Internetowy magazyn katolewicy spo艂ecznej. Piszemy o 艣wiecie, czerpi膮c inspiracje z nauki spo艂ecznej Ko艣cio艂a

Bez oczu dla oczu

Opracowanie j臋zyka opisu rzeczywisto艣ci dla niewidomych ma pierwszorz臋dne znaczenie. Na co dzie艅 obcuj膮 z r贸偶nego typu gadaczkami, kt贸re w przyspieszonym tempie odczytuj膮 komunikaty. Jednostajny g艂os, nak艂adaj膮ce si臋 na siebie sylaby, to chyba jedyne funkcjonalne rozwi膮zanie, ale z konieczno艣ci nieprzekonuj膮ce estetycznie.

Ilustr.: Antek Sieczkowski

Ostatnio opisywa艂am dla niewidomych pornograficzne zdj臋cie. To zadanie nie powinno sprawia膰 wielkich trudno艣ci. Wystarczy poda膰 wymiary kompozycji, liczb臋 os贸b, nazwa膰 czynno艣膰, kolory. A jednak by艂a to pora偶ka. Trudno dobra膰 s艂owa, kt贸re odda艂yby pornograficzny kicz i trafnie nazwa艂yby ordynarne pozy. Jak uczciwie opowiedzie膰 o tym, co jest na fotografii i nie 鈥瀦gwa艂ci膰 kogo艣 przez uszy鈥? To zadanie w艂a艣ciwie literackie. Przyda艂by si臋 arsena艂 wulgaryzm贸w i by膰 mo偶e par臋 fraz z erotycznych sag. Gorzej by艂oby tylko zamilkn膮膰, i jednocze艣nie ocenzurowa膰 obraz.

 

Zdj臋cie, kt贸re opisywa艂am, jest elementem pracy Piotra Ukla艅skiego pt. 鈥濸ornosobowt贸ry鈥, pokazywanej niedawno w warszawskiej Zach臋cie. Wycinki z czasopism i uj臋cia z film贸w pornograficznych wybrane przez Ukla艅skiego przyklejono jak gazetk臋 艣cienn膮. Na wi臋kszo艣ci z nich wyst臋puj膮 aktorzy podobni do znanych postaci 偶ycia publicznego, m.in. Baracka Obamy, Demi Moore, Michaela Jacksona. Praca Ukla艅skiego jest powt贸rzeniem diagnozy o wnikni臋ciu masowych medi贸w w 偶ycie intymne os贸b publicznych i popularnej spo艂ecznej rozrywce, jak膮 jest podgl膮dactwo. Ale mniejsza o znaczenie pracy. Kiedy pr贸bowa艂am j膮 opisa膰, zrozumia艂am, 偶e udost臋pnienie kultury osobom niewidomym, szczeg贸lnie tej wizualnej, zale偶y od j臋zyka: odpowiedniej mieszanki opis贸w, metafor i interpretacji. Techniczne szczeg贸艂y mo偶na poda膰 natychmiast: zmierzy膰 instalacj臋 krokami, poda膰 wysoko艣膰 rze藕by, opisa膰 kompozycj臋 obrazu. Mo偶na szacowa膰 wag臋, wymienia膰 faktury. Problem jest z ekspresj膮 i wra偶eniami, kt贸re s膮 pozawerbalne. Ka偶de zdanie, a nawet wyb贸r s艂ownictwa, niesie ze sob膮 niebezpiecze艅stwo manipulacji i zmiany intencji artysty.

Opracowanie j臋zyka opisu rzeczywisto艣ci dla niewidomych ma pierwszorz臋dne znaczenie. Na co dzie艅 obcuj膮 z r贸偶nego typu gadaczkami 鈥 m贸wi膮cymi zegarkami, termometrami, komputerami, kt贸re w przyspieszonym tempie odczytuj膮 komunikaty. Jednostajny g艂os, nak艂adaj膮ce si臋 na siebie sylaby, to chyba jedyne funkcjonalne rozwi膮zanie, ale z konieczno艣ci nieprzekonuj膮ce estetycznie. W艂a艣nie dlatego nowym wyzwaniem dla sztuk wizualnych, filmu i teatru, kt贸re coraz cz臋艣ciej w Polsce oferuj膮 opraw臋 dla os贸b niewidomych, jest nagrywanie tekst贸w, a nie umieszczanie ich jako artyku艂贸w w internecie. Muzeum Powstania Warszawskiego, Zamek Kr贸lewski, Muzeum Chopina, Kr贸likarnia, Zach臋ta, Teatr Narodowy to jedne z warszawskich instytucji, kt贸re pracuj膮 nad adaptacj膮 swoich zbior贸w i wydarze艅. Powstaj膮 s艂uchowiska dost臋pne online lub na miejscu w formie mp3. W ich przygotowaniu zawsze uczestniczy grupa niewidomych, kt贸ra ocenia materia艂.

 

Tymczasem niewidomi te偶 staraj膮 si臋 przet艂umaczy膰 sw贸j 艣wiat osobom widz膮cym. W warszawskiej galerii handlowej Millenium Plaza trwa 鈥濶iewidzialna wystawa鈥. Kolejne pomieszczenia zwiedza si臋 w kompletnej ciemno艣ci. W艂a艣ciwie brodzi si臋 jak w smole. Rol臋 przewodnik贸w odgrywaj膮 niewidomi: kieruj膮 zwiedzaj膮cych od drzwi do drzwi, opowiadaj膮 o eksponatach, ka偶膮 ich szuka膰, odgadywa膰 funkcj臋. Wreszcie 鈥 dbaj膮 o bezpiecze艅stwo. Zwiedzaj膮cy w ka偶dej chwili mo偶e wr贸ci膰 do swojego 艣wiata. Opr贸cz sal na 鈥濶iewidzialnej wystawie鈥 zwiedza si臋 w艂asne mo偶liwo艣ci: umiej臋tno艣膰 orientacji w ciemnej przestrzeni. Pr贸bie poddany jest b艂臋dnik i psychika, wa偶膮 si臋 poczucie bezpiecze艅stwa i osaczenia, ciekawo艣膰 i l臋k.

鈥濶iewidzialna wystawa鈥 to popis samodzielno艣ci niewidomych. W pierwszej cz臋艣ci ekspozycji, jedynej, kt贸ra jest o艣wietlona, prezentowane s膮 przedmioty codziennego u偶ytku: czujnik cieczy (powieszony na kraw臋dzi naczynia informuje o poziomie p艂ynu), separator do jajka (oddziela 偶贸艂tko od bia艂ka) czy krajarka do jab艂ek. Scenografia holu wej艣ciowego w klimacie lat 60. od razu daje sygna艂, 偶e wystawa nie jest dobrotliw膮 prezentacj膮 przybli偶aj膮c膮 los os贸b niewidomych. Na po艂yskliwej czarnej 艣cianie, do kt贸rej przytwierdzono bia艂e ko艂a, prezentowane s膮 portrety i biogramy m.in. Raya Charlesa i Steviego Wondera. Pary k贸艂 powieszone w trzech rz臋dach tworz膮 sze艣膰 punkt贸w 鈥 bazowy rysunek alfabetu Braille鈥檃. Nawi膮zanie do niewidomych postaci kultury masowej wprowadza nowe kategorie, rzadko przypisywane osobom z dysfunkcj膮 wzroku: przebojowo艣膰 i rozpoznawalno艣膰.

 

Wystawa odbywa si臋 na uboczu, ale jest wyj膮tkowo wa偶na. Wystarczy, 偶e tworzy sytuacj臋 swobodnego spotkania z niewidomym, w kt贸rej to on ma silniejsz膮 pozycj臋. Dobrze si臋 na ni膮 wybra膰 w艂a艣nie po to, 偶eby porozmawia膰 z przewodnikami. To 艣wietnie dobrani ludzie: dynamiczni, pasjonaci. Tomek, przewodnik, kt贸ry oprowadza艂 mnie, napomkn膮艂 mi臋dzy wierszami o swoich wyprawach w g贸ry i rejsach morskich. Przypomina mi Tommy’ego Edisona, ameryka艅skiego niewidomego, kt贸ry prowadzi w艂asny kana艂 na Youtubie. To fenomen, Jeremy Clarkson w艣r贸d niewidomych. W pi臋ciominutowych odcinkach opowiada o codziennych czynno艣ciach: wyjmowaniu pieni臋dzy z bankomatu, obs艂udze iPhone鈥檃 czy pieczeniu hamburgera. Udziela odpowiedzi na pytania z cyklu 鈥瀢szystko, co chcieliby艣cie wiedzie膰, ale boicie si臋 zapyta膰鈥. Jest znany tak偶e jako niewidomy krytyk filmowy. Przez ca艂y czas tweetuje: umieszcza w sieci zdj臋cia tego, na co by patrzy艂, gdyby widzia艂. Niewielu jest takich jak Tommy Edison, kt贸rzy z luzem i dystansem opowiadaj膮 o swojej niepe艂nosprawno艣ci, wyst臋puj膮 na Youtubie, balansuj膮c na granicy o艣mieszenia. Jak dobry komik, Edison swoim 艣miechem nie ukrywa trudno艣ci, ale m贸wi o nich wprost. Dzi臋ki potoczystej frazie natychmiast tworzy wi臋藕 z widzem i eliminuje zak艂opotanie.

 

Niewidzialna wystawa, Warszawa

http://niewidzialna.pl/

 

Tommy Edison Experience

www.youtube.com/user/tommyedisonxp

 

Przeczytaj inne teksty Autorki.

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste艣my magazynem i 艣rodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo艣ci spo艂ecznej, biedzie, o wsp贸艂czesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo艂ecze艅stwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania 鈥 mo偶esz nam w tym pom贸c!
Wybieram sam/a
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie - w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej Polityka prywatno艣ci zamknij