 3 dowiadujemy si臋, 偶e wspomniany KEZ mia艂by zosta膰 uchwalony przez Krajowy Zjazd Psycholog贸w. Jaki to b臋dzie Kodeks? Jakie znajd膮 si臋 w nim zapisy? B臋d膮 to decyzje niezmiernie istotne z punktu widzenia spo艂ecznej roli psychologa i sposobu wykonywania przez psycholog贸w swojej pracy. Zapisy Kodeksu 鈥 tak jak i wszystkich innych podobnych dokument贸w 鈥 b臋d膮 te偶 niezmiernie istotne dla klient贸w psycholog贸w, poniewa偶 powinny okre艣la膰 wzajemne prawa i obowi膮zki.

Kodeks Etyczny Psychologa

Postulowany w ustawie KEZ jeszcze nie zosta艂 napisany. Istnieje natomiast inny, kt贸ry mo偶e sugerowa膰 intencje 艣rodowiska psycholog贸w co do tego, jaki kodeks ma powsta膰. Kodeks Etyczny Psychologa zosta艂 uchwalony przez Polskie Towarzystwo Psychologiczne 2 grudnia 2018 roku i zast膮pi艂 przestarza艂y dokument z pocz膮tku lat 90., utworzony, gdy studia psychologiczne by艂y du偶o mniej rozpowszechnione, gdy dost臋p do literatury psychologicznej, popularno艣膰 psychologii i formy popularyzacji psychologii wygl膮da艂y zupe艂nie inaczej ni偶 teraz. Rola psychologii, wielo艣膰 zawod贸w wykonywanych przez absolwent贸w czy relacje pomi臋dzy psychologami a przedstawicielami innych zawod贸w 鈥 wszystko to bardzo si臋 zmieni艂o.

Dwa s艂owa o nowym kodeksie. Podobnie jak w wielu innych tak og贸lnych dokumentach dotycz膮cych sfery etycznej, problematyczne jest unikanie zagadnienia konflikt贸w warto艣ci. W artykule 8.2 pojawia si臋 odniesienie do konflikt贸w interes贸w oraz konflikt贸w r贸l, jednak to nie to samo, co pytanie o napi臋cia pomi臋dzy poszczeg贸lnymi zapisami kodeksu lub promowanymi przeze艅 warto艣ciami. Dla przyk艂adu w artykule 3 czytamy: 鈥濸odstawowym punktem odniesienia dla niniejszego kodeksu s膮 uniwersalne prawa cz艂owieka, zawarte w Powszechnej Deklaracji Praw Cz艂owieka ONZ, prawa pozostaj膮ce tak ponad r贸偶nicami kulturowymi i 艣wiatopogl膮dowymi, jak i ponad r贸偶norodno艣ci膮 paradygmat贸w w obr臋bie psychologii鈥. Stoi to w sprzeczno艣ci z artyku艂em 4.2: 鈥濸sycholog szanuje prawo odbiorcy do w艂asnego rozumienia swojego dobra, jest gotowy do dialogu; nie narzuca odbiorcy swojego rozumienia tego, co b臋dzie dla odbiorcy korzystne. Psycholog uznaje prawo ka偶dego cz艂owieka do kierowania si臋 w艂asnym systemem warto艣ci i dokonywania w艂asnych wybor贸w, r贸wnie偶 w zakresie kontaktu z psychologiem鈥. Co ma zrobi膰 psycholog, gdy system warto艣ci odbiorcy nie zgadza si臋 z prawami cz艂owieka zawartymi w Powszechnej Deklaracji? (Dla porz膮dku dodajmy, 偶e uniwersalny charakter Deklaracji bywa podwa偶any nieco cz臋艣ciej, ni偶 sugerowa艂by zapis kodeksu. Nie chodzi mi przy tym o obron臋 tego czy innego stanowiska w sprawie uniwersalnego charakteru praw cz艂owieka, a o zwr贸cenie uwagi na potencjalnie konfliktowy charakter warto艣ci etycznych i o pomini臋cie tego problemu w kodeksie).

Kto艣 m贸g艂by zapyta膰: jakie to wszystko ma znaczenie? Przecie偶 i tak o wszystkim zadecyduj膮 konkretni psychologowie w konkretnych gabinetach, ich wra偶liwo艣膰 etyczna, przygotowanie do zawodu i kompetencje do udzielania pomocy. Pytanie jak najbardziej na miejscu. Nie docenia ono jednak wp艂ywu ustalanych regulacji na 偶ycie spo艂eczne. Tym bardziej w sytuacji, gdy nowa ustawa o zawodzie psychologa mo偶e r贸wnie偶 zawiera膰 zapisy dotycz膮ce usuwania os贸b, kt贸re nie b臋d膮 przestrzega膰 zasad kodeksu, z listy uprawnionych do wykonywania zawodu psychologa. Je偶eli w celu uzyskania samodzielno艣ci zawodowej trzeba b臋dzie odby膰 pi臋cioletnie studia magisterskie i przez rok pracowa膰 pod opiek膮 do艣wiadczonego psychologa (tak膮 propozycj臋 mo偶na znale藕膰 na stronach 28鈥29 opracowanych przez PTP za艂o偶e艅 do nowej ustawy), sankcja w postaci usuni臋cia z listy stanie si臋 bardzo pot臋偶nym narz臋dziem dyscyplinuj膮cym.

Na razie nowy kodeks obowi膮zuje jednak tylko cz艂onk贸w PTP oraz inne osoby, kt贸re dobrowolnie zadeklaruj膮 jego przestrzeganie. Nie wiadomo, jaki b臋dzie mia艂 status w nowej ustawie. Czy jest to propozycja tekstu, kt贸ry ma obowi膮zywa膰 wszystkich psycholog贸w po wprowadzeniu samorz膮du?

Z tego, co mi wiadomo, temat nowego kodeksu zosta艂 zupe艂nie pomini臋ty przez media. Brak doniesie艅 na temat tego wydarzenia 艣wiadczy 藕le zar贸wno o poziomie dziennikarstwa w Polsce, jak i o samych psychologach, kt贸rym nie uda艂o si臋 zainteresowa膰 spraw膮 dziennikarzy. Kwestia takiej czy innej wypowiedzi tego czy innego celebryty, albo tego czy innego polityka, ma du偶o mniejsze znaczenie dla 偶ycia obywateli ni偶 regulacja zasad etycznych w tak istotnym zawodzie, jakim jest zaw贸d psychologa. Ignorowanie tego tematu 藕le 艣wiadczy o jako艣ci naszego 偶ycia publicznego.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Wybieram sam/a
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij