fbpx Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Baranowska: 艁atwiej jest wyci膮膰 drzewo, ni偶 je posadzi膰!

W mie艣cie jest miejsce na ka偶dy rodzaj przyrody. Od tej najbardziej uporz膮dkowanej, przez cz臋艣ciowo ucywilizowane parki, a偶 po lasy. Tylko obecno艣膰 tych wszystkich form sprawi, 偶e ka偶dy b臋dzie m贸g艂 wybra膰 miejsce, w kt贸rym najbardziej lubi sp臋dza膰 czas.
Baranowska: 艁atwiej jest wyci膮膰 drzewo, ni偶 je posadzi膰!
ilustr.: Zuzia Wojda

Z mgr Beat膮 Baranowsk膮, koordynatork膮 ds. zieleni we wroc艂awskim stowarzyszeniu Akcja Miasto鈥 rozmawia Dominika Tworek.聽

W ostatnich latach, mi臋dzy innymi za spraw膮 ksi膮偶ki Jana Mencwela 鈥濨etonoza鈥, du偶o m贸wi si臋 o zjawisku zalewania polskich miast betonem. 鈥濵niej zieleni, wi臋cej szaro艣ci鈥 鈥 wydaje si臋, 偶e w艂a艣nie taka dewiza rz膮dzi w wielu projektach realizowanych zar贸wno w wi臋kszych metropoliach, jak i ma艂ych miasteczkach.

Ten problem nie dotyczy tylko remont贸w i rewitalizacji, ale te偶 zupe艂nie nowych obiekt贸w. Tam, gdzie budowane s膮 ulice, trasy tramwajowe czy rowerowe, wci膮偶 brakuje zieleni. Im wi臋kszy upa艂, tym wi臋ksz膮 zwracamy na to uwag臋. Nie musimy chodzi膰 z termometrem po mie艣cie, by do艣wiadczy膰 zbyt wysokiej temperatury. Intuicyjnie czujemy, 偶e s膮 miejsca, do kt贸rych nie p贸jdziemy, bo jest to dla nas bardzo nieprzyjemne albo nawet niebezpieczne.

Ogromnym problemem jest fakt, 偶e przy projektowaniu r贸偶nych obiekt贸w w mie艣cie ziele艅 zawsze jest najmniej istotna. Czasem wpisuje si臋 j膮 jako priorytet, jednak jej znaczenie jest potem minimalizowane. Jaki艣 czas temu zbierali艣my miejskie wizualizacje obiekt贸w budowlanych i o ile w pierwotnych projektach by艂o miejsce na drzewka lub inn膮 ziele艅, po jakim艣 czasie okazywa艂o si臋, 偶e w toku dalszych prac ziele艅 znika, bo 鈥 na przyk艂ad 鈥 jest trudna w realizacji albo nie utrzymuje si臋 w danym miejscu. Jednak w efekcie taki 鈥瀙usty鈥 plac przed budynkiem nie nadaje si臋 do przebywania.

Zmor膮 polskich miast s膮 te偶 s艂ynne rewitalizacje, kt贸re 鈥 z definicji 鈥 maj膮 przywr贸ci膰 jakie艣 miejsca do 偶ycia, a w praktyce 鈥 jest zupe艂nie odwrotnie. Dostajemy beton. I jeszcze wi臋cej betonu.

Rewitalizacja rozumiana jest przez urz臋dnik贸w przewa偶nie zupe艂nie inaczej, ni偶 chcieliby tego przeci臋tni mieszka艅cy. Ziele艅 w mie艣cie traktuje si臋 tak, jakby mo偶na j膮 by艂o w stu procentach zaprojektowa膰. To znaczy, je艣li w jakim艣 miejscu s膮 stare, dojrza艂e drzewa, to wycina si臋 je pod byle pretekstem, cho膰by dlatego, 偶e nie pasuj膮 do przysz艂ego projektu b膮d藕 nie s膮 idealnie zdrowe. Wiadomo, 偶e kilkudziesi臋cioletnie drzewo nie b臋dzie w perfekcyjnej kondycji, podobnie jak cz艂owiek. Natomiast ryzyko, 偶e b臋dzie ono w jaki艣 spos贸b zagra偶a膰 mieszka艅com jest demonizowane. Takie drzewa traktuje si臋 u nas jak intruz贸w, cho膰 korzy艣ci z ich pozostawienia i dostosowania do nich przysz艂ego projektu s膮 o wiele wi臋ksze.

Dodatkowo w miastach cz臋sto pojawiaj膮 si臋 projekty bud偶etu obywatelskiego, kt贸re w swoim zamy艣le s膮 bardzo pozytywne, maj膮 aktywizowa膰 mieszka艅c贸w, stworzy膰 im miejsce do sp臋dzania wolnego czasu. Mowa, na przyk艂ad, o placach zabaw czy zewn臋trznych si艂owniach. Jednak cz臋sto okazuje si臋, 偶e aby zrealizowa膰 projekt trzeba wyci膮膰 kilka drzew czy krzew贸w. No i mamy konflikt, bo z jednej strony ludzie chc膮 mie膰 miejsca do rekreacji, ale one nie powinny powstawa膰 takim kosztem. Jest du偶o innych miejsc na osiedlach, w kt贸rych mo偶na stworzy膰 plac zabaw czy si艂owni臋 bez niszczenia przyrody. Czasami tego typu projekty tylko tworz膮 niepotrzebne konflikty. Osoby, kt贸re s膮 zwolennikami dzikiej przyrody, k艂贸c膮 si臋 z tymi, kt贸rzy uwa偶aj膮, 偶e powinna by膰 ona bardzo uporz膮dkowana i ograniczona do minimum.

Czy grupa os贸b doceniaj膮cych dzik膮 przyrod臋 si臋 powi臋ksza?

Tak, cho膰 poparcie dla dzikiej przyrody zale偶y od tego, jak ludzie definiuj膮 t膮 dziko艣膰 i w jaki spos贸b si臋 z nimi na ten temat rozmawia. Naszym zdaniem w mie艣cie jest miejsce na ka偶dy rodzaj przyrody. Od tej najbardziej uporz膮dkowanej, na przyk艂ad r贸wno wykoszonego trawnika czy kwiat贸w u艂o偶onych w geometryczne wzory przed muzeum czy urz臋dem, przez cz臋艣ciowo ucywilizowane parki, a偶 po lasy, w kt贸rych cz艂owiek w niewielkim stopniu ingeruje w przyrod臋. Tylko obecno艣膰 tych wszystkich form sprawi, 偶e ludzie b臋d膮 oswojeni z przyrod膮 i ka偶dy b臋dzie m贸g艂 wybra膰 miejsce, w kt贸rym najbardziej lubi sp臋dza膰 czas.

W docenieniu przyrody pomagaj膮 r贸偶ne akcje organizowane w miastach. Bardzo du偶膮 popularno艣ci膮 ciesz膮 si臋 spacery przyrodnicze. Ludzie dowiaduj膮 si臋, 偶e w s膮siednim parku jest mn贸stwo gatunk贸w ptak贸w, owad贸w, a w strefach niekoszonych tak偶e ro艣lin, kt贸rych cz臋sto nie zauwa偶amy. Poznanie przyrody powoduje, 偶e si臋 z ni膮 oswajamy. I nie chodzi o to, 偶eby wszyscy zostali jej wielkimi mi艂o艣nikami. Najwa偶niejsze, 偶eby ka偶dy zda艂 sobie spraw臋 z praktycznych korzy艣ci, jakie p艂yn膮 z jej obecno艣ci 鈥 las czy park oczyszcza powietrze, chroni przed ha艂asem, sprawia, 偶e jest du偶o ch艂odniej. Im lepiej si臋 to wyt艂umaczy, tym bardziej przyja藕nie spo艂ecze艅stwo b臋dzie nastawione do przyrody.

Kluczem jest te偶 chyba edukacja od najm艂odszych lat.

Gdy zacz臋艂am prowadzi膰 warsztaty z dzie膰mi, by艂am zaskoczona tym, jak ma艂o maj膮 do czynienia z jak膮kolwiek przyrod膮. Sadzili艣my ro艣liny, a cz臋艣膰 uczni贸w w wieku wczesnoszkolnym m贸wi艂a, 偶e pierwszy raz dotyka ziemi. Oczywi艣cie byli bardzo podekscytowani. Taki namacalny kontakt z przyrod膮 tworzy z ni膮 wi臋藕. Je偶eli dzieci nie b臋d膮 mie膰 偶adnych pozytywnych przyrodniczych wspomnie艅, to w p贸藕niejszym wieku bardzo trudno b臋dzie im rozwin膮膰 tego typu wra偶liwo艣膰.

Ubolewam nad tym, 偶e obecnie du偶o ekologicznych zaj臋膰 dla najm艂odszych to warsztaty z recyklingu. Oczywi艣cie segregowanie odpad贸w jest bardzo wa偶ne, ale uwa偶am, 偶e powinno si臋 k艂a艣膰 o wiele wi臋kszy nacisk na wi臋藕 z przyrod膮. Bo je偶eli dzieci b臋d膮 si臋 dobrze czu艂y na 艂onie natury i b臋d膮 mia艂y z ni膮 dobre skojarzenia, to wt贸rnie problem segregacji sam si臋 rozwi膮偶e.

Nie da si臋 ukry膰, 偶e problem ochrony przyrody w miastach to tak偶e zagadnienie polityczne.

Jestem bardzo zaniepokojona tym, 偶e kwestie zwi膮zane z przyrod膮, cz臋sto potocznie nazywane 鈥瀍kologicznymi鈥, przypisuje si臋 do jednej strony dyskursu politycznego, 偶e antagonizuje si臋 ludzi tylko z tego powodu, czy kto艣 uwa偶a przyrod臋 za wa偶n膮, czy nie, bez wzgl臋du na inne rzeczy. Nale偶y uzna膰, 偶e przyroda jest dobrem wszystkich i nie powinna stanowi膰 przyczyny 偶adnych konflikt贸w politycznych. A, niestety, tak si臋 dzieje.

A co politycy, odpowiadaj膮cy za zarz膮dzanie danym miastem, mogliby zmieni膰?

We Wroc艂awiu zauwa偶amy bardzo przyziemny problem. To wycena dzia艂ek na sprzeda偶. Gdyby, szacuj膮c cen臋 terenu, uwzgl臋dnia膰 realn膮 warto艣膰 znajduj膮cych si臋 na nim dojrza艂ych drzew, to jeste艣my przekonani, 偶e cz臋艣膰 dzia艂ek nie zosta艂aby sprzedana. Ich cena by艂aby tak wysoka, 偶e niewielu deweloper贸w zdecydowa艂oby si臋 na ich kupno. Poza tym przy wycenie samych drzew bierze si臋 pod uwag臋 jedynie ich warto艣膰 materialn膮, nie patrz膮c na korzy艣ci us艂ug ekosystemowych, kt贸re daje ziele艅. Te us艂ugi to mi臋dzy innymi: produkcja tlenu, och艂adzanie powietrza, oczyszczanie z py艂u czy funkcja krajobrazowa. Sprzeda偶 dzia艂ek r贸wnie偶 cz臋sto staje si臋 przyczyn膮 lokalnych konflikt贸w. Za艂贸偶my, 偶e jest dzia艂ka, na kt贸rej znajduje si臋 kilka drzew, ale to nie s膮 bardzo stare drzewa, teoretycznie nie maj膮 wi臋c one wielkiej warto艣ci przyrodniczej. Tylko 偶e dla mieszka艅c贸w tego osiedla to jedyny zadrzewiony skwer, kt贸ry jest dla nich jak rezerwat. Wtedy trudno przekona膰 ich argumentami, 偶e miasto chce sprzeda膰 teren, by wybudowa膰 na nim biurowiec.

Rozw贸j danego miasta nie powinien odbywa膰 si臋 kosztem dobrobytu mieszka艅c贸w.

Mamy jeszcze inny problem. W miastach nie planuje si臋 ju偶 d艂ugofalowo, wszystko jest ad hoc. Dzia艂ki sprzedaje si臋, je艣li tylko pozwala na to miejscowy plan, natomiast nie ma dalekosi臋偶nej strategii, jak dany obszar miasta b臋dzie wygl膮da艂 za 10 czy 20 lat. Jak to, co si臋 na nim znajduje, jest dostosowane do zmian klimatu czy zjawisk pogodowych. Jednak, aby planowa膰 d艂ugofalowo, politycy i urz臋dnicy musieliby wybiec my艣leniem poza swoje kadencje. W Polsce brakuje my艣lenia w skali dekad. Cz臋sto zabudowywane s膮 tak cenne obszary, jak korytarze ekologiczne wzd艂u偶 rzek. We Wroc艂awiu te偶 mamy takie przypadki i dowiadujemy si臋 o nich od mieszka艅c贸w, kt贸rzy szybko alarmuj膮, 偶e w ich okolicy dzieje si臋 co艣 z艂ego. Ludzie chcieliby wiedzie膰, czy zielony obszar blisko rzeki, kt贸ry znaj膮 od kilkudziesi臋ciu lat, nagle nie zniknie. Przez takie zachowania w艂adz mieszka艅cy staj膮 si臋 nieufni. Pozytywne jest to, 偶e ludzie s膮 coraz bardziej 艣wiadomi konsekwencji takich dzia艂a艅. Tylko szkoda, 偶e musz膮 ich 艂膮czy膰 sytuacje trudne, konfliktowe.

Odnosz臋 wra偶enie, 偶e ochrona przyrody w miastach w du偶ej mierze opiera si臋 w艂a艣nie na oddolnych dzia艂aniach mieszka艅c贸w. S膮siedzkich grup, kt贸re walcz膮 o pozostawienie skweru na ich osiedlu. Aktywist贸w protestuj膮cych przeciwko wycinkom okolicznych las贸w. Pracom fundacji, kt贸re zajmuj膮 si臋 edukacj膮.

I s艂usznie. Cieszy to, 偶e ludzie staj膮 si臋 coraz bardziej aktywni. Cho膰 z drugiej strony smuci, 偶e musz膮 bra膰 w swoje r臋ce sprawy, kt贸re powinny by膰 za艂atwiane przez urz臋dnik贸w, op艂acanych z naszych podatk贸w. Nale偶y zda膰 sobie spraw臋 z tego, 偶e cz臋sto urz臋dy, kt贸re zajmuj膮 si臋 zieleni膮, maj膮 dobre zamiary, ale nie s膮 w stanie ich zrealizowa膰 ze wzgl臋du na brak pieni臋dzy albo konflikt pomi臋dzy ich koncepcj膮, a wizj膮 dzia艂u inwestycji czy rozbudowy. Niestety nawet je偶eli wierzymy w dobre ch臋ci urz臋dnik贸w, to widzimy efekt, czyli zmiany na gorsze.

Czy s膮 jakie艣 szanse na zmian臋 tej sytuacji?

Szans臋 na popraw臋 niesie Europejska Strategia na Rzecz Bior贸偶norodno艣ci, zgodnie z kt贸r膮 miasta powy偶ej 20 tysi臋cy mieszka艅c贸w powinny wykona膰 plany zazieleniania przestrzeni (Urban Greening Plans). Pytanie, jak do tego podejd膮. Czy potraktuj膮 to jako dokument, kt贸ry mo偶na odhaczy膰 i dalej robi膰 swoje, czy jako okazj臋 do przewarto艣ciowania dotychczasowych plan贸w, Kiedy艣 do projektowania miasta podchodzi艂o si臋 z rozmys艂em. Tworzono korytarze s艂u偶膮ce wietrzeniu miast ze spalin. Korytarze te s膮 obecnie zabudowywane, a takie negatywne dzia艂ania podejmuje si臋 od wielu lat. W szerszym planie powinno si臋 uwzgl臋dni膰 takie rzeczy, jak po艂o偶enie miasta nad rzekami i skorzysta膰 z tego, 偶e powietrze przemieszcza si臋 tym naturalnym korytarzem.

Czy znasz jakie艣 miasto w Europie albo na 艣wiecie, kt贸re 艣wieci przyk艂adem pozytywnych zmian?

Nie podam 偶adnego, cho膰 cz臋sto wymienia si臋 r贸偶ne miasta skandynawskie: szwedzkie, du艅skie albo te偶 holenderskie. Nale偶y pami臋ta膰, 偶e s膮 to pa艅stwa, kt贸re w przesz艂o艣ci pope艂ni艂y du偶o b艂臋d贸w, a teraz je naprawiaj膮. Na Zachodzie k艂adzie si臋 obecnie nacisk na renaturyzacj臋 rzek, ale przecie偶 nie trzeba by艂oby tego robi膰, gdyby ich wcze艣niej nie regulowano. Teraz to europejscy eksperci przyje偶d偶aj膮 do Polski, 偶eby zobaczy膰, jak wygl膮daj膮 nieregulowane rzeki. Nie powinni艣my powiela膰 tego b艂臋du. Wa偶ne jest, aby zostawi膰 rzeki naturalnemu biegowi.

Wed艂ug prognoz w przysz艂o艣ci g艂贸wnie zagra偶a nam brak wody. Dlatego dbanie o naturaln膮 retencj臋 powinno by膰 naszym g艂贸wnym celem. Tymczasem buduj膮c w mie艣cie, my艣li si臋 o聽 konkretnej dzia艂ce, jak o ograniczonym terenie. Na przyk艂ad, 偶eby postawi膰 budynek, kt贸ry ma parking podziemny, trzeba wypompowa膰 ogromnie du偶o wody, co cz臋sto trwale bardzo obni偶a poziom w贸d gruntowych. Rosn膮ce kilkaset metr贸w dalej drzewa odczuj膮 to pr臋dzej czy p贸藕niej. Dla w贸d podziemnych granice dzia艂ek nie s膮 istotne. Je偶eli dodamy do tego kilka sezon贸w upalnego lata, wszystkie okoliczne drzewa uschn膮.

Co do b艂臋d贸w Europy, znany i ceniony przyrodnik dr Jermaczek powiedzia艂 mi kiedy艣, 偶e gdyby nie to, 偶e Polska nie posiada艂a wystarczaj膮cych 艣rodk贸w, ju偶 dawno zabetonowa艂aby ca艂y kraj. Jego zdaniem uratowa艂 nas wzgl臋dny niedostatek.

To bardzo wa偶na kwestia w ochronie przyrody. Mo偶e brzmie膰 jak szalony pomys艂, szczeg贸lnie w przypadku przyrody miejskiej, ale wcale takim wielkim wariactwem nie jest. Chodzi o zaniechanie pewnych dzia艂a艅 po to, 偶eby samoistnie da膰 si臋 odtworzy膰 przyrodzie.

Zmor膮 ostatnich lat s膮 drzewa sadzone w wyniku kompensacji za wycinki w mie艣cie. Takie okazy to cz臋sto, raz 鈥 spory koszt, dwa 鈥 umieraj膮 po kilku miesi膮cach czy roku.

Dlaczego?

Bo ze szk贸艂ek, w kt贸rych maj膮 dobre warunki, nagle trafiaj膮 w nas艂onecznione, suche miejsce. Obok takich drzew cz臋sto wyrastaj膮 samosiejki brz贸z czy d臋b贸w, ale te s膮 koszone razem z traw膮. Mimo, 偶e one na pewno lepiej by si臋 tam czu艂y. By艂yby w stanie wytrzyma膰 w tym miejscu, bo ros艂y w nim od nasionka. Po selekcji naturalnej zosta艂yby najsilniejsze i najbardziej odporne okazy. Ale takie drzewa nie maj膮 specjalnego certyfikatu, wi臋c zgodnie z prawem s膮 nielegalne. To jeden z absurd贸w podej艣cia do przyrody w mie艣cie.

W ostatnich latach wiele si臋 te偶 w miastach pod wzgl臋dem ochrony przyrody zmieni艂o. Patrz膮c na Wroc艂aw, najbardziej widocznym przyk艂adem zmian s膮 pokrywaj膮ce miasto 艂膮ki kwietne.

To prawda. Uda艂o si臋 te偶 przekona膰 du偶膮 cz臋艣膰 mieszka艅c贸w do rzadszego koszenia w mie艣cie. Przy trawnikach znajduj膮 si臋 tablice, informuj膮ce dlaczego to jest wa偶ne i wroc艂awianie zaczynaj膮 to rozumie膰 oraz dostrzega膰 bogactwo i pi臋kno kwiat贸w, kt贸re samoistnie rosn膮 danym miejscu.

Miasta powinny przekaza膰 mieszka艅com wi臋cej odpowiedzialno艣ci, u艂atwiaj膮c pewne 鈥 dzi艣 zbyt skomplikowane 鈥 dzia艂ania. Przyk艂ad: na osiedlu znajduje si臋 rozje偶d偶any przez samochody trawnik, a mieszka艅cy chc膮 go ogrodzi膰 i posadzi膰 na nim ro艣liny. Okazuje si臋, 偶e je偶eli chcieliby co艣 takiego zrobi膰 zgodnie z prawem i procedurami, to najcz臋艣ciej jest to tak skomplikowane, 偶e wi臋kszo艣膰 z nich zrezygnuje.

Wci膮偶 艂atwiej jest wyci膮膰 drzewo, ni偶 je posadzi膰.

Zdecydowanie. My艣l臋, 偶e bardzo du偶o korzy艣ci mo偶e przynie艣膰 pokazywanie obywatelom, jak mo偶na pewne rzeczy zrobi膰 prosto. Wtedy przeci臋tny mieszkaniec, kt贸ry nie ma zbyt du偶o czasu i nie jest wielkim pasjonatem przyrody, b臋dzie m贸g艂 podj膮膰 nawet niewielkie dzia艂ania, na przyk艂ad posadzi膰 jakie艣 ro艣liny, dobrze si臋 przy tym bawi膰 i mie膰 satysfakcj臋. W艂a艣nie taka namacalna wi臋藕 z przyrod膮 jest najcenniejsza!

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Od ponad 15 lat tworzymy jedyny w Polsce magazyn lewicy katolickiej i budujemy 艣rodowisko zaanga偶owane w walk臋 z podzia艂ami religijnymi, politycznymi i ideologicznymi. Robimy to tylko dzi臋ki Waszemu wsparciu!
Ko艣ci贸艂 i lewica si臋 wykluczaj膮?
Nie 鈥 w Kontakcie 艂膮czymy lewicow膮 wra偶liwo艣膰 z katolick膮 nauk膮 spo艂eczn膮.

I u偶ywamy plik贸w cookies. Dowiedz si臋 wi臋cej: Polityka prywatno艣ci. zamknij