Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Bez prawa do w艂asnego domu

W p贸艂 roku po bezprawnej aneksji Krymu przez armi臋 rosyjsk膮, spo艂eczno艣膰 Tatar贸w krymskich 偶yje w narastaj膮cej niepewno艣ci. Kwestionowane s膮 ich podstawowe prawa obywatelskie i polityczne. Po kr贸tkim okresie spokoju najwa偶niejszym celem narodu staje si臋 zn贸w fizyczne przetrwanie.
Bez prawa do w艂asnego domu

W p贸艂 roku po bezprawnej aneksji Krymu przez armi臋 rosyjsk膮, spo艂eczno艣膰 Tatar贸w krymskich 偶yje w narastaj膮cej niepewno艣ci. Kwestionowane s膮 ich podstawowe prawa obywatelskie i polityczne. Po kr贸tkim okresie spokoju najwa偶niejszym celem narodu staje si臋 znowu fizyczne przetrwanie.

Zn贸w sam na sam z Imperium
Kiedy zaproponowano mi napisanie tekstu o aktualnej sytuacji Tatar贸w Krymskich (nazwa w艂asna to 鈥濳yrym艂y鈥) na okupowanym przez Rosj臋 terytorium, zgodzi艂em si臋 od razu. Jako Tatar Krymski, kt贸ry od lat mieszka w Polsce, wiem, 偶e nie mo偶na pozwoli膰 na to, by 艣wiat zapomnia艂 teraz o naszym ma艂ym narodzie. Je偶eli dzisiaj 艣wiat odwr贸ci si臋 od Krymu, za kilkana艣cie lat mo偶e tam doj艣膰 do wynarodowienia rdzennego ludu, kt贸ry przetrwa艂 stalinowsk膮 deportacj臋 1944 roku i powr贸ci艂 do historycznej ojczyzny po pi臋膰dziesi臋ciu latach pokojowej walki. Dzisiaj znowu zosta艂 sam na sam z odradzaj膮cym si臋 imperium. Imperium, kt贸re wci膮偶 d膮偶y do jego eliminacji.
Po rozpadzie ZSRR, na gruzach kt贸rego na pocz膮tku lat dziewi臋膰dziesi膮tych XX wieku zacz臋艂y wyrasta膰 nowe samodzielne pa艅stwa, Krym znalaz艂 si臋 w obr臋bie granic suwerennej Ukrainy. Formalna jurysdykcja Kijowa nie prze艂o偶y艂a si臋 jednak na faktyczn膮 kontrol臋 nad regionem. W艂adz臋 na P贸艂wyspie obj臋艂y stare postkomunistyczne elity, kt贸re wyra藕nie ci膮偶y艂y ku Moskwie. Pod ich wp艂ywem regionowi nadano szerokie prawa 鈥 zosta艂a utworzona Autonomiczna Republika Krymu o wyj膮tkowym statusie w ramach unitarnego pa艅stwa ukrai艅skiego.
Podczas historycznych wydarze艅 w marcu 2014 roku prorosyjsko nastawione lokalne elity polityczne odegra艂y kluczow膮 rol臋 w oderwaniu Krymu od Ukrainy. Ze swojej strony przezorny Kreml latami podsyca艂 separatystyczne nastroje na P贸艂wyspie i nie zawaha艂 si臋 wykorzysta膰 chwilowej dezorganizacji struktur pa艅stwa na skutek dezercji prezydenta Janukowycza. Jednak niew膮tpliwym powodem aneksji Krymu przez Rosj臋 jest kara za Majdan, kt贸ry przez w艂adze na Kremlu i osobi艣cie przez prezydenta Putina odebrany zosta艂 jako pr贸ba wyrwania si臋 Ukrainy z okow贸w rosyjskiej dominacji. Utrata lojalno艣ci Kijowa zagrozi艂a idei odbudowy na obszarze poradzieckim rosyjskiej strefy strategicznej, postrzeganej jako przeciwwaga dla wp艂yw贸w ameryka艅skich. Wygl膮da na to, 偶e rosyjscy przyw贸dcy, marz膮cy o powrocie do dwubiegunowego 艣wiata okresu zimnej wojny, nie chc膮 u艣wiadomi膰 sobie zupe艂nie innej rzeczywisto艣ci XXI wieku. Ta zafa艂szowana 艣wiadomo艣膰 przek艂ada si臋 na ich decyzje i dzia艂ania, kt贸re okaza艂y si臋 tragiczne dla Ukrainy.
XX wiek by艂 pe艂en wojen i barbarzy艅stwa. W艂a艣nie w tym stuleciu Tatarzy Krymscy z kilkumilionowego narodu osiad艂ego zwarcie na terytorium Krymu przekszta艂cili si臋 w zaledwie kilkusettysi臋czn膮 mniejszo艣膰, kt贸ra de facto utraci艂a mo偶liwo艣膰 wp艂ywania na losy swojej ziemi. Kiedy w 1944 roku J贸zef Stalin postanowi艂 鈥瀝ozwi膮za膰 kwesti臋 tatarsk膮鈥 poprzez masow膮 deportacj臋 wszystkich przedstawicieli tej narodowo艣ci w rejony Azji Centralnej i Uralu, g艂臋boko zraniony wojn膮 艣wiat milcza艂. To by艂 dobry moment na rozprawienie si臋 z wrogiem bolszewickiej rewolucji. Poza tym Tatarzy Krymscy nie pasowali do plan贸w radzieckiej w艂adzy, kt贸ra zamierza艂a przekszta艂ci膰 Krym w miejsce wypoczynku partyjnej nomenklatury i emerytowanych oficer贸w marynarki wojennej. Tymczasem ani architektura miast i wsi tatarskich, ani ich tryb 偶ycia, ani historycznie ukszta艂towane tradycje wolno艣ciowe i demokratyczne nie wpisywa艂y si臋 w koncepcje planist贸w sowieckiego modelu spo艂eczno-politycznego. Deportacja mia艂a doprowadzi膰 do likwidacji narodu poprzez stopniow膮 asymilacj臋 i zanik poczucia odr臋bnej to偶samo艣ci.
Na stalinowskim zes艂aniu Tatarzy Krymscy stworzyli pot臋偶ny ruch spo艂eczny, kt贸rego g艂贸wnym postulatem sta艂 si臋 powr贸t do historycznej ojczyzny. Ponad pi臋膰dziesi臋cioletnia pokojowa walka narodu zosta艂a zwie艅czona masow膮 repatriacj膮 u schy艂ku lat osiemdziesi膮tych, kiedy ZSRR chyli艂 si臋 ku upadkowi. Zbudowa艂a ona w 艣wiadomo艣ci narodu poczucie symbolicznego zwyci臋stwa nad zbrodniczym re偶imem. Sta艂a si臋 te偶 cenn膮 szko艂膮 przetrwania, kt贸ra przyda si臋 zn贸w po 23 latach wzgl臋dnie spokojnego 偶ycia na suwerennej Ukrainie.

Nieb艂agonadio偶nyje
Jednym z pierwszych dzia艂a艅 w艂adz rosyjskich na zaanektowanym Krymie by艂a pr贸ba 鈥瀌ogadania si臋鈥 z przedstawicielami Tatar贸w Krymskich. Od razu po rozpocz臋ciu okupacji do stolicy Krymu przys艂ano desant przyw贸dc贸w tatarskich z Kazania, kt贸rym powierzono zadanie przekonania lider贸w krymskotatarskich, 偶e powinni uzna膰 fakt 鈥瀙rzy艂膮czenia Krymu do Rosji鈥. Gdy pomys艂 nie wypali艂, Putin osobi艣cie zadzwoni艂 do Mustafy D偶emilewa, legendarnego przyw贸dcy Tatar贸w i dysydenta z czas贸w sowieckich, i bezskutecznie namawia艂 do wsp贸艂pracy. Po kolejnej pora偶ce Kreml przypu艣ci艂 atak na Med偶lis 鈥 nieformalny rz膮d Tatar贸w Krymskich, upowa偶niony do reprezentowania ich interes贸w wobec reszty 艣wiata. U艂o偶ony na Kremlu scenariusz przewidywa艂 zakaz wjazdu przyw贸dc贸w krymskotatarskich na Krym, kt贸ry to plan zrealizowano wbrew protestom wsp贸lnoty mi臋dzynarodowej. Dodatkowo, by rozbi膰 jedno艣膰 elit politycznych narodu, krymscy separaty艣ci zaprosili do w艂adzy kilku lojalnych wobec okupant贸w dzia艂aczy ruchu politycznego Tatar贸w Krymskich. Ci jednak za wsp贸艂prac臋 z separatystami od razu tracili zaufanie narodu, dodatkowo op艂acaj膮c zdrad臋 wykluczeniem z Med偶lisu. Pewnego dnia rosyjska FSB wtargn臋艂a do budynku Med偶lisu i przeszuka艂a wszystkie pomieszczenia. Podobne rewizje przeprowadzono w domach aktywist贸w krymskotatarskich i w meczetach. Szukano literatury zakazanej, narkotyk贸w, a nawet flag ukrai艅skich. Nazajutrz poinformowano Med偶lis, 偶e ma opu艣ci膰 zajmowany budynek. Lecz ku w艣ciek艂o艣ci Kremla to nie siedziba i adres pocztowy stanowi膮 dzi艣 o sile narodowego ruchu Tatar贸w Krymskich. Jej 藕r贸d艂em jest mi臋dzy innymi jedno艣膰 wok贸艂 osoby Mustafy D偶emilewa, kt贸ry je藕dzi po 艣wiecie i opowiada o problemach w艂asnego narodu. Ostatnio robi艂 to na konferencji ONZ po艣wi臋conej sprawom lud贸w tubylczych, kt贸r膮 tak usilnie i bezskutecznie pr贸bowa艂a zak艂贸ci膰 rosyjska delegacja.
Represje wobec politycznych lider贸w krymskich Tatar贸w, ataki na ich organizacje, mieszkania i aktywist贸w nasilaj膮 si臋 z ka偶dym dniem. Od aneksji na Krymie zagin臋艂o bez 艣ladu co najmniej osiemna艣cie os贸b tej narodowo艣ci. Najwi臋kszy rozg艂os zdoby艂o, utrwalone przez kamer臋 monitoringu, porwanie Reszata Ametowa. Cia艂o aktywisty po tygodniu znaleziono w pobli偶u Symferopola ze 艣ladami po torturach, a 艣ledczy nawet nie udaj膮, 偶e prowadz膮 poszukiwania sprawc贸w. Wraz z planowanym przyj臋ciem przez rosyjsk膮 Dum臋 ustawy o amnestii dla tzw. ludowej samoobrony i dzia艂a艅 separatystycznych w艂adz Krymu w okresie od marca 2014 do stycznia 2015 roku, zniknie iluzja, 偶e sprawcy licznych porwa艅, pobi膰 i zab贸jstw proukrai艅skich dzia艂aczy na Krymie zostan膮 kiedykolwiek z艂apani.
Pytany o perspektywy dla Krymu i jego rodak贸w, Tatar贸w Krymskich, sam Mustafa D偶emilew ci臋偶ko wzdycha i kre艣li pesymistyczne scenariusze. M贸wi o przynoszonych przez listonoszy wezwaniach do komisji wojskowej. Najwyra藕niej Rosjanie my艣l膮 o wywiezieniu m艂odych krymskich Tatar贸w z p贸艂wyspu na wypadek problem贸w. Z drugiej strony, m臋偶czy藕ni ci raczej nie b臋d膮 chcieli odbywa膰 s艂u偶by wojskowej w armii rosyjskiej, a zmuszanie ich do tego mo偶e zaostrzy膰 napi臋cia. Wspominaj膮c o tym D偶emilew nie wyklucza, 偶e sytuacja mo偶e wymkn膮膰 si臋 z pod kontroli Med偶lisu, kt贸ry wszystkimi si艂ami stara si臋 powstrzyma膰 narastaj膮cy gniew w艣r贸d cz臋艣ci swoich rodak贸w, pytaj膮cych jak d艂ugo jeszcze b臋d膮 znosi膰 poni偶enia.
W ostatnim czasie na Krymie coraz bardziej otwarcie m贸wi si臋 o przygotowaniach Rosjan do zaj臋cia terytori贸w Ukrainy na p贸艂noc od przesmyku Perekop. Moskwa zgromadzi艂a na p贸艂wyspie oko艂o 40 tysi臋cy 偶o艂nierzy i najnowocze艣niejsz膮 technik臋, jak膮 dysponuje armia rosyjska. Z tak膮 przewag膮 nad si艂ami ukrai艅skimi skoncentrowanymi na po艂udniu zaj臋cie Melitopola nie by艂oby trudne. Z kolei przej臋cie kontroli tak偶e nad Bierdia艅skiem i Mariupolem da艂oby Rosjanom mo偶liwo艣膰 zapewnienia dostaw 偶ywno艣ci na Krym l膮dem. Ju偶 latem przeprawa promowa w Kerczu nie wyrabia艂a si臋 bowiem z transportem os贸b i towar贸w. Jesieni膮 warunki pogodowe pogorsz膮 si臋, a silne sztormy trwale zablokuj膮 cie艣nin臋 kercze艅sk膮.
殴le wygl膮da tak偶e sytuacja z dost臋pem do pr膮du i wody, kt贸rych zasoby w ponad osiemdziesi臋ciu procentach znajduj膮 si臋 w kontynentalnej cz臋艣ci Ukrainy. Z kolei deficyt towar贸w spowoduje dalszy wzrost cen, kt贸re i tak posz艂y w g贸r臋, dawno niweluj膮c efekty podwy偶ki pensji i emerytur. Dochodzi wr臋cz do absurdalnych sytuacji, kiedy zawo偶one z kontynentalnej cz臋艣ci Ukrainy towary zamiast do sklep贸w w臋druj膮 dalej na wsch贸d, gdzie s膮 przerzucane przez cie艣nin臋 kercze艅sk膮 do Rosji i sprzedawane, gdy偶 tam 偶ywno艣膰 jest jeszcze dro偶sza.
Zim膮 Krym mo偶e znale藕膰 si臋 na skraju ostrego kryzysu 偶ywno艣ciowego. 艢wiadome tego rosyjskie w艂adze musz膮 podj膮膰 szybkie dzia艂ania prewencyjne, a w艣r贸d dost臋pnych opcji kolejna inwazja na Ukrain臋 mo偶e zosta膰 uznana za najbardziej optymalne rozwi膮zanie. Lecz je偶eli Rosjanie zaatakuj膮 z Krymu, w贸wczas by zabezpieczy膰 swoje ty艂y b臋d膮 musieli rozprawi膰 si臋 z 鈥瀙i膮t膮 kolumn膮鈥, czyli Tatarami Krymskimi. To oznacza, mi臋dzy innymi, aresztowania, deportacje i kolejne zagini臋cia dzia艂aczy. Taki czarny scenariusz w pewnym sensie ju偶 jest realizowany. Separatystyczne w艂adze n臋kaj膮 ludzi wizytami funkcjonariuszy FSB i uzbrojonych boj贸wkarzy tzw. samoobrony, pr贸buj膮c w ten spos贸b zmusi膰 ich do opuszczenia Krymu. Najch臋tniej pewnie deportowa艂yby wszystkich jak Stalin w 1944 roku, ale w XXI wieku nie jest to takie proste. Dlatego staraj膮 si臋 maksymalnie uprzykrzy膰 Tatarom 偶ycie, by sami zdecydowali si臋 na wyjazd. Wed艂ug nieoficjalnych danych, z Krymu po aneksji wyjecha艂o ju偶 oko艂o 8 tysi臋cy os贸b, z kt贸rych wi臋kszo艣膰 to Kyrym艂y.

Co dalej?
Sytuacja Tatar贸w Krymskich jest bardzo trudna, ale nie beznadziejna. Po pierwsze, nar贸d, kt贸ry prze偶y艂 deportacj臋 stalinowsk膮 i lata poni偶e艅 na obczy藕nie jest na tyle silny i zahartowany, 偶e zdo艂a stawi膰 czo艂a nowym zagro偶eniom. Najwa偶niejszym celem staje si臋 zn贸w fizyczne przetrwanie. To wymaga jedno艣ci i jeszcze wi臋kszej mobilizacji. Z kolei rol膮 wolnego 艣wiata jest uwa偶ne monitorowanie sytuacji na Krymie, alarmowanie o naruszaniu praw Tatar贸w Krymskich i aktywna dyplomacja. Pomog膮 w tym m.in. projekty medialne, na przyk艂ad stworzenie odbieranej tak偶e na P贸艂wyspie telewizji z obiektywnymi wiadomo艣ciami czy sieci niezale偶nych dziennikarzy, kt贸rzy b臋d膮 na bie偶膮co 鈥 r贸wnie偶 z terytorium Krymu 鈥 informowa膰 szerok膮 publiczno艣膰 o sytuacji na okupowanej ziemi. Rz膮d w Kijowie i ukrai艅skie organizacje pozarz膮dowe, a tak偶e prawnicy, dziennikarze i politycy maj膮 zbiera膰 dowody bezprawnych dzia艂a艅 funkcjonariuszy s艂u偶b bezpiecze艅stwa, oddzia艂贸w tzw. samoobrony, sk艂ada膰 pozwy do s膮d贸w krajowych i zagranicznych. Potrzebny jest aktywny zesp贸艂 adwokat贸w i prawnik贸w, kt贸rzy b臋d膮 udziela膰 porad obywatelom Ukrainy, w tym mieszka艅com Krymu, w zakresie prawa ukrai艅skiego, rosyjskiego i mi臋dzynarodowego. Wymienione dzia艂ania s膮 jedynie kropl膮 w morzu potrzeb, sygnalizowanych przez ekspert贸w, samych aktywist贸w i polityk贸w zajmuj膮cych si臋 tematem Krymu. Nie stanowi膮 odpowiedzi na kluczowe pytanie o powr贸t Krymu do Ukrainy. Nie ulega jednak w膮tpliwo艣ci, 偶e kluczowym warunkiem, bez kt贸rego spe艂nienia nie mo偶na realnie m贸wi膰 o jego odzyskaniu, b臋dzie wzmocnienie zdolno艣ci pa艅stwa ukrai艅skiego do obrony militarnej w艂asnego terytorium. A to nie b臋dzie mo偶liwe bez gruntownych systemowych reform, za kt贸re zgin臋艂a na Majdanie Niebia艅ska Sotnia.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij