Wesprzyj nas!

magazyn lewicy katolickiej

Baranowska: ┼üatwiej jest wyci─ů─ç drzewo, ni┼╝ je posadzi─ç!

W mie┼Ťcie jest miejsce na ka┼╝dy rodzaj przyrody. Od tej najbardziej uporz─ůdkowanej, przez cz─Ö┼Ťciowo ucywilizowane parki, a┼╝ po lasy. Tylko obecno┼Ť─ç tych wszystkich form sprawi, ┼╝e ka┼╝dy b─Ödzie m├│g┼é wybra─ç miejsce, w kt├│rym najbardziej lubi sp─Ödza─ç czas.
Baranowska: ┼üatwiej jest wyci─ů─ç drzewo, ni┼╝ je posadzi─ç!
ilustr.: Zuzia Wojda

Z mgr Beat─ů Baranowsk─ů, koordynatork─ů ds. zieleni we wroc┼éawskim stowarzyszeniu ÔÇ×Akcja MiastoÔÇŁ rozmawia Dominika Tworek.┬á

W ostatnich latach, mi─Ödzy innymi za spraw─ů ksi─ů┼╝ki Jana Mencwela ÔÇ×BetonozaÔÇŁ, du┼╝o m├│wi si─Ö o zjawisku zalewania polskich miast betonem. ÔÇ×Mniej zieleni, wi─Öcej szaro┼ŤciÔÇŁ ÔÇô wydaje si─Ö, ┼╝e w┼éa┼Ťnie taka dewiza rz─ůdzi w wielu projektach realizowanych zar├│wno w wi─Ökszych metropoliach, jak i ma┼éych miasteczkach.

Ten problem nie dotyczy tylko remont├│w i rewitalizacji, ale te┼╝ zupe┼énie nowych obiekt├│w. Tam, gdzie budowane s─ů ulice, trasy tramwajowe czy rowerowe, wci─ů┼╝ brakuje zieleni. Im wi─Ökszy upa┼é, tym wi─Öksz─ů zwracamy na to uwag─Ö. Nie musimy chodzi─ç z termometrem po mie┼Ťcie, by do┼Ťwiadczy─ç zbyt wysokiej temperatury. Intuicyjnie czujemy, ┼╝e s─ů miejsca, do kt├│rych nie p├│jdziemy, bo jest to dla nas bardzo nieprzyjemne albo nawet niebezpieczne.

Ogromnym problemem jest fakt, ┼╝e przy projektowaniu r├│┼╝nych obiekt├│w w mie┼Ťcie ziele┼ä zawsze jest najmniej istotna. Czasem wpisuje si─Ö j─ů jako priorytet, jednak jej znaczenie jest potem minimalizowane. Jaki┼Ť czas temu zbierali┼Ťmy miejskie wizualizacje obiekt├│w budowlanych i o ile w pierwotnych projektach by┼éo miejsce na drzewka lub inn─ů ziele┼ä, po jakim┼Ť czasie okazywa┼éo si─Ö, ┼╝e w toku dalszych prac ziele┼ä znika, bo ÔÇô na przyk┼éad ÔÇô jest trudna w realizacji albo nie utrzymuje si─Ö w danym miejscu. Jednak w efekcie taki ÔÇ×pustyÔÇŁ plac przed budynkiem nie nadaje si─Ö do przebywania.

Zmor─ů polskich miast s─ů te┼╝ s┼éynne rewitalizacje, kt├│re ÔÇô z definicji ÔÇô maj─ů przywr├│ci─ç jakie┼Ť miejsca do ┼╝ycia, a w praktyce ÔÇô jest zupe┼énie odwrotnie. Dostajemy beton. I jeszcze wi─Öcej betonu.

Rewitalizacja rozumiana jest przez urz─Ödnik├│w przewa┼╝nie zupe┼énie inaczej, ni┼╝ chcieliby tego przeci─Ötni mieszka┼äcy. Ziele┼ä w mie┼Ťcie traktuje si─Ö tak, jakby mo┼╝na j─ů by┼éo w stu procentach zaprojektowa─ç. To znaczy, je┼Ťli w jakim┼Ť miejscu s─ů stare, dojrza┼ée drzewa, to wycina si─Ö je pod byle pretekstem, cho─çby dlatego, ┼╝e nie pasuj─ů do przysz┼éego projektu b─ůd┼║ nie s─ů idealnie zdrowe. Wiadomo, ┼╝e kilkudziesi─Öcioletnie drzewo nie b─Ödzie w perfekcyjnej kondycji, podobnie jak cz┼éowiek. Natomiast ryzyko, ┼╝e b─Ödzie ono w jaki┼Ť spos├│b zagra┼╝a─ç mieszka┼äcom jest demonizowane. Takie drzewa traktuje si─Ö u nas jak intruz├│w, cho─ç korzy┼Ťci z ich pozostawienia i dostosowania do nich przysz┼éego projektu s─ů o wiele wi─Öksze.

Dodatkowo w miastach cz─Östo pojawiaj─ů si─Ö projekty bud┼╝etu obywatelskiego, kt├│re w swoim zamy┼Ťle s─ů bardzo pozytywne, maj─ů aktywizowa─ç mieszka┼äc├│w, stworzy─ç im miejsce do sp─Ödzania wolnego czasu. Mowa, na przyk┼éad, o placach zabaw czy zewn─Ötrznych si┼éowniach. Jednak cz─Östo okazuje si─Ö, ┼╝e aby zrealizowa─ç projekt trzeba wyci─ů─ç kilka drzew czy krzew├│w. No i mamy konflikt, bo z jednej strony ludzie chc─ů mie─ç miejsca do rekreacji, ale one nie powinny powstawa─ç takim kosztem. Jest du┼╝o innych miejsc na osiedlach, w kt├│rych mo┼╝na stworzy─ç plac zabaw czy si┼éowni─Ö bez niszczenia przyrody. Czasami tego typu projekty tylko tworz─ů niepotrzebne konflikty. Osoby, kt├│re s─ů zwolennikami dzikiej przyrody, k┼é├│c─ů si─Ö z tymi, kt├│rzy uwa┼╝aj─ů, ┼╝e powinna by─ç ona bardzo uporz─ůdkowana i ograniczona do minimum.

Czy grupa os├│b doceniaj─ůcych dzik─ů przyrod─Ö si─Ö powi─Öksza?

Tak, cho─ç poparcie dla dzikiej przyrody zale┼╝y od tego, jak ludzie definiuj─ů t─ů dziko┼Ť─ç i w jaki spos├│b si─Ö z nimi na ten temat rozmawia. Naszym zdaniem w mie┼Ťcie jest miejsce na ka┼╝dy rodzaj przyrody. Od tej najbardziej uporz─ůdkowanej, na przyk┼éad r├│wno wykoszonego trawnika czy kwiat├│w u┼éo┼╝onych w geometryczne wzory przed muzeum czy urz─Ödem, przez cz─Ö┼Ťciowo ucywilizowane parki, a┼╝ po lasy, w kt├│rych cz┼éowiek w niewielkim stopniu ingeruje w przyrod─Ö. Tylko obecno┼Ť─ç tych wszystkich form sprawi, ┼╝e ludzie b─Öd─ů oswojeni z przyrod─ů i ka┼╝dy b─Ödzie m├│g┼é wybra─ç miejsce, w kt├│rym najbardziej lubi sp─Ödza─ç czas.

W docenieniu przyrody pomagaj─ů r├│┼╝ne akcje organizowane w miastach. Bardzo du┼╝─ů popularno┼Ťci─ů ciesz─ů si─Ö spacery przyrodnicze. Ludzie dowiaduj─ů si─Ö, ┼╝e w s─ůsiednim parku jest mn├│stwo gatunk├│w ptak├│w, owad├│w, a w strefach niekoszonych tak┼╝e ro┼Ťlin, kt├│rych cz─Östo nie zauwa┼╝amy. Poznanie przyrody powoduje, ┼╝e si─Ö z ni─ů oswajamy. I nie chodzi o to, ┼╝eby wszyscy zostali jej wielkimi mi┼éo┼Ťnikami. Najwa┼╝niejsze, ┼╝eby ka┼╝dy zda┼é sobie spraw─Ö z praktycznych korzy┼Ťci, jakie p┼éyn─ů z jej obecno┼Ťci ÔÇô las czy park oczyszcza powietrze, chroni przed ha┼éasem, sprawia, ┼╝e jest du┼╝o ch┼éodniej. Im lepiej si─Ö to wyt┼éumaczy, tym bardziej przyja┼║nie spo┼éecze┼ästwo b─Ödzie nastawione do przyrody.

Kluczem jest te┼╝ chyba edukacja od najm┼éodszych lat.

Gdy zacz─Ö┼éam prowadzi─ç warsztaty z dzie─çmi, by┼éam zaskoczona tym, jak ma┼éo maj─ů do czynienia z jak─ůkolwiek przyrod─ů. Sadzili┼Ťmy ro┼Ťliny, a cz─Ö┼Ť─ç uczni├│w w wieku wczesnoszkolnym m├│wi┼éa, ┼╝e pierwszy raz dotyka ziemi. Oczywi┼Ťcie byli bardzo podekscytowani. Taki namacalny kontakt z przyrod─ů tworzy z ni─ů wi─Ö┼║. Je┼╝eli dzieci nie b─Öd─ů mie─ç ┼╝adnych pozytywnych przyrodniczych wspomnie┼ä, to w p├│┼║niejszym wieku bardzo trudno b─Ödzie im rozwin─ů─ç tego typu wra┼╝liwo┼Ť─ç.

Ubolewam nad tym, ┼╝e obecnie du┼╝o ekologicznych zaj─Ö─ç dla najm┼éodszych to warsztaty z recyklingu. Oczywi┼Ťcie segregowanie odpad├│w jest bardzo wa┼╝ne, ale uwa┼╝am, ┼╝e powinno si─Ö k┼éa┼Ť─ç o wiele wi─Ökszy nacisk na wi─Ö┼║ z przyrod─ů. Bo je┼╝eli dzieci b─Öd─ů si─Ö dobrze czu┼éy na ┼éonie natury i b─Öd─ů mia┼éy z ni─ů dobre skojarzenia, to wt├│rnie problem segregacji sam si─Ö rozwi─ů┼╝e.

Nie da si─Ö ukry─ç, ┼╝e problem ochrony przyrody w miastach to tak┼╝e zagadnienie polityczne.

Jestem bardzo zaniepokojona tym, ┼╝e kwestie zwi─ůzane z przyrod─ů, cz─Östo potocznie nazywane ÔÇ×ekologicznymiÔÇŁ, przypisuje si─Ö do jednej strony dyskursu politycznego, ┼╝e antagonizuje si─Ö ludzi tylko z tego powodu, czy kto┼Ť uwa┼╝a przyrod─Ö za wa┼╝n─ů, czy nie, bez wzgl─Ödu na inne rzeczy. Nale┼╝y uzna─ç, ┼╝e przyroda jest dobrem wszystkich i nie powinna stanowi─ç przyczyny ┼╝adnych konflikt├│w politycznych. A, niestety, tak si─Ö dzieje.

A co politycy, odpowiadaj─ůcy za zarz─ůdzanie danym miastem, mogliby zmieni─ç?

We Wroc┼éawiu zauwa┼╝amy bardzo przyziemny problem. To wycena dzia┼éek na sprzeda┼╝. Gdyby, szacuj─ůc cen─Ö terenu, uwzgl─Ödnia─ç realn─ů warto┼Ť─ç znajduj─ůcych si─Ö na nim dojrza┼éych drzew, to jeste┼Ťmy przekonani, ┼╝e cz─Ö┼Ť─ç dzia┼éek nie zosta┼éaby sprzedana. Ich cena by┼éaby tak wysoka, ┼╝e niewielu deweloper├│w zdecydowa┼éoby si─Ö na ich kupno. Poza tym przy wycenie samych drzew bierze si─Ö pod uwag─Ö jedynie ich warto┼Ť─ç materialn─ů, nie patrz─ůc na korzy┼Ťci us┼éug ekosystemowych, kt├│re daje ziele┼ä. Te us┼éugi to mi─Ödzy innymi: produkcja tlenu, och┼éadzanie powietrza, oczyszczanie z py┼éu czy funkcja krajobrazowa. Sprzeda┼╝ dzia┼éek r├│wnie┼╝ cz─Östo staje si─Ö przyczyn─ů lokalnych konflikt├│w. Za┼é├│┼╝my, ┼╝e jest dzia┼éka, na kt├│rej znajduje si─Ö kilka drzew, ale to nie s─ů bardzo stare drzewa, teoretycznie nie maj─ů wi─Öc one wielkiej warto┼Ťci przyrodniczej. Tylko ┼╝e dla mieszka┼äc├│w tego osiedla to jedyny zadrzewiony skwer, kt├│ry jest dla nich jak rezerwat. Wtedy trudno przekona─ç ich argumentami, ┼╝e miasto chce sprzeda─ç teren, by wybudowa─ç na nim biurowiec.

Rozw├│j danego miasta nie powinien odbywa─ç si─Ö kosztem dobrobytu mieszka┼äc├│w.

Mamy jeszcze inny problem. W miastach nie planuje si─Ö ju┼╝ d┼éugofalowo, wszystko jest ad hoc. Dzia┼éki sprzedaje si─Ö, je┼Ťli tylko pozwala na to miejscowy plan, natomiast nie ma dalekosi─Ö┼╝nej strategii, jak dany obszar miasta b─Ödzie wygl─ůda┼é za 10 czy 20 lat. Jak to, co si─Ö na nim znajduje, jest dostosowane do zmian klimatu czy zjawisk pogodowych. Jednak, aby planowa─ç d┼éugofalowo, politycy i urz─Ödnicy musieliby wybiec my┼Ťleniem poza swoje kadencje. W Polsce brakuje my┼Ťlenia w skali dekad. Cz─Östo zabudowywane s─ů tak cenne obszary, jak korytarze ekologiczne wzd┼éu┼╝ rzek. We Wroc┼éawiu te┼╝ mamy takie przypadki i dowiadujemy si─Ö o nich od mieszka┼äc├│w, kt├│rzy szybko alarmuj─ů, ┼╝e w ich okolicy dzieje si─Ö co┼Ť z┼éego. Ludzie chcieliby wiedzie─ç, czy zielony obszar blisko rzeki, kt├│ry znaj─ů od kilkudziesi─Öciu lat, nagle nie zniknie. Przez takie zachowania w┼éadz mieszka┼äcy staj─ů si─Ö nieufni. Pozytywne jest to, ┼╝e ludzie s─ů coraz bardziej ┼Ťwiadomi konsekwencji takich dzia┼éa┼ä. Tylko szkoda, ┼╝e musz─ů ich ┼é─ůczy─ç sytuacje trudne, konfliktowe.

Odnosz─Ö wra┼╝enie, ┼╝e ochrona przyrody w miastach w du┼╝ej mierze opiera si─Ö w┼éa┼Ťnie na oddolnych dzia┼éaniach mieszka┼äc├│w. S─ůsiedzkich grup, kt├│re walcz─ů o pozostawienie skweru na ich osiedlu. Aktywist├│w protestuj─ůcych przeciwko wycinkom okolicznych las├│w. Pracom fundacji, kt├│re zajmuj─ů si─Ö edukacj─ů.

I s┼éusznie. Cieszy to, ┼╝e ludzie staj─ů si─Ö coraz bardziej aktywni. Cho─ç z drugiej strony smuci, ┼╝e musz─ů bra─ç w swoje r─Öce sprawy, kt├│re powinny by─ç za┼éatwiane przez urz─Ödnik├│w, op┼éacanych z naszych podatk├│w. Nale┼╝y zda─ç sobie spraw─Ö z tego, ┼╝e cz─Östo urz─Ödy, kt├│re zajmuj─ů si─Ö zieleni─ů, maj─ů dobre zamiary, ale nie s─ů w stanie ich zrealizowa─ç ze wzgl─Ödu na brak pieni─Ödzy albo konflikt pomi─Ödzy ich koncepcj─ů, a wizj─ů dzia┼éu inwestycji czy rozbudowy. Niestety nawet je┼╝eli wierzymy w dobre ch─Öci urz─Ödnik├│w, to widzimy efekt, czyli zmiany na gorsze.

Czy s─ů jakie┼Ť szanse na zmian─Ö tej sytuacji?

Szans─Ö na popraw─Ö niesie Europejska Strategia na Rzecz Bior├│┼╝norodno┼Ťci, zgodnie z kt├│r─ů miasta powy┼╝ej 20 tysi─Öcy mieszka┼äc├│w powinny wykona─ç plany zazieleniania przestrzeni (Urban Greening Plans). Pytanie, jak do tego podejd─ů. Czy potraktuj─ů to jako dokument, kt├│ry mo┼╝na odhaczy─ç i dalej robi─ç swoje, czy jako okazj─Ö do przewarto┼Ťciowania dotychczasowych plan├│w, Kiedy┼Ť do projektowania miasta podchodzi┼éo si─Ö z rozmys┼éem. Tworzono korytarze s┼éu┼╝─ůce wietrzeniu miast ze spalin. Korytarze te s─ů obecnie zabudowywane, a takie negatywne dzia┼éania podejmuje si─Ö od wielu lat. W szerszym planie powinno si─Ö uwzgl─Ödni─ç takie rzeczy, jak po┼éo┼╝enie miasta nad rzekami i skorzysta─ç z tego, ┼╝e powietrze przemieszcza si─Ö tym naturalnym korytarzem.

Czy znasz jakie┼Ť miasto w Europie albo na ┼Ťwiecie, kt├│re ┼Ťwieci przyk┼éadem pozytywnych zmian?

Nie podam ┼╝adnego, cho─ç cz─Östo wymienia si─Ö r├│┼╝ne miasta skandynawskie: szwedzkie, du┼äskie albo te┼╝ holenderskie. Nale┼╝y pami─Öta─ç, ┼╝e s─ů to pa┼ästwa, kt├│re w przesz┼éo┼Ťci pope┼éni┼éy du┼╝o b┼é─Öd├│w, a teraz je naprawiaj─ů. Na Zachodzie k┼éadzie si─Ö obecnie nacisk na renaturyzacj─Ö rzek, ale przecie┼╝ nie trzeba by┼éoby tego robi─ç, gdyby ich wcze┼Ťniej nie regulowano. Teraz to europejscy eksperci przyje┼╝d┼╝aj─ů do Polski, ┼╝eby zobaczy─ç, jak wygl─ůdaj─ů nieregulowane rzeki. Nie powinni┼Ťmy powiela─ç tego b┼é─Ödu. Wa┼╝ne jest, aby zostawi─ç rzeki naturalnemu biegowi.

Wed┼éug prognoz w przysz┼éo┼Ťci g┼é├│wnie zagra┼╝a nam brak wody. Dlatego dbanie o naturaln─ů retencj─Ö powinno by─ç naszym g┼é├│wnym celem. Tymczasem buduj─ůc w mie┼Ťcie, my┼Ťli si─Ö o┬á konkretnej dzia┼éce, jak o ograniczonym terenie. Na przyk┼éad, ┼╝eby postawi─ç budynek, kt├│ry ma parking podziemny, trzeba wypompowa─ç ogromnie du┼╝o wody, co cz─Östo trwale bardzo obni┼╝a poziom w├│d gruntowych. Rosn─ůce kilkaset metr├│w dalej drzewa odczuj─ů to pr─Ödzej czy p├│┼║niej. Dla w├│d podziemnych granice dzia┼éek nie s─ů istotne. Je┼╝eli dodamy do tego kilka sezon├│w upalnego lata, wszystkie okoliczne drzewa uschn─ů.

Co do b┼é─Öd├│w Europy, znany i ceniony przyrodnik dr Jermaczek powiedzia┼é mi kiedy┼Ť, ┼╝e gdyby nie to, ┼╝e Polska nie posiada┼éa wystarczaj─ůcych ┼Ťrodk├│w, ju┼╝ dawno zabetonowa┼éaby ca┼éy kraj. Jego zdaniem uratowa┼é nas wzgl─Ödny niedostatek.

To bardzo wa┼╝na kwestia w ochronie przyrody. Mo┼╝e brzmie─ç jak szalony pomys┼é, szczeg├│lnie w przypadku przyrody miejskiej, ale wcale takim wielkim wariactwem nie jest. Chodzi o zaniechanie pewnych dzia┼éa┼ä po to, ┼╝eby samoistnie da─ç si─Ö odtworzy─ç przyrodzie.

Zmor─ů ostatnich lat s─ů drzewa sadzone w wyniku kompensacji za wycinki w mie┼Ťcie. Takie okazy to cz─Östo, raz ÔÇô spory koszt, dwa ÔÇô umieraj─ů po kilku miesi─ůcach czy roku.

Dlaczego?

Bo ze szk├│┼éek, w kt├│rych maj─ů dobre warunki, nagle trafiaj─ů w nas┼éonecznione, suche miejsce. Obok takich drzew cz─Östo wyrastaj─ů samosiejki brz├│z czy d─Öb├│w, ale te s─ů koszone razem z traw─ů. Mimo, ┼╝e one na pewno lepiej by si─Ö tam czu┼éy. By┼éyby w stanie wytrzyma─ç w tym miejscu, bo ros┼éy w nim od nasionka. Po selekcji naturalnej zosta┼éyby najsilniejsze i najbardziej odporne okazy. Ale takie drzewa nie maj─ů specjalnego certyfikatu, wi─Öc zgodnie z prawem s─ů nielegalne. To jeden z absurd├│w podej┼Ťcia do przyrody w mie┼Ťcie.

W ostatnich latach wiele si─Ö te┼╝ w miastach pod wzgl─Ödem ochrony przyrody zmieni┼éo. Patrz─ůc na Wroc┼éaw, najbardziej widocznym przyk┼éadem zmian s─ů pokrywaj─ůce miasto ┼é─ůki kwietne.

To prawda. Uda┼éo si─Ö te┼╝ przekona─ç du┼╝─ů cz─Ö┼Ť─ç mieszka┼äc├│w do rzadszego koszenia w mie┼Ťcie. Przy trawnikach znajduj─ů si─Ö tablice, informuj─ůce dlaczego to jest wa┼╝ne i wroc┼éawianie zaczynaj─ů to rozumie─ç oraz dostrzega─ç bogactwo i pi─Ökno kwiat├│w, kt├│re samoistnie rosn─ů danym miejscu.

Miasta powinny przekaza─ç mieszka┼äcom wi─Öcej odpowiedzialno┼Ťci, u┼éatwiaj─ůc pewne ÔÇô dzi┼Ť zbyt skomplikowane ÔÇô dzia┼éania. Przyk┼éad: na osiedlu znajduje si─Ö rozje┼╝d┼╝any przez samochody trawnik, a mieszka┼äcy chc─ů go ogrodzi─ç i posadzi─ç na nim ro┼Ťliny. Okazuje si─Ö, ┼╝e je┼╝eli chcieliby co┼Ť takiego zrobi─ç zgodnie z prawem i procedurami, to najcz─Ö┼Ťciej jest to tak skomplikowane, ┼╝e wi─Ökszo┼Ť─ç z nich zrezygnuje.

Wci─ů┼╝ ┼éatwiej jest wyci─ů─ç drzewo, ni┼╝ je posadzi─ç.

Zdecydowanie. My┼Ťl─Ö, ┼╝e bardzo du┼╝o korzy┼Ťci mo┼╝e przynie┼Ť─ç pokazywanie obywatelom, jak mo┼╝na pewne rzeczy zrobi─ç prosto. Wtedy przeci─Ötny mieszkaniec, kt├│ry nie ma zbyt du┼╝o czasu i nie jest wielkim pasjonatem przyrody, b─Ödzie m├│g┼é podj─ů─ç nawet niewielkie dzia┼éania, na przyk┼éad posadzi─ç jakie┼Ť ro┼Ťliny, dobrze si─Ö przy tym bawi─ç i mie─ç satysfakcj─Ö. W┼éa┼Ťnie taka namacalna wi─Ö┼║ z przyrod─ů jest najcenniejsza!

Potrzebujemy Twojego wsparcia
Jeste┼Ťmy magazynem i ┼Ťrodowiskiem lewicy katolickiej. Piszemy o wykluczeniu, sprawiedliwo┼Ťci spo┼éecznej, biedzie, o wsp├│┼éczesnych zjawiskach w kulturze, polityce i spo┼éecze┼ästwie. Potrzebujemy stabilnego finansowania ÔÇô mo┼╝esz nam w tym pom├│c!
Ko┼Ťci├│┼é i lewica si─Ö wykluczaj─ů?
Nie ÔÇô w Kontakcie ┼é─ůczymy lewicow─ů wra┼╝liwo┼Ť─ç z katolick─ů nauk─ů spo┼éeczn─ů.

I u┼╝ywamy plik├│w cookies. Dowiedz si─Ö wi─Öcej: Polityka prywatno┼Ťci. zamknij ├Ś